সাৰাংশ (Summary)
সাৰাংশ
অষ্টম অধ্যায় “প্ৰান্তিকীকৰণৰ সন্মুখীন” — এই অধ্যায়ত আলোচনা কৰা হৈছে যে প্ৰান্তিক সম্প্ৰদায়সমূহে কেনেকৈ তেওঁলোকৰ অধিকাৰৰ বাবে সংগ্ৰাম কৰি আহিছে। ভাৰতত তফচিলি জাতি (SC), তফচিলি জনজাতি (ST), মুছলমান সম্প্ৰদায় আদি বিভিন্ন গোষ্ঠী দীৰ্ঘদিন ধৰি প্ৰান্তিকীকৰণৰ চিকাৰ হৈ আহিছে।
ভাৰতীয় সংবিধানে মৌলিক অধিকাৰৰ মাধ্যমত এই সম্প্ৰদায়সমূহক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিছে। অনুচ্ছেদ ১৭ — অস্পৃশ্যতা বিলোপ, অনুচ্ছেদ ১৪-১৮ — সমতাৰ অধিকাৰ, অনুচ্ছেদ ১৯-২২ — স্বাধীনতাৰ অধিকাৰ, অনুচ্ছেদ ২৩-২৪ — শোষণৰ বিৰুদ্ধে অধিকাৰ আদি সংবিধানিক বিধানসমূহ প্ৰান্তিক গোষ্ঠীসমূহক আইনী সুৰক্ষা দিয়ে।
ড° বি আৰ আম্বেদকাৰে দলিত অধিকাৰৰ বাবে জীৱনজোৰা সংগ্ৰাম কৰিছিল। ১৯২৭ চনত মহাদ সত্যাগ্ৰহৰ জৰিয়তে তেওঁ দলিতসকলৰ পানী পান কৰাৰ অধিকাৰৰ বাবে আন্দোলন কৰিছিল। তেওঁৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ “জাতিপ্ৰথাৰ বিনাশ” (Annihilation of Caste) জাতিভেদ প্ৰথাৰ বিৰুদ্ধে এক শক্তিশালী দলিল। ১৯৫৬ চনত তেওঁ বৌদ্ধ ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰি জাতি প্ৰথাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ জনাইছিল।
আদিবাসী সম্প্ৰদায়ে জংঘল আৰু ভূমিৰ অধিকাৰৰ বাবে আন্দোলন কৰিছে। ঝাৰখণ্ড আন্দোলনৰ ফলত ২০০০ চনত পৃথক ঝাৰখণ্ড ৰাজ্য গঠিত হয়। ২০০৬ চনৰ বন অধিকাৰ আইনে বনাঞ্চলত বাস কৰা জনজাতীয় সম্প্ৰদায়সমূহৰ ভূমি আৰু সম্পদৰ অধিকাৰ স্বীকৃতি দিয়ে। তফচিলি জাতি আৰু জনজাতি (অত্যাচাৰ নিবাৰণ) আইন, ১৯৮৯ দলিত আৰু আদিবাসী সম্প্ৰদায়ক আইনী সুৰক্ষা দিয়ে।
Summary
Chapter 8 “Confronting Marginalisation” discusses how marginalised communities — Scheduled Castes (Dalits), Scheduled Tribes (Adivasis), and religious minorities like Muslims — have used the Indian Constitution’s Fundamental Rights to fight discrimination. Key provisions include Article 17 (abolition of untouchability), Articles 14–18 (right to equality), Articles 19–22 (right to freedom), and Articles 23–24 (against exploitation). The government enacted the Scheduled Castes and Scheduled Tribes (Prevention of Atrocities) Act, 1989 and the Forest Rights Act, 2006 to protect these groups. Dr. B.R. Ambedkar led Dalit rights movements including the Mahad Satyagraha (1927) and wrote “Annihilation of Caste.” The Jharkhand movement resulted in a separate Jharkhand state in 2000. Reservation policies in education and government employment ensure social justice for SC and ST communities.
চমু প্ৰশ্নোত্তৰ
১। “প্ৰান্তিকীকৰণৰ সন্মুখীন” বুলিলে কি বুজায়?
উত্তৰঃ প্ৰান্তিকীকৰণৰ সন্মুখীন মানে হ’ল প্ৰান্তিক সম্প্ৰদায়সমূহে তেওঁলোকৰ অধিকাৰ আৰু সমতাৰ দাবীত নিজৰ কণ্ঠ উচ্চাৰণ কৰা, সংবিধান ও আইনৰ মাধ্যমত বৈষম্য আৰু অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা।
২। ভাৰতীয় সংবিধানৰ কোন অনুচ্ছেদে অস্পৃশ্যতা বিলোপ কৰিছে?
উত্তৰঃ ভাৰতীয় সংবিধানৰ অনুচ্ছেদ ১৭ অস্পৃশ্যতা বিলোপ কৰিছে। এই অনুচ্ছেদে অস্পৃশ্যতাক দণ্ডনীয় অপৰাধ হিচাপে ঘোষণা কৰিছে।
৩। তফচিলি জাতি আৰু জনজাতি (অত্যাচাৰ নিবাৰণ) আইন কেতিয়া প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ তফচিলি জাতি আৰু জনজাতি (অত্যাচাৰ নিবাৰণ) আইন ১৯৮৯ চনত প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল। দলিত আৰু আদিবাসী সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত হোৱা অত্যাচাৰ আৰু বৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে এই আইন প্ৰণয়ন কৰা হয়।
৪। বন অধিকাৰ আইন কেতিয়া প্ৰণয়ন হৈছিল আৰু ই কি সুবিধা দিয়ে?
উত্তৰঃ বন অধিকাৰ আইন ২০০৬ চনত প্ৰণয়ন হৈছিল। এই আইনে বনাঞ্চলত বাস কৰা জনজাতীয় সম্প্ৰদায়সমূহক বাসস্থান, কৃষি ভূমি, চৰণীয়া পথাৰ আৰু বনজ সম্পদৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰে।
৫। ড° বি আৰ আম্বেদকাৰ কোন আছিল?
উত্তৰঃ ড° বি আৰ আম্বেদকাৰ আছিল ভাৰতৰ সংবিধানৰ খচৰা প্ৰস্তুতকাৰী সমিতিৰ সভাপতি তথা দলিতসকলৰ মহান নেতা। তেওঁ জাতিভেদ প্ৰথাৰ বিৰুদ্ধে আজীৱন সংগ্ৰাম কৰিছিল আৰু দলিতসকলৰ অধিকাৰৰ বাবে আন্দোলন পৰিচালনা কৰিছিল।
৬। মহাদ সত্যাগ্ৰহ কি আছিল?
উত্তৰঃ মহাদ সত্যাগ্ৰহ ১৯২৭ চনত ড° বি আৰ আম্বেদকাৰৰ নেতৃত্বত অনুষ্ঠিত হৈছিল। মহাৰাষ্ট্ৰৰ মহাদত দলিতসকলে পানী পান কৰাৰ অধিকাৰৰ দাবীত এই সত্যাগ্ৰহ আন্দোলন পৰিচালনা কৰিছিল। ই দলিত অধিকাৰ আন্দোলনৰ এক ঐতিহাসিক মুহূৰ্ত।
৭। “জাতিপ্ৰথাৰ বিনাশ” গ্ৰন্থখন কোনে ৰচনা কৰিছিল?
উত্তৰঃ “জাতিপ্ৰথাৰ বিনাশ” (Annihilation of Caste) গ্ৰন্থখন ড° বি আৰ আম্বেদকাৰে ৰচনা কৰিছিল। এই গ্ৰন্থত তেওঁ জাতিভেদ প্ৰথাৰ অন্যায় আৰু তাৰ উচ্ছেদৰ প্ৰয়োজনীয়তা আলোচনা কৰিছে।
৮। আম্বেদকাৰে কেতিয়া বৌদ্ধ ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু কিয়?
উত্তৰঃ আম্বেদকাৰে ১৯৫৬ চনত বৌদ্ধ ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল। হিন্দু সমাজৰ জাতিভেদ প্ৰথা আৰু অস্পৃশ্যতাৰ প্ৰতিবাদস্বৰূপে তেওঁ লক্ষাধিক দলিত অনুগামীৰ সৈতে বৌদ্ধ ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল।
৯। সংৰক্ষণ নীতি (Reservation Policy) মানে কি?
উত্তৰঃ সংৰক্ষণ নীতি মানে হ’ল চৰকাৰি শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান আৰু চৰকাৰি চাকৰিত তফচিলি জাতি (SC) আৰু তফচিলি জনজাতি (ST)-ৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট শতাংশ আসন সংৰক্ষণ কৰাৰ ব্যৱস্থা। এই নীতিৰ লক্ষ্য হ’ল ঐতিহাসিকভাৱে বঞ্চিত গোষ্ঠীসমূহৰ উন্নয়ন নিশ্চিত কৰা।
১০। অনুসূচিত জনজাতিৰ বাবে সংবিধানৰ কি বিধান আছে?
উত্তৰঃ ভাৰতীয় সংবিধানে অনুসূচিত জনজাতিৰ বাবে নিম্নলিখিত বিধান ৰাখিছে — (ক) শিক্ষা আৰু চৰকাৰি চাকৰিত সংৰক্ষণ, (খ) ৰাজ্য বিধানসভা আৰু লোকসভাত সংৰক্ষিত আসন, (গ) ভূমি অধিগ্ৰহণ আৰু শোষণৰ বিৰুদ্ধে সুৰক্ষা, (ঘ) অনুচ্ছেদ ৪৬ (নিৰ্দেশমূলক নীতি) অনুসাৰে তেওঁলোকৰ শৈক্ষিক আৰু অৰ্থনৈতিক স্বাৰ্থ উন্নয়নৰ দায়িত্ব ৰাষ্ট্ৰৰ।
১১। ঝাৰখণ্ড আন্দোলন কিহৰ বাবে পৰিচিত?
উত্তৰঃ ঝাৰখণ্ড আন্দোলন আদিবাসী সম্প্ৰদায়ৰ পৃথক ৰাজ্যৰ দাবীত পৰিচিত। দীৰ্ঘদিনীয়া আন্দোলনৰ অন্তত ২০০০ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত পৃথক ঝাৰখণ্ড ৰাজ্য গঠিত হয়। এই আন্দোলনে আদিবাসীসকলৰ পৰিচয়, ভূমি অধিকাৰ আৰু সাংস্কৃতিক স্বাতন্ত্ৰ্যৰ দাবী তুলিছিল।
১২। সি কে জানু কোন আছিল?
উত্তৰঃ সি কে জানু কেৰালাৰ এগৰাকী বিশিষ্ট আদিবাসী অধিকাৰ কৰ্মী। তেওঁ আদিবাসী সম্প্ৰদায়ৰ ভূমি অধিকাৰৰ বাবে সংগ্ৰাম কৰিছিল আৰু ১৯৮৯ চনৰ অত্যাচাৰ নিবাৰণ আইনক ভূমি বেদখলৰ বিৰুদ্ধে আদিবাসীসকলেও ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে বুলি যুক্তি দিছিল।
দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ
১৩। প্ৰান্তিক সম্প্ৰদায়সমূহে মৌলিক অধিকাৰ কেনেকৈ ব্যৱহাৰ কৰিছে? আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ প্ৰান্তিক সম্প্ৰদায়সমূহে মৌলিক অধিকাৰ দুটা প্ৰধান উপায়ে ব্যৱহাৰ কৰিছে —
- সমতাৰ অধিকাৰ (Articles 14–18): দলিতসকলে সমতাৰ অধিকাৰৰ আশ্ৰয় লৈ শিক্ষা, ৰোজগাৰ আৰু সামাজিক ক্ষেত্ৰত বৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰিছে। অনুচ্ছেদ ১৭ অস্পৃশ্যতা বিলোপ কৰাৰ মাধ্যমত দলিতসকলক মন্দিৰ, বিদ্যালয় আদি ৰাজহুৱা স্থানত প্ৰৱেশৰ অধিকাৰ দিছে।
- শোষণৰ বিৰুদ্ধে অধিকাৰ (Articles 23–24): আদিবাসী আৰু দলিতসকলে বলপূৰ্বক শ্ৰম আৰু শোষণৰ বিৰুদ্ধে এই অধিকাৰ ব্যৱহাৰ কৰিছে।
- আদালতৰ দ্বাৰস্থ হোৱা: ২০০৩ চনত চাফাই কৰমচাৰী আন্দোলনে জনস্বাৰ্থ মোকৰ্দমা (PIL) দাখিল কৰি মলমুত্ৰ পৰিষ্কাৰৰ কাম (manual scavenging) বন্ধ কৰাৰ দাবী জনাইছিল। ২০০৫ চনত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে চৰকাৰক এই প্ৰথা উচ্ছেদৰ নিৰ্দেশ দিয়ে।
- আইনসভাৰ ওপৰত চাপ: দলিত আন্দোলনৰ ফলত চৰকাৰে ১৯৮৯ চনৰ অত্যাচাৰ নিবাৰণ আইন প্ৰণয়ন কৰিবলৈ বাধ্য হয়।
১৪। ১৯৮৯ চনৰ তফচিলি জাতি আৰু জনজাতি (অত্যাচাৰ নিবাৰণ) আইনৰ মূল বিধানসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ১৯৮৯ চনৰ অত্যাচাৰ নিবাৰণ আইনখন দলিত আৰু আদিবাসী সম্প্ৰদায়ৰ দাবীৰ প্ৰতিক্ৰিয়াত প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল। এই আইনৰ মূল বিধানসমূহ হ’ল —
- SC/ST সদস্যক খাদ্য অযোগ্য পদাৰ্থ বলপূৰ্বক খুওৱাৰ ঘটনাক দণ্ডনীয় কৰা হৈছে।
- SC/ST মহিলাক অপমান কৰা বা যৌন নিৰ্যাতনক অপৰাধ হিচাপে গণ্য কৰা হৈছে।
- SC/ST সদস্যৰ ভূমি অবৈধভাৱে দখল বা হস্তান্তৰক দণ্ডনীয় কৰা হৈছে।
- SC/ST সদস্যক তেওঁলোকৰ গাঁও বা বাসস্থান এৰি যাবলৈ বাধ্য কৰালে শাস্তিৰ বিধান আছে।
- এই আইনৰ অধীনত দোষী সাব্যস্ত হ’লে কঠোৰ কাৰাদণ্ডৰ বিধান আছে।
১৫। আদিবাসী সম্প্ৰদায়সমূহে কেনেকৈ প্ৰান্তিকীকৰণৰ বিৰুদ্ধে লড়াই কৰিছে?
উত্তৰঃ আদিবাসী সম্প্ৰদায়সমূহে বিভিন্ন উপায়ে প্ৰান্তিকীকৰণৰ বিৰুদ্ধে লড়াই কৰিছে —
- পৃথক ৰাজ্যৰ দাবী: ঝাৰখণ্ড আন্দোলনৰ জৰিয়তে আদিবাসীসকলে নিজৰ পৰিচয় আৰু স্বায়ত্তশাসনৰ দাবী উত্থাপন কৰিছিল। ২০০০ চনত পৃথক ঝাৰখণ্ড ৰাজ্য গঠিত হয়।
- বন অধিকাৰৰ দাবী: আদিবাসীসকলে বনাঞ্চলৰ ওপৰত তেওঁলোকৰ ঐতিহাসিক অধিকাৰৰ দাবী জনাইছিল যাৰ ফলত ২০০৬ চনত বন অধিকাৰ আইন প্ৰণয়ন হয়।
- বাঁধ আৰু খনিৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ: আদিবাসীসকলে বাঁধ আৰু খনি নিৰ্মাণৰ নামত তেওঁলোকৰ ভূমিৰ পৰা উচ্ছেদৰ বিৰুদ্ধে আন্দোলন কৰিছে।
- আইনী পদক্ষেপ: সি কে জানুৰ দৰে নেতাসকলে ১৯৮৯ চনৰ আইনক ভূমি অধিকাৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ যুক্তি দিছে।
- সাংস্কৃতিক পৰিচয় সংৰক্ষণ: আদিবাসীসকলে নিজৰ সংস্কৃতি, ভাষা আৰু পৰম্পৰা সংৰক্ষণৰ বাবে আন্দোলন কৰিছে।
১৬। ড° বি আৰ আম্বেদকাৰৰ দলিত অধিকাৰ আন্দোলনৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰঃ ড° বি আৰ আম্বেদকাৰ দলিত অধিকাৰৰ সবাতোকৈ প্ৰভাৱশালী নেতা। তেওঁ মহাৰ জাতিত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল যি জাতিক অস্পৃশ্য বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। কিন্তু তেওঁ দৃঢ় মনোবলেৰে উচ্চ শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি আইনজ্ঞ আৰু সংবিধান বিশেষজ্ঞ হৈছিল। তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য অৱদানসমূহ হ’ল —
- মহাদ সত্যাগ্ৰহ (১৯২৭): মহাৰাষ্ট্ৰৰ মহাদত পানী পান কৰাৰ অধিকাৰৰ বাবে ঐতিহাসিক সত্যাগ্ৰহ পৰিচালনা কৰিছিল।
- গ্ৰন্থ ৰচনা: “জাতিপ্ৰথাৰ বিনাশ” (Annihilation of Caste) আৰু অন্যান্য গ্ৰন্থ ৰচনা কৰি জাতিভেদ প্ৰথাৰ বিৰুদ্ধে যুক্তি দাঙি ধৰিছিল।
- সংবিধান খচৰা: স্বাধীন ভাৰতৰ সংবিধান প্ৰস্তুতকাৰী খচৰা সমিতিৰ সভাপতি হিচাপে দলিতসকলৰ বাবে বিভিন্ন সাংবিধানিক সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰিছিল।
- বৌদ্ধ ধৰ্ম গ্ৰহণ (১৯৫৬): হিন্দু সমাজৰ জাতিভেদৰ প্ৰতিবাদত লক্ষাধিক দলিত অনুগামীৰ সৈতে বৌদ্ধ ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল।
১৭। চৰকাৰে প্ৰান্তিক সম্প্ৰদায়ৰ উন্নয়নৰ বাবে কি কি পদক্ষেপ লৈছে?
উত্তৰঃ চৰকাৰে প্ৰান্তিক সম্প্ৰদায়ৰ উন্নয়নৰ বাবে নিম্নলিখিত পদক্ষেপসমূহ লৈছে —
- সংৰক্ষণ নীতি: শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান আৰু চৰকাৰি চাকৰিত SC/ST ৰ বাবে আসন সংৰক্ষণ।
- বৃত্তি প্ৰদান: দলিত আৰু আদিবাসী ছাত্ৰছাত্ৰীৰ বাবে বৃত্তি আৰু আৰ্থিক সাহায্য।
- মধ্যাহ্নভোজ আঁচনি: বিদ্যালয়ত বিনামূলীয়া মধ্যাহ্নভোজ প্ৰদান।
- MGNREGA: মহাত্মা গান্ধী গ্ৰামীণ কৰ্মসংস্থান নিশ্চয়তা আইন — প্ৰতিটি পৰিয়ালক বছৰি ন্যূনতম ১০০ দিনৰ কাম প্ৰদানৰ নিশ্চয়তা।
- ছাত্ৰাবাস: দলিত আৰু আদিবাসী ছাত্ৰছাত্ৰীৰ বাবে বিনামূলীয়া বা ৰিয়াহতি মূল্যত ছাত্ৰাবাস ব্যৱস্থা।
- বন অধিকাৰ আইন, ২০০৬: আদিবাসীসকলৰ ভূমি আৰু বনজ সম্পদৰ অধিকাৰ স্বীকৃতি।
- ১৯৮৯ চনৰ অত্যাচাৰ নিবাৰণ আইন: দলিত আৰু আদিবাসীৰ বিৰুদ্ধে অত্যাচাৰ ৰোধ কৰিবলৈ বিশেষ আইন।
১৮। মুছলমান সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ে কেনে প্ৰান্তিকীকৰণৰ সমুখীন হয়?
উত্তৰঃ মুছলমান সম্প্ৰদায় ভাৰতৰ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ১৩.৪ শতাংশ। তেওঁলোক বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত প্ৰান্তিকীকৰণৰ সমুখীন হয় —
- শিক্ষাৰ সুযোগ কম — মুছলমান সম্প্ৰদায়ত সাক্ষৰতাৰ হাৰ অপেক্ষাকৃত কম।
- চৰকাৰি চাকৰি আৰু ৰাজহুৱা নিয়োগত প্ৰতিনিধিত্ব কম।
- সামাজিক-অৰ্থনৈতিক বিকাশত পিছপৰা।
- সংখ্যাগুৰু সম্প্ৰদায়ৰ দ্বাৰা সাংস্কৃতিক আধিপত্যৰ আশংকা।
এই সমস্যা সমাধানৰ বাবে মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ বিভিন্ন সংগঠনে উন্নত শিক্ষা আৰু কৰ্মসংস্থানৰ দাবী জনাই আহিছে। ভাৰতীয় সংবিধানে ধৰ্মীয় সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সমূহক সাংস্কৃতিক আৰু শৈক্ষিক অধিকাৰ প্ৰদান কৰি তেওঁলোকক সুৰক্ষিত কৰিছে।
শূন্যস্থান পূৰণ কৰা
১৯। ভাৰতীয় সংবিধানৰ অনুচ্ছেদ ________ অস্পৃশ্যতা বিলোপ কৰিছে।
উত্তৰঃ ১৭
২০। তফচিলি জাতি আৰু জনজাতি (অত্যাচাৰ নিবাৰণ) আইন ________ চনত প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল।
উত্তৰঃ ১৯৮৯
২১। বন অধিকাৰ আইন ________ চনত প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল।
উত্তৰঃ ২০০৬
২২। মহাদ সত্যাগ্ৰহ ________ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল।
উত্তৰঃ ১৯২৭
২৩। আম্বেদকাৰে ________ চনত বৌদ্ধ ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল।
উত্তৰঃ ১৯৫৬
২৪। পৃথক ঝাৰখণ্ড ৰাজ্য ________ চনত গঠিত হয়।
উত্তৰঃ ২০০০
২৫। ভাৰতৰ সংবিধানৰ অনুচ্ছেদ ________ মতে ৰাষ্ট্ৰ SC/ST ৰ শৈক্ষিক আৰু অৰ্থনৈতিক স্বাৰ্থ উন্নয়ন কৰিব।
উত্তৰঃ ৪৬
২৬। “জাতিপ্ৰথাৰ বিনাশ” গ্ৰন্থখন ________ লিখিছিল।
উত্তৰঃ ড° বি আৰ আম্বেদকাৰ
শুদ্ধ নে অশুদ্ধ
২৭। অনুচ্ছেদ ১৭ সমতাৰ অধিকাৰৰ অন্তৰ্গত আৰু ই অস্পৃশ্যতা বিলোপ কৰে। (শুদ্ধ/অশুদ্ধ)
উত্তৰঃ শুদ্ধ
২৮। ১৯৮৯ চনৰ অত্যাচাৰ নিবাৰণ আইন কেৱল দলিতসকলৰ বাবে প্ৰযোজ্য। (শুদ্ধ/অশুদ্ধ)
উত্তৰঃ অশুদ্ধ — এই আইন তফচিলি জাতি (SC) আৰু তফচিলি জনজাতি (ST) উভয়ৰ বাবে প্ৰযোজ্য।
২৯। বন অধিকাৰ আইন ২০০৬ আদিবাসীসকলক বনজ ভূমি আৰু সম্পদৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰে। (শুদ্ধ/অশুদ্ধ)
উত্তৰঃ শুদ্ধ
৩০। ড° বি আৰ আম্বেদকাৰে ১৯৫৬ চনত হিন্দু ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল। (শুদ্ধ/অশুদ্ধ)
উত্তৰঃ অশুদ্ধ — আম্বেদকাৰে ১৯৫৬ চনত বৌদ্ধ ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিছিল।
৩১। সংৰক্ষণ নীতিৰ উদ্দেশ্য হ’ল SC/ST সম্প্ৰদায়ৰ উন্নয়নত সহায় কৰা। (শুদ্ধ/অশুদ্ধ)
উত্তৰঃ শুদ্ধ
৩২। চাফাই কৰমচাৰী আন্দোলনে ২০০৩ চনত জনস্বাৰ্থ মোকৰ্দমা (PIL) দাখিল কৰিছিল। (শুদ্ধ/অশুদ্ধ)
উত্তৰঃ শুদ্ধ
অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ
৩৩। “মলমুত্ৰ বহন প্ৰথা” (Manual Scavenging) মানে কি? এয়া কোন মৌলিক অধিকাৰ লংঘন কৰে?
উত্তৰঃ মলমুত্ৰ বহন প্ৰথা মানে হ’ল ঝাড়ু, টিনৰ থাল আৰু টোপোলাৰে শুকান শৌচাগাৰৰ পৰা মানৱ বা পশুৰ বৰ্জ্য পৰিষ্কাৰ কৰাৰ কাজ। এই কাম মূলত দলিত মহিলাসকলে কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। এই প্ৰথাই সমতাৰ অধিকাৰ (Articles 14–18) আৰু স্বাধীনতাৰ অধিকাৰ (Articles 19–22) লংঘন কৰে। ১৯৯৩ চনত এই প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰা হৈছিল কিন্তু ২০০৩ চনৰ চাফাই কৰমচাৰী আন্দোলনৰ PIL-এ দেখুৱাইছিল যে ই চলি আছিল।
৩৪। দলিত সাহিত্য আৰু শিল্পকলাই প্ৰান্তিকীকৰণৰ বিৰুদ্ধে কেনেকৈ ভূমিকা পালন কৰে?
উত্তৰঃ দলিত সাহিত্য আৰু শিল্পকলা প্ৰান্তিকীকৰণৰ বিৰুদ্ধে এক শক্তিশালী হাতিয়াৰ। কবিতা, গল্প, চলচ্চিত্ৰ, নাটক আদিৰ মাধ্যমত দলিত লেখক আৰু শিল্পীসকলে নিজৰ যন্ত্ৰণা, সংগ্ৰাম আৰু পৰিচয় প্ৰকাশ কৰে। সোয়েৰবাইৰ দৰে কবিসকলে তেওঁলোকৰ অভিজ্ঞতা সাহিত্যৰ মাধ্যমত তুলি ধৰিছিল। এই সাহিত্য সমাজৰ বৃহত্তৰ অংশক প্ৰান্তিক সম্প্ৰদায়ৰ সমস্যাৰ বিষয়ে সচেতন কৰে আৰু সামাজিক পৰিৱৰ্তনত সহায় কৰে।
মূল পাৰিভাষিক শব্দসমূহ
| পাৰিভাষিক শব্দ | অৰ্থ |
|---|---|
| প্ৰান্তিকীকৰণ (Marginalisation) | কোনো গোষ্ঠীক সমাজৰ মূলসোঁতৰ পৰা আঁতৰত ৰখা, তেওঁলোকৰ ক্ষমতা আৰু গুৰুত্ব হ্ৰাস কৰা |
| অস্পৃশ্যতা (Untouchability) | নিম্নজাতিৰ লোকসকলক ‘অস্পৃশ্য’ বুলি গণ্য কৰি তেওঁলোকৰ সৈতে বৈষম্যমূলক আচৰণ কৰাৰ প্ৰথা |
| আদিবাসী (Adivasi) | আদিম অধিবাসী — যিসকল ভাৰতৰ বনাঞ্চলত বাস কৰা মূল অধিবাসী |
| তফচিলি জাতি (SC) | Scheduled Castes — সংবিধানৰ দ্বাৰা চিহ্নিত দলিত জাতিসমূহ |
| তফচিলি জনজাতি (ST) | Scheduled Tribes — সংবিধানৰ দ্বাৰা চিহ্নিত আদিবাসী জনজাতিসমূহ |
| সংৰক্ষণ (Reservation) | SC/ST ৰ বাবে শিক্ষা আৰু চাকৰিত নিৰ্দিষ্ট শতাংশ আসন সংৰক্ষণ কৰাৰ চৰকাৰি ব্যৱস্থা |
| জনস্বাৰ্থ মোকৰ্দমা (PIL) | Public Interest Litigation — ৰাজহুৱা স্বাৰ্থত আদালতত দাখিল কৰা মোকৰ্দমা |
| মলমুত্ৰ বহন প্ৰথা (Manual Scavenging) | দলিতসকলে বলপূৰ্বক কৰিবলৈ বাধ্য হোৱা শৌচাগাৰ পৰিষ্কাৰৰ অমানৱীয় কাম |