সাৰাংশ: অষ্টম শ্ৰেণীৰ ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ সপ্তম অধ্যায় “প্ৰান্তিকীকৰণ বুজা” — এই অধ্যায়ত সমাজৰ প্ৰান্তিক শ্ৰেণীৰ মানুহৰ অৱস্থা, কাৰণ আৰু প্ৰভাৱৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। প্ৰান্তিকীকৰণ (Marginalisation) মানে হৈছে কোনো বিশেষ সামাজিক গোষ্ঠীক মূলসুঁতিৰ সমাজৰ পৰা আঁতৰাই ৰখা বা সমাজৰ কিনাৰালৈ ঠেলি দিয়া — যাৰ ফলত তেওঁলোকে মৌলিক সুযোগ-সুবিধা, শিক্ষা, স্বাস্থ্যসেৱা আৰু ৰাজনৈতিক অংশগ্ৰহণৰ পৰা বঞ্চিত হয়। ভাৰতত মুখ্যতঃ আদিবাসী/জনজাতি (Adivasis/Scheduled Tribes), মুছলমান সম্প্ৰদায়, দলিত (Scheduled Castes) আৰু মহিলাসকল প্ৰান্তিকীকৃত হৈ আছে। আদিবাসীসকল ভাৰতৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৮% আৰু তেওঁলোকৰ ৫০০তকৈ অধিক গোষ্ঠী আছে। অসমত বড়ো, মিছিং, কাৰ্বি, ডিমাছা, ৰাভা আদি জনজাতি সম্প্ৰদায় বাস কৰে যিসকলো প্ৰান্তিকীকৰণৰ সমস্যাৰ সন্মুখীন।

আদিবাসীসকলক বনাঞ্চলৰ অধিকাৰৰ পৰা বঞ্চিত কৰা, বান্ধ নিৰ্মাণ, খনিকার্য আৰু উদ্যোগ স্থাপনৰ নামত তেওঁলোকক নিজৰ পূৰ্বপুৰুষৰ মাটিৰ পৰা উচ্ছেদ কৰা হৈছে। মাধ্যমত তেওঁলোকক “আদিম” বা “অদ্ভুত” হিচাপে দেখুওৱা হয় যি এক ক্ষতিকাৰক ৰূপকল্পনা। মুছলমান সম্প্ৰদায় ভাৰতৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ১৩-১৪% আৰু তেওঁলোকৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ কম, চৰকাৰী চাকৰিত প্ৰতিনিধিত্ব কম। ২০০৬ চনৰ ছাচাৰ সমিতিৰ প্ৰতিবেদনে মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ আৰ্থ-সামাজিক পিছপৰা অৱস্থা উন্মোচন কৰিছিল। সংবিধানৰ বিভিন্ন অনুচ্ছেদৰ দ্বাৰা সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায় আৰু তফচিলী জাতি-জনজাতিৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰা হৈছে। প্ৰান্তিকীকৰণ কেৱল সামাজিক নহয় — ই অর্থনৈতিক প্ৰান্তিকীকৰণৰ সৈতেও ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত।

Summary: Chapter 7 of Class 8 Political Science, “Understanding Marginalisation,” explores the conditions, causes, and effects of social exclusion faced by certain communities in India. Marginalisation refers to the process by which groups are pushed to the fringes of society, excluded from the mainstream — resulting in denial of basic opportunities in education, healthcare, employment, and political participation. The main marginalised communities in India include Adivasis (Scheduled Tribes), Muslims, Dalits (Scheduled Castes), and women. Adivasis form about 8% of India’s population and belong to over 500 different groups, concentrated in states like Jharkhand, Chhattisgarh, Odisha, and Northeast India — including Assam’s Bodo, Mising, Karbi, Dimasa, and Rabha communities. Forest laws, displacement due to dams, mining, and industries, as well as harmful media stereotyping, have intensified Adivasi marginalisation. Muslims, constituting about 13-14% of India’s population, face lower literacy rates and underrepresentation in government jobs — as revealed by the Sachar Committee Report (2006). The Constitution provides safeguards for minorities and Scheduled Castes/Tribes through Fundamental Rights and reservation policies. Economic and social marginalisation are deeply interlinked — displacement from land destroys not just livelihoods but also culture and identity.

---

প্ৰান্তিকীকৃত সম্প্ৰদায়ৰ তুলনামূলক তথ্য

সম্প্ৰদায়	জনসংখ্যা (আনুমানিক)	মুখ্য সমস্যা	সাংবিধানিক সুৰক্ষা
আদিবাসী/জনজাতি (ST)	ভাৰতৰ ৮%	ভূমি হেৰুওৱা, বনাধিকাৰ বঞ্চনা, মাধ্যমত ভুল চিত্ৰণ	তফচিলী জনজাতি সংৰক্ষণ, পঞ্চম-ষষ্ঠ অনুসূচি
মুছলমান সম্প্ৰদায়	ভাৰতৰ ১৩-১৪%	কম সাক্ষৰতা, চৰকাৰী চাকৰিত কম প্ৰতিনিধিত্ব	সংখ্যালঘু অধিকাৰ (অনুচ্ছেদ ২৯-৩০)
দলিত (SC)	ভাৰতৰ প্ৰায় ১৭%	জাতিগত বৈষম্য, অস্পৃশ্যতা, সামাজিক হিংসা	তফচিলী জাতি সংৰক্ষণ, অস্পৃশ্যতা নিৰ্মূল আইন
অসমৰ জনজাতি (বড়ো, মিছিং, কাৰ্বি আদি)	অসমৰ প্ৰায় ১৩%	উচ্ছেদ, পৰিচয় সংকট, কম শিক্ষা সুবিধা	ষষ্ঠ অনুসূচি, স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ

---

চমু প্ৰশ্নোত্তৰ

প্ৰশ্ন ১। প্ৰান্তিকীকৰণ (Marginalisation) মানে কি?

উত্তৰঃ প্ৰান্তিকীকৰণ মানে হৈছে কোনো বিশেষ সামাজিক গোষ্ঠীক মূলসুঁতিৰ সমাজৰ পৰা আঁতৰাই সমাজৰ কিনাৰালৈ ঠেলি দিয়া। প্ৰান্তিকীকৃত গোষ্ঠীসমূহ দৰিদ্ৰ, ক্ষমতাহীন আৰু বৈষম্যৰ চিকাৰ হয়। তেওঁলোকে শিক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু অর্থনৈতিক সুযোগৰ পৰা বঞ্চিত হয়।

প্ৰশ্ন ২। ভাৰতত কোন কোন সম্প্ৰদায় প্ৰান্তিকীকৃত?

উত্তৰঃ ভাৰতত মুখ্যতঃ চাৰিটি সম্প্ৰদায় প্ৰান্তিকীকৃত — (ক) আদিবাসী বা জনজাতি (Adivasis/Scheduled Tribes), (খ) মুছলমান সম্প্ৰদায় (ধৰ্মীয় সংখ্যালঘু), (গ) দলিত (Scheduled Castes) আৰু (ঘ) মহিলাসকল। এই সকলো গোষ্ঠী সামাজিক, অর্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক দিশত বৈষম্যৰ সন্মুখীন।

প্ৰশ্ন ৩। আদিবাসী (Adivasi) কোনসকল?

উত্তৰঃ আদিবাসী হৈছে ভাৰতৰ প্ৰাচীন আদিম বাসিন্দাসকল। তেওঁলোক সাধাৰণতে অৰণ্য, পাহাড় আৰু দূৰৱৰ্তী অঞ্চলত বাস কৰে। ভাৰতত ৫০০তকৈ অধিক ভিন্ন আদিবাসী গোষ্ঠী আছে আৰু তেওঁলোক মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৮%। সংবিধানত তেওঁলোকক “তফচিলী জনজাতি” (Scheduled Tribes) বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।

প্ৰশ্ন ৪। অসমৰ মুখ্য জনজাতি সম্প্ৰদায়সমূহৰ নাম লিখা।

উত্তৰঃ অসমৰ মুখ্য জনজাতি সম্প্ৰদায়সমূহ হৈছে — বড়ো (Bodo), মিছিং (Mising/Miri), কাৰ্বি (Karbi), ডিমাছা (Dimasa), ৰাভা (Rabha), সোণোৱাল কছাৰী, তিৱা, দেউৰী, মিচিং, লালুং আদি। এই সম্প্ৰদায়সমূহৰ নিজস্ব ভাষা, সংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰা আছে। তেওঁলোকৰ অনেকেই ভূমি উচ্ছেদ আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয়ৰ সংকটৰ সন্মুখীন হৈছে।

প্ৰশ্ন ৫। আদিবাসীসকল কিয় প্ৰান্তিকীকৃত হৈছে?

উত্তৰঃ আদিবাসীসকল প্ৰান্তিকীকৃত হোৱাৰ মুখ্য কাৰণ দুটা — প্ৰথমতঃ, বন আইনৰ সলনিৰ ফলত তেওঁলোকে বনজ সম্পদৰ অধিকাৰ হেৰুৱাইছে। দ্বিতীয়তঃ, বান্ধ নিৰ্মাণ, খনিকার্য আৰু উদ্যোগ স্থাপনৰ নামত তেওঁলোকক পূৰ্বপুৰুষৰ মাটিৰ পৰা উচ্ছেদ কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰিও মাধ্যমত তেওঁলোকক ভুলকৈ চিত্ৰিত কৰা হয়।

প্ৰশ্ন ৬। সংখ্যালঘু (Minority) মানে কি?

উত্তৰঃ সংখ্যালঘু মানে হৈছে এনে সম্প্ৰদায় যিসকল সংখ্যাৰ ফালৰ পৰা সমাজৰ বাকী অংশতকৈ কম। ভাৰতত মুছলমান, খ্ৰীষ্টান, শিখ, বৌদ্ধ আৰু জৈন সম্প্ৰদায়সমূহ ধৰ্মীয় সংখ্যালঘু। সংবিধানে এই সম্প্ৰদায়সমূহৰ ভাষা, সংস্কৃতি আৰু শিক্ষাৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰিছে।

প্ৰশ্ন ৭। সংখ্যালঘুৰ বাবে সাংবিধানিক সুৰক্ষা কিয় প্ৰয়োজন?

উত্তৰঃ সংখ্যালঘুৰ বাবে সাংবিধানিক সুৰক্ষা এই কাৰণে প্ৰয়োজন যে সংখ্যায় কম হোৱাৰ বাবে তেওঁলোক প্ৰায়ে বৈষম্য আৰু শোষণৰ চিকাৰ হয়। এই সুৰক্ষাই তেওঁলোকৰ নিজস্ব ভাষা, ধৰ্ম আৰু সংস্কৃতি ৰক্ষা কৰে। লগতে এই সুৰক্ষাই ভাৰতৰ বৈচিত্ৰ্যৰ মাজত ঐক্য বজাই ৰখাত সহায় কৰে।

প্ৰশ্ন ৮। ছাচাৰ সমিতি (Sachar Committee) কি?

উত্তৰঃ ছাচাৰ সমিতি হৈছে ২০০৫ চনত ন্যায়াধীশ ৰাজিন্দৰ ছাচাৰৰ নেতৃত্বত গঠিত এখন উচ্চ পৰ্যায়ৰ সমিতি। এই সমিতিয়ে ২০০৬ চনত প্ৰকাশিত প্ৰতিবেদনত ভাৰতৰ মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ শিক্ষা, অর্থনীতি আৰু সামাজিক অৱস্থাৰ বিস্তাৰিত তথ্য দাঙি ধৰিছিল। প্ৰতিবেদনত দেখা গৈছিল যে মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ অৱস্থা তফচিলী জাতি-জনজাতিৰ তুলনীয়।

প্ৰশ্ন ৯। মুছলমান সম্প্ৰদায় প্ৰান্তিকীকৃত বুলি ক’ব পাৰি নে? কাৰণ দৰ্শাই উত্তৰ দিয়া।

উত্তৰঃ হয়, মুছলমান সম্প্ৰদায়ক প্ৰান্তিকীকৃত বুলি ক’ব পাৰি। কাৰণ — (ক) তেওঁলোকৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ অন্যান্য সম্প্ৰদায়তকৈ কম, (খ) চৰকাৰী চাকৰি আৰু প্ৰশাসনত তেওঁলোকৰ প্ৰতিনিধিত্ব অতি কম, (গ) মৌলিক সুবিধা যেনে বিদ্যুৎ, নিৰাপদ পানী আদিত তেওঁলোকৰ প্ৰাপ্যতা কম আৰু (ঘ) তেওঁলোকক প্ৰায়ে ভুলকৈ ৰাষ্ট্ৰবিৰোধী বুলি সন্দেহ কৰা হয়।

প্ৰশ্ন ১০। দলিত (Dalit) কোনসকল? তেওঁলোকৰ সমস্যাসমূহ কি কি?

উত্তৰঃ দলিত বা তফচিলী জাতি হৈছে ভাৰতৰ জাতি-ব্যৱস্থাৰ সর্বনিম্ন স্থানত থকা সম্প্ৰদায়। তেওঁলোকক ঐতিহাসিকভাৱে অস্পৃশ্য বুলি গণ্য কৰা হৈছিল আৰু বিভিন্ন সামাজিক কার্যকলাপৰ পৰা বাদ দিয়া হৈছিল। আজিও তেওঁলোকে জাতিগত বৈষম্য, সামাজিক হিংসা আৰু অর্থনৈতিক শোষণৰ সন্মুখীন হয়। সংবিধানে অস্পৃশ্যতা নিষিদ্ধ কৰিছে আৰু শিক্ষা-চাকৰিত সংৰক্ষণৰ ব্যৱস্থা কৰিছে।

প্ৰশ্ন ১১। আদিবাসীসকলৰ বিষয়ে মাধ্যমে কেনেকৈ ভুল ধাৰণা সৃষ্টি কৰে?

উত্তৰঃ মাধ্যম (চলচ্চিত্ৰ, বিজ্ঞাপন, টেলিভিছন) প্ৰায়ে আদিবাসীসকলক “আদিম”, “অদ্ভুত” বা “বন্য” হিচাপে দেখুৱায়। কেতিয়াবা তেওঁলোকক নৃত্য-গীতত লিপ্ত থকা বা অদ্ভুত পোছাক পিন্ধা মানুহ হিচাপে দেখুওৱা হয়। এই ভুল চিত্ৰণে সমাজত আদিবাসীসকলৰ প্ৰতি অসন্মান আৰু ভুল ধাৰণাৰ সৃষ্টি কৰে। প্ৰকৃততে তেওঁলোকৰ সমৃদ্ধ সংস্কৃতি, জ্ঞান আৰু পৰম্পৰা আছে।

প্ৰশ্ন ১২। আদিবাসীসকলে বন সম্পদৰ বিষয়ে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ প্ৰক্ৰিয়াত অংশ ল’ব লাগে বুলি কিয় ক’ব পাৰি?

উত্তৰঃ আদিবাসীসকলে বন সম্পদৰ বিষয়ে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণত অংশ ল’ব লাগে কাৰণ — (ক) তেওঁলোকে বনত বহু শতিকা ধৰি বাস কৰি আহিছে আৰু বনৰ বিষয়ে গভীৰ জ্ঞান ৰাখে, (খ) তেওঁলোকে বনক টিকিয়াইভাৱে ব্যৱহাৰ কৰাৰ পদ্ধতি জানে, (গ) বনৰ সম্পদ তেওঁলোকৰ জীৱিকাৰ উৎস আৰু (ঘ) তেওঁলোকৰ অংশগ্ৰহণ নহ’লে তেওঁলোকৰ স্বার্থ উপেক্ষিত হয়।

প্ৰশ্ন ১৩। অর্থনৈতিক আৰু সামাজিক প্ৰান্তিকীকৰণ পৰস্পৰ সম্পৰ্কিত বুলি আপুনি মানে নে? কাৰণ দৰ্শাওক।

উত্তৰঃ হয়, অর্থনৈতিক আৰু সামাজিক প্ৰান্তিকীকৰণ পৰস্পৰ সম্পৰ্কিত। যেতিয়া আদিবাসীসকলক তেওঁলোকৰ মাটিৰ পৰা উচ্ছেদ কৰা হয়, তেতিয়া তেওঁলোকে কেৱল জীৱিকাৰ উৎসই হেৰুৱাই নোপোৱাকৈ তেওঁলোকৰ পৰম্পৰা, সংস্কৃতি আৰু পৰিচয়ও হেৰুৱায়। সামাজিক বৈষম্যই শিক্ষা আৰু কর্মসংস্থানৰ পথ বন্ধ কৰে, যাৰ ফলত দাৰিদ্ৰ্য বাঢ়ে। এনেকৈ সামাজিক প্ৰান্তিকীকৰণ অর্থনৈতিক প্ৰান্তিকীকৰণলৈ আৰু অর্থনৈতিক দুর্বলতাই পুনৰাই সামাজিক অৱনতিলৈ নিয়ে।

---

দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ

প্ৰশ্ন ১। প্ৰান্তিকীকৰণ বুলিলে কি বুজা? প্ৰান্তিকীকৃত হোৱাৰ কাৰণসমূহ বর্ণনা কৰা।

উত্তৰঃ প্ৰান্তিকীকৰণ মানে হৈছে কোনো গোষ্ঠী বা সম্প্ৰদায়ক মূলসুঁতিৰ সমাজৰ কেন্দ্ৰৰ পৰা আঁতৰাই সমাজৰ কিনাৰালৈ ঠেলি দিয়া। প্ৰান্তিকীকৃত গোষ্ঠীসমূহ দৰিদ্ৰ, ক্ষমতাহীন আৰু বঞ্চিত হয়।

প্ৰান্তিকীকৃত হোৱাৰ প্ৰধান কাৰণসমূহ হৈছে:

(ক) ভিন্ন ভাষা আৰু সংস্কৃতি: যদি কোনো গোষ্ঠীৰ ভাষা, ধৰ্ম বা পৰম্পৰা সংখ্যাগৰিষ্ঠৰ পৰা পৃথক, তেন্তে তেওঁলোকক প্ৰায়ে মূলসুঁতিৰ সমাজে গ্ৰহণ নকৰে।

(খ) অর্থনৈতিক দুর্বলতা: গৰীৱ সম্প্ৰদায়ে শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্যসেৱা পাবলৈ অসমর্থ হয়, যাৰ ফলত তেওঁলোক ক্ৰমান্বয়ে পিছপৰি থাকে।

(গ) ঐতিহাসিক বৈষম্য: ঐতিহাসিকভাৱে যিসকলক নিম্নজাতি বুলি গণ্য কৰা হৈছিল বা যিসকল শাসকীয় ব্যৱস্থাৰ বাহিৰত আছিল, তেওঁলোক আজিও প্ৰান্তিক।

(ঘ) ভূমি আৰু সম্পদ হেৰুওৱা: বান্ধ, খনি বা উদ্যোগৰ নামত মাটি হেৰুওৱা সম্প্ৰদায়সমূহ হঠাতে জীৱিকাবিহীন হৈ প্ৰান্তিক হৈ পৰে।

(ঙ) সামাজিক কলংক আৰু ভুল ধাৰণা: মাধ্যম আৰু সমাজৰ ভুল ধাৰণাই কিছুমান সম্প্ৰদায়ক “আদিম” বা “বিপজ্জনক” বুলি চিত্ৰিত কৰে, যাৰ ফলত তেওঁলোকে বৈষম্যৰ সন্মুখীন হয়।

প্ৰশ্ন ২। আদিবাসী সম্প্ৰদায়ৰ পৰিস্থিতি বর্ণনা কৰা। অসমৰ আদিবাসী সম্প্ৰদায়ৰ উল্লেখ কৰা।

উত্তৰঃ আদিবাসীসকল ভাৰতৰ আদিম বাসিন্দা। তেওঁলোকৰ বিষয়ে তলত আলোচনা কৰা হল:

জনসংখ্যা আৰু বিস্তাৰ: ভাৰতত ৫০০তকৈ অধিক ভিন্ন আদিবাসী গোষ্ঠী আছে। তেওঁলোক মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৮%। ঝাৰখণ্ড, ছত্তিশগড়, ওড়িশা, মধ্যপ্ৰদেশ আৰু উত্তৰ-পূৰ্ব ভাৰত — বিশেষকৈ অসমত তেওঁলোকৰ সংখ্যা অধিক।

সমস্যাসমূহ: বন আইনৰ সলনিৰ ফলত তেওঁলোকে বনজ সম্পদৰ অধিকাৰ হেৰুৱাইছে। বান্ধ নিৰ্মাণ, খনিকার্য আৰু জাতীয় উদ্যানৰ নামত লক্ষ লক্ষ আদিবাসীক তেওঁলোকৰ মাটিৰ পৰা উচ্ছেদ কৰা হৈছে। চহৰলৈ আহি তেওঁলোক অতি কম মজুৰিত কাম কৰিবলৈ বাধ্য হৈছে। সাক্ষৰতাৰ হাৰ আৰু স্বাস্থ্যৰ অৱস্থা অত্যন্ত দুৰ্বল।

অসমৰ আদিবাসী সম্প্ৰদায়: অসমত বড়ো (Bodo), মিছিং (Mising), কাৰ্বি (Karbi), ডিমাছা (Dimasa), ৰাভা (Rabha), সোণোৱাল কছাৰী আদি প্ৰধান জনজাতি আছে। এই সম্প্ৰদায়সমূহৰ নিজস্ব ভাষা, সংস্কৃতি আৰু লোককলা আছে। সংবিধানৰ ষষ্ঠ অনুসূচিৰ অধীনত অসমত বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল কাউন্সিল, কাৰ্বি আংলং স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ আদি গঠিত হৈছে।

প্ৰশ্ন ৩। মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰান্তিকীকৰণৰ কাৰণ আৰু প্ৰভাৱ আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ মুছলমান সম্প্ৰদায় ভাৰতৰ বৃহত্তম সংখ্যালঘু গোষ্ঠী — মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ১৩-১৪%।

প্ৰান্তিকীকৰণৰ কাৰণসমূহ:

(ক) কম সাক্ষৰতা: ২০০৬ চনৰ ছাচাৰ সমিতিৰ প্ৰতিবেদন মতে মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ মাত্ৰ ৫৯%, যি আন ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়তকৈ কম।

(খ) চৰকাৰী চাকৰিত কম প্ৰতিনিধিত্ব: ভাৰতীয় প্ৰশাসনিক সেৱা (IAS), আৰক্ষী আদি চৰকাৰী সেৱাত মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতিনিধিত্ব মাত্ৰ ৩%।

(গ) মৌলিক সুবিধাৰ অভাৱ: বিদ্যুৎ, নিৰাপদ পানীয় জল, পয়ঃপ্ৰণালী আদি সুবিধা অন্য সম্প্ৰদায়তকৈ কম পৰিমাণে পোৱা যায়।

(ঘ) সামাজিক কলংক: মুছলমান সম্প্ৰদায়ক প্ৰায়ে ভুলকৈ ৰাষ্ট্ৰবিৰোধী বুলি সন্দেহ কৰা হয়, যি এক অন্যায্য আৰু ক্ষতিকাৰক ধাৰণা।

প্ৰভাৱ: এই সকলো কাৰণত মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ আর্থ-সামাজিক অৱস্থা দুর্বল হৈছে। ছাচাৰ সমিতিয়ে এই পিছপৰা অৱস্থা দূৰ কৰিবলৈ বিভিন্ন নীতিগত পদক্ষেপৰ পৰামৰ্শ দিছিল।

প্ৰশ্ন ৪। ভাৰতৰ সংবিধানে প্ৰান্তিকীকৃত সম্প্ৰদায়ৰ অধিকাৰ কিদৰে সুৰক্ষিত কৰিছে?

উত্তৰঃ ভাৰতৰ সংবিধানে প্ৰান্তিকীকৃত সম্প্ৰদায়সমূহৰ সুৰক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছে:

(ক) মৌলিক অধিকাৰ: সংবিধানৰ অনুচ্ছেদ ১৪ অনুযায়ী সকলো নাগৰিক আইনৰ দৃষ্টিত সমান। অনুচ্ছেদ ১৫ জাতি, ধৰ্ম বা লিংগৰ ভিত্তিত বৈষম্যৰ নিষেধ কৰে।

(খ) অস্পৃশ্যতা বিলোপ: অনুচ্ছেদ ১৭ অনুযায়ী অস্পৃশ্যতা সম্পূর্ণৰূপে নিষিদ্ধ আৰু ইয়া আইনগত অপৰাধ।

(গ) সংখ্যালঘুৰ সাংস্কৃতিক অধিকাৰ: অনুচ্ছেদ ২৯-৩০ অনুযায়ী সংখ্যালঘুসকলে নিজৰ ভাষা, লিপি আৰু সংস্কৃতি ৰক্ষা কৰিব পাৰে আৰু নিজৰ শিক্ষানুষ্ঠান স্থাপন কৰিব পাৰে।

(ঘ) সংৰক্ষণ নীতি: তফচিলী জাতি আৰু জনজাতিৰ বাবে শিক্ষা, চৰকাৰী চাকৰি আৰু আইনসভাত আসন সংৰক্ষণৰ ব্যৱস্থা আছে।

(ঙ) পঞ্চম আৰু ষষ্ঠ অনুসূচি: আদিবাসী-অধ্যুষিত অঞ্চলত শাসন পৰিচালনাৰ বাবে বিশেষ ব্যৱস্থা। অসমৰ বড়োলেণ্ড, কাৰ্বি আংলং আদি ষষ্ঠ অনুসূচিৰ অধীনত।

---

শূন্যস্থান পূৰণ কৰা

১। ভাৰতত ________ তকৈ অধিক ভিন্ন আদিবাসী গোষ্ঠী আছে।

উত্তৰঃ ৫০০।

২। আদিবাসীসকল ভাৰতৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ________%।

উত্তৰঃ ৮।

৩। মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ আর্থ-সামাজিক অৱস্থা অধ্যয়ন কৰা সমিতিৰ নাম ________ সমিতি।

উত্তৰঃ ছাচাৰ (Sachar)।

৪। ছাচাৰ সমিতিৰ প্ৰতিবেদন ________ চনত প্ৰকাশিত হৈছিল।

উত্তৰঃ ২০০৬।

৫। সংবিধানত আদিবাসীসকলক ________ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।

উত্তৰঃ তফচিলী জনজাতি (Scheduled Tribes)।

৬। অসমৰ বড়ো, ________, কাৰ্বি, ডিমাছা আদি মুখ্য জনজাতি সম্প্ৰদায়।

উত্তৰঃ মিছিং (Mising)।

৭। সংবিধানৰ অনুচ্ছেদ ________ অনুযায়ী অস্পৃশ্যতা নিষিদ্ধ।

উত্তৰঃ ১৭।

৮। সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ সাংস্কৃতিক অধিকাৰ সংবিধানৰ অনুচ্ছেদ ________ ত সুৰক্ষিত।

উত্তৰঃ ২৯-৩০।

৯। যিসকলক ঐতিহাসিকভাৱে অস্পৃশ্য বুলি গণ্য কৰা হৈছিল তেওঁলোকক সংবিধানত ________ বোলা হয়।

উত্তৰঃ তফচিলী জাতি (Scheduled Castes) বা দলিত।

১০। ভাৰতত মুছলমান সম্প্ৰদায় মুঠ জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ________%।

উত্তৰঃ ১৩-১৪।

---

শুদ্ধ নে অশুদ্ধ

১। সংখ্যায় সৰু হোৱাটো সামাজিক প্ৰান্তিকীকৰণৰ কাৰণ হ’ব পাৰে।

উত্তৰঃ শুদ্ধ। সংখ্যাগৰিষ্ঠ গোষ্ঠীৰ তুলনাত সংখ্যায় কম হোৱাৰ ফলে সম্প্ৰদায়সমূহে প্ৰায়ে বৈষম্য আৰু প্ৰান্তিকীকৰণৰ সন্মুখীন হয়।

২। ভাৰতত মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ সর্বোচ্চ।

উত্তৰঃ অশুদ্ধ। ছাচাৰ সমিতিৰ প্ৰতিবেদন মতে মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ আন ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়তকৈ কম।

৩। আদিবাসীসকলক সংবিধানত তফচিলী জনজাতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।

উত্তৰঃ শুদ্ধ।

৪। সংবিধানে অস্পৃশ্যতাক বৈধ বুলি স্বীকৃতি দিছে।

উত্তৰঃ অশুদ্ধ। সংবিধানৰ অনুচ্ছেদ ১৭ অনুযায়ী অস্পৃশ্যতা সম্পূর্ণৰূপে নিষিদ্ধ আৰু ই এক আইনগত অপৰাধ।

৫। অর্থনৈতিক আৰু সামাজিক প্ৰান্তিকীকৰণ পৰস্পৰ সম্পৰ্কহীন।

উত্তৰঃ অশুদ্ধ। অর্থনৈতিক আৰু সামাজিক প্ৰান্তিকীকৰণ পৰস্পৰ ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত। এটাই আনটোক প্ৰভাৱিত কৰে।

৬। ছাচাৰ সমিতিৰ প্ৰতিবেদনে মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ উন্নত আর্থ-সামাজিক অৱস্থা দেখুৱাইছিল।

উত্তৰঃ অশুদ্ধ। ছাচাৰ সমিতিৰ প্ৰতিবেদনে মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ আর্থ-সামাজিক পিছপৰা অৱস্থা উন্মোচন কৰিছিল।

৭। বড়ো, মিছিং আৰু কাৰ্বি অসমৰ জনজাতি সম্প্ৰদায়।

উত্তৰঃ শুদ্ধ। এই তিনিওটা অসমৰ মুখ্য জনজাতি সম্প্ৰদায় আৰু তেওঁলোক সংবিধানৰ তফচিলী জনজাতি তালিকাভুক্ত।

৮। সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সমূহে নিজৰ শিক্ষানুষ্ঠান স্থাপন কৰিব পাৰে।

উত্তৰঃ শুদ্ধ। সংবিধানৰ অনুচ্ছেদ ৩০ অনুযায়ী সকলো সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ে নিজৰ পছন্দৰ শিক্ষানুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠা আৰু পৰিচালনা কৰাৰ অধিকাৰ ৰাখে।

---

মিলোৱা

‘ক’ স্তম্ভ	‘খ’ স্তম্ভ
১। প্ৰান্তিকীকৰণ	(ক) ২০০৬ চনৰ প্ৰতিবেদন, মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ অৱস্থা
২। আদিবাসী/জনজাতি	(খ) সমাজৰ কিনাৰালৈ ঠেলি দিয়া
৩। ছাচাৰ সমিতি	(গ) অনুচ্ছেদ ১৭ — আইনগত অপৰাধ
৪। অস্পৃশ্যতা	(ঘ) ভাৰতৰ ৮%; ৫০০তকৈ অধিক গোষ্ঠী
৫। সংখ্যালঘু	(ঙ) বড়ো, মিছিং, কাৰ্বি — অসমৰ জনজাতি
৬। অসমৰ জনজাতি	(চ) সংখ্যায় কম, ধৰ্মীয়/ভাষিক ভিন্নতা
৭। ষষ্ঠ অনুসূচি	(ছ) আদিবাসী অঞ্চলৰ স্বায়ত্তশাসন

উত্তৰঃ ১–(খ), ২–(ঘ), ৩–(ক), ৪–(গ), ৫–(চ), ৬–(ঙ), ৭–(ছ)।