সাৰাংশ: অষ্টম শ্ৰেণীৰ ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ নৱম অধ্যায় “ৰাজহুৱা সুবিধা” — এই অধ্যায়ত চৰকাৰে নাগৰিকলৈ আগবঢ়োৱা ৰাজহুৱা সুবিধাসমূহ কি, কিয় সেয়া প্ৰয়োজনীয়, আৰু সেই সুবিধা সমতাপূৰ্ণভাৱে বিতৰণ হৈছে নে নাই তাৰ বিষয়ে বিস্তাৰিত আলোচনা কৰা হৈছে। ৰাজহুৱা সুবিধা মানে হৈছে সেইবোৰ সেৱা আৰু পৰিকাঠামো যিবোৰ চৰকাৰে জনসাধাৰণৰ মৌলিক প্ৰয়োজন পূৰণৰ বাবে প্ৰদান কৰে — যেনে পানী যোগান, বিদ্যুৎ, ৰাজহুৱা পৰিবহণ, স্বাস্থ্যসেৱা, স্কুল আৰু শৌচাগাৰ। পানীক এই অধ্যায়ৰ মূল উদাহৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে — কাৰণ পানী জীৱনৰ বাবে অপৰিহার্য। ভাৰতৰ চেন্নাইৰ উদাহৰণেৰে দেখুওৱা হৈছে যে পানীৰ যোগান ধনী-দুখীয়াৰ মাজত কিমান অসম। বলিভিয়াৰ কোচাবাম্বাত পানীৰ বেচৰকাৰীকৰণৰ ফলত গণ-আন্দোলন হৈছিল — যি প্ৰমাণ কৰে যে পানী বেচৰকাৰী হাতত তুলি দিলে দুখীয়া মানুহে ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। ভাৰতৰ সংবিধানৰ ২১ নং অনুচ্ছেদত জীৱনৰ অধিকাৰ (Right to Life) ঘোষণা কৰা হৈছে — আৰু ন্যায়ালয়ে এই অধিকাৰৰ মাজতে নিৰাপদ পানীৰ অধিকারো সামৰি লৈছে। চৰকাৰৰ দায়িত্ব হৈছে সকলো নাগৰিকলৈ সমতাপূৰ্ণভাৱে এই সুবিধাসমূহ নিশ্চিত কৰা।
Summary: Chapter 9 of Class 8 Political Science, “Public Facilities,” discusses services provided by the government to meet the basic needs of all citizens — such as water supply, electricity, public transport, healthcare, schools, and sanitation. Water is used as the central example to illustrate how public facilities work (and often fail). The chapter examines Chennai’s water crisis, where municipal supply meets only about half the city’s needs and distribution is highly unequal — wealthy areas like Anna Nagar get water for most of the day while slum dwellers share a single tap supplying water for only 20 minutes twice a day. Bolivia’s Cochabamba water war shows that privatization of water drives up costs and hurts the poor, forcing protests that compelled the government to reclaim the service. Article 21 of the Indian Constitution guarantees the Right to Life, which courts have interpreted to include the right to safe drinking water. The chapter concludes that the government — not private companies — must be responsible for providing public facilities equitably, since private companies prioritise profit over universal access. Citizens and civil society must demand and monitor these essential services.
ৰাজহুৱা সুবিধাসমূহৰ উদাহৰণ
| ৰাজহুৱা সুবিধা | বিৱৰণ |
|---|---|
| পানী যোগান | সকলো নাগৰিকৰ বাবে নিৰাপদ খোৱাপানী নিশ্চিত কৰা |
| বিদ্যুৎ | ঘৰ, স্কুল, চিকিৎসালয়ত বিদ্যুৎ সংযোগ |
| ৰাজহুৱা পৰিবহণ | বাছ, ৰেল — সকলোৰে বাবে সুলভ যাতায়াত |
| স্বাস্থ্যসেৱা | চৰকাৰী চিকিৎসালয়, টিকাকৰণ কার্যক্ৰম |
| শিক্ষা | চৰকাৰী স্কুল — বিনামূলীয়া বা সুলভ মূল্যত |
| শৌচাগাৰ/স্বাস্থ্যবিধি | মুক্ত মলত্যাগ বন্ধ, নলা-নৰ্দমা ব্যৱস্থা |
| ৰাজহুৱা বিতৰণ ব্যৱস্থা | ৰেচন ব্যৱস্থাৰে দুখীয়া পৰিয়ালক ৰিহাইত খাদ্য |
চমু প্ৰশ্নোত্তৰ
প্ৰশ্ন ১। ৰাজহুৱা সুবিধা (Public Facilities) মানে কি?
উত্তৰঃ ৰাজহুৱা সুবিধা মানে হৈছে সেইবোৰ সেৱা আৰু পৰিকাঠামো যিবোৰ চৰকাৰে সমাজৰ সকলো শ্ৰেণীৰ মানুহৰ মৌলিক প্ৰয়োজন পূৰণৰ বাবে প্ৰদান কৰে। পানী যোগান, বিদ্যুৎ, ৰাজহুৱা পৰিবহণ, স্বাস্থ্যসেৱা, বিদ্যালয় আৰু শৌচাগাৰ এনে সুবিধাৰ উদাহৰণ।
প্ৰশ্ন ২। ৰাজহুৱা সুবিধা প্ৰদানৰ দায়িত্ব কাৰ?
উত্তৰঃ ৰাজহুৱা সুবিধা প্ৰদানৰ দায়িত্ব চৰকাৰৰ। চৰকাৰে কৰ আৰু অন্যান্য ৰাজহৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা ধন ব্যৱহাৰ কৰি এই সুবিধাসমূহ নিশ্চিত কৰে। বেচৰকাৰী কোম্পানীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিলে সকলো নাগৰিকে সুবিধা নাপাব।
প্ৰশ্ন ৩। পানীক কিয় ৰাজহুৱা সুবিধা হিচাপে গণ্য কৰা হয়?
উত্তৰঃ পানী জীৱনৰ বাবে অপৰিহার্য। পানী নহলে মানুহ বাঁচিব নোৱাৰে। সেয়েহে পানী কেৱল ধনীৰ নহয় — ধনী-দুখীয়া নির্বিশেষে সকলোৱেই নিৰাপদ পানী পোৱাৰ অধিকাৰ আছে। ভাৰতৰ ন্যায়ালয়ে পানীৰ অধিকাৰক সংবিধানৰ ২১ নং অনুচ্ছেদৰ অধীনত জীৱনৰ অধিকাৰৰ অংশ বুলি ঘোষণা কৰিছে।
প্ৰশ্ন ৪। চেন্নাইত পানীৰ সমস্যা কিয় হয়?
উত্তৰঃ চেন্নাইত পৌৰসভাৰ পানী যোগান চহৰখনৰ মুঠ প্ৰয়োজনৰ মাত্ৰ আধা পূৰণ কৰে। পানীৰ বিতৰণ অসম — আন্না নগৰৰ দৰে ধনী এলেকাত বেছিভাগ দিনে পানী পোৱা যায়, কিন্তু মাদিপক্কমত চাৰি দিনৰ মূৰে মূৰে আৰু বস্তিত এটা টেপৰ পৰা দিনে দুবাৰ মাত্ৰ ২০ মিনিটকৈ পানী পোৱা যায়। দুখীয়া মানুহে ব্যক্তিগত টেংকাৰ বা বটলজাত পানী কিনিবলৈ সক্ষম নহয়।
প্ৰশ্ন ৫। বলিভিয়াৰ কোচাবাম্বাত কি হৈছিল?
উত্তৰঃ বলিভিয়াৰ কোচাবাম্বা চহৰত চৰকাৰে পানী যোগানৰ দায়িত্ব এটা বেচৰকাৰী কোম্পানীক দিছিল। কোম্পানীয়ে পানীৰ মূল্য বহুগুণে বঢ়াই দিলে দুখীয়া মানুহে পানী কিনিবলৈ পৰা নগল। ফলত গণ-আন্দোলন আৰম্ভ হল আৰু চৰকাৰে শেষত পানী যোগান আকৌ নিজৰ হাতলৈ লবলৈ বাধ্য হল। এই ঘটনাই প্ৰমাণ কৰে যে পানীৰ দৰে আৱশ্যকীয় সুবিধা বেচৰকাৰী কোম্পানীক দিলে দুখীয়া মানুহে সবাতোকৈ বেছি ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়।
প্ৰশ্ন ৬। বেচৰকাৰী কোম্পানীয়ে পানী যোগান কৰিলে কি সমস্যা হয়?
উত্তৰঃ বেচৰকাৰী কোম্পানীৰ লক্ষ্য হৈছে মুনাফা অর্জন কৰা। সেয়েহে তেওঁলোকে পানীৰ মূল্য বেছিকৈ ধার্য কৰে। ফলত দুখীয়া মানুহে পানী কিনিব নোৱাৰে আৰু তেওঁলোক মৌলিক সুবিধাৰ পৰা বঞ্চিত হয়। লগতে কোম্পানীয়ে লাভজনক এলেকাতহে পৰিষেবা দিয়ে — গ্ৰামাঞ্চল বা বস্তি অঞ্চলত নিদিয়ে।
প্ৰশ্ন ৭। পানীৰ অধিকাৰ মানে কি?
উত্তৰঃ পানীৰ অধিকাৰ মানে হৈছে প্ৰতিজন ব্যক্তিয়ে — ধনী হওক বা দুখীয়া হওক — দৈনন্দিন প্ৰয়োজনৰ বাবে পর্যাপ্ত পৰিমাণৰ নিৰাপদ পানী সহজলভ্য মূল্যত পোৱাৰ অধিকাৰ। ভাৰতত প্ৰতিদিন এক হাজাৰতকৈ বেছি মানুহ পানীজনিত ৰোগত মৃত্যুমুখ হয় — যাৰ বেছিভাগেই পাঁচ বছৰৰ তলৰ শিশু।
প্ৰশ্ন ৮। মুম্বাইৰ পানী যোগান ব্যৱস্থাৰ বিষয়ে কি জানা?
উত্তৰঃ মুম্বাইৰ চৰকাৰী পানী যোগান বিভাগে পানীৰ মাচুলৰ পৰা নিজৰ খৰচ বহন কৰিব পাৰে — অর্থাৎ ই আর্থিকভাৱে স্বাৱলম্বী। এইটো সফল চৰকাৰী পানী যোগানৰ এটা উদাহৰণ। হায়দৰাবাদতো চৰকাৰী বিভাগে সুধাৰ আনিছে বুলি প্ৰতিবেদনে জনাইছে।
প্ৰশ্ন ৯। শৌচাগাৰ (Sanitation) কিয় এটা ৰাজহুৱা সুবিধা?
উত্তৰঃ মুক্ত মলত্যাগে পানী আৰু পৰিবেশ দূষিত কৰে আৰু ডায়েৰিয়া, কলেৰা আদি মহামাৰী ৰোগ বিয়পোৱাৰ কাৰণ হয়। শৌচাগাৰ নিৰ্মাণ আৰু নলা-নৰ্দমা ব্যৱস্থাপনা হৈছে চৰকাৰৰ দায়িত্ব। ভাৰতত “ছুলভ” নামৰ বেচৰকাৰী সংস্থাই ৭,৫০০ৰো বেছি ৰাজহুৱা শৌচালয় নিৰ্মাণ কৰি ১ কোটিৰো বেছি মানুহক সুবিধা দিছে।
প্ৰশ্ন ১০। চৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু বেচৰকাৰী চিকিৎসালয়ৰ মাজত প্ৰধান পার্থক্য কি?
উত্তৰঃ চৰকাৰী চিকিৎসালয়ত চিকিৎসা বিনামূলীয়া বা অতি কম খৰচত পোৱা যায় আৰু সকলো শ্ৰেণীৰ মানুহে সুবিধা পায়। বেচৰকাৰী চিকিৎসালয়ত উন্নত পৰিকাঠামো থাকে কিন্তু চিকিৎসাৰ মূল্য অত্যন্ত বেছি। সেয়েহে বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় মূলত চহৰত আৰু কেৱল ধনী মানুহৰ নাগালত থাকে, দুখীয়া আৰু গ্ৰামাঞ্চলৰ মানুহৰ নাগালৰ বাহিৰত।
প্ৰশ্ন ১১। বিদ্যালয়ক কিয় ৰাজহুৱা সুবিধা বোলা হয়?
উত্তৰঃ শিক্ষা প্ৰতিটো শিশুৰ মৌলিক অধিকাৰ। চৰকাৰী বিদ্যালয়ত বিনামূলীয়া বা নামমাত্ৰ মূল্যত শিক্ষা প্ৰদান কৰা হয় যাতে দুখীয়া পৰিয়ালৰ শিশুইও পঢ়িব পাৰে। বেচৰকাৰী বিদ্যালয়ৰ মাচুল বেছি হোৱাৰ বাবে গৰিব পৰিয়ালৰ বাবে সুলভ নহয়।
প্ৰশ্ন ১২। ভাৰতৰ সংবিধানৰ ২১ নং অনুচ্ছেদ আৰু ৰাজহুৱা সুবিধাৰ সম্পর্ক কি?
উত্তৰঃ সংবিধানৰ ২১ নং অনুচ্ছেদে প্ৰতিজন নাগৰিকৰ জীৱনৰ অধিকাৰ (Right to Life) নিশ্চিত কৰে। ন্যায়ালয়ে ব্যাখ্যা কৰিছে যে এই অধিকাৰৰ মাজতে সুস্বাস্থ্য, নিৰাপদ পানী, জীৱিকা আৰু শিক্ষাৰ অধিকারো সামৰি লৈছে। সেয়েহে চৰকাৰে এই মৌলিক সুবিধাসমূহ নিশ্চিত কৰাটো সাংবিধানিক দায়িত্ব।
প্ৰশ্ন ১৩। ৰাজহুৱা বিতৰণ ব্যৱস্থা (PDS) কি?
উত্তৰঃ ৰাজহুৱা বিতৰণ ব্যৱস্থা (Public Distribution System — PDS) হৈছে চৰকাৰৰ এক খাদ্য সুৰক্ষা কার্যক্ৰম। ইয়াৰ অধীনত দুখীয়া পৰিয়ালক ৰেচন দোকানৰ জৰিয়তে ৰিহাইত মূল্যত চাউল, গোম, চেনি আদি প্ৰয়োজনীয় খাদ্যসামগ্ৰী যোগান ধৰা হয়। এই ব্যৱস্থাই খাদ্য সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰে।
প্ৰশ্ন ১৪। চৰকাৰে ৰাজহুৱা সুবিধাৰ বাবে ধন ক’ৰ পৰা পায়?
উত্তৰঃ চৰকাৰে ৰাজহুৱা সুবিধাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ধন নাগৰিকৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা কৰ (Tax), বিভিন্ন শুল্ক, মাচুল আৰু চৰকাৰী উদ্যোগৰ আয়ৰ পৰা পায়। এই ধন চৰকাৰৰ বার্ষিক বাজেটত বিভিন্ন সুবিধাৰ বাবে বিতৰণ কৰা হয়।
প্ৰশ্ন ১৫। নগৰ আৰু গ্ৰামাঞ্চলত ৰাজহুৱা সুবিধাৰ বৈষম্য কেনেকুৱা?
উত্তৰঃ নগৰত সাধাৰণতে ভালদৰে সংগঠিত পানী যোগান, বিদ্যুৎ, পৰিবহণ, চিকিৎসালয় আৰু বিদ্যালয় পোৱা যায়। কিন্তু গ্ৰামাঞ্চল বা নগৰৰ অননুমোদিত বস্তি অঞ্চলত এই সুবিধাসমূহ অতি সীমিত। এই বৈষম্য দূৰ কৰা চৰকাৰৰ এটা প্ৰধান দায়িত্ব।
দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ
প্ৰশ্ন ১। ৰাজহুৱা সুবিধা চৰকাৰে প্ৰদান কৰিব লাগে কিয়? বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ ৰাজহুৱা সুবিধা চৰকাৰে প্ৰদান কৰিব লাগে — ইয়াৰ কাৰণসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হল:
(ক) বজাৰে সমান সুবিধা নিশ্চিত কৰিব নোৱাৰে: বেচৰকাৰী কোম্পানীৰ মূল লক্ষ্য মুনাফা অর্জন। সেয়েহে তেওঁলোকে কেৱল ধনী এলেকাত পৰিষেবা দিয়ে আৰু উচ্চ মূল্য ধার্য কৰে। ফলত দুখীয়া মানুহ বঞ্চিত হয়।
(খ) মৌলিক অধিকাৰ: পানী, স্বাস্থ্য, শিক্ষা — এইবোৰ নাগৰিকৰ মৌলিক অধিকাৰ। সংবিধানৰ ২১ নং অনুচ্ছেদে জীৱনৰ অধিকাৰ নিশ্চিত কৰিছে, যাৰ মাজতে এই সুবিধাসমূহো সামৰি লোৱা হৈছে।
(গ) সামূহিক প্ৰয়োজন: ৰাজহুৱা সুবিধাৰ ফলত কেৱল ব্যক্তি নহয়, গোটেই সমাজ উপকৃত হয়। যেনে পানী বিশুদ্ধ হলে সকলোৰে ৰোগ কমে; শিক্ষিত নাগৰিক হলে দেশ সবলিষ্ঠ হয়।
(ঘ) বলিভিয়াৰ শিক্ষা: বলিভিয়াৰ কোচাবাম্বাত পানীৰ বেচৰকাৰীকৰণে কেৱল মূল্য বৃদ্ধিয়েই নহয়, গণ-আন্দোলনৰো সৃষ্টি কৰিছিল। এইটো উদাহৰণে দেখুৱাইছে যে আৱশ্যকীয় সুবিধা বেচৰকাৰী হাতলৈ গলে কি হয়।
সামগ্ৰিকভাৱে, চৰকাৰে কৰ সংগ্ৰহ কৰে আৰু সেই ধনৰে সকলো নাগৰিকলৈ সমতাপূৰ্ণভাৱে ৰাজহুৱা সুবিধা নিশ্চিত কৰাটো তাৰ মূল দায়িত্ব।
প্ৰশ্ন ২। চেন্নাইত পানীৰ যোগানৰ অসমতাৰ বিষয়ে বিস্তাৰিতভাৱে লিখা।
উত্তৰঃ চেন্নাই নগৰৰ পৌৰসভাই চহৰখনৰ মুঠ পানীৰ প্ৰয়োজনৰ মাত্ৰ আধা যোগান ধৰিব পাৰে। বাকীখিনি মানুহে নিজস্বভাৱে ব্যৱস্থা কৰিব লাগে। এই যোগানো অতি অসমভাৱে বিতৰণ হয়:
(ক) আন্না নগৰ: এই ধনী এলেকাত বেছিভাগ দিনে কলত পানী পোৱা যায়। অভিজাত নাগৰিকে প্ৰয়োজনত আস্ত এখন টেংকাৰ নিজৰ বাবে ব্যৱস্থা কৰিব পাৰে।
(খ) মাইলাপোৰ: এই মধ্যবিত্ত এলেকাৰ বাসিন্দাই দুদিনৰ মূৰে মূৰে পানী পায়। তেওঁলোকে লোণা বোৰৱেলৰ পানী ব্যৱহাৰ কৰে আৰু খোৱাপানীৰ বাবে দামী টেংকাৰ কিনিব লাগে।
(গ) মাদিপক্কম: এই এলেকাত চাৰি দিনৰ মূৰে মূৰে পানী পোৱা যায়। মানুহে বটলজাত পানী কিনি পান কৰে।
(ঘ) ছায়দাপেট বস্তি: ত্ৰিশখনৰ বেছি ঘৰৰ বাবে মাত্ৰ এটা কল। দিনে দুবাৰ মাত্ৰ ২০ মিনিটকৈ পানী আহে। দুখীয়া মানুহে টেংকাৰ বা বটলজাত পানীৰ মূল্য দিব নোৱাৰে।
এই অৱস্থাই দেখুৱাইছে যে নগৰৰ ভিতৰতে পানীৰ সুবিধা কিমান অসমানভাৱে বিতৰণ হয়। ধনী আৰু দুখীয়াৰ মাজৰ এই বৈষম্য চৰকাৰে দূৰ কৰিব লাগে।
প্ৰশ্ন ৩। বলিভিয়াৰ কোচাবাম্বাৰ পানী আন্দোলনৰ বিষয়ে বিস্তাৰিত লিখা। এই আন্দোলনৰ পৰা আমি কি শিকিব পাৰো?
উত্তৰঃ বলিভিয়া দক্ষিণ আমেৰিকাৰ এখন দেশ। কোচাবাম্বা তাৰ তৃতীয় বৃহত্তম চহৰ। চৰকাৰে ২০০০ চনত এখন বহুজাতিক কোম্পানীক চহৰখনৰ পানী যোগানৰ দায়িত্ব দিলে। কোম্পানীয়ে মুনাফাৰ বাবে পানীৰ মূল্য বহুগুণে বঢ়াই দিলে — মানুহে পানীৰ বাবে নিজৰ উপার্জনৰ চতুর্থাংশতকৈ বেছি খৰচ কৰিব লগা হল। দুখীয়া মানুহে পানী কিনিবলৈ অক্ষম হল। ফলত গণ-আন্দোলন সৃষ্টি হল, প্ৰতিবাদ, ধর্মঘট আৰু হিংসাত্মক ঘটনাও হল। শেষত চৰকাৰে পানী যোগান আকৌ নিজৰ হাতলৈ লবলৈ বাধ্য হল।
এই আন্দোলনৰ পৰা আমি শিকিব পাৰো যে — পানীৰ দৰে জীৱনৰ অপৰিহার্য সুবিধা বেচৰকাৰী কোম্পানীক দিলে মুনাফাই প্ৰাধান্য পায় আৰু দুখীয়া মানুহ বঞ্চিত হয়। ৰাজহুৱা সুবিধা চৰকাৰৰ দায়িত্ব হোৱা উচিত আৰু নাগৰিকে এই অধিকাৰৰ বাবে সচেতনভাৱে দাবী জানাব লাগে।
প্ৰশ্ন ৪। বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু বেচৰকাৰী বিদ্যালয়সমূহ মূলত চহৰতহে কিয় আছে? বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু বিদ্যালয়সমূহ মূলত চহৰতহে অৱস্থিত — ইয়াৰ কাৰণসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হল:
(ক) ক্ৰয় ক্ষমতা: চহৰত উচ্চ আয়ৰ মানুহ বেছি। বেচৰকাৰী প্ৰতিষ্ঠানৰ বেছি মূল্য দিব পৰা লোকৰ সংখ্যা চহৰত অধিক।
(খ) পৰিকাঠামো: চহৰত উন্নত পৰিকাঠামো, বিদ্যুৎ, পানী, যোগাযোগ ব্যৱস্থা থাকে। গ্ৰামাঞ্চলত এই সুবিধা নাথাকিলে প্ৰতিষ্ঠান চলোৱা কঠিন।
(গ) দক্ষ কর্মী: ডাক্তৰ, নার্ছ, শিক্ষক আদি দক্ষ লোক চহৰতে থাকিব বিচাৰে। গ্ৰামাঞ্চলত নিযুক্তি পাবলৈ কম আগ্ৰহী।
(ঘ) পৰিণাম: এই অৱস্থাৰ বাবে গ্ৰামাঞ্চলৰ দুখীয়া মানুহ উন্নত স্বাস্থ্যসেৱা আৰু শিক্ষাৰ পৰা বঞ্চিত হৈ থাকে। এই বৈষম্য দূৰ কৰিবলৈ চৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু বিদ্যালয়ৰ গুণগত মান উন্নত কৰা প্ৰয়োজন।
প্ৰশ্ন ৫। ৰাজহুৱা সুবিধাৰ ক্ষেত্ৰত নাগৰিকৰ ভূমিকা কি হ’ব পাৰে?
উত্তৰঃ ৰাজহুৱা সুবিধাৰ ক্ষেত্ৰত নাগৰিকৰ সক্ৰিয় ভূমিকা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ:
(ক) সচেতনতা: নিজৰ অধিকাৰ সম্পর্কে সচেতন হোৱা আৰু কোনো সুবিধা নাপালে দাবী জনোৱা।
(খ) জন-আন্দোলন: বলিভিয়াৰ কোচাবাম্বাৰ দৰে সংগঠিত গণ-আন্দোলনে চৰকাৰক সিদ্ধান্ত সলনি কৰিবলৈ বাধ্য কৰিব পাৰে।
(গ) নিৰীক্ষণ: চৰকাৰী আঁচনিসমূহ সঠিকভাৱে কার্যকৰী হৈছে নে নাই সেইটো লক্ষ্য ৰখা আৰু দুর্নীতি দেখিলে প্ৰতিবাদ কৰা।
(ঘ) পৰিষেবা সংৰক্ষণ: পানী, বিদ্যুৎ আদি সুবিধা অপচয় নকৰি সংৰক্ষণ কৰা, যাতে সকলোৰে বাবে পর্যাপ্ত থাকে।
(ঙ) সামাজিক দায়বদ্ধতা: দুখীয়া প্ৰতিবেশীয়ে মৌলিক সুবিধা পাইছে নে নাই সেই বিষয়ে চিন্তা কৰা আৰু প্ৰয়োজনত সহায় কৰা।
শূন্যস্থান পূৰণ কৰা
১। পানী যোগান, বিদ্যুৎ, স্বাস্থ্যসেৱা, পৰিবহণ আদি সেৱাক ________ বোলে।
উত্তৰঃ ৰাজহুৱা সুবিধা (Public Facilities)।
২। বলিভিয়াৰ ________ চহৰত পানীৰ বেচৰকাৰীকৰণৰ বিৰুদ্ধে ঐতিহাসিক গণ-আন্দোলন হৈছিল।
উত্তৰঃ কোচাবাম্বা।
৩। ভাৰতৰ সংবিধানৰ ________ নং অনুচ্ছেদে জীৱনৰ অধিকাৰ নিশ্চিত কৰে।
উত্তৰঃ ২১।
৪। চেন্নাইত পৌৰসভাৰ পানী যোগান চহৰখনৰ মুঠ প্ৰয়োজনৰ মাত্ৰ ________ পূৰণ কৰে।
উত্তৰঃ আধা (প্ৰায় ৫০%)।
৫। ৰাজহুৱা বিতৰণ ব্যৱস্থাক ইংৰাজীত ________ বোলে।
উত্তৰঃ Public Distribution System (PDS)।
৬। ভাৰতত “ছুলভ” সংস্থাই ৭,৫০০ৰো বেছি ৰাজহুৱা ________ নিৰ্মাণ কৰিছে।
উত্তৰঃ শৌচালয় (Toilet Blocks)।
৭। চৰকাৰে ৰাজহুৱা সুবিধাৰ বাবে ধন নাগৰিকৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা ________ ৰ পৰা পায়।
উত্তৰঃ কৰ (Tax)।
৮। ________ নগৰৰ পানী যোগান বিভাগে নিজৰ খৰচ নিজেই বহন কৰিব পাৰে, যি সফল চৰকাৰী পৰিচালনাৰ উদাহৰণ।
উত্তৰঃ মুম্বাই।
৯। পানীজনিত ৰোগত ভাৰতত প্ৰতিদিন প্ৰায় ________ জনতকৈ বেছি মানুহৰ মৃত্যু হয়।
উত্তৰঃ এক হাজাৰ (১,৬০০ জন)।
১০। নগৰৰ ধনী এলেকাৰ বিলাসী হোটেলে প্ৰতিদিন প্ৰায় ________ লিটাৰ পানী খৰচ কৰে, অথচ বস্তিৰ বাসিন্দাই ২০ লিটাৰতকৈ কম পায়।
উত্তৰঃ ১,৬০০ লিটাৰ।
শুদ্ধ নে অশুদ্ধ
১। ৰাজহুৱা সুবিধা প্ৰদানৰ দায়িত্ব চৰকাৰৰ।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
২। বেচৰকাৰী কোম্পানীয়ে পানী যোগান কৰিলে সকলো নাগৰিকে সমানভাৱে সুবিধা পায়।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। বেচৰকাৰী কোম্পানীয়ে মুনাফাৰ বাবে মূল্য বেছিকৈ ধার্য কৰে, ফলত দুখীয়া মানুহ বঞ্চিত হয়।
৩। বলিভিয়াৰ কোচাবাম্বাত পানীৰ বেচৰকাৰীকৰণৰ পিছত পানীৰ মূল্য কমিছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। পানীৰ মূল্য বহুগুণে বৃদ্ধি পাইছিল, যাৰ বিৰুদ্ধে গণ-আন্দোলন হৈছিল।
৪। ভাৰতৰ সংবিধানৰ ২১ নং অনুচ্ছেদত জীৱনৰ অধিকাৰৰ কথা উল্লেখ আছে।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৫। চেন্নাইত পৌৰসভাৰ পানী যোগান চহৰখনৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰে।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। পৌৰসভাৰ পানী যোগান মুঠ প্ৰয়োজনৰ মাত্ৰ আধাহে পূৰণ কৰে।
৬। বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু বিদ্যালয় মূলত গ্ৰামাঞ্চলত পোৱা যায়।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু বিদ্যালয় মূলত চহৰতহে পোৱা যায়।
৭। পানীৰ অধিকাৰ ভাৰতৰ সংবিধানত জীৱনৰ অধিকাৰৰ অংশ বুলি স্বীকৃত।
উত্তৰঃ শুদ্ধ। ন্যায়ালয়ে ২১ নং অনুচ্ছেদৰ অধীনত পানীৰ অধিকাৰো সামৰি লৈছে।
৮। ৰাজহুৱা বিতৰণ ব্যৱস্থা (PDS) ৰ অধীনত ধনী মানুহকহে ৰিহাইত খাদ্য দিয়া হয়।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। PDS ৰ অধীনত দুখীয়া পৰিয়াললৈ ৰিহাইত মূল্যত খাদ্যসামগ্ৰী যোগান ধৰা হয়।
মিলোৱা
| ‘ক’ স্তম্ভ | ‘খ’ স্তম্ভ |
|---|---|
| ১। কোচাবাম্বা | (ক) দুখীয়াক ৰিহাইত খাদ্য |
| ২। ২১ নং অনুচ্ছেদ | (খ) বলিভিয়াৰ পানী আন্দোলন |
| ৩। PDS | (গ) জীৱনৰ অধিকাৰ |
| ৪। ছুলভ | (ঘ) মুনাফামুখী সেৱা |
| ৫। বেচৰকাৰী কোম্পানী | (ঙ) ৰাজহুৱা শৌচালয় নিৰ্মাণ |
| ৬। মুম্বাই | (চ) সফল চৰকাৰী পানী ব্যৱস্থাপনা |
উত্তৰঃ ১–(খ), ২–(গ), ৩–(ক), ৪–(ঙ), ৫–(ঘ), ৬–(চ)।