সাৰাংশ: অষ্টম শ্ৰেণীৰ ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ পঞ্চম অধ্যায় “ন্যায়বিভাগ” — এই অধ্যায়ত ভাৰতৰ ন্যায়বিভাগীয় ব্যৱস্থাৰ গঠন, কার্যপ্ৰণালী আৰু গুৰুত্বৰ বিষয়ে বিস্তাৰিত আলোচনা কৰা হৈছে। ন্যায়বিভাগ হৈছে চৰকাৰৰ তৃতীয় স্তম্ভ যিয়ে সংবিধান ব্যাখ্যা কৰে, নাগৰিকৰ মৌলিক অধিকাৰ ৰক্ষা কৰে আৰু আইনৰ শাসন নিশ্চিত কৰে। ভাৰতৰ ন্যায়বিভাগীয় ব্যৱস্থা স্বাধীন — অৰ্থাৎ আইনসভা বা কার্যপালিকাই আদালতৰ কার্যত হস্তক্ষেপ কৰিব নোৱাৰে। সর্বোচ্চ ন্যায়ালয় (Supreme Court) হৈছে দেশৰ শীৰ্ষ আদালত, তাৰ তলত উচ্চ ন্যায়ালয় (High Court), জিলা আদালত (District Court) আৰু অধীনস্থ আদালতসমূহ আছে। অসমৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ নাম গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয় (Gauhati High Court) যি ১৯৪৮ চনত স্থাপিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰত অসম, নাগালেণ্ড, মিজোৰাম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশ পৰে।
ন্যায়বিভাগৰ প্ৰধান কার্যসমূহ হৈছে — বিবাদ নিষ্পত্তি কৰা, ন্যায়িক পুনৰীক্ষণ (Judicial Review) আৰু মৌলিক অধিকাৰ ৰক্ষা কৰা। ন্যায়িক পুনৰীক্ষণৰ ক্ষমতাবলে সর্বোচ্চ ন্যায়ালয়ে যিকোনো আইন সংবিধানবিৰোধী হ’লে বাতিল কৰিব পাৰে। জনস্বার্থ মামলা (Public Interest Litigation — PIL) ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে যিকোনো নাগৰিকে সমাজৰ স্বার্থত সর্বোচ্চ বা উচ্চ ন্যায়ালয়ত গোচৰ দাখিল কৰিব পাৰে। ফৌজদাৰী আইন (Criminal Law) আৰু দেৱানী আইন (Civil Law) — এই দুই প্ৰকাৰৰ গোচৰ আদালতে বিচাৰ কৰে। এফ.আই.আৰ. (FIR — First Information Report) হৈছে কোনো অপৰাধৰ বিষয়ে আৰক্ষীৰ ওচৰত দিয়া প্ৰথম লিখিত অভিযোগ। ন্যায়বিভাগৰ স্বাধীনতা গণতন্ত্ৰৰ মূল ভেটি।
Summary: Chapter 5 of Class 8 Political Science, “Judiciary,” explains the structure, functions, and importance of India’s judicial system. The judiciary is the third pillar of government, responsible for interpreting the Constitution, protecting Fundamental Rights, and ensuring the rule of law. India has an independent judiciary, meaning the legislature and executive cannot interfere with court proceedings. The Supreme Court is the apex court of India, followed by High Courts at the state level, District Courts at the district level, and subordinate courts below them. Assam’s High Court is the Gauhati High Court, established on 5 April 1948, with jurisdiction over Assam, Nagaland, Mizoram, and Arunachal Pradesh. Key judicial functions include dispute resolution, judicial review (power to strike down unconstitutional laws), and enforcement of Fundamental Rights. Public Interest Litigation (PIL), introduced in the 1980s, allows any citizen to approach the Supreme Court or High Court for matters of public interest. Courts handle both Criminal Law (offences like theft and murder, initiated by FIR) and Civil Law (disputes over property, contracts, etc.). The independence of the judiciary is essential to democracy and the protection of citizens’ rights.
ভাৰতীয় ন্যায়বিভাগৰ স্তৰবিন্যাস
| স্তৰ (Level) | আদালত (Court) | বিৱৰণ (Details) |
|---|---|---|
| ১ম (শীৰ্ষ) | সর্বোচ্চ ন্যায়ালয় (Supreme Court) | নতুন দিল্লী; ভাৰতৰ শীৰ্ষ আদালত; ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ + অন্যান্য ন্যায়াধীশ; চূড়ান্ত আপিল আদালত |
| ২য় | উচ্চ ন্যায়ালয় (High Court) | প্ৰতিখন ৰাজ্যত এখনকৈ; অসমৰ বাবে গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয় (১৯৪৮); অসম, নাগালেণ্ড, মিজোৰাম, অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰ |
| ৩য় | জিলা আদালত (District Court) | প্ৰতিটো জিলাত; দেৱানী আৰু ফৌজদাৰী গোচৰ বিচাৰ কৰে |
| ৪র্থ (নিম্নতম) | অধীনস্থ আদালত (Subordinate Courts) | তালুক/মহকুমা পর্যায়ত; মুখ্য ন্যায়িক দণ্ডাধিশ (CJM), দেৱানী ন্যায়াধীশ আদি |
চমু প্ৰশ্নোত্তৰ
প্ৰশ্ন ১। ন্যায়বিভাগ মানে কি?
উত্তৰঃ ন্যায়বিভাগ হৈছে চৰকাৰৰ সেই শাখা যিয়ে আইনৰ ব্যাখ্যা কৰে, বিবাদ নিষ্পত্তি কৰে আৰু নাগৰিকৰ মৌলিক অধিকাৰ ৰক্ষা কৰে। ইয়াত দেশৰ সকলো স্তৰৰ আদালতসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত।
প্ৰশ্ন ২। ভাৰতৰ শীৰ্ষ আদালত কোনটো আৰু ই ক’ত অৱস্থিত?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ শীৰ্ষ আদালত হৈছে সর্বোচ্চ ন্যায়ালয় (Supreme Court)। ই নতুন দিল্লীত অৱস্থিত। সর্বোচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ৰায় চূড়ান্ত — ইয়াৰ বিৰুদ্ধে আন কোনো আদালতত আপিল কৰিব নোৱাৰি।
প্ৰশ্ন ৩। গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ বিষয়ে কি জানা?
উত্তৰঃ গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয় হৈছে অসমৰ উচ্চ ন্যায়ালয়। ই ১৯৪৮ চনৰ ৫ এপ্ৰিলত স্থাপিত হৈছিল। এই উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰত অসম, নাগালেণ্ড, মিজোৰাম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশ — এই চাৰিখন ৰাজ্য পৰে। ভাৰতৰ ভিতৰত ৰাজ্যৰ সংখ্যাৰ হিচাপত ইয়াৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰ সর্বাধিক।
প্ৰশ্ন ৪। ন্যায়বিভাগৰ স্বাধীনতা মানে কি বুজায়?
উত্তৰঃ ন্যায়বিভাগৰ স্বাধীনতা মানে হৈছে আদালতসমূহে আইনসভা বা কার্যপালিকাৰ কোনো চাপ বা প্ৰভাৱ নোহোৱাকৈ নিজৰ বিচাৰ কার্য পৰিচালনা কৰিব পাৰে। ন্যায়াধীশসকলক নিৰ্বাচনৰ জৰিয়তে বাছনি কৰা নহয় আৰু তেওঁলোকক সহজে পদচ্যুত কৰিব নোৱাৰি।
প্ৰশ্ন ৫। ন্যায়িক পুনৰীক্ষণ (Judicial Review) কি?
উত্তৰঃ ন্যায়িক পুনৰীক্ষণ হৈছে সর্বোচ্চ ন্যায়ালয়ৰ সেই ক্ষমতা যাৰ দ্বাৰা ই সংসদে প্ৰণয়ন কৰা যিকোনো আইন সংবিধানৰ মূল কাঠামো লঙ্ঘন কৰিলে সেই আইন অসাংবিধানিক ঘোষণা কৰি বাতিল কৰিব পাৰে।
প্ৰশ্ন ৬। জনস্বার্থ মামলা (PIL) কি?
উত্তৰঃ জনস্বার্থ মামলা (Public Interest Litigation — PIL) হৈছে এনে এক বিচাৰিক ব্যৱস্থা যাৰ জৰিয়তে যিকোনো নাগৰিক বা সংস্থাই জনসাধাৰণৰ অধিকাৰ হৰণ হলে সর্বোচ্চ ন্যায়ালয় বা উচ্চ ন্যায়ালয়ত গোচৰ দাখিল কৰিব পাৰে। ১৯৮০ৰ দশকত এই ব্যৱস্থা প্ৰৱর্তন কৰা হয় আৰু আনকি চিঠি বা তাঁৰ বার্তাকো PIL হিচাপে গণ্য কৰিব পাৰি।
প্ৰশ্ন ৭। এফ.আই.আৰ. (FIR) মানে কি?
উত্তৰঃ FIR মানে হৈছে First Information Report বা প্ৰথম তথ্য প্ৰতিবেদন। কোনো অপৰাধ সংঘটিত হলে পীড়িত ব্যক্তি বা প্ৰত্যক্ষদর্শীয়ে আৰক্ষী থানাত এই লিখিত অভিযোগ দাখিল কৰে। FIR দাখিলৰ পিছতহে আৰক্ষীয়ে তদন্ত আৰম্ভ কৰে।
প্ৰশ্ন ৮। ফৌজদাৰী আইন (Criminal Law) কি?
উত্তৰঃ ফৌজদাৰী আইনে চুৰি, হত্যা, ডকাইতি, ধৰ্ষণ আদি সমাজবিৰোধী কার্যকলাপৰ বিৰুদ্ধে ব্যৱস্থা লয়। এনে গোচৰত অভিযুক্তজনক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয় আৰু প্ৰমাণিত হলে কাৰাদণ্ড বা জৰিমানা বিহা হয়। ফৌজদাৰী গোচৰ FIR দাখিলৰ পৰা আৰম্ভ হয়।
প্ৰশ্ন ৯। দেৱানী আইন (Civil Law) কি?
উত্তৰঃ দেৱানী আইনে ব্যক্তিগত বিবাদসমূহ নিষ্পত্তি কৰে — যেনে সম্পত্তিৰ বিবাদ, চুক্তিভঙ্গ, বিবাহ-বিচ্ছেদ, উত্তৰাধিকাৰ আদি। দেৱানী গোচৰত আদালতৰ ওচৰত আবেদন দাখিল কৰা হয় আৰু ৰায়ত ক্ষতিপূৰণ বা নির্দিষ্ট কার্য সম্পাদনৰ নির্দেশ দিয়া হয়।
প্ৰশ্ন ১০। সর্বোচ্চ ন্যায়ালয়ৰ মৌলিক অধিকাৰক্ষেত্ৰ (Original Jurisdiction) কি?
উত্তৰঃ সর্বোচ্চ ন্যায়ালয়ৰ মৌলিক অধিকাৰক্ষেত্ৰ মানে হৈছে কিছুমান বিশেষ গোচৰ প্ৰথমতে সর্বোচ্চ ন্যায়ালয়তে বিচাৰ হয়। দুখন বা ততোধিক ৰাজ্যৰ মাজত বিবাদ, কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্যৰ মাজত বিবাদ আদি এনে গোচৰৰ উদাহৰণ।
প্ৰশ্ন ১১। আপিল অধিকাৰক্ষেত্ৰ (Appellate Jurisdiction) কি?
উত্তৰঃ আপিল অধিকাৰক্ষেত্ৰ মানে হৈছে তলৰ আদালতৰ ৰায়ত অসন্তুষ্ট হলে বিচাৰ্য পক্ষই ওপৰৰ আদালতত আপিল কৰিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে জিলা আদালতৰ ৰায়ৰ বিৰুদ্ধে উচ্চ ন্যায়ালয়ত আৰু উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ৰায়ৰ বিৰুদ্ধে সর্বোচ্চ ন্যায়ালয়ত আপিল কৰিব পাৰি।
প্ৰশ্ন ১২। হেবিয়াছ কৰ্পাছ (Habeas Corpus) ৰিট কি?
উত্তৰঃ হেবিয়াছ কৰ্পাছ এটা লেটিন শব্দ যাৰ অর্থ হৈছে “দেহটো উপস্থাপন কৰা”। এই ৰিটৰ জৰিয়তে আদালতে কোনো ব্যক্তিক অবৈধভাৱে আটক কৰিলে তেওঁক আদালতৰ সন্মুখত উপস্থাপন কৰিবলৈ নির্দেশ দিব পাৰে।
প্ৰশ্ন ১৩। ন্যায়বিভাগৰ মুখ্য কার্যসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ ন্যায়বিভাগৰ মুখ্য কার্যসমূহ হৈছে — (ক) বিবাদ নিষ্পত্তি কৰা, (খ) ন্যায়িক পুনৰীক্ষণৰ (Judicial Review) জৰিয়তে সংবিধান ৰক্ষা কৰা, (গ) নাগৰিকৰ মৌলিক অধিকাৰ সুনিশ্চিত কৰা আৰু (ঘ) আইনৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰা।
দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ
প্ৰশ্ন ১। ভাৰতৰ ন্যায়বিভাগীয় ব্যৱস্থাৰ স্তৰবিন্যাস বর্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ ন্যায়বিভাগীয় ব্যৱস্থা এখন সমন্বিত (Integrated) ব্যৱস্থা — অর্থাৎ উচ্চতৰ আদালতৰ ৰায় নিম্নতৰ আদালতৰ বাবে বাধ্যতামূলক। এই ব্যৱস্থাৰ স্তৰসমূহ হৈছে:
(ক) সর্বোচ্চ ন্যায়ালয় (Supreme Court): ভাৰতৰ শীৰ্ষ আদালত নতুন দিল্লীত অৱস্থিত। ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ (Chief Justice of India) আৰু অন্যান্য ন্যায়াধীশে ইয়াত বিচাৰকার্য পৰিচালনা কৰে। ইয়াৰ ৰায় চূড়ান্ত আৰু সমগ্ৰ দেশত বাধ্যতামূলক।
(খ) উচ্চ ন্যায়ালয় (High Court): প্ৰতিখন ৰাজ্যত এখনকৈ উচ্চ ন্যায়ালয় আছে। অসমৰ উচ্চ ন্যায়ালয় হৈছে গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয় যি ১৯৪৮ চনত স্থাপিত হৈছিল। ই ৰাজ্য স্তৰত আপিল গোচৰ শুনে।
(গ) জিলা আদালত (District Court): প্ৰতিটো জিলাত জিলা আদালত আছে। ই দেৱানী আৰু ফৌজদাৰী দুয়ো ধৰণৰ গোচৰ পৰিচালনা কৰে।
(ঘ) অধীনস্থ আদালত (Subordinate Courts): জিলা আদালতৰ তলত তালুক বা মহকুমা পর্যায়ত অধীনস্থ আদালতসমূহ কার্যনির্বাহ কৰে। এইসমূহ হৈছে মুখ্য ন্যায়িক দণ্ডাধিশ আদালত, দেৱানী ন্যায়াধীশ আদালত ইত্যাদি।
প্ৰশ্ন ২। ন্যায়বিভাগৰ স্বাধীনতা কিয় প্ৰয়োজনীয়? বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ গণতান্ত্ৰিক ব্যৱস্থাত ন্যায়বিভাগৰ স্বাধীনতা অপৰিহার্য। কাৰণসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হল:
(ক) নিৰপেক্ষ বিচাৰ: যদি ন্যায়াধীশসকল চৰকাৰৰ নিয়ন্ত্ৰণত থাকে, তেন্তে তেওঁলোকে স্বাধীনভাৱে বিচাৰ কৰিব নোৱাৰে। শাসকীয় দলৰ বিৰুদ্ধে ৰায় দিবলৈ সাহস নকৰিব।
(খ) মৌলিক অধিকাৰ সুৰক্ষা: স্বাধীন ন্যায়বিভাগহে ধনী-দুখীয়া নির্বিশেষে সকলো নাগৰিকৰ মৌলিক অধিকাৰ সমানভাৱে ৰক্ষা কৰিব পাৰে।
(গ) ক্ষমতাৰ ভাৰসাম্য: ন্যায়বিভাগে আইনসভা আৰু কার্যপালিকাৰ ক্ষমতাৰ অপব্যৱহাৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। ন্যায়িক পুনৰীক্ষণৰ জৰিয়তে সংবিধানবিৰোধী আইন বাতিল কৰিব পাৰে।
(ঘ) আইনৰ শাসন: স্বাধীন ন্যায়বিভাগ থকালে দেশত আইনৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠিত হয়। কোনো ব্যক্তি বা প্ৰতিষ্ঠান আইনৰ ঊর্ধ্বত নহয়।
সেয়েহে সংবিধানত ন্যায়াধীশসকলৰ নিযুক্তি, কার্যকাল আৰু দৰমহাৰ নিৰাপত্তাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।
প্ৰশ্ন ৩। ফৌজদাৰী আইন আৰু দেৱানী আইনৰ মাজত পার্থক্য লিখা।
| বিষয় | ফৌজদাৰী আইন (Criminal Law) | দেৱানী আইন (Civil Law) |
|---|---|---|
| প্ৰকৃতি | সমাজবিৰোধী অপৰাধ — চুৰি, হত্যা, ডকাইতি | ব্যক্তিগত বিবাদ — সম্পত্তি, চুক্তি, বিবাহ-বিচ্ছেদ |
| গোচৰ আৰম্ভ | FIR (প্ৰথম তথ্য প্ৰতিবেদন) দাখিলৰ জৰিয়তে | আদালতত আবেদনপত্ৰ দাখিলৰ জৰিয়তে |
| শাস্তি | কাৰাদণ্ড, জৰিমানা বা মৃত্যুদণ্ড | ক্ষতিপূৰণ বা নির্দিষ্ট কার্য সম্পাদনৰ নির্দেশ |
| উদাহৰণ | চোৰ ধৰা, হত্যাৰ গোচৰ | জমি-বিবাদ, ঋণ পুনৰুদ্ধাৰ |
প্ৰশ্ন ৪। জনস্বার্থ মামলা (PIL) ৰ গুৰুত্ব কি? বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ জনস্বার্থ মামলা (PIL — Public Interest Litigation) ১৯৮০ৰ দশকত ভাৰতৰ সর্বোচ্চ ন্যায়ালয়ে প্ৰৱর্তন কৰিছিল। ইয়াৰ গুৰুত্বসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হল:
(ক) সকলোৰে বাবে ন্যায়: PIL ৰ আগতে দুখীয়া মানুহে ন্যায় পাবলৈ আর্থিক কাৰণত অসমর্থ আছিল। PIL ৰ জৰিয়তে যিকোনো ব্যক্তি বা সংস্থাই আন কাৰোবাৰ স্বার্থত গোচৰ দাখিল কৰিব পাৰে।
(খ) সহজ পদ্ধতি: PIL দাখিলৰ প্ৰক্ৰিয়া সৰল কৰা হৈছে। আনকি সর্বোচ্চ ন্যায়ালয় বা উচ্চ ন্যায়ালয়লৈ পাঠোৱা চিঠি বা তাঁৰ বার্তাকো PIL ৰূপে গণ্য কৰিব পাৰি।
(গ) পৰিবেশ ৰক্ষা: পৰিবেশ দূষণ, গছ কটা, নদী দূষণ আদি বিষয়তো PIL দাখিল কৰিব পাৰি।
(ঘ) দুর্নীতিৰ বিৰুদ্ধে: চৰকাৰী কর্মচাৰী বা নেতাৰ দুর্নীতিৰ বিষয়তো PIL দাখিল কৰিব পাৰি।
সামগ্ৰিকভাৱে PIL ন্যায়ৰ পৰিসৰ বহল কৰি সাধাৰণ মানুহৰ হাতলৈ আনিছে।
প্ৰশ্ন ৫। ৰিট (Writ) কাক বোলে? বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ ৰিটৰ নাম আৰু অর্থ লিখা।
উত্তৰঃ ৰিট হৈছে সর্বোচ্চ ন্যায়ালয় বা উচ্চ ন্যায়ালয়ে জাৰি কৰা এক বিশেষ আদেশ যাৰ দ্বাৰা নাগৰিকৰ মৌলিক অধিকাৰ ৰক্ষা কৰা হয়। সংবিধানৰ ৩২ অনুচ্ছেদ অনুযায়ী সর্বোচ্চ ন্যায়ালয়ে পাঁচ প্ৰকাৰৰ ৰিট জাৰি কৰিব পাৰে:
- হেবিয়াছ কৰ্পাছ (Habeas Corpus): অর্থ “দেহটো উপস্থাপন কৰা” — কোনো ব্যক্তিক অবৈধভাৱে আটক কৰিলে তেওঁক আদালতত হাজিৰ কৰাৰ আদেশ।
- মেণ্ডামাছ (Mandamus): অর্থ “আমি আদেশ দিওঁ” — চৰকাৰী বিষয়া বা সংস্থাই নিজৰ দায়িত্ব পালন নকৰিলে তেওঁলোকক দায়িত্ব পালন কৰিবলৈ দিয়া আদেশ।
- প্ৰহিবিচন (Prohibition): তলৰ আদালতে নিজৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ বাহিৰত গৈ কার্য কৰিলে তাক বন্ধ কৰিবলৈ দিয়া আদেশ।
- চার্চিওৰাৰি (Certiorari): তলৰ আদালতৰ গোচৰ উচ্চতৰ আদালতলৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ আদেশ।
- কুৱো ৱাৰেণ্টো (Quo Warranto): অর্থ “কি অধিকাৰেৰে” — কোনো ব্যক্তিয়ে অবৈধভাৱে চৰকাৰী পদ দখল কৰিলে সেই অধিকাৰৰ উৎস জানিবলৈ দিয়া আদেশ।
শূন্যস্থান পূৰণ কৰা
১। ভাৰতৰ শীৰ্ষ আদালতৰ নাম ________।
উত্তৰঃ সর্বোচ্চ ন্যায়ালয় (Supreme Court)।
২। সর্বোচ্চ ন্যায়ালয় ________ চহৰত অৱস্থিত।
উত্তৰঃ নতুন দিল্লী।
৩। অসমৰ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ নাম ________।
উত্তৰঃ গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়।
৪। গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয় ________ চনত স্থাপিত হৈছিল।
উত্তৰঃ ১৯৪৮।
৫। FIR মানে ________।
উত্তৰঃ First Information Report (প্ৰথম তথ্য প্ৰতিবেদন)।
৬। PIL মানে ________।
উত্তৰঃ Public Interest Litigation (জনস্বার্থ মামলা)।
৭। “দেহটো উপস্থাপন কৰা” অর্থ থকা ৰিটটোৰ নাম ________।
উত্তৰঃ হেবিয়াছ কৰ্পাছ (Habeas Corpus)।
৮। PIL ________ৰ দশকত প্ৰৱর্তন কৰা হৈছিল।
উত্তৰঃ ১৯৮০।
৯। ন্যায়বিভাগীয় ব্যৱস্থাত তলৰ আদালতৰ ৰায়ৰ বিৰুদ্ধে ওপৰৰ আদালতত দাখিল কৰা গোচৰক ________ বোলে।
উত্তৰঃ আপিল।
১০। সংসদৰ কোনো আইন সংবিধানবিৰোধী হলে সর্বোচ্চ ন্যায়ালয়ে ________ ক্ষমতাৰ দ্বাৰা সেই আইন বাতিল কৰিব পাৰে।
উত্তৰঃ ন্যায়িক পুনৰীক্ষণ (Judicial Review)।
শুদ্ধ নে অশুদ্ধ
১। সর্বোচ্চ ন্যায়ালয় মুম্বাইত অৱস্থিত।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। সর্বোচ্চ ন্যায়ালয় নতুন দিল্লীত অৱস্থিত।
২। গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰত অসম, নাগালেণ্ড, মিজোৰাম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশ পৰে।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৩। PIL ৰ জৰিয়তে কেৱল ধনী মানুহেহে ন্যায়ালয়ত গোচৰ দাখিল কৰিব পাৰে।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। PIL ৰ জৰিয়তে যিকোনো নাগৰিকে ন্যায়ালয়ত গোচৰ দাখিল কৰিব পাৰে।
৪। সর্বোচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ৰায়ৰ বিৰুদ্ধে আন কোনো আদালতত আপিল কৰিব পাৰি।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। সর্বোচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ৰায় চূড়ান্ত — ইয়াৰ বিৰুদ্ধে আপিল কৰিব নোৱাৰি।
৫। ফৌজদাৰী গোচৰত FIR দাখিল কৰা হয়।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৬। ন্যায়িক পুনৰীক্ষণৰ জৰিয়তে সর্বোচ্চ ন্যায়ালয়ে সংবিধানবিৰোধী আইন বাতিল কৰিব পাৰে।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৭। দেৱানী গোচৰত কাৰাদণ্ড দিয়া হয়।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। দেৱানী গোচৰত সাধাৰণতে ক্ষতিপূৰণ বা নির্দিষ্ট কার্য সম্পাদনৰ নির্দেশ দিয়া হয়, কাৰাদণ্ড নহয়।
মিলোৱা
| ‘ক’ স্তম্ভ | ‘খ’ স্তম্ভ |
|---|---|
| ১। সর্বোচ্চ ন্যায়ালয় | (ক) প্ৰথম তথ্য প্ৰতিবেদন |
| ২। হেবিয়াছ কৰ্পাছ | (খ) সমাজবিৰোধী অপৰাধ |
| ৩। FIR | (গ) নতুন দিল্লী; ভাৰতৰ শীৰ্ষ আদালত |
| ৪। ফৌজদাৰী আইন | (ঘ) দেহটো উপস্থাপন কৰা |
| ৫। PIL | (ঙ) জনস্বার্থ মামলা |
| ৬। গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয় | (চ) অসমৰ উচ্চ ন্যায়ালয়; ১৯৪৮ |
| ৭। ন্যায়িক পুনৰীক্ষণ | (ছ) সংবিধানবিৰোধী আইন বাতিল কৰাৰ ক্ষমতা |
উত্তৰঃ ১–(গ), ২–(ঘ), ৩–(ক), ৪–(খ), ৫–(ঙ), ৬–(চ), ৭–(ছ)।