ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদৰ উন্মেষণ — প্ৰশ্ন উত্তৰ
HSLC Guru-ত আপোনাক স্বাগতম। এই লেখাত ASSEB Class 9 Social Science History Chapter 2 “ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদৰ উন্মেষণ”-ৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰ বিতংভাৱে দিয়া হৈছে।
সাৰাংশ: ঊনবিংশ শতিকাত ভাৰতত জাতীয়তাবাদৰ উন্মেষ ঘটিছিল। পাশ্চাত্য শিক্ষা, ৰেল-ডাক-টেলিগ্ৰাফ আদি আধুনিক যাতায়াত আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ বিকাশ, ছপাশাল আৰু সংবাদপত্ৰৰ প্ৰসাৰ, ১৮৫৭ চনৰ মহাবিদ্ৰোহ, আৰু সমাজ-ধৰ্ম সংস্কাৰ আন্দোলনে ভাৰতীয়সকলৰ মাজত জাতীয় চেতনা জগাই তুলিছিল। ৰাজা ৰামমোহন ৰায়, দয়ানন্দ সৰস্বতী, ৰামকৃষ্ণ পৰমহংস, এনি বেছান্ত আদি সংস্কাৰকসকলে এই জাতীয় জাগৰণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। শেষত ১৮৮৫ চনত ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ জৰিয়তে এই জাতীয়তাবাদে সাংগঠনিক ৰূপ লাভ কৰিছিল।
Summary: Indian nationalism grew during the nineteenth century as a result of several interconnected forces. The spread of Western education, the development of modern transport and communication, the growth of the printing press and newspapers, the Revolt of 1857, and the socio-religious reform movements together awakened a sense of national consciousness among Indians. Reformers such as Raja Ram Mohun Roy, Dayanand Saraswati, Ramakrishna Paramhansa and Annie Besant played an important role in this national awakening. This growing nationalism finally found organised expression with the foundation of the Indian National Congress in 1885.
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
চমু উত্তৰ
1। ‘আনন্দমঠ’ৰ ৰচক কোন আছিল?
উত্তৰঃ ‘আনন্দমঠ’ গ্ৰন্থখনৰ ৰচক আছিল বঙ্কিমচন্দ্ৰ চট্টোপাধ্যায়।
2। ‘সাৰে জাহাঁ ছে আচ্ছা’ গীতটো কোনে ৰচনা কৰিছিল?
উত্তৰঃ ‘সাৰে জাহাঁ ছে আচ্ছা’ গীতটো ঊৰ্দু কবি মহম্মদ ইকবালে ৰচনা কৰিছিল।
3। ভাৰতত প্ৰথম ৰেলপথ ক’ত আৰু কাৰ শাসনকালত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতত প্ৰথম ৰেলপথ ১৮৫৩ চনত বম্বে (মুম্বাই) আৰু থানাৰ মাজত লৰ্ড ডালহৌচীৰ শাসনকালত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।
4। ভাৰতত প্ৰথম টেলিগ্ৰাফ লাইন কেতিয়া আৰু ক’ত স্থাপন কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতত প্ৰথম টেলিগ্ৰাফ লাইন ১৮৫১ চনত কলিকতা আৰু ডায়মণ্ড হাৰবাৰৰ মাজত স্থাপন কৰা হৈছিল।
5। ভাৰতত প্ৰথম ছপাশাল কেতিয়া আৰু ক’ত স্থাপন কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতত প্ৰথম ছপাশাল ১৫৫৬ চনত গোৱাত পৰ্তুগীজ মিছনেৰীসকলে স্থাপন কৰিছিল।
6। কলিকতা প্ৰেছিডেঞ্চী কলেজ কেতিয়া স্থাপিত হৈছিল? আগতে ইয়াক কি নামেৰে জনা গৈছিল?
উত্তৰঃ কলিকতা প্ৰেছিডেঞ্চী কলেজ ১৮১৭ চনত স্থাপিত হৈছিল আৰু আগতে ইয়াক হিন্দু কলেজ নামেৰে জনা গৈছিল।
7। লৰ্ড উইলিয়াম বেণ্টিংকৰ দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সমাজ সংস্কাৰ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ লৰ্ড উইলিয়াম বেণ্টিংকৰ দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সমাজ সংস্কাৰ হ’ল—(ক) ১৮২৯ চনত সতীদাহ প্ৰথাৰ উচ্ছেদ আৰু (খ) শিশুকন্যা হত্যা তথা ঠগী প্ৰথাৰ দমন।
8। ভাৰতত প্ৰকাশিত প্ৰথম বাতৰি কাকতৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতত প্ৰকাশিত প্ৰথম বাতৰি কাকতখন আছিল ‘বেংগল গেজেট’ (হিকীজ বেংগল গেজেট)।
দীঘল উত্তৰ
9। ১৮৫৭ চনৰ মহাবিদ্ৰোহে কেনেদৰে ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদৰ বিকাশত সহায় কৰিছিল, চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ ১৮৫৭ চনৰ মহাবিদ্ৰোহ আছিল ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যবাদৰ বিৰুদ্ধে ভাৰতীয় ৰাইজৰ প্ৰথম বৃহৎ সংগ্ৰাম। যদিও এই বিদ্ৰোহ ব্যৰ্থ হৈছিল, তথাপি ই ভাৰতীয়সকলৰ মনত স্বাধীনতাৰ আকাংক্ষা জগাই তুলিছিল। বিদ্ৰোহৰ সময়ত হিন্দু আৰু মুছলমানে একেলগে ব্ৰিটিছৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিছিল, যাৰ ফলত জাতীয় ঐক্যৰ ভাৱ সৃষ্টি হৈছিল। ঝাঁচীৰ ৰাণী লক্ষ্মীবাঈ, নানা চাহাব, তাঁতিয়া টোপী আদি বীৰসকলৰ আত্মত্যাগে পৰৱৰ্তী স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলক অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহে ভাৰতীয়সকলক ঐক্যবদ্ধ সংগ্ৰামৰ প্ৰয়োজনীয়তা উপলব্ধি কৰাইছিল। এইদৰে ১৮৫৭ চনৰ মহাবিদ্ৰোহে ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদৰ বিকাশৰ ভেঁটি স্থাপন কৰিছিল।
10। ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদৰ বিকাশৰ ছটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰণ লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদৰ বিকাশৰ ছটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰণ হ’ল—(১) পাশ্চাত্য শিক্ষাৰ প্ৰচলন, যিয়ে ভাৰতীয়সকলক স্বাধীনতা, সাম্য আৰু জাতীয়তাবাদৰ ধাৰণাৰ সৈতে পৰিচয় কৰাইছিল। (২) ৰেল, ডাক আৰু টেলিগ্ৰাফ আদি আধুনিক যাতায়াত আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ বিকাশ, যিয়ে দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ মানুহক ওচৰ চপাই আনিছিল। (৩) ছপাশাল আৰু সংবাদপত্ৰৰ প্ৰসাৰ, যিয়ে জাতীয় চেতনা বিয়পাইছিল। (৪) সমাজ-ধৰ্ম সংস্কাৰ আন্দোলন, যিয়ে ভাৰতীয়সকলৰ মাজত আত্মমৰ্যাদা আৰু ঐক্যৰ ভাৱ জগাইছিল। (৫) ১৮৫৭ চনৰ মহাবিদ্ৰোহ, যিয়ে জাতীয় জাগৰণৰ পথ প্ৰশস্ত কৰিছিল। (৬) ব্ৰিটিছৰ অৰ্থনৈতিক শোষণ আৰু বৈষম্যমূলক নীতিয়ে ভাৰতীয়সকলৰ মাজত অসন্তোষ সৃষ্টি কৰিছিল।
11। ভাৰতত পাশ্চাত্য শিক্ষা প্ৰৱৰ্তনৰ অন্ততঃ চাৰিটা প্ৰভাৱ লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতত পাশ্চাত্য শিক্ষা প্ৰৱৰ্তনৰ চাৰিটা প্ৰভাৱ হ’ল—(১) ইংৰাজী ভাষা এক সাধাৰণ যোগাযোগৰ মাধ্যম হৈ পৰিছিল, যাৰ ফলত ভিন্ন প্ৰদেশৰ শিক্ষিত ভাৰতীয়সকলে পৰস্পৰৰ সৈতে ভাৱৰ আদান-প্ৰদান কৰিব পাৰিছিল। (২) পাশ্চাত্য শিক্ষাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয়সকলে ৰুছ্ছ’, ভলটেয়াৰ, মিল আদি চিন্তাবিদৰ স্বাধীনতা, সাম্য আৰু গণতন্ত্ৰৰ ধাৰণাৰ সৈতে পৰিচিত হৈছিল। (৩) শিক্ষিত ভাৰতীয়সকলে নিজৰ দেশৰ পিছপৰাৰ কাৰণ উপলব্ধি কৰি সমাজ সংস্কাৰত আগ্ৰহী হৈছিল। (৪) পাশ্চাত্য শিক্ষাই এক নতুন শিক্ষিত মধ্যবিত্ত শ্ৰেণীৰ জন্ম দিছিল, যিয়ে পিছলৈ জাতীয় আন্দোলনৰ নেতৃত্ব বহন কৰিছিল।
12। ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদৰ বিকাশত পাশ্চাত্য শিক্ষাৰ প্ৰভাৱ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ পাশ্চাত্য শিক্ষা ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদৰ জন্মৰ এক শক্তিশালী কাৰক আছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ প্ৰাৰম্ভত খ্ৰীষ্টান মিছনেৰী আৰু প্ৰগতিশীল ভাৰতীয়সকলে বংগ আৰু ভাৰতৰ অন্যান্য অঞ্চলত বিদ্যালয় আৰু মহাবিদ্যালয় স্থাপন কৰিছিল। এই শিক্ষাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয়সকলে ইউৰোপৰ জাতীয়তাবাদ, স্বাধীনতা আৰু গণতন্ত্ৰৰ আদৰ্শৰ সৈতে পৰিচিত হৈছিল। ইংৰাজী ভাষাই ভিন্ন ভাষাভাষী ভাৰতীয়সকলৰ মাজত এক সাধাৰণ যোগাযোগৰ সেতু ৰচনা কৰিছিল। শিক্ষিত ভাৰতীয়সকলে পশ্চিমীয়া দেশৰ ইতিহাসৰ পৰা স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ প্ৰেৰণা লাভ কৰিছিল। এই শিক্ষিত শ্ৰেণীয়েই পিছলৈ ভাৰতীয় জাতীয় আন্দোলনৰ নেতৃত্ব দিছিল। এইদৰে পাশ্চাত্য শিক্ষাই ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদৰ বিকাশত অপৰিসীম অৱদান আগবঢ়াইছিল।
13। যাতায়াত আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ বিকাশে কেনেদৰে ভাৰতত জাতীয়তাবাদৰ বিকাশত সহায় কৰিছিল?
উত্তৰঃ ব্ৰিটিছ শাসনকালত ৰেল, পকী পথ, ডাক আৰু টেলিগ্ৰাফ আদি আধুনিক যাতায়াত আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ বিকাশ ঘটিছিল। যদিও ব্ৰিটিছে নিজৰ প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক সুবিধাৰ বাবে এইবোৰ গঢ়ি তুলিছিল, তথাপি ই ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদৰ বিকাশত সহায় কৰিছিল। ৰেল আৰু পথে দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ মানুহক ওচৰ চপাই আনিছিল আৰু তেওঁলোকৰ মাজত ভাৱৰ আদান-প্ৰদান সহজ কৰিছিল। ডাক আৰু টেলিগ্ৰাফ ব্যৱস্থাই দূৰৱৰ্তী ঠাইৰ মাজত দ্ৰুত যোগাযোগ সম্ভৱ কৰিছিল, যাৰ ফলত জাতীয় নেতাসকলে সমগ্ৰ দেশত আন্দোলন পৰিচালনা কৰিব পাৰিছিল। এই যোগাযোগ ব্যৱস্থাই ভাৰতীয়সকলৰ মাজত ঐক্য আৰু একতাৰ ভাৱ জগাই তুলিছিল। এইদৰে যাতায়াত আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ বিকাশে জাতীয়তাবাদৰ বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।
14। ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদৰ বিকাশত ৰাজা ৰামমোহন ৰায়ৰ অৱদান আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ৰাজা ৰামমোহন ৰায়ক আধুনিক ভাৰতৰ পিতৃ বুলি কোৱা হয়। তেওঁ ১৮২৮ চনত ব্ৰাহ্ম সমাজ প্ৰতিষ্ঠা কৰি সমাজ আৰু ধৰ্ম সংস্কাৰৰ আন্দোলন আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁ সতীদাহ প্ৰথা, বাল্যবিবাহ, বহুবিবাহ আৰু জাতিভেদ প্ৰথাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰবল সংগ্ৰাম কৰিছিল। তেওঁৰ প্ৰচেষ্টাতেই ১৮২৯ চনত লৰ্ড বেণ্টিংকে সতীদাহ প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰিছিল। তেওঁ নাৰী শিক্ষা আৰু পাশ্চাত্য শিক্ষাৰ প্ৰসাৰত গুৰুত্ব দিছিল আৰু সংবাদপত্ৰৰ স্বাধীনতাৰ বাবে যুঁজিছিল। এই সংস্কাৰৰ জৰিয়তে তেওঁ ভাৰতীয়সকলৰ মাজত আত্মমৰ্যাদা আৰু জাতীয় চেতনা জগাই তুলিছিল। এইদৰে ৰাজা ৰামমোহন ৰায়ে ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদৰ বিকাশত অগ্ৰণী ভূমিকা লৈছিল।
15। ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদৰ বিকাশত দয়ানন্দ সৰস্বতীৰ অৱদান আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ স্বামী দয়ানন্দ সৰস্বতীয়ে ১৮৭৫ চনত আৰ্য সমাজ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁ ‘বেদলৈ উভতি যোৱা’ৰ আহ্বান জনাইছিল আৰু বেদক ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ ভেঁটি বুলি গণ্য কৰিছিল। তেওঁ মূৰ্তিপূজা, জাতিভেদ প্ৰথা, বাল্যবিবাহ আৰু কুসংস্কাৰৰ বিৰুদ্ধে প্ৰচাৰ চলাইছিল। তেওঁ ‘স্বৰাজ’ৰ ধাৰণা প্ৰচাৰ কৰি স্বদেশী ভাৱধাৰাক উৎসাহিত কৰিছিল। আৰ্য সমাজে হিন্দু সমাজত আত্মবিশ্বাস আৰু জাতীয় গৌৰৱৰ ভাৱ জগাই তুলিছিল। তেওঁৰ শিক্ষা আৰু সংস্কাৰে ভাৰতীয়সকলৰ মাজত জাতীয়তাবাদী চেতনা প্ৰসাৰত সহায় কৰিছিল।
16। ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদৰ বিকাশত কেশৱচন্দ্ৰ সেনৰ অৱদান আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ কেশৱচন্দ্ৰ সেন আছিল ব্ৰাহ্ম সমাজৰ এজন প্ৰভাৱশালী নেতা। তেওঁ ব্ৰাহ্ম সমাজৰ আদৰ্শ ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলত প্ৰচাৰ কৰিছিল। তেওঁ জাতিভেদ প্ৰথা, বাল্যবিবাহ আৰু নাৰীৰ অৱনতিৰ বিৰুদ্ধে সংগ্ৰাম কৰিছিল আৰু নাৰী শিক্ষা তথা বিধৱা বিবাহৰ সমৰ্থন কৰিছিল। তেওঁৰ প্ৰচেষ্টাতেই ১৮৭২ চনত ব্ৰাহ্ম বিবাহ আইন প্ৰৱৰ্তিত হৈছিল, যিয়ে বাল্যবিবাহ ৰোধ কৰিছিল। তেওঁ বক্তৃতা আৰু লেখাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয়সকলৰ মাজত সামাজিক আৰু জাতীয় চেতনা জগাই তুলিছিল। এইদৰে কেশৱচন্দ্ৰ সেনে সমাজ সংস্কাৰৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদৰ বিকাশত অৱদান আগবঢ়াইছিল।
17। ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদৰ বিকাশত ৰামকৃষ্ণ পৰমহংসৰ অৱদান আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ৰামকৃষ্ণ পৰমহংস আছিল ঊনবিংশ শতিকাৰ এজন মহান সাধক আৰু ধৰ্মগুৰু। তেওঁ সকলো ধৰ্মৰ মূল সত্য এক বুলি প্ৰচাৰ কৰিছিল আৰু ধৰ্মীয় সহনশীলতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল। তেওঁৰ শিক্ষাই ভাৰতীয়সকলৰ মাজত নিজৰ ধৰ্ম আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰতি গৌৰৱবোধ জগাই তুলিছিল। তেওঁৰ শিষ্য স্বামী বিবেকানন্দই এই আদৰ্শ সমগ্ৰ বিশ্বত প্ৰচাৰ কৰিছিল আৰু ভাৰতীয় আধ্যাত্মিকতাৰ মহিমা বিশ্বদৰবাৰত তুলি ধৰিছিল। এই আধ্যাত্মিক জাগৰণে ভাৰতীয়সকলৰ মাজত আত্মবিশ্বাস আৰু জাতীয় গৌৰৱৰ ভাৱ সৃষ্টি কৰিছিল। এইদৰে ৰামকৃষ্ণ পৰমহংসে পৰোক্ষভাৱে ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদৰ বিকাশত অৱদান আগবঢ়াইছিল।
18। ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদৰ বিকাশত এনি বেছান্তৰ অৱদান আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ এনি বেছান্ত আছিল আয়াৰলেণ্ডত জন্মগ্ৰহণ কৰা এগৰাকী মহীয়সী নাৰী, যিয়ে ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। তেওঁ থিয়ছফিকেল ছ’চাইটিৰ সৈতে জড়িত আছিল আৰু ভাৰতীয় সংস্কৃতি তথা ধৰ্মৰ পুনৰুত্থানত অৱদান আগবঢ়াইছিল। ১৯১৬ চনত তেওঁ ‘হোম ৰুল লীগ’ প্ৰতিষ্ঠা কৰি ভাৰতৰ স্বায়ত্তশাসনৰ দাবী উত্থাপন কৰিছিল। ১৯১৭ চনত তেওঁ ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ প্ৰথম মহিলা সভানেত্ৰী হৈছিল। তেওঁ সংবাদপত্ৰ আৰু বক্তৃতাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয়সকলৰ মাজত জাতীয় চেতনা জগাই তুলিছিল। এইদৰে এনি বেছান্তে ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদৰ বিকাশত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াইছিল।
19। আলিগড় আন্দোলন কি? ই ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ মাজত কিমান পৰিমাণে আধুনিক দৃষ্টিভংগী আৰু চিন্তাধাৰা গঢ়ি তুলিছিল?
উত্তৰঃ আলিগড় আন্দোলন আছিল ছাৰ চৈয়দ আহমেদ খানৰ নেতৃত্বত ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ মাজত আৰম্ভ হোৱা এক সামাজিক আৰু শৈক্ষিক সংস্কাৰ আন্দোলন। ১৮৭৫ চনত তেওঁ আলিগড়ত মহম্মদান এংলো-অ’ৰিয়েণ্টেল কলেজ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল, যি পিছলৈ আলিগড় মুছলিম বিশ্ববিদ্যালয়লৈ ৰূপান্তৰিত হৈছিল। এই আন্দোলনৰ জৰিয়তে তেওঁ মুছলমানসকলৰ মাজত পাশ্চাত্য শিক্ষা আৰু আধুনিক চিন্তাধাৰাৰ প্ৰসাৰ ঘটাইছিল। তেওঁ মুছলমানসকলক কুসংস্কাৰ ত্যাগ কৰি বিজ্ঞান আৰু যুক্তিভিত্তিক শিক্ষা গ্ৰহণৰ আহ্বান জনাইছিল। এই আন্দোলনে ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ মাজত আধুনিক দৃষ্টিভংগী আৰু আত্মসচেতনতা যথেষ্ট পৰিমাণে গঢ়ি তুলিছিল। এইদৰে আলিগড় আন্দোলনে মুছলমান সমাজৰ আধুনিকীকৰণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।
20। ভাৰতত ছপাশালে কেনেদৰে জাতীয়তাবাদৰ বিকাশত সহায় কৰিছিল, আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতত ছপাশালৰ প্ৰসাৰে জাতীয়তাবাদৰ বিকাশত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ছপাশালৰ জৰিয়তে সংবাদপত্ৰ, সাময়িক পত্ৰ, গ্ৰন্থ আৰু পুথি-পত্ৰ কম খৰচত বহুসংখ্যক মানুহৰ ওচৰত পৰিবেশন কৰিব পৰা হৈছিল। বিভিন্ন আঞ্চলিক ভাষাত প্ৰকাশিত সংবাদপত্ৰবোৰে ব্ৰিটিছ শাসনৰ শোষণ আৰু অন্যায়ৰ কথা ৰাইজৰ আগত তুলি ধৰিছিল। এই বাতৰি কাকতসমূহে ভাৰতীয়সকলৰ মাজত জাতীয় চেতনা আৰু ঐক্যৰ ভাৱ জগাই তুলিছিল। বঙ্কিমচন্দ্ৰৰ ‘আনন্দমঠ’ৰ দৰে সাহিত্যই দেশপ্ৰেমৰ ভাৱ সঞ্চাৰ কৰিছিল। এইদৰে ছপাশাল আৰু সংবাদপত্ৰই জনমত গঠন কৰি ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদৰ বিকাশত অপৰিসীম অৱদান আগবঢ়াইছিল।
21। ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ জন্মৰ কাৰণসমূহ চমুকৈ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ জন্মৰ পিছত বহুতো কাৰণ নিহিত আছিল। পাশ্চাত্য শিক্ষাৰ প্ৰসাৰে এক শিক্ষিত মধ্যবিত্ত শ্ৰেণীৰ জন্ম দিছিল, যিসকলে ৰাজনৈতিক অধিকাৰৰ প্ৰতি সচেতন হৈ পৰিছিল। ব্ৰিটিছৰ অৰ্থনৈতিক শোষণ আৰু বৈষম্যমূলক নীতিয়ে ভাৰতীয়সকলৰ মাজত অসন্তোষ সৃষ্টি কৰিছিল। ১৮৭৮ চনৰ ভাৰ্নাকুলাৰ প্ৰেছ আইন আৰু ইলবাৰ্ট বিলৰ বিতৰ্কই ভাৰতীয়সকলৰ ক্ষোভ বৃদ্ধি কৰিছিল। যাতায়াত, যোগাযোগ আৰু ছপাশালৰ বিকাশে দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ মানুহক ঐক্যবদ্ধ হ’বলৈ সহায় কৰিছিল। এই পৰিস্থিতিত ১৮৮৫ চনত অৱসৰপ্ৰাপ্ত ব্ৰিটিছ বিষয়া এ. অ’. হিউমৰ প্ৰচেষ্টাত বম্বেত ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। এইদৰে বিভিন্ন ৰাজনৈতিক, অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক কাৰণে কংগ্ৰেছৰ জন্মৰ পথ প্ৰশস্ত কৰিছিল।
22। প্ৰতিষ্ঠাৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰবোৰত ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ কাৰ্যকলাপৰ এটি চমু বিৱৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ ১৮৮৫ চনত প্ৰতিষ্ঠাৰ পিছত প্ৰাৰম্ভিক বছৰবোৰত ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ এক নৰমপন্থী সংগঠন আছিল। ইয়াৰ প্ৰথম অধিৱেশন বম্বেত অনুষ্ঠিত হৈছিল আৰু উমেশচন্দ্ৰ বন্দ্যোপাধ্যায় (ডব্লিউ. চি. বনাৰ্জী) প্ৰথম সভাপতি হৈছিল। প্ৰাৰম্ভিক নেতাসকলে ব্ৰিটিছ শাসনৰ প্ৰতি আনুগত্য বজাই ৰাখি সাংবিধানিক পথেৰে আন্দোলন চলাইছিল। তেওঁলোকে আবেদন, স্মাৰকপত্ৰ আৰু প্ৰস্তাৱৰ জৰিয়তে ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ ওচৰত ভাৰতীয়সকলৰ দাবী উত্থাপন কৰিছিল। প্ৰশাসনত ভাৰতীয়সকলৰ অধিক অংশগ্ৰহণ, চিভিল চাৰ্ভিচ পৰীক্ষা ভাৰততে অনুষ্ঠান, আৰু অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰ আদি আছিল তেওঁলোকৰ মুখ্য দাবী। যদিও এই সময়ছোৱাত কংগ্ৰেছৰ কাৰ্যকলাপ সীমিত আছিল, তথাপি ই ভাৰতীয়সকলৰ মাজত ৰাজনৈতিক চেতনা আৰু ঐক্যৰ ভাৱ জগাই তুলিছিল।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
1। ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ কেতিয়া, ক’ত আৰু কাৰ প্ৰচেষ্টাত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ ১৮৮৫ চনৰ ২৮ ডিচেম্বৰত বম্বেত অৱসৰপ্ৰাপ্ত ব্ৰিটিছ বিষয়া এ. অ’. হিউমৰ প্ৰচেষ্টাত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল।
2। ব্ৰাহ্ম সমাজ কোনে আৰু কেতিয়া প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল?
উত্তৰঃ ব্ৰাহ্ম সমাজ ১৮২৮ চনত ৰাজা ৰামমোহন ৰায়ে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।
3। স্বামী বিবেকানন্দই কি প্ৰতিষ্ঠান স্থাপন কৰিছিল আৰু তেওঁ কিদৰে জাতীয়তাবাদত সহায় কৰিছিল?
উত্তৰঃ স্বামী বিবেকানন্দই ১৮৯৭ চনত ৰামকৃষ্ণ মিছন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। তেওঁ ১৮৯৩ চনত শ্বিকাগোৰ বিশ্ব ধৰ্ম মহাসভাত ভাৰতীয় আধ্যাত্মিকতাৰ মহিমা প্ৰচাৰ কৰি ভাৰতীয়সকলৰ মাজত আত্মবিশ্বাস আৰু জাতীয় গৌৰৱ জগাই তুলিছিল।
4। ভাৰ্নাকুলাৰ প্ৰেছ আইন কেতিয়া আৰু কিয় প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ভাৰ্নাকুলাৰ প্ৰেছ আইন ১৮৭৮ চনত লৰ্ড লিটনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল, যাৰ উদ্দেশ্য আছিল আঞ্চলিক ভাষাৰ সংবাদপত্ৰবোৰৰ স্বাধীনতা খৰ্ব কৰা।
শব্দাৰ্থ
| শব্দ | অৰ্থ |
|---|---|
| জাতীয়তাবাদ | এক নিৰ্দিষ্ট জাতি বা দেশৰ প্ৰতি থকা গভীৰ প্ৰেম আৰু আনুগত্যৰ ভাৱধাৰা। |
| মহাবিদ্ৰোহ | ১৮৫৭ চনত ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে হোৱা ভাৰতীয়সকলৰ প্ৰথম বৃহৎ সশস্ত্ৰ বিদ্ৰোহ। |
| সতীদাহ প্ৰথা | স্বামীৰ মৃত্যুৰ পিছত বিধৱা নাৰীক চিতাত জ্বলাই দিয়া এক কুপ্ৰথা। |
| ব্ৰাহ্ম সমাজ | ১৮২৮ চনত ৰাজা ৰামমোহন ৰায়ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা এক ধৰ্ম সংস্কাৰ সংগঠন। |
| আৰ্য সমাজ | ১৮৭৫ চনত দয়ানন্দ সৰস্বতীয়ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা এক হিন্দু সংস্কাৰ আন্দোলন। |
| ছপাশাল | গ্ৰন্থ, বাতৰি কাকত আদি ছপা কৰা যন্ত্ৰ বা প্ৰতিষ্ঠান। |