সাৰাংশ: “জীৱন্ত জীৱৰ বৈচিত্ৰ্য” (Diversity in Living Organisms) অধ্যায়টোত পৃথিৱীত বাস কৰা অসংখ্য জীৱ-জন্তু আৰু উদ্ভিদৰ বৈচিত্ৰ্য আৰু তেওঁলোকৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। পৃথিৱীত প্ৰায় ১০ মিলিয়নতকৈও অধিক প্ৰজাতিৰ জীৱ আছে। এই বিশাল সংখ্যক জীৱৰ অধ্যয়ন সহজ কৰিবলৈ বিজ্ঞানীসকলে শ্ৰেণীবিভাজনৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰিলে। গ্ৰীক দাৰ্শনিক এৰিষ্ট’টলে প্ৰথমতে জীৱক স্থলজ, জলজ আৰু আকাশচাৰী এই তিনি ভাগত ভাগ কৰিছিল। পিছত কেৰোলাছ লিনিয়াছে আধুনিক শ্ৰেণীবিভাজন পদ্ধতি আৰু দ্বিপদ নামকৰণ পদ্ধতিৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিলে। ৰবাৰ্ট হোৱাইটেকাৰে ১৯৫৯ চনত পঞ্চ ৰাজ্য শ্ৰেণীবিভাজন পদ্ধতি প্ৰৱৰ্তন কৰিলে — মনেৰা, প্ৰটিষ্টা, ভেঁকুৰ (Fungi), উদ্ভিদ (Plantae) আৰু প্ৰাণী (Animalia)।
উদ্ভিদ ৰাজ্যক পাঁচটা বিভাগত ভাগ কৰা হৈছে — সমাংগদেহী (Thallophyta), মছজাতীয় (Bryophyta), ঢেঁকীয়াজাতীয় (Pteridophyta), নগ্নবীজী (Gymnosperms) আৰু গুপ্তবীজী (Angiosperms)। সমাংগদেহী উদ্ভিদবোৰ একেবাৰে সৰল; ইহঁতৰ শিপা, কাণ্ড, পাত বেলেগ বেলেগ নহয়। মছজাতীয় উদ্ভিদত কাইলইড (মিছা-পাত), কাউলইড (মিছা-কাণ্ড) আৰু ৰাইজইড (মিছা-শিপা) থাকে কিন্তু প্ৰকৃত সংবহন কলা নাথাকে। ঢেঁকীয়াজাতীয় উদ্ভিদত প্ৰকৃত শিপা, কাণ্ড আৰু পাত থাকে আৰু সংবহন কলা থাকে কিন্তু ফুল নুফুলে। নগ্নবীজী উদ্ভিদত বীজ নগ্ন অৱস্থাত থাকে আৰু গুপ্তবীজী উদ্ভিদত বীজ ফলৰ ভিতৰত আৱৃত থাকে। গুপ্তবীজী উদ্ভিদ পুনৰ একবীজপত্ৰী (Monocots) আৰু দ্বিবীজপত্ৰী (Dicots) এই দুই ভাগত বিভক্ত।
প্ৰাণী ৰাজ্যক অমেৰুদণ্ডি (Invertebrata) আৰু মেৰুদণ্ডি (Vertebrata) এই দুটা প্ৰধান ভাগত ভাগ কৰা হৈছে। অমেৰুদণ্ডি প্ৰাণীৰ মাজত আছে — ৰন্ধী প্ৰাণী (Porifera), একনলদেহী প্ৰাণী (Coelenterata), চেপেটা কৃমি (Platyhelminthes), ঘূৰণীয়া কৃমি (Nematoda), বলয়ী প্ৰাণী (Annelida), সন্ধীপদী (Arthropoda), মৃদুকায় প্ৰাণী (Mollusca) আৰু শূলচৰ্মী (Echinodermata)। মেৰুদণ্ডি প্ৰাণীত মাছ, উভচৰ, সৰীসৃপ, পক্ষী আৰু স্তন্যপায়ী এই পাঁচটা শ্ৰেণী আছে। শ্ৰেণীবিভাজনৰ পদানুক্ৰম হ’ল — ৰাজ্য → পৰ্ব → শ্ৰেণী → বৰ্গ → গোত্ৰ → গণ → প্ৰজাতি।
Summary: The chapter “Diversity in Living Organisms” explores the vast variety of life forms on Earth and the systems devised by scientists to classify them. The Earth harbours over 10 million species of living beings, making an organised classification system essential for study. Aristotle made the earliest classification by dividing organisms into land-dwellers, water-dwellers, and air-dwellers. Later, Carolus Linnaeus introduced the modern binomial nomenclature and hierarchical classification. Robert Whittaker proposed the Five Kingdom classification in 1959, placing all life into Monera, Protista, Fungi, Plantae, and Animalia based on cell type, organisation, and nutrition mode.
The Plant Kingdom is divided into five major divisions: Thallophyta (algae — simplest, body not differentiated), Bryophyta (mosses — no vascular tissue), Pteridophyta (ferns — vascular tissue present, no seeds), Gymnosperms (naked seeds, e.g., pine, deodar), and Angiosperms (enclosed seeds — flowering plants). Angiosperms are further classified into Monocots (fibrous roots, parallel venation, flower parts in multiples of 3) and Dicots (tap roots, reticulate venation, flower parts in multiples of 4 or 5). The Animal Kingdom is broadly divided into Invertebrates and Vertebrates. Invertebrates include Porifera, Coelenterata, Platyhelminthes, Nematoda, Annelida, Arthropoda, Mollusca, and Echinodermata. Vertebrates include five classes: Pisces (fish), Amphibia, Reptilia, Aves, and Mammalia.
Classification follows a hierarchy from Kingdom down to Species: Kingdom → Phylum → Class → Order → Family → Genus → Species. The species is the smallest unit of classification, and the Kingdom is the largest. Binomial nomenclature, introduced by Carolus Linnaeus, gives every organism a two-part scientific name comprising the Genus (capitalised) and species (lowercase), both written in italics — for example, Homo sapiens for humans. This chapter forms the foundation for understanding biological diversity and evolutionary relationships as tested in the ASSEB Class 9 examinations.
পাঠভিত্তিক ক্ৰিয়াকলাপৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (Textbook Activity Questions)
অংশ ১ (পৃষ্ঠা নং ৮০)
১। আমি জীৱবিলাকক কিয় শ্ৰেণীবিভাজন কৰো?
উত্তৰঃ জীৱসমূহৰ বিষয়ে অধ্যয়নৰ সুবিধাৰ বাবে আমি জীৱবিলাকক শ্ৰেণীবিভাজন কৰো। শ্ৰেণীবিভাজনৰ ফলত বিভিন্ন জীৱৰ মাজৰ সাদৃশ্য আৰু বিসাদৃশ্য জানিব পাৰি, পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক বুজিব পাৰি আৰু জীৱসমূহৰ বিৱৰ্তন (evolution) সম্পৰ্কে ধাৰণা পাব পাৰি।
২। তোমাৰ চাৰিওফালে থকা বিভিন্ন জীৱবিলাকৰ মাজত দেখা পোৱা পাৰ্থক্যবিলাকৰ তিনিটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ আমাৰ চাৰিওফালৰ জীৱবিলাকৰ মাজত দেখা পোৱা তিনিটা পাৰ্থক্য হ’ল—
- আকৃতি: বেক্টেৰিয়াৰ আকাৰ মাত্ৰ কেইমাইক্ৰ’মিলিমিটাৰ, আনহাতে নীল তিমিৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৩০ মিটাৰ আৰু ৰেডউড গছৰ উচ্চতা ১০০ মিটাৰতকৈও বেছি।
- আয়ুস: কিছুমান গছ বহু হাজাৰ বছৰ জীয়াই থাকে, আনহাতে কিছুমান পতংগ মাত্ৰ কেইদিনমান জীৱন কটায়।
- বৰণ: কিছুমান জীৱ বৰণহীন আৰু কিছুমান বিভিন্ন ৰঙেৰে সজ্জিত।
অংশ ২ (পৃষ্ঠা নং ৮২)
১। জীৱজগতৰ শ্ৰেণীবিভাজনত প্ৰথম পৰ্যায়ত বিবেচনা কৰা প্ৰাথমিক চৰিত্ৰগত বৈশিষ্ট্যটো কি?
উত্তৰঃ জীৱজগতৰ শ্ৰেণীবিভাজনত প্ৰথম পৰ্যায়ত বিবেচনা কৰা প্ৰাথমিক চৰিত্ৰগত বৈশিষ্ট্য হ’ল কোষৰ চৰিত্ৰ — অৰ্থাৎ কোষটো প্ৰকোষকেন্দ্ৰীয় (Prokaryotic) নে সংকোষকেন্দ্ৰীয় (Eukaryotic)।
২। কি চৰিত্ৰগত বৈশিষ্ট্যক ভিত্তি কৰি উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীবিলাকক দুটা পৃথক ভাগত স্থান দিয়া হৈছে?
| উদ্ভিদ | প্ৰাণী |
|---|---|
| হৰিৎকণা থকাৰ বাবে নিজে খাদ্য প্ৰস্তুত কৰে (স্বপুষ্টি)। | নিজে খাদ্য প্ৰস্তুত কৰিব নোৱাৰে (পৰিপুষ্টি)। |
| সাধাৰণতে চলন নাথাকে। | স্বাধীনভাৱে চলন কৰিব পাৰে। |
| বৃদ্ধি অনিৰ্দিষ্ট কাললৈ হয়। | বৃদ্ধি নিৰ্দিষ্ট সময়লৈ সীমাবদ্ধ। |
| কোষবেৰ (Cell wall) থাকে। | কোষবেৰ নাথাকে। |
অংশ ৩ (পৃষ্ঠা নং ৮৩)
১। মনেৰা আৰু প্ৰটিষ্টা ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত জীৱবিলাকক কি নিৰ্ণায়ক চৰিত্ৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বিভক্ত কৰা হৈছে?
উত্তৰঃ মনেৰা ৰাজ্যত প্ৰকোষকেন্দ্ৰীয় (Prokaryotic) জীৱবিলাক অন্তৰ্ভুক্ত — এই জীৱবোৰৰ কোষত প্ৰকৃত কোষকেন্দ্ৰ (Nucleus) নাথাকে। প্ৰটিষ্টা ৰাজ্যত সংকোষকেন্দ্ৰীয় (Eukaryotic) এককোষী জীৱবিলাক অন্তৰ্ভুক্ত — এই জীৱবোৰৰ কোষত প্ৰকৃত কোষকেন্দ্ৰ থাকে।
২। সালোকসংশ্লেষণ সংঘটিত কৰিব পৰা সংকোষকেন্দ্ৰীয় কোষেৰে গঠিত এককোষী জীৱখিনিক তুমি কোনটো ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবা?
উত্তৰঃ সালোকসংশ্লেষণ কৰিব পৰা সংকোষকেন্দ্ৰীয় এককোষী জীৱবিলাক প্ৰটিষ্টা ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হ’ব, কাৰণ ইহঁত সংকোষকেন্দ্ৰীয় আৰু এককোষী।
৩। শ্ৰেণীবিভাজনৰ বৰ্গানুক্ৰমত একে বৈশিষ্ট্য সূচক চৰিত্ৰৰ জীৱবিলাকত কোনটো বৰ্গানুক্ৰমত আটাইতকৈ কম সংখ্যক আৰু কোনটো বৰ্গানুক্ৰমত আটাইতকৈ বেছি সংখ্যক জীৱ অন্তৰ্ভুক্ত হয়?
উত্তৰঃ শ্ৰেণীবিভাজনৰ বৰ্গানুক্ৰমত আটাইতকৈ কম সংখ্যক জীৱ অন্তৰ্ভুক্ত হয় প্ৰজাতি (Species)-ত আৰু আটাইতকৈ বেছি সংখ্যক জীৱ অন্তৰ্ভুক্ত হয় ৰাজ্য (Kingdom)-ত।
অংশ ৪ (পৃষ্ঠা নং ৮৫)
১। উদ্ভিদজগতৰ কোনটো বিভাগৰ অন্তৰ্গত উদ্ভিদবিলাক একেবাৰে সৰল?
উত্তৰঃ সমাংগদেহী (Thallophyta) বিভাগৰ অন্তৰ্গত উদ্ভিদবিলাক একেবাৰে সৰল। এই উদ্ভিদবিলাকৰ দেহ শিপা, কাণ্ড আৰু পাতত বিভক্ত নহয়।
২। ঢেঁকীয়াজাতীয় উদ্ভিদখিনি সপুষ্পক উদ্ভিদৰ পৰা কি ক্ষেত্ৰত পৃথক?
| বৈশিষ্ট্য | ঢেঁকীয়াজাতীয় উদ্ভিদ | সপুষ্পক উদ্ভিদ |
|---|---|---|
| বীজ | বীজ নাথাকে | বীজ থাকে |
| ফুল | ফুল নুফুলে | ফুল ফুলে |
| বংশবিস্তাৰ | ৰেণু (Spore)ৰ দ্বাৰা | বীজৰ দ্বাৰা |
| সংবহন কলা | থাকে | থাকে |
৩। নগ্নবীজী উদ্ভিদ আৰু গুপ্তবীজী উদ্ভিদৰ পাৰ্থক্য লিখা।
| বৈশিষ্ট্য | নগ্নবীজী (Gymnosperms) | গুপ্তবীজী (Angiosperms) |
|---|---|---|
| বীজৰ অৱস্থা | বীজ নগ্ন অৱস্থাত থাকে | বীজ ফলৰ ভিতৰত আৱৃত থাকে |
| জীৱৰ প্ৰকৃতি | প্ৰায় বৃক্ষজাতীয় | তৃণ, বৃক্ষ, লতা সকলো ধৰণৰ |
| ফুলৰ লিংগ | একলিংগী | সাধাৰণতে উভয়লিংগী |
| উদাহৰণ | পাইন, ডিঅ’দাৰ, চাইকাছ | আম, ধান, গোলাপ |
অংশ ৫ (পৃষ্ঠা নং ৮৮)
১। ৰন্ধী প্ৰাণীসমূহক একনলদেহী প্ৰাণীৰ পৰা কিদৰে পৃথক কৰিব পাৰি?
| চৰিত্ৰ | ৰন্ধী প্ৰাণী (Porifera) | একনলদেহী প্ৰাণী (Coelenterata) |
|---|---|---|
| দেহ গঠন | অসংখ্য ছিদ্ৰযুক্ত | নলাকৃতিৰ |
| খাদ্য গহ্বৰ | নাথাকে | থাকে (Coelenteron) |
| বহুৰূপিতা | নাথাকে | কিছুমানত থাকে |
| কলা গঠন | নকৰে | কৰে |
| উদাহৰণ | স্পঞ্জ, স্পঞ্জিলা | হাইড্ৰা, জেলিফিছ, প্ৰবাল |
২। বলয়ী প্ৰাণীসমূহক সন্ধীপদী প্ৰাণীৰ পৰা কিদৰে পৃথক কৰিব পাৰি?
| চৰিত্ৰ | বলয়ী প্ৰাণী (Annelida) | সন্ধীপদী (Arthropoda) |
|---|---|---|
| দেহৰ বিভাজন | আঙুঠিৰ দৰে অংশেৰে গঠিত (খণ্ডায়িত) | শিৰ, বক্ষ, উদৰত বিভক্ত |
| পদৰ চৰিত্ৰ | পেৰাপডিয়া (মাংসল পদ) | সন্ধিযুক্ত পদ (Jointed legs) |
| দেহগুহা | প্ৰকৃত দেহগুহা আছে | দেহগুহা নাথাকে (Haemocoel) |
| উদাহৰণ | কেঁচু, জোক, নেৰেইচ | পৰপোক, পিঁপৰা, কুঁজ, মকৰা |
৩। উভচৰ আৰু সৰীসৃপ প্ৰাণীসমূহৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা।
| চৰিত্ৰ | উভচৰ (Amphibia) | সৰীসৃপ (Reptilia) |
|---|---|---|
| বাসস্থান | পানী আৰু মাটি দুয়োঠাইতে বাস কৰে | মূলতঃ স্থলচৰ |
| চৰ্ম | আৰ্দ্ৰ আৰু গ্ৰন্থিযুক্ত | শুকান আৰু আঁইশযুক্ত; গ্ৰন্থিহীন |
| শ্বাসক্ৰিয়া | ফুলকা, হাওঁফাওঁ আৰু ছালেৰে | কেৱল হাওঁফাওঁৰে |
| কণী পাৰা স্থান | পানীত কণী পাৰে | মাটিত কণী পাৰে |
| উদাহৰণ | ভেকুলী, চেলামেণ্ডাৰ, টোড | সাপ, গিৰগিটি, কুমিৰ, কচ্ছপ |
৪। পক্ষী শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত প্ৰাণীসমূহ আৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীসমূহৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা।
| চৰিত্ৰ | পক্ষী (Aves) | স্তন্যপায়ী (Mammalia) |
|---|---|---|
| শৰীৰৰ আবৰণ | পাখিৰে আবৃত | নোমেৰে আবৃত |
| হনু | দাঁত নাথাকে; চোঁচ থাকে | দাঁত থাকে |
| পোৱালি জন্ম দিয়া পদ্ধতি | কণী পাৰে | সরাসৰি পোৱালি জন্ম দিয়ে (অধিকাংশ) |
| বাহ্যিক কৰ্ণ | নাথাকে | এযোৰ বাহ্যিক কৰ্ণ থাকে |
| উষ্ণ-শীতল | উষ্ণ ৰক্তৰ (Warm-blooded) | উষ্ণ ৰক্তৰ (Warm-blooded) |
| উদাহৰণ | চৰাই, কুকুৰা, ময়ূৰ | মানুহ, তিমি, বাদুলি, বন্য শহাপহু |
অনুশীলনী প্ৰশ্নোত্তৰ (Exercise Questions)
১। জীৱবিলাকৰ বৰ্গীকৰণৰ সুবিধা কি কি?
উত্তৰঃ জীৱবিলাকৰ বৰ্গীকৰণৰ সুবিধাসমূহ হ’ল—
- বৰ্গীকৰণৰ ফলত বিপুলসংখ্যক জীৱৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰা সহজ হয়।
- বৰ্গীকৰণৰ ফলত জীৱসমূহৰ মাজত পাৰস্পৰিক সম্পৰ্কৰ বিষয়ে জানিব পাৰি।
- বৰ্গীকৰণৰ ফলত জীৱৰ মাজৰ সাদৃশ্য আৰু বিসাদৃশ্যৰ বিষয়ে জানিব পাৰি।
- বৰ্গীকৰণে নতুনকৈ আৱিষ্কৃত জীৱক পৰিচিত জীৱৰ লগত তুলনা কৰিব পৰাৰ সুযোগ দিয়ে।
- বৰ্গীকৰণে জীৱৰ বিৱৰ্তনীয় সম্পৰ্ক বুজিবলৈ সহায় কৰে।
২। জীৱৰ দুটা চৰিত্ৰৰ মাজত থকা বৈশিষ্ট্যক বিবেচনা কৰি কেনেদৰে শ্ৰেণীবিভাজনৰ বৰ্গীকৰণ কৰিবা?
উত্তৰঃ শ্ৰেণীবিভাজনত দুটা প্ৰধান বৈশিষ্ট্য বিবেচনা কৰা হয় —
- কোষৰ প্ৰকৃতি: শ্ৰেণীবিভাজনৰ প্ৰাথমিক বৈশিষ্ট্য হ’ল কোষটো প্ৰকোষকেন্দ্ৰীয় নে সংকোষকেন্দ্ৰীয়। প্ৰকোষকেন্দ্ৰীয় জীৱ মনেৰা ৰাজ্যত আৰু সংকোষকেন্দ্ৰীয় জীৱ অন্যান্য ৰাজ্যত পৰে।
- কোষৰ সংখ্যা: জীৱটো এককোষী নে বহুকোষী সেইটোও গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য। এককোষী সংকোষকেন্দ্ৰীয় জীৱ প্ৰটিষ্টা ৰাজ্যত পৰে।
৩। জীৱজগতৰ পঞ্চ ৰাজ্য বিভাজনৰ ভিত্তিসমূহ বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ ৰবাৰ্ট হোৱাইটেকাৰে ১৯৫৯ চনত পঞ্চ ৰাজ্য বিভাজন প্ৰৱৰ্তন কৰিলে। এই বিভাজনৰ ভিত্তিসমূহ হ’ল—
- কোষৰ প্ৰকৃতি: প্ৰকোষকেন্দ্ৰীয় (কোষকেন্দ্ৰহীন) নে সংকোষকেন্দ্ৰীয় (কোষকেন্দ্ৰযুক্ত)।
- কোষৰ সংখ্যা: এককোষী নে বহুকোষী।
- পুষ্টিৰ পদ্ধতি: স্বপুষ্টি (Autotrophic) নে পৰিপুষ্টি (Heterotrophic); শোষণেৰে (Absorptive) নে গ্ৰহণেৰে (Ingestive)।
- কোষবেৰৰ প্ৰকৃতি: কোষবেৰৰ উপস্থিতি আৰু গঠন।
৪। পঞ্চ ৰাজ্য শ্ৰেণীবিভাজন পদ্ধতিৰ মতে বিভিন্ন ৰাজ্যৰ বৈশিষ্ট্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ
| ৰাজ্য | কোষৰ প্ৰকৃতি | কোষৰ সংখ্যা | পুষ্টিৰ পদ্ধতি | উদাহৰণ |
|---|---|---|---|---|
| মনেৰা (Monera) | প্ৰকোষকেন্দ্ৰীয় | এককোষী | স্বপুষ্টি বা পৰিপুষ্টি | বেক্টেৰিয়া, নীলা-সেউজ শেলাই |
| প্ৰটিষ্টা (Protista) | সংকোষকেন্দ্ৰীয় | এককোষী | স্বপুষ্টি বা পৰিপুষ্টি | পেৰামেছিয়াম, এমিবা, ক্লেমাইড’মোনাছ |
| ভেঁকুৰ (Fungi) | সংকোষকেন্দ্ৰীয় | বহুকোষী (সাধাৰণতে) | মৃতজীৱী/পৰজীৱী (শোষণেৰে) | মাছুম, পেনিছিলিয়াম, এছপাৰজিলাছ |
| উদ্ভিদ (Plantae) | সংকোষকেন্দ্ৰীয় | বহুকোষী | স্বপুষ্টি (সালোকসংশ্লেষণ) | সকলো উদ্ভিদ |
| প্ৰাণী (Animalia) | সংকোষকেন্দ্ৰীয় | বহুকোষী | পৰিপুষ্টি (গ্ৰহণেৰে) | সকলো প্ৰাণী |
৫। ৰন্ধী প্রাণী (Porifera) কাক বোলে? ইহঁতৰ বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ যিবোৰ প্ৰাণীৰ দেহত অসংখ্য ছিদ্ৰ থাকে তেনে প্ৰাণীক ৰন্ধী প্ৰাণী বোলে। ইহঁতৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল—
- ইহঁতৰ দেহত অসংখ্য ছিদ্ৰ (Pores) থাকে। এই ছিদ্ৰবোৰেৰে পানী আৰু খাদ্য ভিতৰত প্ৰবেশ কৰে।
- ইহঁত জলজ আৰু প্ৰায় সকলো সামুদ্ৰিক।
- ইহঁত অচল — একে ঠাইতে খামুচি থাকে।
- দেহ ভাঁজবিশিষ্ট বা নলীকাকৃতিৰ।
- দেহত প্ৰকৃত কলা নাথাকে।
- উদাহৰণ: স্পঞ্জ, স্পঞ্জিলা (মিঠাপানীৰ), ইউচপঞ্জিয়া।
৬। দ্বিপদ নামকৰণ কি? ইয়াৰ নিয়মবোৰ কি?
উত্তৰঃ কেৰোলাছ লিনিয়াছে প্ৰৱৰ্তন কৰা নামকৰণ পদ্ধতিক দ্বিপদ নামকৰণ বোলা হয়। ইয়াত প্ৰতিটো জীৱৰ বৈজ্ঞানিক নামত দুটা পদ থাকে — প্ৰথমটো গণ (Genus) নাম আৰু দ্বিতীয়টো প্ৰজাতি (Species) নাম। দ্বিপদ নামকৰণৰ নিয়মসমূহ হ’ল—
- গণৰ নামৰ প্ৰথম আখৰ সদায় ডাঙৰ আখৰৰে (Capital letter) লিখা হয়।
- প্ৰজাতিৰ নামৰ প্ৰথম আখৰ সদায় সৰু আখৰৰে লিখা হয়।
- বৈজ্ঞানিক নাম সদায় লেটিন বা গ্ৰীক ভাষাত লিখা হয়।
- মুদ্ৰণত (Print) বৈজ্ঞানিক নাম ইটালিক আখৰত লিখা হয়।
- হস্তলিখিতত (Handwriting) বৈজ্ঞানিক নামৰ তলত আঁচ টনা হয়।
- উদাহৰণ: মানুহৰ বৈজ্ঞানিক নাম — Homo sapiens; আমৰ বৈজ্ঞানিক নাম — Mangifera indica।
৭। শ্ৰেণীবিভাজনৰ পদানুক্ৰম (Hierarchy) কি? বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ জীৱৰ শ্ৰেণীবিভাজনত বিভিন্ন বৰ্গ সজোৱাৰ পদ্ধতিক পদানুক্ৰম বোলা হয়। ইয়াত বৃহত্তৰ বৰ্গৰ পৰা ক্ৰমশঃ সূক্ষ্মতম বৰ্গলৈ জীৱক ভাগ কৰা হয়। পদানুক্ৰমটো তলত দিয়া ধৰণৰ—
| পদানুক্ৰম | বাংলা | ইংৰাজী | মানুহৰ উদাহৰণ |
|---|---|---|---|
| ১ | ৰাজ্য | Kingdom | Animalia |
| ২ | পৰ্ব | Phylum | Chordata |
| ৩ | শ্ৰেণী | Class | Mammalia |
| ৪ | বৰ্গ | Order | Primata |
| ৫ | গোত্ৰ | Family | Hominidae |
| ৬ | গণ | Genus | Homo |
| ৭ | প্ৰজাতি | Species | sapiens |
অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ (Very Short Answer Questions)
১। জীৱৰ দ্বিপদ নামকৰণৰ প্ৰৱৰ্তক কোন?
উত্তৰঃ কেৰোলাছ লিনিয়াছ।
২। পঞ্চ ৰাজ্য বিভাজন পদ্ধতি কোনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল?
উত্তৰঃ ৰবাৰ্ট হোৱাইটেকাৰে ১৯৫৯ চনত।
৩। প্ৰজাতি কি?
উত্তৰঃ প্ৰজাতি হ’ল জীৱৰ বৰ্গীকৰণৰ ক্ষুদ্ৰতম মৌলিক একক যাৰ দৈহিক আৰু জনন সংক্ৰান্ত চাৰিত্ৰিক বৈশিষ্ট্যবোৰ মিল থাকে।
৪। গণ কি?
উত্তৰঃ পৰস্পৰ সম্পৰ্ক থকা প্ৰজাতিবোৰৰ একোটা সমষ্টিক গণ বোলে।
৫। জীৱৰ বৈজ্ঞানিক নামত কেইটা পদ থাকে?
উত্তৰঃ দুটা পদ থাকে — প্ৰথমটো গণ আৰু দ্বিতীয়টো প্ৰজাতি।
৬। মনেৰা ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত কেইটামান জীৱৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ৰাইজবিয়াম, বেচিলাছ, ভিব্ৰিঅ’ কলেৰি, ডিপ্ল’ককাছ বেক্টেৰিয়া, নীলা-সেউজ শেলাই (Cyanobacteria)।
৭। পেনিছিলিন নামৰ প্ৰতিজৈৱিকবিধ কোনে আবিষ্কাৰ কৰিছিল?
উত্তৰঃ আলেকজেণ্ডাৰ ফ্লেমিঙে (Alexander Fleming)।
৮। কলা গঠন নোহোৱা উদ্ভিদখিনিক কি বোলা হয়?
উত্তৰঃ সমাংগদেহী উদ্ভিদ (Thallophyta)।
৯। ফুল নুফুলা অথচ সংবহন কলা থকা উদ্ভিদবিলাকক কি বোলা হয়?
উত্তৰঃ ঢেঁকীয়াজাতীয় উদ্ভিদ (Pteridophyta)।
১০। ফলেৰে আবৃত কৰি ৰখা বীজ ধাৰণ কৰা উদ্ভিদখিনিক কি বোলা হয়?
উত্তৰঃ গুপ্তবীজী উদ্ভিদ (Angiosperms)।
১১। মছজাতীয় উদ্ভিদৰ পাতৰ নিচিনা অংগক কি বোলে?
উত্তৰঃ কাইলইড (Phylloid) বোলে।
১২। মছজাতীয় উদ্ভিদৰ ৰেণু উৎপন্ন হোৱা অংগটোৰ নাম কি?
উত্তৰঃ মুণ্ডক বা কেপচ্যুল।
১৩। একবীজপত্ৰী উদ্ভিদত কি মূল থাকে?
উত্তৰঃ গুচ্ছমূল (Fibrous root)।
১৪। দ্বিবীজপত্ৰী উদ্ভিদৰ সাধাৰণতে ফুলৰ পাহি কিমান থাকে?
উত্তৰঃ পাঁচটা বা তাৰ গুণীতক সংখ্যক।
১৫। ‘অৰিজিন অফ স্পেছিছ’ গ্ৰন্থখনৰ ৰচক কোন?
উত্তৰঃ চাৰ্লচ ডাৰউইন।
১৬। ছাৰচিনেট ভাৰনেছন (Circinate Vernation) মানে কি?
উত্তৰঃ ঢেঁকীয়াৰ কুমলীয়া পাতবোৰ কুণ্ডলীকৃতভাৱে পাকখাই থকা চৰিত্ৰক ছাৰচিনেট ভাৰনেছন বোলে।
১৭। ব্ৰণ (Sori) কি?
উত্তৰঃ ঢেঁকীয়াৰ পূৰঠ পাতবিলাকৰ পিঠিৰফালে থকা ৰেণুথলী (Sporangia)ৰ একোটা থোপাক ব্ৰণ বোলে।
১৮। লাইকেন কি?
উত্তৰঃ লাইকেন হ’ল এক বিশেষ ধৰণৰ ভেঁকুৰ আৰু শেলাইৰ সহজীৱী সম্পৰ্কৰ ফলত গঠিত জীৱ।
১৯। উষ্ণ ৰক্তৰ প্ৰাণী আৰু শীতল ৰক্তৰ প্ৰাণী কি?
উত্তৰঃ যিবোৰ প্ৰাণীৰ দেহৰ উষ্ণতা সদায় একে থাকে তেনে প্ৰাণীক উষ্ণ ৰক্তৰ প্ৰাণী বোলে (যেনে পক্ষী, স্তন্যপায়ী)। যিবোৰ প্ৰাণীৰ দেহৰ উষ্ণতা পৰিবেশৰ উষ্ণতা অনুযায়ী সলনি হয় তেনে প্ৰাণীক শীতল ৰক্তৰ প্ৰাণী বোলে (যেনে মাছ, উভচৰ, সৰীসৃপ)।
২০। নটোকৰ্ড (Notochord) কি?
উত্তৰঃ নটোকৰ্ড হ’ল এক লাঠিৰ দৰে নমনীয় গঠন যি কৰ্ডেটা পৰ্বৰ ভ্ৰূণ অৱস্থাত দেহৰ পৃষ্ঠীয়ভাগত দেখা যায়। এই অৱস্থাত মেৰুদণ্ড গঠিত নহয়।
চমু প্ৰশ্নোত্তৰ (Short Answer Questions)
১। মনেৰা ৰাজ্যৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ মনেৰা ৰাজ্যৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল—
- এই ৰাজ্যৰ জীৱবিলাক অতি সৰল আৰু প্ৰকোষকেন্দ্ৰীয় (কোষত প্ৰকৃত কোষকেন্দ্ৰ নাথাকে)।
- সাধাৰণতে এককোষী।
- কোষৰ চাৰিওফালে কোষবেৰ থাকে (পেপ্টিড’গ্লাইকান নামৰ পলিমাৰেৰে গঠিত)।
- কিছুমান স্বপুষ্টিয়ে (সালোকসংশ্লেষণ) আৰু কিছুমান পৰিপুষ্টিৰে জীয়াই থাকে।
- বিভাজনেৰে বংশবিস্তাৰ কৰে।
- উদাহৰণ: বেক্টেৰিয়া, নীলা-সেউজ শেলাই।
২। প্ৰটিষ্টা ৰাজ্যৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ প্ৰটিষ্টা ৰাজ্যৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল—
- এই ৰাজ্যৰ জীৱসমূহ এককোষী আৰু সংকোষকেন্দ্ৰীয় (প্ৰকৃত কোষকেন্দ্ৰ থাকে)।
- বেছিভাগ জলজ।
- চলনৰ বাবে চিলিয়া বা ফ্লেজেলা থাকে।
- কিছুমান স্বপুষ্টিয়ে (ডায়েটম) আৰু কিছুমান পৰিপুষ্টিৰে (এমিবা, পেৰামেছিয়াম) জীয়াই থাকে।
- উদাহৰণ: পেৰামেছিয়াম, এমিবা, ইউগ্লেনা, ক্লেমাইড’মোনাছ।
৩। ভেঁকুৰ (Fungi) ৰাজ্যৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ ভেঁকুৰ ৰাজ্যৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল—
- সংকোষকেন্দ্ৰীয় জীৱ; কোষত হৰিৎকণা নাথাকে।
- সাধাৰণতে বহুকোষী; ইষ্ট এককোষী।
- কোষবেৰ চিটিন (Chitin) নামৰ পদাৰ্থৰে গঠিত।
- মৃতজীৱী (Saprophytic) বা পৰজীৱী (Parasitic) — গেলা-পচা পদাৰ্থৰ পৰা বা অন্য জীৱৰ পৰা শোষণ কৰি খাদ্য গ্ৰহণ কৰে।
- ৰেণু (Spore)ৰ দ্বাৰা বংশবিস্তাৰ কৰে।
- উদাহৰণ: মাছুম (Mushroom), পেনিছিলিয়াম, এছপাৰজিলাছ, ৰুটিত হোৱা ভেঁকুৰ (Rhizopus)।
৪। একবীজপত্ৰী আৰু দ্বিবীজপত্ৰী উদ্ভিদৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা।
| বৈশিষ্ট্য | একবীজপত্ৰী (Monocots) | দ্বিবীজপত্ৰী (Dicots) |
|---|---|---|
| বীজপত্ৰৰ সংখ্যা | এটা | দুটা |
| মূলৰ প্ৰকৃতি | গুচ্ছমূল (Fibrous) | মুখ্যমূল (Taproot) |
| পাতৰ সিৰাবিন্যাস | সমান্তৰাল (Parallel) | জালিকা-সদৃশ (Reticulate) |
| ফুলৰ পাহি সংখ্যা | তিনি বা তিনিৰ গুণীতক | পাঁচ বা পাঁচৰ গুণীতক |
| কাণ্ডৰ সংবহন কলা | বিক্ষিপ্তভাৱে থাকে | বৃত্তাকাৰে সজ্জিত থাকে |
| উদাহৰণ | ধান, ঘঁহু, মকৈ, নাৰিকল | আম, কঁঠাল, বিলাহী, গোলাপ |
৫। মাছৰ দুটা শ্ৰেণী (Chondrichthyes আৰু Osteichthyes)ৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা।
| বৈশিষ্ট্য | কোমল-হাড়বিশিষ্ট মাছ (Chondrichthyes) | কঠিন-হাড়বিশিষ্ট মাছ (Osteichthyes) |
|---|---|---|
| কংকালৰ প্ৰকৃতি | কাৰ্টিলেজ (তৰুণাস্থি) | হাড় (অস্থি) |
| ফুলকাৰ ঢাকনি | ঢাকনি নাথাকে | অপাৰকুলাম (ঢাকনি) থাকে |
| বায়ুথলি | নাথাকে | থাকে |
| লেজৰ গঠন | অসমান (Heterocercal) | সমান (Homocercal) |
| উদাহৰণ | হাঁহ (Shark), ৰে (Ray) | ৰৌ, বোৱালি, চাব |
৬। মেৰুদণ্ডি প্ৰাণীৰ পাঁচটা শ্ৰেণীৰ তুলনামূলক আলোচনা কৰা।
| শ্ৰেণী | বাসস্থান | শ্বাসক্ৰিয়া | তাপমাত্ৰা | কণী/পোৱালি | উদাহৰণ |
|---|---|---|---|---|---|
| মাছ (Pisces) | জলজ | ফুলকা | শীতল ৰক্ত | কণী | ৰৌ, হাঁহ, চাব |
| উভচৰ (Amphibia) | পানী ও মাটি | ফুলকা, হাওঁফাওঁ, ছাল | শীতল ৰক্ত | কণী | ভেকুলী, চেলামেণ্ডাৰ |
| সৰীসৃপ (Reptilia) | স্থলজ | হাওঁফাওঁ | শীতল ৰক্ত | কণী | সাপ, গিৰগিটি, কুমিৰ |
| পক্ষী (Aves) | স্থলজ/আকাশচাৰী | হাওঁফাওঁ | উষ্ণ ৰক্ত | কণী | চৰাই, ময়ূৰ, পেঙ্গুইন |
| স্তন্যপায়ী (Mammalia) | স্থল/জল/আকাশ | হাওঁফাওঁ | উষ্ণ ৰক্ত | পোৱালি (বেছিভাগ) | মানুহ, তিমি, বাদুলি |
দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (Long Answer Questions)
১। জীৱজগতৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ প্ৰয়োজনীয়তা ব্যাখ্যা কৰা। ইতিহাসত শ্ৰেণীবিভাজনৰ বিকাশ সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ পৃথিৱীত প্ৰায় ১০ মিলিয়নতকৈও অধিক প্ৰজাতিৰ জীৱ আছে বুলি বিজ্ঞানীসকলে অনুমান কৰে। এই বিশাল সংখ্যক জীৱৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰা মানুহৰ বাবে অতি কঠিন যদি তেওঁলোকক কোনো পদ্ধতিগতভাৱে সজ্জিত কৰা নহয়। শ্ৰেণীবিভাজনৰ প্ৰয়োজনীয়তা তলত উল্লেখ কৰা হ’ল—
- শ্ৰেণীবিভাজনে বিপুলসংখ্যক জীৱৰ বিষয়ে অধ্যয়ন সহজ কৰে।
- জীৱসমূহৰ মাজত পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক বুজিব পৰা যায়।
- নতুনকৈ আৱিষ্কৃত জীৱক পৰিচিত জীৱৰ লগত তুলনা কৰিব পাৰি।
- বিৱৰ্তন (Evolution)ৰ ধাৰণা বুজাত সহায় কৰে।
- কৃষি, চিকিৎসা আদি ক্ষেত্ৰত জীৱৰ বিষয়ে জ্ঞান প্ৰয়োগত সহায় কৰে।
শ্ৰেণীবিভাজনৰ ইতিহাস: গ্ৰীক দাৰ্শনিক এৰিষ্ট’টল (Aristotle, খ্ৰী.পূ. ৩৮৪-৩২২) প্ৰথম শ্ৰেণীবিভাজনৰ চেষ্টা কৰিছিল। তেওঁ জীৱক তিনিটা ভাগত ভাগ কৰিছিল — স্থলজ, জলজ আৰু আকাশচাৰী। কিন্তু এই পদ্ধতি বৈজ্ঞানিক নাছিল। পিছত চুইছ উদ্ভিদবিজ্ঞানী কেৰোলাছ লিনিয়াছে (Carolus Linnaeus, ১৭০৭–১৭৭৮) আধুনিক শ্ৰেণীবিভাজনৰ ভিত্তি স্থাপন কৰিলে। তেওঁ দ্বিপদ নামকৰণ পদ্ধতি প্ৰৱৰ্তন কৰিলে আৰু তেওঁৰ ‘Systema Naturae’ গ্ৰন্থত প্ৰকৃতিৰ জগতক তিনটা জগতত বিভক্ত কৰিলে। ১৯৫৯ চনত ৰবাৰ্ট হোৱাইটেকাৰে পঞ্চ ৰাজ্য পদ্ধতি প্ৰৱৰ্তন কৰি আধুনিক শ্ৰেণীবিভাজনৰ ভিত্তি সুদৃঢ় কৰিলে।
২। উদ্ভিদ ৰাজ্যৰ বিভিন্ন বিভাগসমূহৰ তুলনামূলক আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ উদ্ভিদ ৰাজ্যক পাঁচটা প্ৰধান বিভাগত ভাগ কৰা হৈছে—
| বৈশিষ্ট্য | সমাংগদেহী | মছজাতীয় | ঢেঁকীয়াজাতীয় | নগ্নবীজী | গুপ্তবীজী |
|---|---|---|---|---|---|
| দেহ বিভাজন | নাই | কাইলইড, কাউলইড, ৰাইজইড | শিপা, কাণ্ড, পাত আছে | শিপা, কাণ্ড, পাত আছে | শিপা, কাণ্ড, পাত আছে |
| সংবহন কলা | নাই | নাই | আছে | আছে | আছে |
| বীজ | নাই | নাই | নাই | নগ্ন বীজ | আৱৃত বীজ |
| ফুল | নুফুলে | নুফুলে | নুফুলে | ফুলে (শঙ্কু) | ফুলে |
| উদাহৰণ | স্পাইৰ’গাইৰা, উল্ভা | ফিউনেৰিয়া, মাৰকেন্চিয়া | ঢেঁকীয়া, হৰ্চটেইল | পাইন, ডিঅ’দাৰ | আম, ধান, গোলাপ |
- সমাংগদেহী (Thallophyta): এই উদ্ভিদবিলাক একেবাৰে সৰল। দেহ শিপা, কাণ্ড, পাতত বিভক্ত নহয়। সংবহন কলা নাই। সামুদ্ৰিক আৰু মিঠাপানীত থাকে। উদাহৰণ — শেলাই (Algae)।
- মছজাতীয় (Bryophyta): দেহ কাইলইড, কাউলইড, ৰাইজইডত বিভক্ত কিন্তু প্ৰকৃত অংগ নহয়। সংবহন কলা নাই। আৰ্দ্ৰ, ছাঁয়াময় ঠাইত থাকে। উদাহৰণ — ফিউনেৰিয়া (মছ), মাৰকেন্চিয়া (লিভাৰৱৰ্ট)।
- ঢেঁকীয়াজাতীয় (Pteridophyta): প্ৰকৃত শিপা, কাণ্ড আৰু পাত আছে। সংবহন কলা আছে কিন্তু ফুল আৰু বীজ নাই। ৰেণুৰ দ্বাৰা বংশবিস্তাৰ কৰে। উদাহৰণ — ঢেঁকীয়া (Fern), ইকুইজিটাম।
- নগ্নবীজী (Gymnosperms): বীজ নগ্ন অৱস্থাত ফলৰ ভিতৰত নাথাকে। প্ৰায় সকলোবোৰ বৃক্ষজাতীয়। একলিংগী ফুল। উদাহৰণ — পাইন, ডিঅ’দাৰ, চাইকাছ।
- গুপ্তবীজী (Angiosperms): বীজ ফলৰ ভিতৰত আৱৃত থাকে। সবচেয়ে উন্নত উদ্ভিদ। একবীজপত্ৰী আৰু দ্বিবীজপত্ৰী দুটা উপবিভাগ আছে। উদাহৰণ — আম, ধান, গোলাপ।
৩। প্ৰাণী ৰাজ্যৰ প্ৰধান পৰ্বসমূহৰ বৈশিষ্ট্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ প্ৰাণী ৰাজ্যৰ প্ৰধান পৰ্বসমূহ হ’ল—
- ৰন্ধী প্ৰাণী (Porifera): দেহত অসংখ্য ছিদ্ৰ থাকে; জলজ; অচল; প্ৰকৃত কলা নাই। উদাহৰণ: স্পঞ্জ।
- একনলদেহী প্ৰাণী (Coelenterata): দেহ নলাকৃতিৰ; দুই স্তৰৰ কলা (Diploblastic); নেমাট’চিষ্ট (দংশক কোষ) থাকে। উদাহৰণ: হাইড্ৰা, জেলিফিছ, প্ৰবাল।
- চেপেটা কৃমি (Platyhelminthes): দেহ চেপেটা; দুই-পাৰ্শ্বিক সমতা (Bilateral symmetry); কোনো দেহগুহা নাই; বেছিভাগ পৰজীৱী। উদাহৰণ: প্লেনেৰিয়া, টেপৱাৰ্ম (ফিটাকৃমি)।
- ঘূৰণীয়া কৃমি (Nematoda): দেহ গোলাকাৰ; দেহত মিছা দেহগুহা (Pseudocoelom) থাকে; পৰজীৱী। উদাহৰণ: ৰাউণ্ডৱাৰ্ম, উচেৰিয়া (ফিলেৰিয়া সৃষ্টি কৰে)।
- বলয়ী প্ৰাণী (Annelida): দেহ আঙুঠিৰ দৰে খণ্ডায়িত; প্ৰকৃত দেহগুহা (Coelom) আছে; পেৰাপডিয়া আছে। উদাহৰণ: কেঁচু, জোক, নেৰেইচ।
- সন্ধীপদী (Arthropoda): সকলো প্ৰাণীৰ ভিতৰত সংখ্যাত সৰ্বাধিক; সন্ধিযুক্ত পদ থাকে; দেহ কাইটিনৰ বাহ্যকংকালেৰে আৱৃত। উদাহৰণ: পৰপোক, পিঁপৰা, কুঁজ, ভেকুলী চিংৰি, মকৰা।
- মৃদুকায় প্ৰাণী (Mollusca): দেহ কোমল; বেছিভাগৰ খোলা (Shell) থাকে; পেশীবহুল পদ থাকে। উদাহৰণ: শামুক, শিপি, চিপি, অক্টোপাছ।
- শূলচৰ্মী (Echinodermata): দেহত শূল থাকে; সামুদ্ৰিক; পানীৰ সংবহনতন্ত্ৰ আছে। উদাহৰণ: তৰাবিলা (Starfish), চিঅ’ৰচিন (Sea Urchin)।
বহু বিকল্পৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (MCQ)
১। জীৱজগতৰ পঞ্চ ৰাজ্য পদ্ধতি কোনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল?
(a) আনষ্ট হেকেল (b) ৰবাৰ্ট হোৱাইটেকাৰ (c) ৰবাৰ্ট হুক (d) কাৰ্ল ওৱেছি
উত্তৰঃ (b) ৰবাৰ্ট হোৱাইটেকাৰ
২। শ্ৰেণীবিভাজনৰ ক্ষুদ্ৰতম এককটো হ’ল—
(a) জাতি (b) প্ৰজাতি (c) বৰ্গ (d) গোত্ৰ
উত্তৰঃ (b) প্ৰজাতি
৩। তলৰ কোনটো ভেঁকুৰ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত?
(a) এছপাৰজিলাছ (b) পেৰামেছিয়াম (c) এনাবিনা (d) উল্ভা
উত্তৰঃ (a) এছপাৰজিলাছ
৪। ‘অৰিজিন অফ স্পেছিছ’ গ্ৰন্থখনৰ ৰচক কোন?
(a) কেৰোলাছ লিনিয়াছ (b) আনষ্ট হেকেল (c) চাৰ্লচ ডাৰউইন (d) ৰবাৰ্ট হোৱাইটেকাৰ
উত্তৰঃ (c) চাৰ্লচ ডাৰউইন
৫। ভেঁকুৰক মৃতজীৱী বোলা হয় কাৰণ—
(a) ইহঁতে পত্ৰহৰিৎৰ সহায়ত সালোকসংশ্লেষণ কৰে (b) ইহঁতে চিলিয়াৰ সহায়ত চলাচল কৰে (c) ইহঁতৰ কোষবেৰ চিটিনেৰে গঠিত (d) ইহঁতে গেলা-পচা আৱৰ্জনাৰ পৰা খাদ্য আহৰণ কৰে
উত্তৰঃ (d) ইহঁতে গেলা-পচা আৱৰ্জনাৰ পৰা খাদ্য আহৰণ কৰে
৬। তলৰ কোনটো সমাংগদেহী উদ্ভিদৰ উদাহৰণ?
(a) স্পাইৰ’গাইৰা (b) ফিউনেৰিয়া (c) ঢেঁকীয়া (d) ৰিক্চিয়া
উত্তৰঃ (a) স্পাইৰ’গাইৰা
৭। তলৰ কোনবিধ উদ্ভিদ ভেঁকুৰ আৰু শেলাইৰ সহজীৱীতাৰ উদাহৰণ?
(a) আদ্যপ্ৰাণী (b) লাইকেন (c) মৃতজীৱী উদ্ভিদ (d) সমাংগদেহী উদ্ভিদ
উত্তৰঃ (b) লাইকেন
৮। তলৰ কোনবিধ নগ্নবীজী উদ্ভিদৰ উদাহৰণ?
(a) মিঠা আলু (b) ডিঅ’দাৰ (c) পেফিঅ’পেডিলাম (d) ঢেঁকীয়াজাতীয় উদ্ভিদ
উত্তৰঃ (b) ডিঅ’দাৰ
৯। তলৰ কোনবিধ উদ্ভিদত মুখ্যমূল গাঠনি পোৱা যায়?
(a) মছজাতীয় উদ্ভিদত (b) ঢেঁকীয়াজাতীয় উদ্ভিদত (c) সমাংগদেহী উদ্ভিদত (d) দ্বিবীজপত্ৰী উদ্ভিদত
উত্তৰঃ (d) দ্বিবীজপত্ৰী উদ্ভিদত
১০। তলৰ কোনবিধ প্ৰাণীয়ে উদ্ভিদৰ দৰে একে ঠাইতে খামুচি থাকে?
(a) এমিবা (b) স্পঞ্জিলা (c) পেৰামেছিয়াম (d) হাইড্ৰা
উত্তৰঃ (b) স্পঞ্জিলা
১১। তলৰ কোনবিধ কৃমিয়ে মানুহৰ দেহত শোথ (Filariasis) সৃষ্টি কৰে?
(a) প্লেনেৰিয়া (b) উচেৰিয়া (c) ৰাউণ্ডৱাৰ্ম (d) ফিটাকৃমি
উত্তৰঃ (b) উচেৰিয়া
১২। জীৱসমূহৰ সাদৃশ্য আৰু পাৰ্থক্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বিভিন্ন গোটত ভাগ কৰা পদ্ধতিক বোলা হয়—
(a) বংশগতি বিদ্যা (b) ভ্ৰূণ বিদ্যা (c) বৰ্গীকৰণ (d) পৰিবেশ বিদ্যা
উত্তৰঃ (c) বৰ্গীকৰণ
১৩। তলৰ কোনবিধ উদ্ভিদ ঠাই সলাব পাৰে?
(a) সৰল গছ (b) ক্লেমাইড’ম’নাছ (c) ইকুইজিটাম (d) ৰিকচিয়া
উত্তৰঃ (b) ক্লেমাইড’ম’নাছ
১৪। মানুহৰ বৈজ্ঞানিক নাম কি?
(a) Felis domesticus (b) Homo sapiens (c) Canis lupus (d) Mangifera indica
উত্তৰঃ (b) Homo sapiens
১৫। হাঁহ (Shark) কোন শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত?
(a) Osteichthyes (b) Amphibia (c) Chondrichthyes (d) Reptilia
উত্তৰঃ (c) Chondrichthyes