সাৰাংশ: সাংবিধানিক পৰিকল্পনা অধ্যায়টিত দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ বৰ্ণবাদী (এপাৰ্থাইড) শাসন ব্যৱস্থাৰ বিৰুদ্ধে পৰিচালিত মুক্তি আন্দোলন আৰু এক নতুন গণতান্ত্ৰিক সংবিধানৰ নিৰ্মাণৰ কথা আলোচনা কৰা হৈছে। ১৭-১৮ শতিকাৰ পৰা দক্ষিণ আফ্ৰিকাত শ্বেতাঙ্গ ইউৰোপীয়সকলে অকৃষ্ণাঙ্গ মানুহৰ ওপৰত এক নিষ্ঠুৰ বৰ্ণবাদী শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। এই ব্যৱস্থাত কৃষ্ণাঙ্গ, বৰ্ণসংকৰ (Coloured) আৰু ভাৰতীয় মানুহক সকলো মৌলিক নাগৰিক অধিকাৰৰ পৰা বঞ্চিত কৰা হৈছিল। তেওঁলোকে ভোটদানৰ অধিকাৰ পোৱা নাছিল, নিৰ্দিষ্ট এলেকাতহে বাস কৰিবলৈ বাধ্য কৰা হৈছিল আৰু শ্বেতাঙ্গসকলৰ বাবে থকা শিক্ষালয়, চিকিৎসালয়, যানবাহন আৰু জনসাধাৰণৰ সুবিধাসমূহ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা নগৈছিল।
১৯৫০ চনৰ পৰাই কৃষ্ণাঙ্গ, বৰ্ণসংকৰ আৰু ভাৰতীয়সকলে এই বৰ্ণবাদী শাসনৰ বিৰুদ্ধে আন্দোলন কৰিছিল। আফ্ৰিকান নেশ্যনেল কংগ্ৰেছ (ANC) এই বৰ্ণবাদ-বিৰোধী আন্দোলনৰ পৰিচালনাকাৰী মূল সংগঠন আছিল। নেলছন মেণ্ডেলা এই আন্দোলনৰ অন্যতম প্ৰধান নেতা আছিল। ১৯৬৪ চনত তেওঁক আৰু তেওঁৰ সাতজন সহযোগীক যাৱজ্জীৱন কাৰাদণ্ড দিয়া হয়। মেণ্ডেলাই দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ সৰ্বাধিক কুখ্যাত কাৰাগাৰ ৰবেন দ্বীপত ২৮ বছৰ কটায়। বৰ্ণবাদী শাসকগোষ্ঠীয়ে শেষত অনুধাৱন কৰিলে যে জনসাধাৰণৰ প্ৰবল প্ৰতিৰোধ দমন কৰাটো সম্ভৱ নহয়। তেওঁলোকে বৈষম্যমূলক নিয়মসমূহ বাতিল কৰে, মিডিয়াৰ ওপৰৰ নিষেধাজ্ঞা তুলি লয় আৰু মেণ্ডেলাক ২৮ বছৰৰ পিছত মুকলি কৰে। ১৯৯৪ চনৰ ২৬ এপ্ৰিলত দক্ষিণ আফ্ৰিকাত বৰ্ণবাদৰ আনুষ্ঠানিক অন্ত পৰে আৰু এক নতুন বহুজাতিক গণতান্ত্ৰিক চৰকাৰ গঠিত হয়।
দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ নতুন সংবিধান বিশ্বৰ এক অনুপ্ৰেৰণামূলক দলিল হৈ পৰিছে। কাৰণ, এই সংবিধানে ঐতিহাসিকভাৱে বৈষম্যৰ বলি হোৱা এক জাতিক প্ৰতিহিংসাৰ পথ এৰি ক্ষমা আৰু পুনৰ্গঠনৰ পথ বাছি লোৱাৰ শিক্ষা দিছে। এই সংবিধানে সকলো নাগৰিকৰ — কৃষ্ণাঙ্গ বা শ্বেতাঙ্গ, পুৰুষ বা নাৰী — সমান অধিকাৰ সুনিশ্চিত কৰিছে। ভাৰতৰ সংবিধানো একে ধৰণে এক কঠিন পৰিস্থিতিত প্ৰস্তুত হৈছিল। ভাৰতৰ স্বাধীনতা লাভৰ সময়ত দেশ বিভাজনৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা হিংসা আৰু অনিশ্চয়তাৰ মাজতো গণপৰিষদে অত্যন্ত পদ্ধতিগত আৰু বিস্তৃত বিতৰ্কৰ মাধ্যমেৰে ভাৰতীয় সংবিধান প্ৰস্তুত কৰিছিল। ১৯৪৬ চনত গঠিত গণপৰিষদে ২ বছৰ ১১ মাহ ১৮ দিনত সংবিধান প্ৰস্তুত কৰে আৰু ১৯৪৯ চনৰ ২৬ নৱেম্বৰত ইয়াক গ্ৰহণ কৰা হয়। ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত সংবিধান কাৰ্যকৰী হয়। সংবিধানৰ খচৰা কমিটিৰ সভাপতি ড° ভীমৰাও ৰামজী আম্বেদকাৰে সংবিধান প্ৰস্তুতিত অগ্ৰণী ভূমিকা পালন কৰে।
Summary: The chapter “Constitutional Design” begins with the story of South Africa’s struggle against apartheid — a system of racial discrimination imposed by white Europeans since the 17th–18th centuries. Under apartheid, Black, Coloured, and Indian people were denied all fundamental civil rights. They could not vote, were forced to live in segregated areas, and were barred from using facilities — schools, hospitals, transport — reserved for whites. From the 1950s onward, the oppressed majority fought back through protest marches and strikes, led primarily by the African National Congress (ANC). Nelson Mandela, one of the most prominent leaders of this struggle, was sentenced to life imprisonment in 1964. He spent 28 years on Robben Island, South Africa’s most dreaded prison. The apartheid regime eventually realized that repression could not hold forever. Laws were repealed, restrictions on the media were lifted, and Mandela was released. On April 26, 1994, apartheid officially ended and a new multi-racial democratic government was formed.
South Africa’s new constitution became an inspiration for the world because a nation that had historically practised extreme racial injustice chose the path of forgiveness and nation-building over revenge. It guaranteed equal rights to all citizens — Black and white, men and women. The Indian Constitution, similarly, was framed under extraordinarily difficult circumstances — amid the trauma of Partition, religious violence, and uncertainty over the future of princely states. The Constituent Assembly, formed under the Cabinet Mission Plan in 1946, held its first meeting on December 9, 1946 in New Delhi. After Partition, the Indian Constituent Assembly had 299 members. They worked for 2 years, 11 months, and 18 days, deliberating for 114 days spread over three years. Over 2,000 amendments were considered. Every word spoken in the Assembly was recorded and preserved as “Constituent Assembly Debates.” The Constitution was adopted on November 26, 1949, and came into force on January 26, 1950. Dr. B.R. Ambedkar, Chairman of the Drafting Committee, is regarded as the principal architect of the Indian Constitution.
The philosophy of the Indian Constitution is best expressed in its Preamble — a short but powerful introductory statement that declares India to be a Sovereign, Socialist, Secular, Democratic Republic and commits to securing for all citizens Justice, Liberty, Equality, and Fraternity. Jawaharlal Nehru’s famous “Tryst with Destiny” speech on the midnight of August 14–15, 1947 captured the spirit of this vision. The Preamble begins with the words “We, the People of India,” signifying that the Constitution is not imposed by any external authority but is enacted by the people themselves. The ten guiding values of the Preamble — Sovereign, Socialist, Secular, Democratic, Republic, Justice, Liberty, Equality, and Fraternity — together describe the kind of nation India aspires to be. The Preamble is considered the soul of the Constitution, and all laws and government actions are judged against its values. The chapter also stresses that a constitution is not merely a philosophical document — it provides the institutional architecture through which its values are actually implemented.
অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ
১। এপাৰ্থাইড (Apartheid) কি?
উত্তৰঃ এপাৰ্থাইড হৈছে দক্ষিণ আফ্ৰিকাত শ্বেতাঙ্গ চৰকাৰে আৰোপ কৰা বৰ্ণভেদ আৰু বৈষম্যৰ চৰকাৰী নীতি, যাৰ দ্বাৰা কৃষ্ণাঙ্গ মানুহক সকলো নাগৰিক অধিকাৰৰ পৰা বঞ্চিত কৰা হৈছিল।
২। ANC-ৰ সম্পূৰ্ণ নাম কি?
উত্তৰঃ ANC-ৰ সম্পূৰ্ণ নাম হৈছে আফ্ৰিকান নেশ্যনেল কংগ্ৰেছ (African National Congress)।
৩। নেলছন মেণ্ডেলাক কিমান বছৰ কাৰাদণ্ড দিয়া হৈছিল?
উত্তৰঃ নেলছন মেণ্ডেলাক যাৱজ্জীৱন কাৰাদণ্ড দিয়া হৈছিল। তেওঁ ৰবেন দ্বীপৰ কাৰাগাৰত ২৮ বছৰ কটায়।
৪। দক্ষিণ আফ্ৰিকাত গণতন্ত্ৰ কেতিয়া প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল?
উত্তৰঃ দক্ষিণ আফ্ৰিকাত ১৯৯৪ চনৰ ২৬ এপ্ৰিলত গণতন্ত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল।
৫। ভাৰতৰ গণপৰিষদ (Constituent Assembly) কেতিয়া গঠিত হৈছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ গণপৰিষদ ১৯৪৬ চনত কেবিনেট মিছন পৰিকল্পনাৰ অধীনত গঠিত হৈছিল। ইয়াৰ প্ৰথম বৈঠক ১৯৪৬ চনৰ ৯ ডিচেম্বৰত নতুন দিল্লীত অনুষ্ঠিত হৈছিল।
৬। ভাৰতৰ সংবিধান কেতিয়া গৃহীত হৈছিল আৰু কেতিয়া কাৰ্যকৰী হৈছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ সংবিধান ১৯৪৯ চনৰ ২৬ নৱেম্বৰত গৃহীত হৈছিল আৰু ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত কাৰ্যকৰী হৈছিল।
৭। খচৰা কমিটিৰ (Drafting Committee) সভাপতি কোন আছিল?
উত্তৰঃ খচৰা কমিটিৰ সভাপতি আছিল ড° ভীমৰাও ৰামজী আম্বেদকাৰ।
৮। গণপৰিষদৰ সভাপতি কোন আছিল?
উত্তৰঃ গণপৰিষদৰ সভাপতি আছিল ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ।
৯। নেহৰুৰ বিখ্যাত ভাষণটিৰ নাম কি?
উত্তৰঃ নেহৰুৰ বিখ্যাত ভাষণটিৰ নাম হৈছে “ট্ৰিষ্ট উইথ ডেষ্টিনি” (Tryst with Destiny) অৰ্থাৎ “নিয়তিৰ সৈতে সাক্ষাৎ”।
১০। সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনা (Preamble) মানে কি?
উত্তৰঃ প্ৰস্তাৱনা হৈছে সংবিধানৰ মূল মূল্যবোধ আৰু উদ্দেশ্যসমূহৰ চমু বিবৃতি। ইয়াক সংবিধানৰ আত্মা বুলি কোৱা হয়।
১১। ‘সাৰ্বভৌম’ (Sovereign) মানে কি?
উত্তৰঃ সাৰ্বভৌম মানে হৈছে যে দেশৰ জনসাধাৰণেই হৈছে সৰ্বোচ্চ কৰ্তৃত্বৰ অধিকাৰী। কোনো বাহিৰৰ শক্তিয়ে দেশৰ ওপৰত কৰ্তৃত্ব কৰিব নোৱাৰে।
১২। ‘ধৰ্মনিৰপেক্ষ’ (Secular) মানে কি?
উত্তৰঃ ধৰ্মনিৰপেক্ষ মানে হৈছে যে নাগৰিকসকলে যিকোনো ধৰ্ম পালন কৰাৰ স্বাধীনতা পাব। ৰাষ্ট্ৰৰ নিজৰ কোনো ধৰ্ম নাথাকিব আৰু সকলো ধৰ্মক সমানভাৱে সম্মান কৰা হ’ব।
১৩। ‘গণৰাজ্য’ (Republic) মানে কি?
উত্তৰঃ গণৰাজ্য মানে হৈছে যে ৰাষ্ট্ৰৰ মুৰব্বী বংশানুক্ৰমিক নহয়, বৰং নিৰ্বাচিত ব্যক্তি হ’ব।
১৪। ‘ভাতৃত্ব’ (Fraternity) মানে কি?
উত্তৰঃ ভাতৃত্ব মানে হৈছে সকলো নাগৰিকে পৰস্পৰক পৰিয়ালৰ সদস্যৰ দৰে সম্মান কৰিব আৰু কাউকো হীন জ্ঞান কৰা নহ’ব।
১৫। নেলছন মেণ্ডেলাৰ আত্মজীৱনীৰ নাম কি?
উত্তৰঃ নেলছন মেণ্ডেলাৰ আত্মজীৱনীৰ নাম হৈছে “দ্য লং ৱক টু ফ্ৰিডম” (The Long Walk to Freedom)।
১৬। মতিলাল নেহৰুৱে সংবিধানৰ খচৰা কেতিয়া প্ৰস্তুত কৰিছিল?
উত্তৰঃ মতিলাল নেহৰু আৰু আঠজন কংগ্ৰেছ নেতায়ে ১৯২৮ চনত ভাৰতৰ বাবে সংবিধানৰ খচৰা প্ৰস্তুত কৰিছিল।
১৭। গণপৰিষদত কিমানদিন বিতৰ্ক হৈছিল?
উত্তৰঃ গণপৰিষদত তিনি বছৰ ধৰি মুঠ ১১৪ দিন বিতৰ্ক হৈছিল আৰু ২,০০০ৰো অধিক সংশোধনী বিবেচনা কৰা হৈছিল।
১৮। সংবিধান প্ৰস্তুত কৰিবলৈ কিমান সময় লাগিছিল?
উত্তৰঃ সংবিধান প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ২ বছৰ ১১ মাহ ১৮ দিন লাগিছিল।
চমু প্ৰশ্নোত্তৰ
১। এপাৰ্থাইড ব্যৱস্থাই দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ কৃষ্ণাঙ্গ মানুহক কেনেদৰে নিপীড়ন কৰিছিল চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ এপাৰ্থাইড ব্যৱস্থাত দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ কৃষ্ণাঙ্গ মানুহক নানা ধৰণে নিপীড়ন কৰা হৈছিল —
- কৃষ্ণাঙ্গ মানুহক ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰ্বাচনত ভোটদানৰ অধিকাৰ দিয়া হোৱা নাছিল।
- তেওঁলোকক নিৰ্দিষ্ট পৃথক এলেকাত বাস কৰিবলৈ বাধ্য কৰা হৈছিল।
- শিক্ষালয়, চিকিৎসালয়, যানবাহন, গীৰ্জা আৰু জনসাধাৰণৰ অন্য সুবিধা শ্বেতাঙ্গ আৰু কৃষ্ণাঙ্গৰ বাবে পৃথক আছিল।
- কৃষ্ণাঙ্গসকলে শ্বেতাঙ্গসকলৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত এলেকাত বাস কৰিব পৰা নগৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ কাষৰীয়া হ’ব পৰা নগৈছিল।
- প্ৰতিবাদ কৰিলে হাজাৰ হাজাৰ মানুহক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা আৰু হত্যা কৰা হৈছিল।
এই ব্যৱস্থাই কৃষ্ণাঙ্গসকলক দ্বিতীয় শ্ৰেণীৰ নাগৰিক হিচাপে গণ্য কৰিছিল আৰু মানৱীয় মৰ্যাদাক সম্পূৰ্ণৰূপে অস্বীকাৰ কৰিছিল।
২। দক্ষিণ আফ্ৰিকাত নতুন সংবিধানৰ প্ৰয়োজনীয়তা কিয় হৈছিল?
উত্তৰঃ দক্ষিণ আফ্ৰিকাত ১৯৯৪ চনত বৰ্ণবাদী শাসনৰ অৱসানৰ পিছত এক নতুন গণতান্ত্ৰিক চৰকাৰ প্ৰতিষ্ঠা হয়। নতুন সংবিধানৰ প্ৰয়োজনীয়তা হৈছিল কাৰণ —
- শতিকাজোৰা অত্যাচাৰ আৰু নিপীড়নৰ শিকাৰ কৃষ্ণাঙ্গ সংখ্যাগৰিষ্ঠ আৰু শ্বেতাঙ্গ সংখ্যালঘু — উভয়ে সমানভাৱে নতুন গণতান্ত্ৰিক শাসনব্যৱস্থাত বাস কৰিব লাগিব।
- সংখ্যাগৰিষ্ঠ কৃষ্ণাঙ্গ জনগোষ্ঠীৰ শাসনত সংখ্যালঘু শ্বেতাঙ্গসকলৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰিব লাগিব।
- সমতা আৰু ভাতৃত্বৰ ভিত্তিত এক ৰামধেনু জাতি (Rainbow Nation) গঢ়ি তুলিব লাগিব য’ত সকলো জাতি-বৰ্ণৰ মানুহ সমানভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত।
- অতীতৰ শত্ৰুতা পাহৰি সকলো পক্ষক সমাধানৰ অংশীদাৰ কৰিব লাগিব।
৩। ভাৰতৰ সংবিধান প্ৰণয়নৰ পটভূমি চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ সংবিধান এক কঠিন পৰিস্থিতিত প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। ১৯৪৭ চনত ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ সময়ত দেশ বিভাজনৰ ফলত প্ৰায় দশ লাখ মানুহ নিহত হয়, লক্ষ লক্ষ মানুহ বেঘৰ হয়। দেশীয় ৰাজ্যসমূহৰ ভাৰতত চামিলৰ অনিশ্চয়তা আছিল। এনে কঠিন পৰিস্থিতিত গণপৰিষদে অত্যন্ত পদ্ধতিগত, মুকলি আৰু সৰ্বসম্মতিমূলক বিতৰ্কৰ মাধ্যমেৰে সংবিধান প্ৰস্তুত কৰে। ১৯২৮ চনতে মতিলাল নেহৰুৱে ভাৰতৰ বাবে সংবিধানৰ খচৰা প্ৰস্তুত কৰিছিল। ১৯৩১ চনত কাৰাচী অধিৱেশনত ভবিষ্যৎ সংবিধানৰ মূল্যবোধসমূহ নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল। ১৯৪৬ চনৰ ৯ ডিচেম্বৰত গণপৰিষদৰ প্ৰথম বৈঠক হয়। বিভাজনৰ পিছত গণপৰিষদত ২৯৯ জন সদস্য আছিল। ৩ বছৰত ১১৪ দিন বিতৰ্কৰ পিছত ১৯৪৯ চনৰ ২৬ নৱেম্বৰত সংবিধান গৃহীত হয়।
৪। গণপৰিষদৰ গঠন আৰু বৈশিষ্ট্যসমূহ চমুকৈ বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ গণপৰিষদ মূলতঃ বিদ্যমান প্ৰাদেশিক আইনসভাসমূহৰ দ্বাৰা নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধিসকলৰে গঠিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ আছিল —
- ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ সদস্যসকলে গণপৰিষদত সংখ্যাগৰিষ্ঠতা লাভ কৰিছিল, কিন্তু বিভিন্ন ৰাজনৈতিক গোষ্ঠীৰ প্ৰতিনিধিও আছিল।
- বিভিন্ন ভাষা, জাতি, শ্ৰেণী, ধৰ্ম আৰু পেচাৰ মানুহে গণপৰিষদত প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।
- গণপৰিষদে পদ্ধতিগত, মুকলি আৰু সৰ্বসম্মতিমূলক বিতৰ্কৰ মাধ্যমেৰে কাম কৰিছিল।
- ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ গণপৰিষদৰ সভাপতি আছিল আৰু ড° আম্বেদকাৰ খচৰা কমিটিৰ সভাপতি আছিল।
- গণপৰিষদৰ সকলো বিতৰ্ক লিপিবদ্ধ আৰু সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল, এইবোৰক “গণপৰিষদ বিতৰ্ক” (Constituent Assembly Debates) বোলা হয়।
৫। নেহৰুৰ “ট্ৰিষ্ট উইথ ডেষ্টিনি” ভাষণটিৰ তাৎপৰ্য বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ ১৯৪৭ চনৰ ১৪-১৫ আগষ্টৰ মধ্যৰাতিত জৱাহৰলাল নেহৰুৱে গণপৰিষদত “ট্ৰিষ্ট উইথ ডেষ্টিনি” নামৰ ঐতিহাসিক ভাষণ দিছিল। এই ভাষণত নেহৰুৱে কৈছিল যে ভাৰত এক নতুন যুগত প্ৰৱেশ কৰিছে, কিন্তু স্বাধীনতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি “সম্পূৰ্ণভাৱে বা সম্পূৰ্ণ পৰিমাণত” পূৰণ হোৱা নাই কাৰণ জাতিগঠনৰ কাম কোনো একজন জীৱনকালত সম্পূৰ্ণ হ’ব নোৱাৰে। তেওঁ সংবিধান প্ৰস্তুতকাৰীসকলৰ পৰা আহ্বান জনাইছিল যাতে তেওঁলোকে ভাৰত, ভাৰতীয় আৰু মানৱজাতিৰ সেৱাত নিজকে উৎসৰ্গ কৰে। “প্ৰতিটো চকুৰ পানী মচি দিয়া” কথাষাৰ কৈ তেওঁ মহাত্মা গান্ধীৰ প্ৰতি সম্মান জ্ঞাপন কৰিছিল।
৬। ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰৰ অৱদানৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ ড° ভীমৰাও ৰামজী আম্বেদকাৰ (১৮৯১-১৯৫৬) ভাৰতৰ সংবিধানৰ মুখ্য স্থপতি হিচাপে পৰিচিত। তেওঁ সংবিধানৰ খচৰা কমিটিৰ সভাপতি আছিল। ড° আম্বেদকাৰে সংবিধানৰ প্ৰণয়নত অগ্ৰণী ভূমিকা পালন কৰিছিল। গণপৰিষদত তেওঁৰ এক ঐতিহাসিক ভাষণত তেওঁ উল্লেখ কৰিছিল যে ভাৰত “বিৰোধাভাসৰ জীৱনত প্ৰৱেশ কৰিছে” — ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰত সকলোৱে এক ব্যক্তি, এক ভোট নীতিৰ সমতা পাব, কিন্তু সামাজিক-আৰ্থিক জীৱনত বৈষম্য অব্যাহত থাকিব। এই বিৰোধাভাস দূৰ কৰাটো ভাৰতৰ মূল কাম বুলি তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰিছিল।
৭। সংবিধান মানে কি? সংবিধানৰ প্ৰয়োজনীয়তা কিয়?
উত্তৰঃ সংবিধান হৈছে দেশৰ এনে এক লিখিত দলিল যাক সেই দেশৰ সকলো নাগৰিকে মানি চলা বিধিসমূহৰ সমষ্টি। ই হৈছে ৰাষ্ট্ৰৰ সৰ্বোচ্চ আইন।
সংবিধানৰ প্ৰয়োজনীয়তা আছে কাৰণ —
- ই বিভিন্ন ধৰ্ম, ভাষা আৰু পৰম্পৰাৰ মানুহৰ মাজত প্ৰয়োজনীয় বিশ্বাস আৰু সমন্বয় সৃষ্টি কৰে।
- ই সৰকাৰৰ গঠন আৰু ক্ষমতা বিভাজনৰ নীতি নিৰ্ধাৰণ কৰে।
- ই চৰকাৰৰ ক্ষমতা সীমিত কৰে আৰু নাগৰিকৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰে।
- ই সমাজে কেনে ধৰণৰ ভৱিষ্যৎ বিচাৰে তাৰ আকাংক্ষা প্ৰকাশ কৰে।
দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ
১। তলৰ ভুল উক্তিবোৰ শুধৰাই লিখা।
(ক) স্বাধীনতা আন্দোলনৰ নেতাসকলে স্বাধীনতাৰ পিছত ভাৰত কেনে হ’ব সেই বিষয়ে নিজৰ মনত মুকলি ৰাখিছিল।
উত্তৰঃ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ নেতাসকলে নিশ্চিত কৰিছিল যে স্বাধীনতাৰ পিছত ভাৰত এখন গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰ হ’ব। তেওঁলোকে নিৰ্দিষ্ট মূল্যবোধ — গণতন্ত্ৰ, ন্যায়, স্বাধীনতা, সমতা — ৰ প্ৰতি দৃঢ় প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ আছিল।
(খ) গণপৰিষদৰ সকলো সদস্যৰ সংবিধানৰ বিষয়বস্তু সম্পৰ্কে একে মতামত আছিল।
উত্তৰঃ গণপৰিষদৰ সদস্যসকলে মৌলিক সাংবিধানিক নীতিসমূহৰ ওপৰত একমত আছিল, কিন্তু নিৰ্দিষ্ট বিধানসমূহৰ বিষয়ে তেওঁলোকৰ মাজত ভিন্নমত আছিল, যিবোৰ বিস্তৃত আলোচনা আৰু বিতৰ্কৰ জৰিয়তে সমাধান কৰা হৈছিল।
(গ) সংবিধান থকা দেশবোৰ অৱশ্যেই গণতান্ত্ৰিক।
উত্তৰঃ গণতান্ত্ৰিক দেশৰ বাবে সংবিধান অপৰিহাৰ্য, কিন্তু সংবিধান থকামাত্ৰে কোনো দেশ গণতান্ত্ৰিক নহয়। বিশ্বৰ বহু অগণতান্ত্ৰিক দেশতো সংবিধান আছে।
(ঘ) সংবিধান হৈছে দেশৰ সৰ্বোচ্চ আইন, সেয়ে ইয়াক সলনি কৰিব নোৱাৰি।
উত্তৰঃ সংবিধান সমাজৰ পৰিৱৰ্তনশীল আকাংক্ষা প্ৰতিফলিত কৰিবলৈ সংশোধন কৰিব পাৰি। ভাৰতৰ সংবিধান প্ৰণয়নকাৰীসকলে সংবিধানক অপৰিৱৰ্তনীয় বুলি ভবা নাছিল আৰু সংশোধনৰ বিধান ৰাখিছিল।
২। তলৰ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিয়া।
(ক) দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ সংবিধান নিৰ্মাণৰ ক্ষেত্ৰত মূল দ্বন্দ্ব কি আছিল?
উত্তৰঃ দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ সংবিধান নিৰ্মাণৰ মূল দ্বন্দ্ব আছিল শ্বেতাঙ্গ সংখ্যালঘু আৰু কৃষ্ণাঙ্গ সংখ্যাগৰিষ্ঠৰ মাজত। কৃষ্ণাঙ্গসকলে বংশানুক্ৰমিক বৈষম্যৰ ক্ষতিপূৰণ হিচাপে সংখ্যাগৰিষ্ঠ শাসন বিচাৰিছিল। শ্বেতাঙ্গসকলে সংখ্যালঘু অধিকাৰৰ সুৰক্ষা আৰু সম্পদ হস্তান্তৰ নোহোৱাৰ নিশ্চয়তা বিচাৰিছিল। অৱশেষত দুয়ো পক্ষই আপোচ কৰিলে — শ্বেতাঙ্গসকলে সংখ্যাগৰিষ্ঠ শাসন স্বীকাৰ কৰিলে, আৰু কৃষ্ণাঙ্গসকলে সংখ্যালঘুৰ সম্পদ বাজেয়াপ্ত নকৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিলে। সকলো পক্ষ — অতীতৰ কাৰ্যকলাপ যিয়েই নহওক — সমাধানৰ অংশীদাৰ হ’ল।
(খ) এখন গণতান্ত্ৰিক দেশৰ সংবিধানত কোন বিষয়টো থকাৰ প্ৰয়োজন নাই?
উত্তৰঃ এখন গণতান্ত্ৰিক দেশৰ সংবিধানত ৰাষ্ট্ৰমুৰব্বীৰ নাম থকাৰ প্ৰয়োজন নাই (বিকল্প খ)। কাৰণ, গণতান্ত্ৰিক দেশত পদাধিকাৰী পৰিৱৰ্তন হয়। সংবিধানত পদৰ ক্ষমতা আৰু নিৰ্বাচন পদ্ধতিৰ বিষয়ে উল্লেখ থাকে, কিন্তু নিৰ্দিষ্ট ব্যক্তিৰ নাম নাথাকে।
৩। তলৰ নেতাসকলক তেওঁলোকৰ ভূমিকাৰ সৈতে মিলাওঁক।
| নেতা | ভূমিকা |
|---|---|
| মতিলাল নেহৰু | ১৯২৮ চনত ভাৰতৰ বাবে সংবিধানৰ খচৰা প্ৰস্তুত কৰিছিল |
| ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ | সংবিধানৰ খচৰা কমিটিৰ সভাপতি আছিল |
| ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ | গণপৰিষদৰ সভাপতি আছিল |
| সৰোজিনী নাইডু | গণপৰিষদৰ সদস্য আছিল |
৪। নেহৰুৰ “ট্ৰিষ্ট উইথ ডেষ্টিনি” ভাষণৰ ভিত্তিত তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া।
(ক) নেহৰুৱে “সম্পূৰ্ণভাৱে বা সম্পূৰ্ণ পৰিমাণত নহয়” কথাষাৰ কিয় ব্যৱহাৰ কৰিছিল?
উত্তৰঃ নেহৰুৱে এই কথাষাৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল কাৰণ জাতিগঠন এক বিশাল কাম — ই কোনো একজন মানুহৰ জীৱনকালত সম্পূৰ্ণ হ’ব নোৱাৰে। তদুপৰি, দেশ বিভাজনৰ ফলত ভাৰত আৰু পাকিস্তান আলাদা হ’ল, যাৰ বাবে স্বাধীনতাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি সম্পূৰ্ণৰূপে পূৰণ হোৱা সম্ভৱ হোৱা নাছিল।
(খ) তেওঁ কি প্ৰতিশ্ৰুতিৰ কথা কৈছিল?
উত্তৰঃ নেহৰুৱে কৈছিল যে ভাৰতৰ গণপৰিষদ আৰু প্ৰতিটো নাগৰিকে ভাৰতৰ সেৱাত, ভাৰতৰ কোটি কোটি দুখী মানুহৰ সেৱাত, আৰু বৃহত্তৰ মানৱজাতিৰ সেৱাত নিজকে উৎসৰ্গ কৰিব লাগিব। দৰিদ্ৰতা, অজ্ঞতা, ৰোগ আৰু বৈষম্যৰ অৱসান ঘটোৱাটোৱেই আছিল সেই প্ৰতিশ্ৰুতি।
(গ) “প্ৰতিটো চকুৰ পানী মচি দিয়া” — কথাষাৰ কোনজন মহান মানুহৰ উদ্দেশ্যে কৈছিল?
উত্তৰঃ এই কথাষাৰ মহাত্মা গান্ধীৰ উদ্দেশ্যে কৈছিল। সমাজৰ প্ৰতিজন দুখী মানুহৰ চকুৰ পানী মচি দিয়াটোৱেই আছিল গান্ধীজীৰ আকাংক্ষা।
৫। সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাত থকা মূল্যবোধসমূহ মিলাওঁক।
| মূল্যবোধ | অৰ্থ |
|---|---|
| সাৰ্বভৌম (Sovereign) | জনসাধাৰণেই সৰ্বোচ্চ কৰ্তৃত্বৰ অধিকাৰী; কোনো বাহ্যিক শক্তিৰ অধীনতা নাই |
| গণৰাজ্য (Republic) | ৰাষ্ট্ৰমুৰব্বী নিৰ্বাচিত; বংশানুক্ৰমিক নহয় |
| ভাতৃত্ব (Fraternity) | সকলো নাগৰিকে পৰস্পৰক পৰিয়ালৰ সদস্যৰ দৰে গণ্য কৰে |
| ধৰ্মনিৰপেক্ষ (Secular) | চৰকাৰৰ নিজৰ কোনো ধৰ্ম নাথাকে; সকলো ধৰ্মক সমানভাৱে সম্মান কৰে |
| সমাজতান্ত্ৰিক (Socialist) | সমাজৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা সম্পদ সমানভাৱে ভগাই লোৱা; চৰকাৰে মালিকীস্বত্ব নিয়ন্ত্ৰণ কৰে |
| গণতান্ত্ৰিক (Democratic) | সকলোৱে সমান ৰাজনৈতিক অধিকাৰ পায়; চৰকাৰে মৌলিক নিয়মাৱলী মানি চলে |
৬। ভাৰতত গণতন্ত্ৰৰ সফলতাৰ কাৰণবোৰ বিশ্লেষণ কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতত গণতন্ত্ৰৰ সফলতাৰ কাৰণবোৰ হৈছে —
(ক) ব্ৰিটিছ প্ৰশিক্ষণ: ভাৰতীয়সকলে ব্ৰিটিছ শাসনকালত আইনসভা, আদালত আৰু সংসদীয় পদ্ধতিৰ অভিজ্ঞতা লাভ কৰিছিল। কিন্তু কেৱল ব্ৰিটিছ প্ৰশিক্ষণেই গণতন্ত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা নাছিল, কাৰণ অন্য বহু ব্ৰিটিছ উপনিবেশো গণতান্ত্ৰিক হোৱা নাছিল।
(খ) স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ অৱদান: স্বাধীনতা সংগ্ৰামে ভাৰতীয়সকলৰ মাজত জাতীয়তাবাদী চেতনা জাগ্ৰত কৰিছিল আৰু সমতা, মুক্তি আৰু ন্যায়ৰ মূল্যবোধ শিকাইছিল। এই সংগ্ৰামে প্ৰমাণ কৰিছিল যে একতা আৰু শান্তিপূৰ্ণ প্ৰতিৰোধেৰে পৰিৱৰ্তন আনিব পাৰি।
(গ) গণতান্ত্ৰিক নেতৃত্ব: স্বাধীনতা লাভৰ পিছত ভাৰতৰ নেতাসকল গণতান্ত্ৰিক মূল্যবোধৰ প্ৰতি দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ আছিল। বিশ্বৰ বহু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক দেশত স্বাধীনতাৰ পিছত গণতন্ত্ৰ ব্যৰ্থ হৈছে, যিটো প্ৰমাণ কৰে যে দূৰদৰ্শী নেতৃত্ব ভাৰতৰ গণতন্ত্ৰৰ সফলতাৰ মূল কাৰণ।
৭। ভাৰতীয় সংবিধানৰ দর্শন (Philosophy) কি? প্ৰস্তাৱনাৰ মূল বিষয়বস্তু বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতীয় সংবিধানৰ দর্শন প্ৰস্তাৱনাত নিহিত। প্ৰস্তাৱনা হৈছে সংবিধানৰ “আত্মা”। ই সংবিধানৰ মূল মূল্যবোধ আৰু লক্ষ্যৰ বিবৃতি দিয়ে। প্ৰস্তাৱনাৰ মূল বিষয়বস্তু হৈছে —
- “আমি, ভাৰতৰ জনসাধাৰণ” (We, the People of India): সংবিধান কোনো বাহ্যিক শক্তিয়ে আৰোপ কৰা নহয়; জনসাধাৰণে নিজেই প্ৰতিনিধিৰ মাধ্যমেৰে ইয়াক গ্ৰহণ কৰিছে।
- সাৰ্বভৌম (Sovereign): জনসাধাৰণে আভ্যন্তৰীণ আৰু বৈদেশিক উভয় ক্ষেত্ৰতে সৰ্বোচ্চ কৰ্তৃত্ব ৰাখে।
- সমাজতান্ত্ৰিক (Socialist): সমাজৰ সৃষ্ট সম্পদ সমানভাৱে ভগ-বাঁট হয়; ৰাষ্ট্ৰে মালিকীস্বত্ব নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।
- ধৰ্মনিৰপেক্ষ (Secular): ৰাষ্ট্ৰৰ নিজৰ ধৰ্ম নাই; সকলো ধৰ্মক সমান সম্মান দিয়া হয়; নাগৰিকৰ সম্পূৰ্ণ ধাৰ্মিক স্বাধীনতা আছে।
- গণতান্ত্ৰিক (Democratic): সকলো নাগৰিকৰ সমান ৰাজনৈতিক অধিকাৰ আছে।
- গণৰাজ্য (Republic): ৰাষ্ট্ৰৰ মুৰব্বী নিৰ্বাচিত; বংশানুক্ৰমিক নহয়।
- ন্যায় (Justice): সামাজিক, আৰ্থিক আৰু ৰাজনৈতিক — সকলো ক্ষেত্ৰত বৈষম্য দূৰ কৰা হ’ব।
- স্বাধীনতা (Liberty): চিন্তা, প্ৰকাশ, বিশ্বাস, আস্থা আৰু উপাসনাৰ স্বাধীনতা থাকিব।
- সমতা (Equality): আইনৰ দৃষ্টিত সকলো সমান; ঐতিহাসিক বৈষম্য দূৰ কৰা হ’ব।
- ভাতৃত্ব (Fraternity): সকলো নাগৰিকে পৰস্পৰক পৰিয়ালৰ সদস্যৰ দৰে গণ্য কৰিব।
এই মূল্যবোধসমূহে কেৱল দার্শনিক আকাংক্ষা প্ৰকাশ কৰাই নহয়, সংবিধানৰ সকলো অনুচ্ছেদ আৰু চৰকাৰৰ সকলো কাৰ্যক ইয়াৰ পোহৰত মূল্যায়ন কৰা হয়।
৮। দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ সংবিধান সমগ্ৰ বিশ্বৰ গণতন্ত্ৰকামী মানুহৰ বাবে প্ৰেৰণাদায়ক কিয় — বিশদভাৱে লিখা।
উত্তৰঃ দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ সংবিধান নিম্নলিখিত কাৰণত বিশ্বৰ গণতন্ত্ৰকামী মানুহৰ বাবে প্ৰেৰণাদায়ক —
দক্ষিণ আফ্ৰিকা ঐতিহাসিকভাৱে বিশ্বৰ সৰ্বাধিক অগণতান্ত্ৰিক সমাজবোৰৰ এখন আছিল। সেই দেশটোৱেই বৰ্ণবাদৰ অৱসানৰ পিছত এখন বিশ্বমানৰ গণতান্ত্ৰিক সংবিধান প্ৰণয়ন কৰিলে, যি নিজেই এক ঐতিহাসিক ঘটনা।
দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ জনগণে প্ৰতিহিংসাৰ পথ এৰিলে। অতীতৰ অত্যাচাৰীক শাস্তি দিয়াৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁলোকে ক্ষমা আৰু জাতিগঠনৰ পথ বাছি ললে। এই সংবিধানে প্ৰমাণ কৰিলে যে অতীতৰ যিকোনো কাৰ্যকলাপ কৰা মানুহেই সমাধানৰ অংশীদাৰ হ’ব পাৰে। ই এক “ৰামধেনু জাতি” গঢ়ি তুলিলে য’ত সকলো জাতি, বৰ্ণ আৰু লিংগৰ মানুহ সমানভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত। এই সংবিধানে বিশ্বক দেখুৱালে যে গভীৰতম বৈষম্যৰ মাজৰ পৰাও ন্যায় আৰু মিলনৰ পথ বিচাৰি পোৱা সম্ভৱ।
৯। সংবিধান মানে কেৱল প্ৰতিষ্ঠানৰ ব্যৱস্থাপনা নহয় — এই বিষয়টো বিশ্লেষণ কৰা।
উত্তৰঃ সংবিধান সম্পৰ্কে তলৰ কথাখিনি বিশ্লেষণ কৰা হ’ল —
(ক) সংবিধানৰ কৰ্তৃত্ব সাধাৰণ আইনৰ সমান: এই কথাষাৰ মিছা। সংবিধান হৈছে দেশৰ সৰ্বোচ্চ আইন। সকলো সাধাৰণ আইন সংবিধানৰ অনুকূলে হ’ব লাগিব। চৰকাৰৰ গঠন, নাগৰিকৰ অধিকাৰ সুৰক্ষা — সকলো সাধাৰণ আইনৰ পৰা মৌলিকভাৱে পৃথক।
(খ) সংবিধানে কোনো চৰকাৰ কেনেকৈ গঠন হ’ব তাৰ ব্যৱস্থা দিয়ে: এই কথাষাৰ সত্য। সংবিধানে আইনসভা, কাৰ্যপালিকা আৰু ন্যায়পালিকা — তিনিটা অংগৰ গঠন আৰু কাৰ্য সম্পৰ্কে বিস্তৃতভাৱে উল্লেখ কৰে।
(গ) সংবিধানে নাগৰিকৰ অধিকাৰ সুনিশ্চিত কৰে আৰু চৰকাৰৰ ক্ষমতা সীমিত কৰে: এই কথাষাৰ সত্য। সংবিধানে নাগৰিকৰ মৌলিক অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰে আৰু চৰকাৰে সেই অধিকাৰ লংঘন কৰিব নোৱাৰে বুলি নিশ্চিত কৰে।
(ঘ) সংবিধানে কেৱল প্ৰতিষ্ঠানৰ কথা কয়, মূল্যবোধৰ কথা নহয়: এই কথাষাৰ মিছা। ভাৰতীয় সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনা ন্যায়, স্বাধীনতা, সমতা আৰু ভাতৃত্বৰ মূল্যবোধৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে। এই মূল্যবোধসমূহ প্ৰতিষ্ঠানৰ কাৰ্যাৱলীক পথ দেখুৱায়।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
১। দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ বৰ্ণবাদ-বিৰোধী আন্দোলনত শ্বেতাঙ্গ চৰকাৰে প্ৰাথমিকভাৱে কেনে প্ৰতিক্ৰিয়া দেখুৱাইছিল?
উত্তৰঃ শ্বেতাঙ্গ চৰকাৰে প্ৰাথমিকভাৱে প্ৰতিবাদকাৰীসকলক গ্ৰেপ্তাৰ, নিৰ্যাতন আৰু হত্যাৰ মাধ্যমেৰে দমন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। হাজাৰ হাজাৰ মানুহক বন্দী কৰা হৈছিল। নেলছন মেণ্ডেলাকে ধৰি বহু নেতাক যাৱজ্জীৱন কাৰাদণ্ড দিয়া হৈছিল। কিন্তু দমননীতিৰে জনসাধাৰণৰ আন্দোলন দবাই ৰাখিব নোৱাৰা হোৱাত শেষত তেওঁলোকে বৈষম্যমূলক আইনসমূহ বাতিল কৰিলে।
২। ভাৰতৰ গণপৰিষদ বৈধ আছিল নে নাছিল? যুক্তি দিয়া।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ গণপৰিষদ সৰ্বজনীন প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাধিকাৰৰ ভিত্তিত নিৰ্বাচিত নহৈছিল। তথাপিও ইয়াক নিম্নলিখিত কাৰণত বৈধ বুলি গণ্য কৰা হয় —
- গণপৰিষদ ভাৰতীয় জনসাধাৰণৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল — বিভিন্ন ভাষা, জাতি, ধৰ্ম আৰু পেচাৰ মানুহ ইয়াত আছিল।
- গণপৰিষদে পদ্ধতিগত, মুকলি আৰু সৰ্বসম্মতিমূলক বিতৰ্কৰ মাধ্যমেৰে কাম কৰিছিল।
- সংবিধান কোনো এক গোষ্ঠীৰ মতামতৰ প্ৰতিফলন নাছিল — ই সকলোৰে মাজত বহল ঐকমত্যৰ প্ৰকাশ।
- ভাৰতৰ কোনো মুখ্য সামাজিক গোষ্ঠী বা ৰাজনৈতিক দলে সংবিধানৰ বৈধতা কেতিয়াও প্ৰশ্ন কৰা নাই — ই ইয়াৰ বৈধতাৰ প্ৰমাণ।
৩। ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনে কেনেদৰে সংবিধানৰ ভিত্তি তৈয়াৰ কৰিছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনে কেইবাটাও উপায়েৰে সংবিধানৰ ভিত্তি তৈয়াৰ কৰিছিল —
- স্বাধীনতা আন্দোলনৰ নেতাসকলে সমতা, স্বাধীনতা আৰু ন্যায়ৰ মূল্যবোধ আত্মস্থ কৰিছিল।
- ১৯২৮ চনত মতিলাল নেহৰুৱে সংবিধানৰ খচৰা প্ৰস্তুত কৰি সাংবিধানিক চিন্তাৰ পথ প্ৰশস্ত কৰিছিল।
- ১৯৩১ চনৰ কাৰাচী অধিৱেশনত ভবিষ্যৎ সংবিধানৰ মূল্যবোধ — সৰ্বজনীন প্ৰাপ্তবয়স্ক মতাধিকাৰ, স্বাধীনতা আৰু সমতাৰ অধিকাৰ, সংখ্যালঘুৰ অধিকাৰ সুৰক্ষা — নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।
- আন্দোলনে প্ৰমাণ কৰিছিল যে ভিন্ন ধৰ্ম, জাতি আৰু ভাষাৰ মানুহ একতাবদ্ধভাৱে কাম কৰিব পাৰে — এই অভিজ্ঞতাই গণতান্ত্ৰিক ভাৰতৰ ভিত্তি তৈয়াৰ কৰিছিল।
৪। “গণপৰিষদ বিতৰ্ক” কি? ইয়াৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰঃ গণপৰিষদত সংবিধান প্ৰস্তুত কৰাৰ সময়ত পেশ কৰা প্ৰতিটো দলিল আৰু কোৱা প্ৰতিটো কথা লিপিবদ্ধ আৰু সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল। এই লিপিবদ্ধ বিতৰ্কসমূহকে “গণপৰিষদ বিতৰ্ক” (Constituent Assembly Debates) বোলা হয়।
ইয়াৰ গুৰুত্ব হৈছে যে এই বিতৰ্কসমূহ পঢ়িলে জানিব পাৰি যে সংবিধানৰ প্ৰতিটো বিধানৰ আঁৰত কি কাৰণ আছিল। যেতিয়াই সংবিধানৰ কোনো অনুচ্ছেদৰ অৰ্থ বুজিবলৈ মতবিৰোধ হয়, তেতিয়া এই বিতৰ্কসমূহে সঠিক অৰ্থ বুজিবলৈ সহায় কৰে। ই সংবিধানৰ ব্যাখ্যাৰ এক অমূল্য উৎস।
৫। এজন ছাত্ৰই তৰ্ক কৰিলে যে ১৯১২ চনৰ মহিলাৰ আচৰণ বিষয়ক পুস্তিকাখনৰ নিৰ্দেশনাসমূহ সঠিক। সংবিধানৰ আলোকত ইয়াৰ মূল্যায়ন কৰা।
উত্তৰঃ ১৯১২ চনৰ সেই পুস্তিকাত মহিলাসকলক দুৰ্বল, নিজৰ সুৰক্ষাত অসমৰ্থ আৰু পুৰুষৰ অধীনস্থ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। এই দৃষ্টিভংগী ভাৰতীয় সংবিধানৰ মূল্যবোধৰ সম্পূৰ্ণ বিপৰীত। সংবিধানে পুৰুষ-মহিলাক সমান অধিকাৰ দিছে। সংবিধানে লিংগৰ ভিত্তিত কোনো বৈষম্য নিষিদ্ধ কৰিছে। বৰ্তমানৰ আইনসমূহে মহিলাৰ সমাজৰ মূলসোঁতত অন্তৰ্ভুক্তিক সক্ৰিয়ভাৱে উৎসাহিত কৰে। সেয়ে, সেই পুস্তিকাৰ দৃষ্টিভংগী সম্পূৰ্ণৰূপে অসাংবিধানিক আৰু আধুনিক সংবিধানৰ সৈতে অসংগত।
গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য একনজৰত
| বিষয় | তথ্য |
|---|---|
| এপাৰ্থাইডৰ সময়কাল | ১৭-১৮ শতিকা (আনুষ্ঠানিক আইন হিচাপে ১৯৪৮-১৯৯৪) |
| ANC প্ৰতিষ্ঠা | বৰ্ণবাদ-বিৰোধী আন্দোলনৰ প্ৰধান সংগঠন |
| মেণ্ডেলাৰ কাৰাবাস | ১৯৬৪-১৯৯২, ২৮ বছৰ ৰবেন দ্বীপত |
| দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ গণতন্ত্ৰ | ২৬ এপ্ৰিল ১৯৯৪ |
| গণপৰিষদৰ প্ৰথম বৈঠক | ৯ ডিচেম্বৰ ১৯৪৬, নতুন দিল্লী |
| গণপৰিষদৰ সদস্য সংখ্যা (বিভাজনৰ পিছত) | ২৯৯ জন |
| বিতৰ্কৰ দিন | ৩ বছৰত ১১৪ দিন |
| বিবেচিত সংশোধনী | ২,০০০ৰো অধিক |
| সংবিধান প্ৰস্তুতিৰ সময় | ২ বছৰ ১১ মাহ ১৮ দিন |
| সংবিধান গ্ৰহণ | ২৬ নৱেম্বৰ ১৯৪৯ |
| সংবিধান কাৰ্যকৰী | ২৬ জানুৱাৰী ১৯৫০ |
| গণপৰিষদৰ সভাপতি | ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ |
| খচৰা কমিটিৰ সভাপতি | ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ |
| নেহৰুৰ ভাষণ | ট্ৰিষ্ট উইথ ডেষ্টিনি, ১৪-১৫ আগষ্ট ১৯৪৭ |
| মতিলাল নেহৰুৰ খচৰা | ১৯২৮ চন |