সাৰাংশ: “আমি বেমাৰত কিয় পৰো?” (Why Do We Fall Ill?) অধ্যায়টোত স্বাস্থ্য আৰু ৰোগৰ ধাৰণা, ৰোগৰ কাৰণ, সংক্ৰমণৰ পথ আৰু প্ৰতিৰোধৰ উপায়সমূহৰ বিষয়ে বিশদভাৱে আলোচনা কৰা হৈছে। স্বাস্থ্য মানে কেৱল ৰোগমুক্ত থকাই নহয়; ই হৈছে শাৰীৰিক, মানসিক আৰু সামাজিক সুস্থতাৰ এক সামগ্ৰিক অৱস্থা। স্বাস্থ্য ব্যক্তিগত পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা, সুষম আহাৰ, পৰিষ্কাৰ পানী আৰু সমাজৰ সামগ্ৰিক পৰিবেশৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। ৰোগক প্ৰধানতঃ দুটা ভাগত ভাগ কৰা হৈছে — তীব্ৰ ৰোগ (Acute Disease) আৰু দীৰ্ঘস্থায়ী ৰোগ (Chronic Disease)। তীব্ৰ ৰোগ কম সময়ৰ বাবে হয় যেনে পানীলগা, আনহাতে দীৰ্ঘস্থায়ী ৰোগ বহুদিন বা আজীৱন থাকে যেনে যক্ষ্মা আৰু ডায়েবেটিছ।
ৰোগৰ কাৰণক দুটা ভাগত ভাগ কৰা হৈছে — তাৎক্ষণিক কাৰণ (Immediate Cause) আৰু অৱদায়ী কাৰণ (Contributory Cause)। তাৎক্ষণিক কাৰণ হৈছে ৰোগ সৃষ্টিকাৰী জীৱাণু (Pathogens) যেনে বেক্টেৰিয়া, ভাইৰাছ, ভেঁকুৰ, প্ৰটোজোৱা আৰু কৃমি। সংক্ৰামক ৰোগ (Infectious/Communicable Disease) বায়ু, পানী, খাদ্য, শাৰীৰিক সংস্পৰ্শ আৰু ভেক্টৰ (যেনে মহ)ৰ দ্বাৰা বিয়পে। অসংক্ৰামক ৰোগ (Non-infectious/Non-communicable Disease) সংস্পৰ্শৰ দ্বাৰা নিবিয়পে — যেনে কৰ্কট ৰোগ, হৃদৰোগ। বিভিন্ন অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ ৰোগৰ দ্বাৰা বিভিন্নভাৱে প্ৰভাৱিত হয়; উদাহৰণস্বৰূপে, যক্ষ্মা ৰোগে হাঁওফাঁও আক্ৰমণ কৰে, ম’গজুবিহীন ৰোগে মগজু আক্ৰমণ কৰে।
চিকিৎসাৰ ক্ষেত্ৰত এন্টিবায়’টিক বেক্টেৰিয়াজনিত ৰোগত কাৰ্যকৰী কিন্তু ভাইৰাছজনিত ৰোগত কাৰ্যকৰী নহয়। ভাইৰাছজনিত ৰোগত এন্টিভাইৰেল ঔষধ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, ভেঁকুৰজনিত ৰোগত এন্টি-ফাংগেল ঔষধ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ৰোগ প্ৰতিৰোধৰ সৰ্বোত্তম উপায় হৈছে টীকাকৰণ (Immunisation/Vaccination)। টীকাকৰণৰ দ্বাৰা শৰীৰত ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা বৃদ্ধি পায়। ব্যক্তিগত স্বাস্থ্যবিধি পালন, পৰিষ্কাৰ পানী ব্যৱহাৰ, সুষম আহাৰ গ্ৰহণ আৰু পৰিবেশ পৰিষ্কাৰ ৰাখি ৰোগ প্ৰতিৰোধ কৰিব পাৰি। AIDS (Acquired Immuno-Deficiency Syndrome) HIV ভাইৰাছৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হয় আৰু ই শৰীৰৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা দুৰ্বল কৰি পেলায়।
Summary: The chapter “Why Do We Fall Ill?” explores the concepts of health, disease, the causes of disease, modes of transmission, and methods of prevention. Health is not merely the absence of disease; it is a state of complete physical, mental, and social well-being. Good health depends on personal hygiene, balanced nutrition, clean drinking water, and a healthy social environment. Diseases are broadly classified into Acute Diseases (short-duration, e.g., common cold, influenza) and Chronic Diseases (long-duration or lifelong, e.g., tuberculosis, diabetes, elephantiasis). Further, diseases are categorised as Infectious (Communicable) — caused by pathogens and spread from person to person — and Non-Infectious (Non-Communicable) — not transmitted by contact, such as cancer, heart disease, and genetic disorders.
The causes of disease have two dimensions: Immediate Causes (pathogens — bacteria, viruses, fungi, protozoa, and worms) and Contributory Causes (malnutrition, poor living conditions, poverty, stress). Infectious diseases spread through multiple routes: airborne (tuberculosis, common cold), waterborne (cholera, typhoid), food-borne, direct contact (fungal infections), sexual contact (syphilis, AIDS), and vectors such as female Anopheles mosquitoes (malaria) and female Aedes mosquitoes (dengue). Different pathogens target specific organs — Plasmodium attacks red blood cells and the liver; Mycobacterium tuberculosis attacks the lungs; the Japanese encephalitis virus attacks the brain. Treatment varies: antibiotics work against bacteria but not viruses; antiviral drugs are used for viral infections; anti-fungal drugs for fungal infections; anti-parasitic drugs for protozoan and worm infections.
Prevention is better than cure, and immunisation (vaccination) is the most powerful preventive tool. By introducing a weakened or inactive form of a pathogen into the body, vaccines stimulate the immune system to produce antibodies, conferring long-term protection. National immunisation programmes protect children against tuberculosis (BCG), polio, diphtheria, tetanus, whooping cough, and smallpox. AIDS, caused by HIV (Human Immunodeficiency Virus), progressively destroys the body’s immune system and spreads through unprotected sexual contact, infected blood transfusions, contaminated needles, and from an infected mother to child. General preventive principles include personal and public hygiene, safe drinking water supply, proper sanitation, adequate nutrition, regular exercise, and timely vaccination — all of which are key examination topics for ASSEB Class 9 students.
পাঠভিত্তিক ক্ৰিয়াকলাপৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (Textbook In-Text Questions)
অংশ ১ (পৃষ্ঠা নং ১৭৮)
১। সুস্বাস্থ্যৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় যিকোনো দুটা চৰ্ত উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ সুস্বাস্থ্যৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় দুটা চৰ্ত হৈছে—
- শাৰীৰিক, মানসিক আৰু সামাজিক সুস্থতাৰ অৱস্থা বজাই ৰখা।
- পৰিষ্কাৰ পৰিবেশ, বিশুদ্ধ পানী আৰু পুষ্টিকৰ আহাৰ নিশ্চিত কৰা।
২। ৰোগৰ পৰা মুক্ত থাকিবলৈ প্ৰয়োজনীয় যিকোনো দুটা চৰ্ত উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ ৰোগৰ পৰা মুক্ত থাকিবলৈ প্ৰয়োজনীয় দুটা চৰ্ত হৈছে—
- ব্যক্তিগত পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা আৰু গৃহ পৰিষ্কাৰ ৰখা।
- সুষম আহাৰ গ্ৰহণ কৰা আৰু পৰিষ্কাৰ পানী খোৱা।
৩। ওপৰৰ প্ৰশ্ন দুটাৰ উত্তৰ একে নে পৃথক? কাৰণ দৰ্শোৱা।
উত্তৰঃ দুটা প্ৰশ্নৰ উত্তৰ পৃথক। কাৰণ, কোনো এজন ব্যক্তি ৰোগমুক্ত হ’ব পাৰে কিন্তু তেওঁৰ মানসিক বা সামাজিক স্বাস্থ্য ভাল নাথাকিব পাৰে। স্বাস্থ্য হৈছে শাৰীৰিক, মানসিক আৰু সামাজিক সুস্থতাৰ সামগ্ৰিক অৱস্থা, কিন্তু ৰোগমুক্ততা মানে কেৱল শৰীৰত কোনো ৰোগ নথকাটো। গতিকে সুস্বাস্থ্যৰ চৰ্ত আৰু ৰোগমুক্ততাৰ চৰ্ত একেধৰণৰ নহয়।
অংশ ২ (পৃষ্ঠা নং ১৮০)
১। তুমি অসুস্থ বুলি অনুভৱ কৰা আৰু চিকিৎসকৰ ওচৰ চাপিবলগীয়া হোৱাৰ তিনিটা কাৰণ তালিকাভুক্ত কৰা।
উত্তৰঃ চিকিৎসকৰ ওচৰ চাপিবলগীয়া হোৱাৰ তিনিটা কাৰণ হৈছে—
- মূৰৰ বিষ, জ্বৰ, আৰু ভোক নলগা।
- কাহ আৰু পানীলগা বহুদিন ধৰি থাকিলে।
- পেটৰ বিষ আৰু পাতল পায়খানা (loose motions) হ’লে।
২। তলৰ কোনটো ৰোগে আটাইতকৈ বেছি দিনলৈ তোমাৰ স্বাস্থ্যত কুপ্ৰভাৱ পেলাব — জণ্ডিছ, উকনি পৰা, বা খৰ?
উত্তৰঃ জণ্ডিছে আটাইতকৈ বেছি দিনলৈ স্বাস্থ্যত কুপ্ৰভাৱ পেলাব। কাৰণ জণ্ডিছ এবিধ দীৰ্ঘস্থায়ী ৰোগ যাৰ ফলত যকৃতৰ (liver) কাৰ্যক্ষমতা হ্ৰাস পায়, হজম শক্তি কমে আৰু সুদীৰ্ঘ সময় ধৰি শৰীৰ দুৰ্বল হৈ পৰে। উকনি পৰা আৰু খৰ কেৱল ছালৰ সমস্যা — ইহঁত তুলনামূলকভাৱে সোনকালে ভাল হয়।
অংশ ৩ (পৃষ্ঠা নং ১৮৭)
১। অসুস্থ হ’লে আমাক মছলাবিহীন পুষ্টিকৰ আহাৰ খাবলৈ কিয় পৰামৰ্শ দিয়া হয়?
উত্তৰঃ অসুস্থ হ’লে শৰীৰৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধকাৰী কোষবোৰে সংক্ৰমণ ৰোধ কৰিবলৈ অতিৰিক্ত শক্তিৰ প্ৰয়োজন হয়। পুষ্টিকৰ আহাৰে শৰীৰক প্ৰয়োজনীয় পুষ্টিদ্ৰব্য আৰু শক্তি যোগায়। মছলাবিহীন আহাৰ সহজে হজম হয় আৰু পাচনতন্ত্ৰত অতিৰিক্ত চাপ নপৰে। লগতে, মছলাবিহীন আহাৰে ঔষধৰ কাৰ্যকাৰিতাত বাধা নিদিয়ে। সেইবাবে অসুস্থ অৱস্থাত মছলাবিহীন পুষ্টিকৰ আহাৰ খাবলৈ পৰামৰ্শ দিয়া হয়।
২। সংক্ৰামক ৰোগ বিয়পাৰ বিভিন্ন মাধ্যমবোৰ লিখা।
উত্তৰঃ সংক্ৰামক ৰোগ বিয়পাৰ মাধ্যমবোৰ হৈছে—
- বায়ুৰ দ্বাৰা: যক্ষ্মা, পানীলগা, ইনফ্লুয়েঞ্জা — ৰোগীৰ কাহ বা হাঁচিৰ কণিকাৰ দ্বাৰা বিয়পে।
- পানীৰ দ্বাৰা: কলেৰা, টাইফয়েড, হেপাটাইটিছ — দূষিত পানী বা খাদ্যৰ দ্বাৰা বিয়পে।
- শাৰীৰিক সংস্পৰ্শৰ দ্বাৰা: ছালৰ সংক্ৰমণ, ভেঁকুৰজনিত ৰোগ।
- যৌন সংস্পৰ্শৰ দ্বাৰা: সিফিলিছ, গনোৰিয়া, AIDS।
- ভেক্টৰৰ দ্বাৰা: মহৰ দ্বাৰা মেলেৰিয়া (Anopheles মাইকী মহ), ডেংগু (Aedes মাইকী মহ)।
- তেজ বা শৰীৰিক তৰলৰ দ্বাৰা: AIDS — সংক্ৰমিত ব্যক্তিৰ তেজ, মাতৃদুগ্ধৰ দ্বাৰা।
৩। বিদ্যালয়ত সংক্ৰামক ৰোগৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ কমাবলৈ কি কি সাৱধানতা ল’ব পাৰি?
উত্তৰঃ বিদ্যালয়ত সংক্ৰামক ৰোগৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ কমাবলৈ তলৰ সাৱধানতাসমূহ ল’ব পাৰি—
- কাহ বা হাঁচি মাৰোঁতে ৰুমাল বা মাস্ক ব্যৱহাৰ কৰা।
- খোৱাৰ আগে আৰু শৌচালয় ব্যৱহাৰৰ পিছত হাত ধোৱা।
- অসুস্থ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক বিদ্যালয়লৈ নপঠিওৱা।
- বিদ্যালয়ৰ পৰিষ্কাৰ পানীৰ যোগান নিশ্চিত কৰা।
- বিদ্যালয়ৰ চৌহদ পৰিষ্কাৰ ৰখা আৰু মহ বা ভেক্টৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা।
- সকলো ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক প্ৰয়োজনীয় টীকাকৰণ কৰোৱা।
৪। টীকাকৰণ মানে কি?
উত্তৰঃ টীকাকৰণ (Immunisation) হৈছে এক প্ৰক্ৰিয়া যাৰ দ্বাৰা কোনো ৰোগজীৱাণুৰ নিষ্ক্ৰিয় বা দুৰ্বল স্বৰূপ শৰীৰত প্ৰৱেশ কৰোৱা হয়। ইয়াৰ ফলত শৰীৰৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধ ব্যৱস্থাই অ্যান্টিবডি উৎপন্ন কৰে আৰু পিছলৈ সেই নিৰ্দিষ্ট ৰোগজীৱাণু শৰীৰত প্ৰৱেশ কৰিলে শৰীৰে দ্ৰুতভাৱে তাক ধ্বংস কৰিব পাৰে। এইদৰে ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা সৃষ্টি হোৱা প্ৰক্ৰিয়াকে টীকাকৰণ বোলা হয়।
৫। তোমাৰ অঞ্চলত স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰৰ কোনবোৰ টীকাকৰণ কাৰ্যসূচী আছে?
উত্তৰঃ আমাৰ অঞ্চলৰ স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰত উপলব্ধ টীকাকৰণ কাৰ্যসূচীসমূহ হৈছে—
- যক্ষ্মাৰ বিৰুদ্ধে BCG টীকা।
- পোলিঅ’ প্ৰতিৰোধী টীকা।
- ডিফথেৰিয়া, হুপিং কাহ আৰু টিটেনাছৰ বিৰুদ্ধে DPT টীকা।
- হেপাটাইটিছ Bৰ বিৰুদ্ধে টীকা।
- চিকেনপক্স আৰু চৰুআইৰ বিৰুদ্ধে টীকা।
- মিজিলছ আৰু ৰুবেলাৰ বিৰুদ্ধে MR টীকা।
অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (Exercise Questions)
১। গোটেই বছৰটোত তুমি কিমানবাৰ অসুস্থ পৰিছিলা? অসুস্থতা প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ তুমি কি কি সাৱধানতা ল’বা?
উত্তৰঃ বছৰত সাধাৰণতে ২-৩ বাৰ পানীলগা বা জ্বৰত পৰিছিলো। অসুস্থতা প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ তলৰ সাৱধানতাসমূহ ল’ম—
- সদায় পৰিষ্কাৰ বা উতলোৱা পানী খাম।
- ভিটামিন চি-যুক্ত খাদ্য (কমলা, লেতেকু) বেছিকৈ খাম।
- খোৱাৰ আগে আৰু শৌচালয় ব্যৱহাৰৰ পিছত হাত ভালদৰে ধুম।
- চৌহদ পৰিষ্কাৰ ৰাখিম আৰু ঠাইত পানী জমা হ’বলৈ নিদিম।
- নিয়মীয়াকৈ টীকাকৰণ কৰাম।
২। চিকিৎসক বা স্বাস্থ্যকৰ্মীসকলে ৰোগীৰ সংস্পৰ্শত আহিলেও কিয় অসুস্থ নহয়?
উত্তৰঃ চিকিৎসক বা স্বাস্থ্যকৰ্মীসকলে নিম্নলিখিত সাৱধানতা অৱলম্বন কৰাৰ বাবে সাধাৰণতে অসুস্থ নহয়—
- মাস্ক আৰু হাতমোজা পিন্ধে যাতে ৰোগজীৱাণু শৰীৰত প্ৰৱেশ কৰিব নোৱাৰে।
- ৰোগীৰ সংস্পৰ্শৰ পিছত ভালদৰে হাত ধোৱে বা এন্টিচেপটিক ব্যৱহাৰ কৰে।
- পৃথক চিকিৎসা পোছাক পিন্ধে আৰু ঘৰত সেয়া পিন্ধা নাথাকে।
- প্ৰয়োজনীয় টীকাকৰণ কৰোৱাই শৰীৰত ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা গঢ়ি তোলে।
- সুষম আহাৰ আৰু নিয়মীয়া জীৱনযাপনে তেওঁলোকৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা শক্তিশালী ৰাখে।
৩। তোমাৰ চুবুৰীয়া বা গাঁৱত কোনবোৰ ৰোগ সঘনাই দেখা যায়? এই ৰোগসমূহ প্ৰতিৰোধ কৰিবলৈ তুমি কি কি পৰামৰ্শ দিবা?
উত্তৰঃ আমাৰ চুবুৰীয়াত সঘনাই দেখা যোৱা ৰোগসমূহ হৈছে মেলেৰিয়া, টাইফয়েড আৰু পানীলগা।
প্ৰতিৰোধৰ পৰামৰ্শসমূহ হৈছে—
- চৌহদত পানী জমা হ’বলৈ নিদিয়া — মহৰ বংশবৃদ্ধি ৰোধ হ’ব।
- ঘৰত বা পুখুৰীত মহনিধনকাৰী ঔষধ ছটিওৱা।
- পৰিষ্কাৰ পানী ব্যৱহাৰ কৰা বা পানী উতলাই খোৱা।
- খোলাত খাদ্যসামগ্ৰী ৰাখিব নোৱাৰাকৈ ঢাকি থোৱা।
- শিশুসকলক সময়মতে টীকা দিয়া।
- ৰাজহুৱা পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা নিশ্চিত কৰা।
৪। কথা ক’ব নোৱাৰা এটা শিশু অসুস্থ হ’লে তুমি কিদৰে বুজিব পাৰিবা?
উত্তৰঃ কথা ক’ব নোৱাৰা শিশু এটা অসুস্থ হ’লে তলৰ লক্ষণবোৰ দেখা যায়—
- অবিৰাম কান্দি থকা।
- শৰীৰৰ তাপমান বৃদ্ধি পোৱা (জ্বৰ)।
- চকুৰ পৰা পানী বা পিছলা স্ৰাৱ ওলোৱা।
- পাতল পায়খানা (loose motion) বা বমি হোৱা।
- কাহ বা উশাহ লোৱাত কষ্ট হোৱা।
- গাখীৰ খাব নিবিচৰা বা আহাৰ প্ৰত্যাখ্যান কৰা।
- সহজে সকলোকে কোলাত তুলি নিব নোৱাৰাকৈ দুৰ্বল হোৱা।
৫। তলৰ কোনটো অৱস্থাত তুমি আটাইতকৈ বেছি অসুস্থ হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে আৰু কিয়?
(ক) যেতিয়া তুমি পৰীক্ষাৰ আগে অতিৰিক্ত পঢ়া-শুনা কৰিছা
(খ) যেতিয়া তুমি এদিনীয়া উৎসৱলৈ যাই অনেক মানুহৰ সৈতে মিলা-মিছা কৰিছা
(গ) যেতিয়া তুমি মেলেৰিয়াৰ পৰা সুস্থ হৈ উঠিছা আৰু টাইফয়েড আক্ৰান্ত এজন বন্ধুৰ সেৱা কৰিছা
উত্তৰঃ (গ) নং অৱস্থাত আটাইতকৈ বেছি অসুস্থ হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। কাৰণ মেলেৰিয়াৰ পৰা সদ্য সুস্থ হৈ উঠাৰ পিছত শৰীৰৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা অত্যন্ত দুৰ্বল হৈ পৰে। সেই অৱস্থাত যদি টাইফয়েড ৰোগীৰ সেৱা কৰা হয়, তেন্তে টাইফয়েডৰ জীৱাণু শৰীৰত প্ৰৱেশ কৰি সহজে সংক্ৰমণ ঘটাব পাৰে। অপুষ্টি আৰু দুৰ্বল ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতাই এই বিপদ আৰু বৃদ্ধি কৰে।
৬। তলৰ কোনটো অৱস্থাত তুমি আটাইতকৈ কম অসুস্থ হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে?
(ক) যেতিয়া তুমি ভিটামিন আৰু খনিজ লৱণৰ সম্পূৰক গ্ৰহণ কৰিছা
(খ) যেতিয়া তুমি বেছিকৈ ব্যায়াম কৰিছা
(গ) যেতিয়া তুমি কোনো অসংক্ৰামক ৰোগীৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিছা
উত্তৰঃ (গ) নং অৱস্থাত আটাইতকৈ কম অসুস্থ হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। কাৰণ অসংক্ৰামক ৰোগ (Non-communicable Disease) যেনে ডায়েবেটিছ, হৃদৰোগ বা কৰ্কট ৰোগ কোনো সংক্ৰামক জীৱাণুৰ দ্বাৰা নহয়, গতিকে এনে ৰোগীৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিলে ৰোগ বিয়পাৰ আশংকা নাথাকে।
অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ (Very Short Answer Questions)
১। স্বাস্থ্য মানে কি?
উত্তৰঃ স্বাস্থ্য মানে কেৱল ৰোগমুক্ততা নহয়; ই হৈছে শাৰীৰিক, মানসিক আৰু সামাজিক সুস্থতাৰ এক সামগ্ৰিক অৱস্থা।
২। তীব্ৰ ৰোগ (Acute Disease) মানে কি? উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ অতি কম সময়ৰ বাবে শৰীৰত দেখা দিয়া ৰোগক তীব্ৰ ৰোগ বোলা হয়। উদাহৰণ — পানীলগা, ইনফ্লুয়েঞ্জা।
৩। দীৰ্ঘস্থায়ী ৰোগ (Chronic Disease) মানে কি? উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ দীৰ্ঘদিন ধৰি আনকি আজীৱন থাকিব পৰা ৰোগক দীৰ্ঘস্থায়ী ৰোগ বোলা হয়। উদাহৰণ — যক্ষ্মা, ডায়েবেটিছ, ফিল ৰোগ (এলিফেনটিয়াছিছ)।
৪। সংক্ৰামক ৰোগ (Infectious Disease) মানে কি?
উত্তৰঃ যিবোৰ ৰোগ ৰোগজীৱাণুৰ দ্বাৰা হয় আৰু এজন ব্যক্তিৰ পৰা আন ব্যক্তিলৈ বিয়পিব পাৰে, তেনে ৰোগক সংক্ৰামক বা সংচাৰী ৰোগ বোলা হয়। উদাহৰণ — কলেৰা, টাইফয়েড, মেলেৰিয়া।
৫। অসংক্ৰামক ৰোগ (Non-infectious Disease) মানে কি?
উত্তৰঃ যিবোৰ ৰোগ সংক্ৰামক জীৱাণুৰ দ্বাৰা নহয় আৰু সংস্পৰ্শৰ দ্বাৰা নিবিয়পে, তেনে ৰোগক অসংক্ৰামক ৰোগ বোলা হয়। উদাহৰণ — কৰ্কট ৰোগ, হৃদৰোগ, ডায়েবেটিছ।
৬। ৰোগজীৱাণু (Pathogen) মানে কি?
উত্তৰঃ যিবোৰ অণুজীৱই মানুহৰ শৰীৰত ৰোগ সৃষ্টি কৰে তেওঁলোকক ৰোগজীৱাণু বা Pathogen বোলা হয়। উদাহৰণ — বেক্টেৰিয়া, ভাইৰাছ, ভেঁকুৰ, প্ৰটোজোৱা, কৃমি।
৭। AIDS ৰ সম্পূৰ্ণ নাম কি?
উত্তৰঃ AIDS ৰ সম্পূৰ্ণ নাম হৈছে Acquired Immuno-Deficiency Syndrome।
৮। মেলেৰিয়া ৰোগৰ কাৰণ কি?
উত্তৰঃ মেলেৰিয়া ৰোগ Plasmodium নামৰ প্ৰটোজোৱাৰ দ্বাৰা হয় আৰু Anopheles মাইকী মহৰ দ্বাৰা বিয়পে।
৯। এন্টিবায়’টিক কি?
উত্তৰঃ এন্টিবায়’টিক হৈছে এনে এবিধ ঔষধ যি বেক্টেৰিয়াৰ বিভিন্ন জীৱন প্ৰক্ৰিয়াত বাধা দি তাক ধ্বংস কৰে। পেনিচিলিন, এজিথ্ৰ’মাইচিন আদি এন্টিবায়’টিকৰ উদাহৰণ।
১০। যক্ষ্মা ৰোগৰ কাৰণ কি?
উত্তৰঃ যক্ষ্মা ৰোগ Mycobacterium tuberculosis নামৰ বেক্টেৰিয়াৰ দ্বাৰা হয় আৰু ই মুখ্যতঃ হাঁওফাঁওত সংক্ৰমণ ঘটায়।
চমু প্ৰশ্নোত্তৰ (Short Answer Questions)
১। ব্যক্তিগত স্বাস্থ্য আৰু ৰাজহুৱা স্বাস্থ্যৰ মাজৰ সম্পৰ্ক বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ ব্যক্তিগত স্বাস্থ্য আৰু ৰাজহুৱা স্বাস্থ্য পৰস্পৰ নিৰ্ভৰশীল। কোনো এজন ব্যক্তিয়ে যদিও ব্যক্তিগত পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা পালন কৰে, কিন্তু তেওঁৰ চৌহদ যদি অপৰিষ্কাৰ হয়, তেন্তে তেওঁ ৰোগাক্ৰান্ত হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। কাৰণ অপৰিষ্কাৰ পৰিবেশে মহ, মাখি আৰু অন্য ভেক্টৰৰ বংশবৃদ্ধিৰ সুযোগ দিয়ে। গতিকে ব্যক্তিগত স্বাস্থ্য ভাল ৰাখিবলৈ ৰাজহুৱা পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাও অৱশ্যই প্ৰয়োজন।
২। সংক্ৰামক আৰু অসংক্ৰামক ৰোগৰ মাজৰ তিনিটা পাৰ্থক্য লিখা।
| বিষয় | সংক্ৰামক ৰোগ | অসংক্ৰামক ৰোগ |
|---|---|---|
| কাৰণ | ৰোগজীৱাণু (বেক্টেৰিয়া, ভাইৰাছ আদি) | জিনীয় ত্ৰুটি, পুষ্টিহীনতা, পৰিবেশ আদি |
| বিস্তাৰ | এজনৰ পৰা আনজনলৈ বিয়পে | সংস্পৰ্শৰ দ্বাৰা নিবিয়পে |
| উদাহৰণ | মেলেৰিয়া, কলেৰা, যক্ষ্মা | কৰ্কট ৰোগ, হৃদৰোগ, ডায়েবেটিছ |
৩। তীব্ৰ ৰোগ আৰু দীৰ্ঘস্থায়ী ৰোগৰ মাজৰ পাৰ্থক্য লিখা।
| বিষয় | তীব্ৰ ৰোগ (Acute Disease) | দীৰ্ঘস্থায়ী ৰোগ (Chronic Disease) |
|---|---|---|
| স্থায়িত্ব | কম সময়ৰ বাবে (কেইদিন বা কেইসপ্তাহমান) | বহুদিন বা আজীৱন থাকে |
| প্ৰভাৱ | স্বাস্থ্যত তুলনামূলকভাৱে কম প্ৰভাৱ | শৰীৰত দীৰ্ঘমেয়াদী কুপ্ৰভাৱ পেলায় |
| উদাহৰণ | পানীলগা, ইনফ্লুয়েঞ্জা, ডায়েৰিয়া | যক্ষ্মা, ডায়েবেটিছ, ফিল ৰোগ |
৪। বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ ৰোগজীৱাণু আৰু তেওঁলোকৰ দ্বাৰা হোৱা ৰোগৰ উদাহৰণ দিয়া।
| ৰোগজীৱাণুৰ প্ৰকাৰ | উদাহৰণ | সৃষ্টি কৰা ৰোগ |
|---|---|---|
| বেক্টেৰিয়া | Mycobacterium tuberculosis, Salmonella typhi, Vibrio cholerae | যক্ষ্মা, টাইফয়েড, কলেৰা |
| ভাইৰাছ | Influenza virus, HIV, Poliovirus, Variola virus | ইনফ্লুয়েঞ্জা, AIDS, পোলিঅ’, চৰুআই |
| ভেঁকুৰ | Tinea (ডাৰ্মাটোফাইটছ) | দাদ, একজিমা, ছালৰ সংক্ৰমণ |
| প্ৰটোজোৱা | Plasmodium, Leishmania, Trypanosoma | মেলেৰিয়া, কালাজাৰ, ঘুম ৰোগ |
| কৃমি | Wuchereria bancrofti, Ascaris | ফিল ৰোগ (এলিফেনটিয়াছিছ), গোলকৃমি |
৫। AIDS কিদৰে বিয়পে? প্ৰতিৰোধৰ উপায় কি?
উত্তৰঃ AIDS (Acquired Immuno-Deficiency Syndrome) HIV (Human Immunodeficiency Virus) ভাইৰাছৰ দ্বাৰা হয়। ই তলৰ উপায়েৰে বিয়পে—
- অসুৰক্ষিত যৌন সংসৰ্গৰ দ্বাৰা।
- সংক্ৰমিত ব্যক্তিৰ তেজ বা তেজৰ সামগ্ৰীৰ দ্বাৰা (যেনে — একেটা ছুইৰিঞ্জ বা বেজী বহু ব্যক্তিয়ে ব্যৱহাৰ কৰা)।
- সংক্ৰমিত মাতৃৰ পৰা শিশুলৈ (গৰ্ভাৱস্থাত, প্ৰসৱকালত বা মাতৃদুগ্ধৰ দ্বাৰা)।
প্ৰতিৰোধৰ উপায়:
- সুৰক্ষিত যৌন সংসৰ্গ।
- একেটা ছুইৰিঞ্জ বহু ব্যক্তিয়ে ব্যৱহাৰ নকৰা।
- তেজ পৰীক্ষা কৰি তেজ দিয়া বা লোৱা।
- AIDS সম্পৰ্কে সচেতনতা বৃদ্ধি কৰা।
দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (Long Answer Questions)
১। সংক্ৰামক ৰোগ বিয়পাৰ বিভিন্ন মাধ্যম বৰ্ণনা কৰা। প্ৰতিটো মাধ্যমৰ এটাকৈ উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ সংক্ৰামক ৰোগ বিভিন্ন মাধ্যমেৰে বিয়পিব পাৰে:
(ক) বায়বীয় মাধ্যম (Air-borne): যেতিয়া কোনো ৰোগী কাহে বা হাঁচি মাৰে তেতিয়া তেওঁৰ মুখৰ পৰা অতি ক্ষুদ্ৰ তৰল কণিকা বায়ুত মিহলি হয়। ইয়াৰ মাজত থকা ৰোগজীৱাণুবোৰ বায়ুৰ সৈতে আনৰ শৰীৰত প্ৰৱেশ কৰে। উদাহৰণ — যক্ষ্মা (Tuberculosis), পানীলগা, ইনফ্লুয়েঞ্জা।
(খ) জলীয় মাধ্যম (Water-borne): দূষিত পানী বা খাদ্যৰ দ্বাৰা ৰোগজীৱাণু শৰীৰত প্ৰৱেশ কৰে। উদাহৰণ — কলেৰা, টাইফয়েড, হেপাটাইটিছ।
(গ) যৌন মাধ্যম (Sexual contact): যৌন সংসৰ্গৰ দ্বাৰা কিছুমান ৰোগ বিয়পে। উদাহৰণ — সিফিলিছ, গনোৰিয়া, AIDS।
(ঘ) ভেক্টৰ মাধ্যম (Vector-borne): কিছুমান পোক-পতংগ বা প্ৰাণীয়ে ৰোগজীৱাণু এজনৰ পৰা আনজনলৈ কঢ়িয়াই নিয়ে। উদাহৰণ — Anopheles মাইকী মহে Plasmodium কঢ়িয়াই মেলেৰিয়া বিয়পায়; Aedes মাইকী মহে ডেংগু বিয়পায়।
(ঙ) শাৰীৰিক সংস্পৰ্শৰ দ্বাৰা (Direct contact): ভেঁকুৰজনিত ছালৰ ৰোগসমূহ সংক্ৰমিত ব্যক্তিৰ সৈতে সংস্পৰ্শৰ ফলত বিয়পিব পাৰে। উদাহৰণ — দাদ, একজিমা।
(চ) তেজ বা শৰীৰিক তৰলৰ দ্বাৰা: সংক্ৰমিত ব্যক্তিৰ তেজ, শুক্ৰাণু বা মাতৃদুগ্ধৰ দ্বাৰাও ৰোগ বিয়পিব পাৰে। উদাহৰণ — AIDS (HIV)।
২। ৰোগ প্ৰতিৰোধৰ উপায়সমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ৰোগ প্ৰতিৰোধৰ উপায়সমূহক সাধাৰণতে দুটা শ্ৰেণীত ভাগ কৰা হয়:
(ক) সাধাৰণ প্ৰতিৰোধমূলক ব্যৱস্থা:
- বায়ু বিয়পা ৰোগৰ বাবে: ৰোগী থকা ঘৰত বায়ু চলাচলৰ ব্যৱস্থা কৰা; কাহ-হাঁচিত ৰুমাল বা মাস্ক ব্যৱহাৰ কৰা।
- পানী বিয়পা ৰোগৰ বাবে: বিশুদ্ধ পানী ব্যৱহাৰ কৰা; খোৱা পানী উতলাই খোৱা; নলা-নৰ্দমা পৰিষ্কাৰ ৰখা।
- ভেক্টৰ বিয়পা ৰোগৰ বাবে: চৌহদত পানী জমা হ’বলৈ নিদিয়া; মহনিধনকাৰী ঔষধ ব্যৱহাৰ কৰা; মচাৰি ব্যৱহাৰ কৰা।
(খ) বিশেষ প্ৰতিৰোধমূলক ব্যৱস্থা (Specific Prevention):
- টীকাকৰণ (Vaccination/Immunisation): এয়া আটাইতকৈ কাৰ্যকৰী প্ৰতিৰোধ ব্যৱস্থা। টীকাই শৰীৰত নিৰ্দিষ্ট ৰোগৰ বিৰুদ্ধে অ্যান্টিবডি উৎপন্ন কৰি দীৰ্ঘমেয়াদী প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা প্ৰদান কৰে।
- সুষম আহাৰ: সুষম আহাৰে শৰীৰৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা শক্তিশালী কৰে।
- ব্যক্তিগত পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা: নিয়মীয়াকৈ গা ধোৱা, হাত ধোৱা।
- ৰাজহুৱা স্বাস্থ্যবিধি: চৌহদ পৰিষ্কাৰ ৰখা, আৱৰ্জনা সঠিকভাৱে নিষ্কাশন কৰা।
৩। বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ ৰোগজীৱাণু আৰু তেওঁলোকৰ বৈশিষ্ট্য আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ সংক্ৰামক ৰোগৰ কাৰণ হোৱা ৰোগজীৱাণুসমূহৰ প্ৰকাৰ আৰু বৈশিষ্ট্য:
(ক) বেক্টেৰিয়া (Bacteria): এককোষী প্ৰকোষকেন্দ্ৰীয় অণুজীৱ। ইহঁতে শৰীৰৰ কোষৰ বাহিৰতো বাঢ়িব পাৰে। বেক্টেৰিয়াজনিত ৰোগত এন্টিবায়’টিক ব্যৱহাৰ কৰা হয়। উদাহৰণ — যক্ষ্মা (M. tuberculosis), কলেৰা (Vibrio cholerae), টাইফয়েড (Salmonella typhi)।
(খ) ভাইৰাছ (Virus): ভাইৰাছ কেৱল জীৱিত কোষৰ ভিতৰতহে বংশবৃদ্ধি কৰিব পাৰে। এন্টিবায়’টিক ভাইৰাছৰ ওপৰত কাৰ্যকৰী নহয়; এন্টিভাইৰেল ঔষধ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। উদাহৰণ — পানীলগা (Rhinovirus), AIDS (HIV), পোলিঅ’ (Poliovirus), ডেংগু (Dengue virus)।
(গ) ভেঁকুৰ (Fungi): ভেঁকুৰজনিত ৰোগ সাধাৰণতে ছালত হয়। উষ্ণ আৰু আৰ্দ্ৰ পৰিবেশত ভেঁকুৰ বাঢ়ে। এন্টি-ফাংগেল ঔষধেৰে চিকিৎসা কৰা হয়। উদাহৰণ — দাদ, একজিমা।
(ঘ) প্ৰটোজোৱা (Protozoa): এককোষী সংকোষকেন্দ্ৰীয় পৰজীৱী অণুজীৱ। উদাহৰণ — Plasmodium (মেলেৰিয়া), Leishmania (কালাজাৰ)।
(ঙ) কৃমি (Worms/Helminths): বহুকোষী পৰজীৱী, তুলনামূলকভাৱে লাহে লাহে বংশবৃদ্ধি কৰে। উদাহৰণ — Wuchereria bancrofti (ফিল ৰোগ), Ascaris (গোলকৃমি)।
৪। টীকাকৰণ (Immunisation) কাক বোলে? শৰীৰত টীকাই কিদৰে কাম কৰে? বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ টীকাকৰণ (Immunisation) হৈছে এক প্ৰক্ৰিয়া যাৰ দ্বাৰা কোনো ৰোগজীৱাণুৰ নিষ্ক্ৰিয় বা দুৰ্বল স্বৰূপ শৰীৰত কৃত্ৰিমভাৱে প্ৰৱেশ কৰোৱা হয় যাতে শৰীৰৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধ ব্যৱস্থাই সেই ৰোগৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা গঢ়ি ল’ব পাৰে।
শৰীৰত টীকাই কিদৰে কাম কৰে: যেতিয়া দুৰ্বল বা নিষ্ক্ৰিয় ৰোগজীৱাণু শৰীৰত প্ৰৱেশ কৰে, তেতিয়া শৰীৰৰ শ্বেত ৰক্তকণিকাই (White Blood Cells) সেই জীৱাণুৰ বিৰুদ্ধে অ্যান্টিবডি (Antibody) উৎপন্ন কৰে। এই অ্যান্টিবডিবোৰ স্মৃতি কোষ (Memory Cells) হিচাপে শৰীৰত দীৰ্ঘদিন ৰৈ যায়। পিছলৈ যদি সেই নিৰ্দিষ্ট ৰোগজীৱাণু পুনৰায় শৰীৰত প্ৰৱেশ কৰে, তেন্তে স্মৃতি কোষবোৰে দ্ৰুতভাৱে অ্যান্টিবডি উৎপন্ন কৰে আৰু ৰোগজীৱাণুক ধ্বংস কৰে। এইদৰে টীকাই শৰীৰত দীৰ্ঘস্থায়ী সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে।
বহুবিকল্পীয় প্ৰশ্নোত্তৰ / MCQ (Multiple Choice Questions)
১। তলৰ কোনটো অংগই মূত্ৰ পৰিস্ৰাৱণ কাৰ্য চলাই থাকে?
(ক) হৃদযন্ত্ৰ
(খ) হাঁওফাঁও
(গ) বৃক্ক
(ঘ) মগজু
উত্তৰঃ (গ) বৃক্ক
২। তলৰ কোনটো দীৰ্ঘস্থায়ী ৰোগ?
(ক) ইনফ্লুয়েঞ্জা
(খ) টাইফয়েড
(গ) এলিফেনটিয়াছিছ
(ঘ) কলেৰা
উত্তৰঃ (গ) এলিফেনটিয়াছিছ
৩। তলৰ কোনটো ৰোগ স্পৰ্শৰ দ্বাৰা বিয়পিব নোৱাৰে?
(ক) পানীলগা
(খ) AIDS
(গ) কলেৰা
(ঘ) যক্ষ্মা
উত্তৰঃ (খ) AIDS (AIDS সাধাৰণ স্পৰ্শৰ দ্বাৰা নিবিয়পে; ই কেৱল নিৰ্দিষ্ট শৰীৰিক তৰলৰ দ্বাৰা বিয়পে।)
৪। তলৰ কোনটো সংক্ৰামক ৰোগ?
(ক) হৃদৰোগ
(খ) কৰ্কট ৰোগ
(গ) টাইফয়েড
(ঘ) ৰক্তহীনতা
উত্তৰঃ (গ) টাইফয়েড
৫। ব্যক্তিগত স্বাস্থ্যৰ বাবে কোনটো বিপদজনক?
(ক) মুকলি নিষ্কাশন
(খ) চৌহদত ঠাইত পানী জমা হোৱা
(গ) ৰাস্তাৰ কাষত আৱৰ্জনা পেলোৱা
(ঘ) সকলো
উত্তৰঃ (ঘ) সকলো
৬। যক্ষ্মা কোনটো বেক্টেৰিয়াৰ দ্বাৰা হয়?
(ক) Leishmania
(খ) Mycobacterium tuberculosis
(গ) Staphylococci
(ঘ) Trypanosoma
উত্তৰঃ (খ) Mycobacterium tuberculosis
৭। কোনটো ৰোগ ভেঁকুৰৰ দ্বাৰা হয়?
(ক) পানীলগা
(খ) ইনফ্লুয়েঞ্জা
(গ) দাদ (Ringworm)
(ঘ) মেলেৰিয়া
উত্তৰঃ (গ) দাদ (Ringworm)
৮। কোনটো ৰোগ যৌন সংসৰ্গৰ দ্বাৰা বিয়পে?
(ক) মেলেৰিয়া
(খ) সিফিলিছ
(গ) কালাজাৰ
(ঘ) গলগণ্ড
উত্তৰঃ (খ) সিফিলিছ
৯। সংক্ৰামক ৰোগ কোনটো মাধ্যমেৰে বিয়পে?
(ক) বায়ুৰ দ্বাৰা
(খ) পানীৰ দ্বাৰা
(গ) শাৰীৰিক সংস্পৰ্শৰ দ্বাৰা
(ঘ) উপৰৰ সকলোবোৰ
উত্তৰঃ (ঘ) উপৰৰ সকলোবোৰ
১০। তলৰ কোনটো বেক্টেৰিয়াৰ দ্বাৰা হোৱা ৰোগ?
(ক) গলগণ্ড
(খ) মেলেৰিয়া
(গ) পোলিঅ’
(ঘ) টিটেনাছ
উত্তৰঃ (ঘ) টিটেনাছ
১১। টাইফয়েডৰ কাৰণ কোনটো জীৱাণু?
(ক) Wuchereria
(খ) Salmonella typhi
(গ) Giardia
(ঘ) Streptococcus
উত্তৰঃ (খ) Salmonella typhi
১২। এন্টিবায়’টিক কোনটো জীৱাণুৰ ওপৰত কাৰ্যকৰী?
(ক) ডেংগু ভাইৰাছ
(খ) ভাইৰাছ
(গ) বেক্টেৰিয়া
(ঘ) প্ৰটোজোৱা
উত্তৰঃ (গ) বেক্টেৰিয়া
১৩। ৰক্তহীনতা কোনটো পদাৰ্থৰ অভাৱত হয়?
(ক) কেলছিয়াম
(খ) নাইট্ৰজেন
(গ) ফছফৰাছ
(ঘ) আইৰণ (লোহা)
উত্তৰঃ (ঘ) আইৰণ (লোহা)
১৪। তলৰ কোনটো ৰোগজীৱাণুৱে তুলনামূলকভাৱে লাহে লাহে বংশবৃদ্ধি কৰে?
(ক) ভাইৰাছ
(খ) বেক্টেৰিয়া
(গ) কৃমি
(ঘ) ভেঁকুৰ
উত্তৰঃ (গ) কৃমি
১৫। কালাজাৰ কোনটো জীৱাণুৰ দ্বাৰা হয়?
(ক) Leishmania
(খ) Trypanosoma
(গ) Wuchereria
(ঘ) Planaria
উত্তৰঃ (ক) Leishmania
তুলনামূলক তালিকা (Comparison Tables)
সংক্ৰামক আৰু অসংক্ৰামক ৰোগৰ পাৰ্থক্য
| বিষয় | সংক্ৰামক ৰোগ (Infectious Disease) | অসংক্ৰামক ৰোগ (Non-infectious Disease) |
|---|---|---|
| সংজ্ঞা | ৰোগজীৱাণুৰ দ্বাৰা হয় আৰু বিয়পে | ৰোগজীৱাণুৰ দ্বাৰা নহয়, বিয়পে না |
| কাৰণ | বেক্টেৰিয়া, ভাইৰাছ, ভেঁকুৰ, প্ৰটোজোৱা, কৃমি | জিনীয় ত্ৰুটি, পুষ্টিহীনতা, জীৱনশৈলী |
| বিস্তাৰ | এজনৰ পৰা আনজনলৈ বিয়পিব পাৰে | এজনৰ পৰা আনজনলৈ নিবিয়পে |
| প্ৰতিৰোধ | টীকাকৰণ, স্বাস্থ্যবিধি | সুষম আহাৰ, জীৱনশৈলী পৰিৱৰ্তন |
| উদাহৰণ | মেলেৰিয়া, কলেৰা, AIDS, টাইফয়েড | কৰ্কট ৰোগ, হৃদৰোগ, ডায়েবেটিছ |
তীব্ৰ আৰু দীৰ্ঘস্থায়ী ৰোগৰ পাৰ্থক্য
| বিষয় | তীব্ৰ ৰোগ (Acute Disease) | দীৰ্ঘস্থায়ী ৰোগ (Chronic Disease) |
|---|---|---|
| সময়কাল | অতি কম — কেইদিন বা কেইসপ্তাহমান | বহুমাহ বা বছৰ ধৰি, আনকি আজীৱন |
| লক্ষণ | হঠাতে দেখা দিয়ে, তীব্ৰ হয় | লাহে লাহে বিকশিত হয় |
| স্বাস্থ্যত প্ৰভাৱ | সাধাৰণতে কম দীৰ্ঘমেয়াদী প্ৰভাৱ | শৰীৰৰ ওপৰত গভীৰ আৰু দীৰ্ঘমেয়াদী প্ৰভাৱ |
| উদাহৰণ | পানীলগা, ইনফ্লুয়েঞ্জা, কলেৰা | যক্ষ্মা, ডায়েবেটিছ, এলিফেনটিয়াছিছ |
বিভিন্ন ৰোগজীৱাণু আৰু ৰোগৰ চমু তালিকা
| ৰোগ | জীৱাণুৰ প্ৰকাৰ | কাৰণ জীৱাণু | প্ৰভাৱিত অংগ | বিস্তাৰৰ মাধ্যম |
|---|---|---|---|---|
| যক্ষ্মা | বেক্টেৰিয়া | Mycobacterium tuberculosis | হাঁওফাঁও | বায়ু |
| কলেৰা | বেক্টেৰিয়া | Vibrio cholerae | ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰ | দূষিত পানী/খাদ্য |
| টাইফয়েড | বেক্টেৰিয়া | Salmonella typhi | পাচনতন্ত্ৰ | দূষিত পানী/খাদ্য |
| পানীলগা | ভাইৰাছ | Rhinovirus | নাক, গলা | বায়ু |
| AIDS | ভাইৰাছ | HIV | ৰোগ প্ৰতিৰোধ ব্যৱস্থা | যৌন সংসৰ্গ, তেজ |
| পোলিঅ’ | ভাইৰাছ | Poliovirus | স্নায়ুতন্ত্ৰ | দূষিত পানী |
| মেলেৰিয়া | প্ৰটোজোৱা | Plasmodium | ৰক্তকণিকা, যকৃত | Anopheles মাইকী মহ |
| কালাজাৰ | প্ৰটোজোৱা | Leishmania | যকৃত, প্লীহা | বালিমাখি |
| দাদ | ভেঁকুৰ | Tinea (Dermatophytes) | ছাল | প্ৰত্যক্ষ সংস্পৰ্শ |
| ফিল ৰোগ | কৃমি | Wuchereria bancrofti | লিম্ফ গ্ৰন্থি | Culex মহ |