ভাৰতবৰ্ষলৈ ইউৰোপীয়সকলৰ আগমন — প্ৰশ্ন উত্তৰ
HSLC Guru-ত আপোনাক স্বাগতম। এই লেখাত ASSEB Class 9 Social Science History Chapter 1 “ভাৰতবৰ্ষলৈ ইউৰোপীয়সকলৰ আগমন”-ৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰ বিতংভাৱে দিয়া হৈছে।
সাৰাংশ: পঞ্চদশ শতিকাৰ শেষভাগত ইউৰোপীয়সকলে ভাৰতবৰ্ষলৈ সাগৰীয় বাণিজ্য পথ আৱিষ্কাৰ কৰাৰ পিছত এই উপমহাদেশত পোৰ্তুগীজ, ওলন্দাজ, ইংৰাজ আৰু ফৰাচীসকলৰ আগমন ঘটে। ১৪৯৮ চনত ভাস্কো-ডা-গামাই কালিকট বন্দৰত উপস্থিত হৈ ভাৰত আৰু ইউৰোপৰ মাজত নতুন বাণিজ্য পথৰ সূচনা কৰে। ১৬০০ চনত ইংলেণ্ডত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে ক্ৰমান্বয়ে মাছুলিপট্টম, মাদ্ৰাজ আৰু কলিকতাত বাণিজ্য কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰি ভাৰতত ৰাজনৈতিক আধিপত্য বিস্তাৰ কৰে। ১৭৫৭ চনৰ পলাশীৰ যুদ্ধৰ পিছত ৰবাৰ্ট ক্লাইভৰ নেতৃত্বত ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ ভেটি স্থাপন হয় আৰু ১৮৫৭ চনৰ চেপয় বিদ্ৰোহৰ পিছত ১৮৫৮ চনৰ ‘গৱৰ্নমেণ্ট অৱ ইণ্ডিয়া এক্ট’ৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ শাসনভাৰ ব্ৰিটিছ ৰাজতন্ত্ৰৰ হাতলৈ যায়।
Summary: After Europeans discovered a sea route to India at the end of the fifteenth century, the Portuguese, Dutch, English and French arrived in the subcontinent for trade. In 1498 Vasco-da-Gama reached the port of Calicut, opening a new trade route between India and Europe. The English East India Company, founded in England in 1600, gradually set up trade centres at Masulipatam, Madras and Calcutta and expanded its political control over India. After the Battle of Plassey in 1757 Robert Clive laid the foundation of the British Empire, and following the Sepoy Mutiny of 1857 the administration of India passed to the British Crown through the Government of India Act of 1858.
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
বহুবিকল্পীয় প্ৰশ্ন (MCQ)
1। চেপয় বিদ্ৰোহ কোন চনত সংঘটিত হৈছিল? (ক) ১৮৫৭ (খ) ১৮৫৮ (গ) ১৭৫৭ (ঘ) ১৭৫৮
উত্তৰঃ (ক) ১৮৫৭ চনত।
2। ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ শাসনভাৰ ব্ৰিটিছ ৰাজতন্ত্ৰৰ হাতলৈ কোনটো আইনৰ দ্বাৰা হস্তান্তৰিত হৈছিল? (ক) ভাৰতীয় পৰিষদ আইন, ১৮৯২ (খ) ভাৰতীয় পৰিষদ আইন, ১৮৬১ (গ) গৱৰ্নমেণ্ট অৱ ইণ্ডিয়া এক্ট, ১৮৫৮ (ঘ) মহাৰাণীৰ ঘোষণাপত্ৰ, ১৮৫৮
উত্তৰঃ (গ) গৱৰ্নমেণ্ট অৱ ইণ্ডিয়া এক্ট, ১৮৫৮।
3। ভাৰতীয় অসামৰিক সেৱাত (Indian Civil Service) নিযুক্তিৰ নিশ্চয়তা কোনটোৱে প্ৰদান কৰিছিল? (ক) ১৮৫৮ চনৰ মহাৰাণীৰ ঘোষণাপত্ৰ (খ) ভাৰতীয় পৰিষদ আইন, ১৮৬১ (গ) ইণ্ডিয়া এক্ট, ১৮৫৮ (ঘ) ভাৰতীয় পৰিষদ আইন, ১৮৯২
উত্তৰঃ (ক) ১৮৫৮ চনৰ মহাৰাণীৰ ঘোষণাপত্ৰ।
4। ৰাজ্য অধিগ্ৰহণৰ (Territorial conquest) নীতি কোনটোৰ দ্বাৰা পৰিত্যাগ কৰা হৈছিল? (ক) ভাৰতীয় পৰিষদ আইন, ১৮৬১ (খ) মহাৰাণীৰ ঘোষণাপত্ৰ, ১৮৫৮ (গ) ইণ্ডিয়া এক্ট, ১৮৫৮ (ঘ) ভাৰতীয় পৰিষদ আইন, ১৮৯২
উত্তৰঃ (খ) মহাৰাণীৰ ঘোষণাপত্ৰ, ১৮৫৮।
5। ভাৰতীয় অসামৰিক সেৱা আইন (Indian Civil Service Act) কোন চনত পাছ হৈছিল? (ক) ১৮৬৩ (খ) ১৮৫১ (গ) ১৮৬১ (ঘ) ১৮৯২
উত্তৰঃ (গ) ১৮৬১ চনত।
6। ১৮৫৮ চনৰ ভাইচৰয়ৰ কাৰ্যনিৰ্বাহক পৰিষদত কিমানজন সদস্য আছিল? (ক) ১০ জন (খ) ৪ জন (গ) ৮ জন (ঘ) ৫ জন
উত্তৰঃ (ঘ) ৫ জন।
7। ১৮৬১ চনৰ ভাৰতীয় পৰিষদ আইন অনুসৰি মুখ্য আয়ুক্তৰ (Chief Commissioner) অধীনত কিমানটা প্ৰশাসনিক গোট আছিল? (ক) ৫ (খ) ৮ (গ) ১০ (ঘ) ১৫
উত্তৰঃ (খ) ৮ টা।
8। ১৮৮৬ চনত ৰাজহুৱা সেৱা আয়োগ (Public Service Commission) কোনে নিযুক্ত কৰিছিল? (ক) লৰ্ড ৰিপন (খ) লৰ্ড লিটন (গ) লৰ্ড মেয়ো (ঘ) লৰ্ড ডাফৰিন
উত্তৰঃ (ঘ) লৰ্ড ডাফৰিন।
9। ১৮৮২ চনত মহকুমাত স্থানীয় ব’ৰ্ড (Local Board) কোনে স্থাপন কৰিছিল? (ক) লৰ্ড ডাফৰিন (খ) লৰ্ড ৰিপন (গ) লৰ্ড মেয়ো (ঘ) লৰ্ড লিটন
উত্তৰঃ (খ) লৰ্ড ৰিপন।
10। ভাৰতীয় অসামৰিক সেৱাৰ ভাৰতীয়কৰণ (Indianisation) কোন চনৰ পিছত আৰম্ভ হৈছিল? (ক) ১৮৭০ (খ) ১৮৬১ (গ) ১৯১৯ (ঘ) ১৯৩০
উত্তৰঃ (গ) ১৯১৯ চনৰ পিছত।
চমু উত্তৰ
11। ভাৰতলৈ সাগৰীয় বাণিজ্য পথ আৱিষ্কাৰ কৰা প্ৰথম পোৰ্তুগীজ নাৱিকজন কোন আছিল আৰু তেওঁ কেতিয়া, ক’ত উপস্থিত হৈছিল?
উত্তৰঃ ভাস্কো-ডা-গামা আছিল সেই প্ৰথম পোৰ্তুগীজ নাৱিক; তেওঁ ১৪৯৮ চনত দক্ষিণ ভাৰতৰ কালিকট বন্দৰত উপস্থিত হৈছিল।
12। পৃথিৱী প্ৰদক্ষিণ কৰা ইংৰাজ নাৱিকজন কোন আছিল?
উত্তৰঃ ফ্ৰান্সিছ ড্ৰেক।
13। ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰা প্ৰথম ইংৰাজ নাৱিকজন কোন আছিল আৰু কেতিয়া?
উত্তৰঃ জন মিল্ডেনহল সেই প্ৰথম ইংৰাজ নাৱিক; তেওঁ ১৫৯৯ চনত ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰিছিল।
14। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী কেতিয়া আৰু ক’ত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৬০০ চনত ইংলেণ্ডত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল; ইয়াক ‘ইংলিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী’ বুলি কোৱা হয়।
15। স্থায়ী শাসন প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ দুটা উদ্দেশ্য কি আছিল?
উত্তৰঃ (১) বাণিজ্যিক আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰা আৰু (২) ৰাজনৈতিক আধিপত্য অৰ্জন কৰা।
16। ভাৰতত ইংৰাজসকলৰ প্ৰথম বাণিজ্য কেন্দ্ৰ কেতিয়া আৰু ক’ত স্থাপন হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৬১১ খ্ৰীষ্টাব্দত গোলকুণ্ডা ছুলতানৰ অধীনৰ মাছুলিপট্টমত ইংৰাজসকলৰ প্ৰথম বাণিজ্য কেন্দ্ৰ স্থাপন হৈছিল।
17। ‘ফোৰ্ট উইলিয়াম’ কি?
উত্তৰঃ ফোৰ্ট উইলিয়াম হৈছে কলিকতাত ব্ৰিটিছসকলে নিৰ্মাণ কৰা এটা দুৰ্গ; বংগ শাসনৰ সময়ত ইয়াক নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ পূৰ্বৰ নাম আছিল কলিকতা বাণিজ্য কেন্দ্ৰ।
18। ব্ৰিটিছ শাসনকালৰ দুটা মুখ্য পৰ্যায় কি কি?
উত্তৰঃ (i) কোম্পানীৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠাৰ (প্ৰায় ১৭১৭ চন) পৰা ১৮৫৭ চনৰ চেপয় বিদ্ৰোহলৈ; আৰু (ii) ১৮৫৮ চনৰ পৰা ১৯৪৭ চনত ভাৰতীয়সকলৰ হাতত ক্ষমতা অৰ্পণলৈ।
19। ‘গৱৰ্নমেণ্ট অৱ ইণ্ডিয়া এক্ট’ কেতিয়া প্ৰৱৰ্তন হৈছিল আৰু ইয়াৰ উদ্দেশ্য কি আছিল?
উত্তৰঃ ১৮৫৮ চনত এই আইন প্ৰৱৰ্তন হৈছিল; ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ পৰা শাসনৰ ক্ষমতা কাঢ়ি লৈ ভাৰতৰ শাসনভাৰ পোনপটীয়াকৈ ব্ৰিটিছ ৰাজতন্ত্ৰৰ হাতলৈ অনা।
20। ‘ভাৰতীয় পৰিষদ আইন’ কেতিয়া আৰু কি উদ্দেশ্যেৰে প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৮৬১ চনত লৰ্ড কেনিঙৰ দ্বাৰা এই আইন প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল; ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল আইন প্ৰণয়ন পৰিষদত ভাৰতীয়সকলক অন্তৰ্ভুক্ত কৰি তেওঁলোকৰ সমৰ্থন লাভ কৰা।
দীঘল উত্তৰ
21। ভাৰতৰ সৈতে বাণিজ্যিক সম্পৰ্ক স্থাপনৰ বাবে ব্ৰিটিছসকলে কি কি প্ৰচেষ্টা চলাইছিল আৰু কেনেদৰে তেওঁলোকে সফলতা লাভ কৰিছিল?
উত্তৰঃ ১৬০০ চনত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ পিছত ইংৰাজসকলে ভাৰতৰ সৈতে বাণিজ্যিক সম্পৰ্ক স্থাপনৰ বাবে ধাৰাবাহিকভাৱে বহু প্ৰচেষ্টা চলাইছিল। ১৫৯৯ চনত জন মিল্ডেনহলে ইংলেণ্ডৰ ৰাণী প্ৰথম এলিজাবেথৰ এখন অনুৰোধপত্ৰ লৈ ভাৰতলৈ আহিছিল। ইয়াৰ পিছত ১৬০৮ চনত কেপ্টেইন উইলিয়াম হকিন্স আৰু ১৬১৫ চনত ছাৰ থমাছ ৰো মোগল দৰবাৰলৈ আহে; ছাৰ থমাছ ৰোৱে সম্ৰাট জাহাঙ্গীৰৰ পৰা ছুৰাটত বাণিজ্য কুঠি স্থাপনৰ অনুমতি লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত ইংৰাজসকলে ছুৰাট, মাছুলিপট্টম, মাদ্ৰাজ আৰু কলিকতাত ক্ৰমান্বয়ে বাণিজ্য কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ১৭১৫ চনত জন চাৰমেনৰ নেতৃত্বত অহা এটা প্ৰতিনিধি দলে সম্ৰাটৰ পৰা তিনিখন ৰাজকীয় ফাৰ্মান লাভ কৰে, যাৰ দ্বাৰা কোম্পানীয়ে বংগত বিনাশুল্কত বাণিজ্য কৰাৰ অধিকাৰ পায়। এইদৰে ক্ৰমান্বয়ে ইংৰাজসকলে ভাৰতত দৃঢ় বাণিজ্যিক ভেটি স্থাপন কৰি পিছলৈ ৰাজনৈতিক আধিপত্যৰ পথ প্ৰশস্ত কৰে।
22। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে কেনেদৰে ভাৰতৰ তিনিটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ঠাইত তিনিটা বাণিজ্য কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰিছিল?
উত্তৰঃ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে ভাৰতৰ দক্ষিণ, পশ্চিম আৰু পূব অঞ্চলত ক্ৰমান্বয়ে বাণিজ্য কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰিছিল। ১৬১১ চনত কোম্পানীয়ে গোলকুণ্ডা ছুলতানৰ অধীনৰ মাছুলিপট্টমত প্ৰথম বাণিজ্য কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰে। ইয়াৰ পিছত ১৬৩৬ চনত আৰ্মাগাঁৱত দ্বিতীয় বাণিজ্য কেন্দ্ৰ আৰু ১৬৩৯ চনত মাদ্ৰাজত ফোৰ্ট ছেণ্ট জৰ্জ স্থাপন কৰা হয়। পূব ভাৰতত ১৬৯০ চনত জব চাৰ্নকে তিনিখন গাঁৱৰ জমিদাৰী স্বত্ব লাভ কৰি কলিকতা নগৰৰ ভেটি স্থাপন কৰে আৰু তাত নিৰ্মিত দুৰ্গটোৰ নাম ৰখা হয় ফোৰ্ট উইলিয়াম। এইদৰে মাছুলিপট্টম, মাদ্ৰাজ আৰু কলিকতা—এই তিনিটা কেন্দ্ৰক ভেটি কৰি কোম্পানীয়ে ভাৰতত নিজৰ বাণিজ্যিক আৰু ৰাজনৈতিক ক্ষমতা বিস্তাৰ কৰে।
23। ভাৰতত ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যবাদ প্ৰতিষ্ঠাৰ পথ প্ৰশস্ত কৰা ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিজন কোন আছিল? ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ ভেটি স্থাপনৰ বাবে তেওঁৰ কৌশলসমূহৰ বিষয়ে চাৰিটা যুক্তিসহ লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতত ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যবাদ প্ৰতিষ্ঠাৰ পথ প্ৰশস্ত কৰা আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিজন আছিল ৰবাৰ্ট ক্লাইভ। প্ৰথমতে, ১৭৫৭ চনৰ পলাশীৰ যুদ্ধত ছিৰাজ-উদ-দৌলাক পৰাস্ত কৰি তেওঁ বংগত ব্ৰিটিছ ক্ষমতাৰ ভেটি স্থাপন কৰে। দ্বিতীয়ত, ১৭৬৫ চনৰ এলাহাবাদ সন্ধিৰ দ্বাৰা কোম্পানীয়ে বংগ, বিহাৰ আৰু উৰিষ্যাৰ দেৱানী অৰ্থাৎ ৰাজহ আদায়ৰ অধিকাৰ লাভ কৰে, যাৰ ফলত এই অঞ্চলবোৰত কোম্পানীৰ ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্ব স্থাপিত হয়। তৃতীয়ত, তেওঁ বংগত দ্বৈত শাসন ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰি নবাবক নামমাত্ৰ শাসকলৈ পৰিণত কৰে আৰু প্ৰকৃত ক্ষমতা কোম্পানীৰ হাতত ৰাখে। চতুৰ্থত, কলিকতা, বোম্বাই আৰু মাদ্ৰাজক প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ হিচাপে সুসংগঠিত কৰি তেওঁ ব্ৰিটিছ শাসনৰ কাঠামো গঢ়ি তোলে। এই কৌশলসমূহৰ যোগেদি ৰবাৰ্ট ক্লাইভে ভাৰতত ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ সুদৃঢ় ভেটি স্থাপন কৰে।
24। চেপয় বিদ্ৰোহ সংঘটিত হোৱাৰ চাৰিটা কাৰণ লিখা।
উত্তৰঃ চেপয় বিদ্ৰোহ সংঘটিত হোৱাৰ পিছফালে বিভিন্ন কাৰণ আছিল। (i) ৰাজনৈতিক কাৰণঃ লৰ্ড ডালহৌচীৰ স্বত্ববিলোপ নীতি আৰু ৰাজ্য অধিগ্ৰহণৰ ফলত বহু দেশীয় ৰজা-মহাৰজা আৰু জনসাধাৰণৰ মনত অসন্তোষ সৃষ্টি হৈছিল। (ii) অৰ্থনৈতিক কাৰণঃ ব্ৰিটিছৰ শোষণমূলক নীতিৰ ফলত কৃষক, শিল্পী আৰু কাৰিকৰসকলক ধ্বংসৰ মুখলৈ ঠেলি দিয়া হয়। (iii) সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় কাৰণঃ ব্ৰিটিছৰ ধৰ্মীয় হস্তক্ষেপ আৰু খ্ৰীষ্টান ধৰ্মলৈ ধৰ্মান্তৰকৰণৰ আশংকাই ভাৰতীয়সকলৰ মনত ভয় আৰু ক্ষোভৰ সৃষ্টি কৰিছিল। (iv) সামৰিক কাৰণঃ গৰু আৰু গাহৰিৰ চৰ্বি সানি প্ৰস্তুত কৰা এনফিল্ড ৰাইফলৰ টোটাই হিন্দু-মুছলমান উভয় সৈন্যৰ ধৰ্মীয় ভাৱাবেগত আঘাত হানিছিল, যিয়ে বিদ্ৰোহৰ প্ৰত্যক্ষ কাৰণ হৈ পৰে।
25। চেপয় বিদ্ৰোহৰ চাৰিটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ফলাফল উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ চেপয় বিদ্ৰোহে ভাৰতৰ ইতিহাসত সুদূৰপ্ৰসাৰী প্ৰভাৱ পেলাইছিল। (i) এই বিদ্ৰোহৰ ফলত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ শাসন অন্ত পৰে আৰু ১৮৫৮ চনত ভাৰতৰ শাসনভাৰ পোনপটীয়াকৈ ব্ৰিটিছ ৰাজতন্ত্ৰৰ হাতলৈ যায়। (ii) ব্ৰিটিছসকলৰ শাসন সম্পৰ্কীয় দৃষ্টিভংগীৰ পৰিৱৰ্তন ঘটে আৰু তেওঁলোকে ভাৰতীয়সকলৰ ধৰ্ম আৰু সামাজিক ৰীতি-নীতিত হস্তক্ষেপ নকৰাৰ নীতি গ্ৰহণ কৰে। (iii) সৈন্যবাহিনীৰ পুনৰ্গঠন কৰা হয় আৰু ভাৰতীয় সৈন্যৰ সংখ্যা হ্ৰাস কৰি ইংৰাজ সৈন্যৰ অনুপাত বৃদ্ধি কৰা হয়। (iv) এই বিদ্ৰোহে ভাৰতীয়সকলৰ মনত ঐক্য আৰু জাতীয়তাবোধৰ ভাৱ জগাই তোলে, যিয়ে পিছলৈ ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদী আন্দোলনৰ ভেটি ৰচিছিল।
26। ‘গৱৰ্নমেণ্ট অৱ ইণ্ডিয়া এক্ট’ৰ জৰিয়তে অহা চাৰিটা প্ৰশাসনিক পৰিৱৰ্তন উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ ১৮৫৮ চনৰ ‘গৱৰ্নমেণ্ট অৱ ইণ্ডিয়া এক্ট’ৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ শাসন ব্যৱস্থাত কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন অনা হয়। (i) ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ শাসন অন্ত পেলাই ভাৰতৰ শাসনভাৰ পোনপটীয়াকৈ ব্ৰিটিছ ৰাজতন্ত্ৰৰ হাতলৈ অনা হয়। (ii) গৱৰ্নৰ জেনেৰেলক শাসনৰ সৰ্বোচ্চ মূৰব্বী হিচাপে ৰাখি তেওঁক ‘ভাইচৰয়’ উপাধি প্ৰদান কৰা হয়। (iii) ভাৰতৰ শাসন পৰিচালনাৰ বাবে ইংলেণ্ডত ‘ভাৰত সচিব’ (Secretary of State for India) নামৰ এটা নতুন পদ সৃষ্টি কৰা হয়। (iv) দেশীয় ৰজাসকলৰ প্ৰতি আস্থা অৰ্জনৰ বাবে স্বত্ববিলোপ নীতি পৰিত্যাগ কৰা হয় আৰু তেওঁলোকৰ ৰাজ্য অধিগ্ৰহণ নকৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়া হয়।
27। লৰ্ড কেনিঙৰ দুটা মুখ্য সংস্কাৰৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰঃ লৰ্ড কেনিঙে ভাৰতৰ প্ৰথম ভাইচৰয় হিচাপে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ সংস্কাৰ সাধন কৰিছিল। (i) স্থায়ী বন্দোবস্তৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা বিশৃংখলতা দূৰ কৰিবলৈ তেওঁ ১৮৫৯ চনত ‘বংগ ভাড়া আইন’ (Bengal Rent Act) প্ৰৱৰ্তন কৰি ৰায়ত বা খেতিয়কসকলৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰিছিল। (ii) চেপয় বিদ্ৰোহৰ পিছত তেওঁ সৈন্যবাহিনীৰ পুনৰ্গঠন কৰি ইয়াত কেইবাটাও সাংগঠনিক পৰিৱৰ্তন আনিছিল, যাতে ভৱিষ্যতে এনে বিদ্ৰোহ পুনৰাবৃত্তি নহয়।
28। ‘ভাৰতীয় পৰিষদ আইন’ৰ দুটা সুফল আৰু দুটা কুফল লিখা।
উত্তৰঃ ১৮৬১ চনৰ ভাৰতীয় পৰিষদ আইনৰ সুফল আৰু কুফল দুয়োটা আছিল। সুফলঃ (i) এই আইনৰ দ্বাৰা আইন প্ৰণয়ন পৰিষদত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ভাৰতীয়সকলক অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়। (ii) প্ৰদেশসমূহক আইন প্ৰণয়নৰ কিছু ক্ষমতা প্ৰদান কৰি ক্ষমতাৰ বিকেন্দ্ৰীকৰণৰ সূচনা কৰা হয়। কুফলঃ (i) পৰিষদত অন্তৰ্ভুক্ত ভাৰতীয় সদস্যসকলৰ ক্ষমতা আছিল অতি সীমিত আৰু তেওঁলোকক কেৱল পৰামৰ্শদাতা হিচাপেহে ৰখা হৈছিল। (ii) পৰিষদে প্ৰণয়ন কৰা যিকোনো আইন কাৰ্যকৰী হ’বলৈ গৱৰ্নৰ জেনেৰেলৰ সন্মতিৰ প্ৰয়োজন আছিল, ফলত প্ৰকৃত ক্ষমতা ব্ৰিটিছৰ হাততে ৰৈ গৈছিল।
29। ব্ৰিটিছ শাসনকালত স্থানীয় স্বায়ত্তশাসনৰ ক্ষেত্ৰত সংঘটিত পৰিৱৰ্তনসমূহৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ব্ৰিটিছ শাসনকালত, বিশেষকৈ লৰ্ড ৰিপনৰ সময়ত, স্থানীয় স্বায়ত্তশাসনৰ ক্ষেত্ৰত উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন সংঘটিত হয়। ১৮৮২ চনত লৰ্ড ৰিপনে প্ৰতিখন মহকুমাত ‘স্থানীয় ব’ৰ্ড’ (Local Board) গঠন কৰি স্থানীয় স্বায়ত্তশাসনৰ ভেটি স্থাপন কৰে। গ্ৰাম্য অঞ্চলত ‘প্ৰাথমিক ব’ৰ্ড’ আৰু নগৰ অঞ্চলত ‘টাউন কমিটি’ আৰু ‘পৌৰ ব’ৰ্ড’ গঠন কৰা হয়। এই ব’ৰ্ডসমূহত নিৰ্বাচিত সদস্য অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়, যাৰ ফলত ভাৰতীয়সকলে স্থানীয় শাসনত অংশগ্ৰহণৰ সুযোগ লাভ কৰে। এই কাৰণেই লৰ্ড ৰিপনক ‘ভাৰতত স্থানীয় স্বায়ত্তশাসনৰ জনক’ বুলি কোৱা হয়।
30। ব্ৰিটিছ অধিকৃত ভাৰত আৰু স্বাধীন ভাৰতৰ অসামৰিক সেৱাৰ (Civil Service) মাজৰ তিনিটা পাৰ্থক্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ ব্ৰিটিছ অধিকৃত ভাৰত আৰু স্বাধীন ভাৰতৰ অসামৰিক সেৱাৰ মাজত কেইবাটাও পাৰ্থক্য আছে। (i) উদ্দেশ্যৰ ফালৰ পৰাঃ ব্ৰিটিছ যুগত অসামৰিক সেৱাৰ মুখ্য উদ্দেশ্য আছিল ঔপনিৱেশিক শাসন সুদৃঢ় কৰা আৰু ৰাজহ আদায় কৰা; কিন্তু স্বাধীন ভাৰতত ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে জনকল্যাণ আৰু ৰাষ্ট্ৰ নিৰ্মাণ। (ii) গঠনৰ ফালৰ পৰাঃ ব্ৰিটিছ যুগত ইয়াক ‘ভাৰতীয় অসামৰিক সেৱা’ (ICS) বুলি কোৱা হৈছিল আৰু ইয়াত ব্ৰিটিছসকলৰ আধিপত্য আছিল; স্বাধীন ভাৰতত ইয়াক ‘ভাৰতীয় প্ৰশাসনিক সেৱা’ (IAS) বুলি কোৱা হয়। (iii) অংশগ্ৰহণৰ ফালৰ পৰাঃ ব্ৰিটিছ যুগত উচ্চ পদবোৰত মূলতঃ ইংৰাজসকলহে নিযুক্ত হৈছিল আৰু ভাৰতীয়সকলৰ সুযোগ সীমিত আছিল; কিন্তু স্বাধীন ভাৰতত সকলো নাগৰিকৰ বাবে সমান সুযোগ আৰু প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা আছে।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
1। পলাশীৰ যুদ্ধ কেতিয়া আৰু কাৰ মাজত সংঘটিত হৈছিল? ইয়াৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰঃ ১৭৫৭ চনত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ ৰবাৰ্ট ক্লাইভ আৰু বংগৰ নবাব ছিৰাজ-উদ-দৌলাৰ মাজত পলাশীৰ যুদ্ধ সংঘটিত হৈছিল। এই যুদ্ধত কোম্পানীৰ জয়ে ভাৰতত ব্ৰিটিছ ৰাজনৈতিক ক্ষমতাৰ ভেটি স্থাপন কৰে।
2। এলাহাবাদ সন্ধিৰ দ্বাৰা ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে কি লাভ কৰিছিল?
উত্তৰঃ ১৭৬৫ চনৰ এলাহাবাদ সন্ধিৰ দ্বাৰা ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে বংগ, বিহাৰ আৰু উৰিষ্যাৰ দেৱানী অৰ্থাৎ ৰাজহ আদায়ৰ অধিকাৰ লাভ কৰিছিল।
3। সাগৰীয় পথেৰে ভাৰতলৈ বাণিজ্য কৰিবলৈ অহা প্ৰথম ইউৰোপীয় জাতি কোনটো আছিল?
উত্তৰঃ সাগৰীয় পথেৰে ভাৰতলৈ বাণিজ্য কৰিবলৈ অহা প্ৰথম ইউৰোপীয় জাতি আছিল পোৰ্তুগীজসকল।
4। ভাৰতৰ প্ৰথম ভাইচৰয় কোন আছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ প্ৰথম ভাইচৰয় আছিল লৰ্ড কেনিং।
5। স্বত্ববিলোপ নীতি কি আৰু ইয়াক কোনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল?
উত্তৰঃ স্বত্ববিলোপ নীতি আছিল এনে এটা নীতি য’ত কোনো দেশীয় ৰজাৰ প্ৰত্যক্ষ উত্তৰাধিকাৰী নাথাকিলে সেই ৰাজ্য ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল; ইয়াক লৰ্ড ডালহৌচীয়ে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল।
শব্দাৰ্থ
| শব্দ | অৰ্থ |
|---|---|
| ফাৰ্মান | মোগল সম্ৰাটে জাৰি কৰা ৰাজকীয় অনুমতিপত্ৰ বা আদেশ। |
| বাণিজ্য কুঠি (Factory) | বাণিজ্যিক পণ্য মজুত ৰখা আৰু ব্যৱসায় চলোৱা বাণিজ্য কেন্দ্ৰ। |
| চেপয় বিদ্ৰোহ | ১৮৫৭ চনত ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে হোৱা ভাৰতীয় সৈন্যৰ বিদ্ৰোহ। |
| ভাইচৰয় | ১৮৫৮ চনৰ পিছত ভাৰতত ব্ৰিটিছ ৰাজতন্ত্ৰৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে শাসন চলোৱা সৰ্বোচ্চ বিষয়া। |
| দেৱানী | বংগ, বিহাৰ আৰু উৰিষ্যাৰ ৰাজহ আদায় কৰাৰ অধিকাৰ। |
| স্বত্ববিলোপ নীতি | লৰ্ড ডালহৌচীয়ে প্ৰৱৰ্তন কৰা ৰাজ্য অধিগ্ৰহণৰ নীতি। |