সাৰাংশ: সম্পদ হৈছে এনে যিকোনো বস্তু বা পদাৰ্থ যাক মানুহৰ প্ৰয়োজন পূৰণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। উপযোগিতা বা ব্যৱহাৰযোগ্যতাই যিকোনো বস্তুক সম্পদলৈ পৰিণত কৰে। সম্পদক উৎপত্তিৰ ভিত্তিত প্ৰাকৃতিক, মানৱনিৰ্মিত আৰু মানৱ সম্পদ বুলি ভাগ কৰিব পাৰি। প্ৰাকৃতিক সম্পদক পুনৰুৎপাদনযোগ্য (সৌৰশক্তি, বায়ু, পানী) আৰু অপুনৰুৎপাদনযোগ্য (কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম) সম্পদ বুলি ভাগ কৰা হয়। সম্পদৰ টেকসই উন্নয়ন মানে ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজন পূৰণৰ সক্ষমতা অক্ষুণ্ণ ৰাখি বৰ্তমানৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰা। সম্পদ সংৰক্ষণ আমাৰ ভৱিষ্যতৰ বাবে অতি জৰুৰী।
Summary: Resources are anything that can be used to satisfy a need — from water we drink to the energy we use. Utility or usability makes a substance a resource. Resources are classified as natural (renewable and non-renewable), human-made, and human resources. Renewable resources like solar energy, wind, and water replenish quickly, while non-renewable resources like coal and petroleum have limited stocks. Sustainable development means meeting present needs without compromising the ability of future generations to meet their own needs. Resource conservation is essential for the long-term well-being of humanity and the planet.
সম্পদৰ শ্ৰেণীবিভাজন (Classification of Resources)
| ভিত্তি (Basis) | প্ৰকাৰ (Types) | উদাহৰণ (Examples) |
|---|---|---|
| উৎপত্তিৰ ভিত্তিত | জৈৱ সম্পদ (Biotic) | উদ্ভিদ, প্ৰাণী, মীন, বনজ সম্পদ |
| উৎপত্তিৰ ভিত্তিত | অজৈৱ সম্পদ (Abiotic) | মাটি, শিল, খনিজ পদাৰ্থ, বায়ু, পানী |
| পুনৰুৎপাদনৰ ভিত্তিত | পুনৰুৎপাদনযোগ্য সম্পদ (Renewable) | সৌৰশক্তি, বায়ুশক্তি, পানী, অৰণ্য, বন্যপ্ৰাণী |
| পুনৰুৎপাদনৰ ভিত্তিত | অপুনৰুৎপাদনযোগ্য সম্পদ (Non-Renewable) | কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম, প্ৰাকৃতিক গেছ, খনিজ পদাৰ্থ |
| মালিকানাৰ ভিত্তিত | ব্যক্তিগত সম্পদ (Individual) | ব্যক্তিৰ মালিকানাধীন মাটি, ঘৰ |
| মালিকানাৰ ভিত্তিত | সামূহিক সম্পদ (Community) | চৰণীয়া পথাৰ, সামূহিক বন |
| মালিকানাৰ ভিত্তিত | ৰাষ্ট্ৰীয় সম্পদ (National) | খনিজ সম্পদ, নদ-নদী, ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান |
| মালিকানাৰ ভিত্তিত | আন্তৰ্জাতিক সম্পদ (International) | সাগৰীয় জলসীমাৰ বাহিৰৰ মহাসাগৰৰ সম্পদ |
| বিকাশৰ ভিত্তিত | সম্ভাৱ্য সম্পদ (Potential) | হিমালয়ত তেল/গেছ ভাণ্ডাৰ, মৰু অঞ্চলত সৌৰশক্তি |
| বিকাশৰ ভিত্তিত | প্ৰকৃত সম্পদ (Actual) | অসমৰ তেল, পানীবিদ্যুৎ উৎপাদন |
| বিকাশৰ ভিত্তিত | মজুদ সম্পদ (Stock) | হাইড্ৰ’জেন জ্বালানি (প্ৰযুক্তি এতিয়াও পূৰ্ণ নহয়) |
| বিকাশৰ ভিত্তিত | সংৰক্ষিত সম্পদ (Reserves) | নদীৰ পানী (বাঁধ নিৰ্মাণ কৰি ভৱিষ্যতৰ বাবে ৰখা) |
চমু প্ৰশ্নোত্তৰ
প্ৰশ্ন ১। সম্পদ কাক বোলে?
উত্তৰঃ যিকোনো বস্তু বা পদাৰ্থ যাক মানুহৰ প্ৰয়োজন পূৰণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি তাকে সম্পদ বোলে। উপযোগিতা বা ব্যৱহাৰযোগ্যতাই যিকোনো বস্তুক সম্পদলৈ পৰিণত কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, আমি পান কৰা পানী, ব্যৱহাৰ কৰা বিদ্যুৎ — এই সকলোবোৰ সম্পদ।
প্ৰশ্ন ২। পুনৰুৎপাদনযোগ্য সম্পদ কাক বোলে? উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ যিবোৰ সম্পদ প্ৰাকৃতিক প্ৰক্ৰিয়াৰে কম সময়ৰ ভিতৰতে পুনৰুৎপন্ন হ’ব পাৰে তাকে পুনৰুৎপাদনযোগ্য সম্পদ বোলে। উদাহৰণ: সৌৰশক্তি, বায়ুশক্তি, পানী, অৰণ্য, বন্যপ্ৰাণী। এই সম্পদবোৰ সাৱধানে ব্যৱহাৰ কৰিলে শেষ নহয়।
প্ৰশ্ন ৩। অপুনৰুৎপাদনযোগ্য সম্পদ কাক বোলে? উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ যিবোৰ সম্পদৰ পৃথিৱীত সীমিত পৰিমাণ আছে আৰু যিবোৰ একবাৰ ব্যৱহাৰ কৰিলে আৰু নতুনকৈ উৎপন্ন হ’বলৈ লাখ লাখ বছৰ লাগে, তাকে অপুনৰুৎপাদনযোগ্য সম্পদ বোলে। উদাহৰণ: কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম, প্ৰাকৃতিক গেছ, খনিজ পদাৰ্থ।
প্ৰশ্ন ৪। জৈৱ সম্পদ আৰু অজৈৱ সম্পদৰ মাজত পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰঃ জীৱন্ত বস্তু বা জীৱ জগতৰ পৰা পোৱা সম্পদক জৈৱ সম্পদ বোলে — যেনে উদ্ভিদ, প্ৰাণী, মাছ, অৰণ্য। আনহাতে, নিৰ্জীৱ বস্তুৰ পৰা পোৱা সম্পদক অজৈৱ সম্পদ বোলে — যেনে শিল, মাটি, খনিজ পদাৰ্থ, বায়ু, পানী।
প্ৰশ্ন ৫। সম্ভাৱ্য সম্পদ (Potential Resource) কাক বোলে?
উত্তৰঃ যিবোৰ সম্পদ কোনো এটা অঞ্চলত পোৱা যায় কিন্তু এতিয়াও সম্পূৰ্ণৰূপে ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাই তাকে সম্ভাৱ্য সম্পদ বোলে। উদাহৰণ: ৰাজস্থানত সৌৰশক্তি আৰু লাড়াখত বায়ুশক্তিৰ প্ৰচুৰ সম্ভাৱনা আছে যদিও সম্পূৰ্ণৰূপে ব্যৱহাৰ হোৱা নাই।
প্ৰশ্ন ৬। প্ৰকৃত সম্পদ (Actual Resource) কাক বোলে?
উত্তৰঃ যিবোৰ সম্পদৰ পৰিমাণ নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে আৰু বৰ্তমানে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে তাকে প্ৰকৃত সম্পদ বোলে। উদাহৰণ: জাৰ্মানীৰ কয়লা, অসমৰ তেল আৰু চাহ উদ্যোগ — এই সম্পদসমূহ বৰ্তমানে উৎপাদন আৰু ব্যৱহাৰ হৈছে।
প্ৰশ্ন ৭। সম্পদ সংৰক্ষণ মানে কি?
উত্তৰঃ সম্পদ সাৱধানে ব্যৱহাৰ কৰা আৰু সেইবোৰ পুনৰুৎপন্ন হ’বলৈ সময় দিয়াকে সম্পদ সংৰক্ষণ বোলে। অৰ্থাৎ সম্পদৰ অপচয় নকৰি ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ বাবে মজুদ ৰখাটোৱেই হৈছে সম্পদ সংৰক্ষণ।
প্ৰশ্ন ৮। টেকসই উন্নয়ন (Sustainable Development) কাক বোলে?
উত্তৰঃ বৰ্তমান প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰাৰ লগতে ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ নিজৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰাৰ সক্ষমতা অক্ষুণ্ণ ৰখাকে টেকসই উন্নয়ন বোলে। অৰ্থাৎ বৰ্তমানৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰোঁতে ভৱিষ্যতৰ কথাও মনত ৰাখিব লাগে।
প্ৰশ্ন ৯। মানৱ সম্পদ কাক বোলে? ই কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ?
উত্তৰঃ মানুহৰ সংখ্যা, দক্ষতা, জ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰৰ ক্ষমতাকে মানৱ সম্পদ বোলে। মানৱ সম্পদ গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰণ মানুহে নিজৰ জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰযুক্তিৰ সহায়ত প্ৰকৃতিৰ সম্পদসমূহ ব্যৱহাৰ কৰি অধিক সম্পদ সৃষ্টি কৰে।
প্ৰশ্ন ১০। মানৱনিৰ্মিত সম্পদ কাক বোলে? দুটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ প্ৰাকৃতিক সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰি মানুহে নিজে তৈয়াৰ কৰা সম্পদক মানৱনিৰ্মিত সম্পদ বোলে। উদাহৰণ: (১) কেন্সাৰ নিৰাময়ৰ দৰব — প্ৰাকৃতিক উদ্ভিদৰ পৰা মানুহে তৈয়াৰ কৰা। (২) ৰাস্তা, দলং, যন্ত্ৰপাতি, ইমাৰত।
প্ৰশ্ন ১১। সম্পদ পৃথিৱীত অসমানভাৱে কিয় বিতৰণ হৈ আছে?
উত্তৰঃ সম্পদ পৃথিৱীত অসমানভাৱে বিতৰণ হৈ আছে কাৰণ বিভিন্ন অঞ্চলৰ ভৌগোলিক অৱস্থা, জলবায়ু, উচ্চতা, মাটিৰ গঠন আৰু অন্যান্য প্ৰাকৃতিক কাৰক ভিন্ন। এই পাৰ্থক্যৰ বাবে কোনো ঠাইত কোনো বিশেষ সম্পদ বেছি পোৱা যায় আৰু কোনো ঠাইত কম।
প্ৰশ্ন ১২। সৰ্বব্যাপী সম্পদ (Ubiquitous Resource) আৰু স্থানীয় সম্পদ (Localized Resource)ৰ মাজত পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰঃ যিবোৰ সম্পদ পৃথিৱীৰ সকলো ঠাইতে পোৱা যায় তাক সৰ্বব্যাপী সম্পদ বোলে — যেনে বায়ু আৰু সূৰ্যৰ পোহৰ। আনহাতে, যিবোৰ সম্পদ কেৱল নিৰ্দিষ্ট ঠাইতহে পোৱা যায় তাক স্থানীয় সম্পদ বোলে — যেনে তামৰ খনি (কেৱল নিৰ্দিষ্ট দেশতহে পোৱা যায়)।
প্ৰশ্ন ১৩। পেটেন্ট (Patent) কাক বোলে?
উত্তৰঃ কোনো ব্যক্তি বা প্ৰতিষ্ঠানৰ নিজৰ উদ্ভাৱন বা আইডিয়াৰ ওপৰত একমাত্ৰ অধিকাৰকে পেটেন্ট বোলে। পেটেন্টৰ অধীনত অন্য কোনো ব্যক্তি বা প্ৰতিষ্ঠানে সেই উদ্ভাৱন ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, কোনো নতুন ঔষধ বা যন্ত্ৰৰ পেটেন্ট।
প্ৰশ্ন ১৪। প্ৰযুক্তি সম্পদৰ ওপৰত কেনে প্ৰভাৱ পেলায়?
উত্তৰঃ প্ৰযুক্তিয়ে সম্পদৰ সংজ্ঞা পৰিৱৰ্তন কৰে। যি বস্তু আগতে সম্পদ নাছিল, প্ৰযুক্তিৰ উন্নতিৰ ফলত সি সম্পদলৈ পৰিণত হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, আগতে সূৰ্যৰ পোহৰ কেৱল পোহৰৰ উৎস আছিল, কিন্তু এতিয়া সৌৰপ্ৰযুক্তিৰ সহায়ত ইয়াক বিদ্যুৎ শক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিব পৰা গৈছে।
প্ৰশ্ন ১৫। মজুদ সম্পদ (Stock) কাক বোলে?
উত্তৰঃ যিবোৰ সম্পদ প্ৰকৃতিত পোৱা যায় কিন্তু প্ৰযুক্তিৰ অভাৱত বৰ্তমান ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা হোৱা নাই তাকে মজুদ সম্পদ বোলে। উদাহৰণ: পানীত থকা হাইড্ৰ’জেন — ই জ্বালানি হিচাপে ব্যৱহাৰ হ’ব পাৰে, কিন্তু বৰ্তমান প্ৰযুক্তি সম্পূৰ্ণ নহয়।
দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ
প্ৰশ্ন ১। সম্পদক বিকাশৰ ভিত্তিত কেই প্ৰকাৰে ভাগ কৰা হয় আৰু প্ৰতিটোৰ উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ বিকাশৰ ভিত্তিত সম্পদক চাৰি প্ৰকাৰে ভাগ কৰা হয়:
- সম্ভাৱ্য সম্পদ (Potential Resource): যিবোৰ সম্পদ পোৱা যায় কিন্তু এতিয়াও ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাই। উদাহৰণ: ৰাজস্থানৰ মৰু অঞ্চলত সৌৰশক্তি আৰু লাড়াখত বায়ুশক্তি।
- প্ৰকৃত সম্পদ (Actual Resource): যিবোৰ সম্পদৰ পৰিমাণ নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে আৰু বৰ্তমানে ব্যৱহাৰ হৈছে। উদাহৰণ: জাৰ্মানীৰ কয়লা, অসমৰ তেল।
- মজুদ সম্পদ (Stock): যিবোৰ পোৱা যায় কিন্তু প্ৰযুক্তিৰ অভাৱত ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা হোৱা নাই। উদাহৰণ: পানীত থকা হাইড্ৰ’জেন।
- সংৰক্ষিত সম্পদ (Reserves): যিবোৰ বৰ্তমান ব্যৱহাৰ নকৰি ভৱিষ্যতৰ বাবে ৰখা হৈছে। উদাহৰণ: বাঁধত জমা কৰা নদীৰ পানী।
প্ৰশ্ন ২। সম্পদ কিয় সংৰক্ষণ কৰা দৰকাৰ? সম্পদ সংৰক্ষণৰ উপায়সমূহ লিখা।
উত্তৰঃ সম্পদ সংৰক্ষণ কৰা দৰকাৰ কাৰণ:
- অপুনৰুৎপাদনযোগ্য সম্পদ যেনে কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম ক্ৰমে শেষ হৈছে।
- ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ বাবে সম্পদ মজুদ ৰাখিব লাগে।
- সম্পদৰ অতিৰিক্ত ব্যৱহাৰে পৰিবেশ নষ্ট কৰে।
সম্পদ সংৰক্ষণৰ উপায়:
- শক্তিৰ বিকল্প উৎস (সৌৰশক্তি, বায়ুশক্তি) ব্যৱহাৰ কৰা।
- পুনৰ ব্যৱহাৰযোগ্য (Recycle) বস্তু ব্যৱহাৰ কৰা।
- অৰণ্য সংৰক্ষণ কৰা আৰু নতুন গছ ৰোপণ কৰা।
- পানীৰ অপচয় বন্ধ কৰা আৰু বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ কৰা।
- জনসাধাৰণক সম্পদ সংৰক্ষণৰ বিষয়ে সচেতন কৰা।
প্ৰশ্ন ৩। মানৱ সম্পদ উন্নয়ন বুলিলে কি বুজা? ই আন সম্পদৰ পৰা কেনেকৈ পৃথক?
উত্তৰঃ মানুহৰ দক্ষতা আৰু গুণমান বৃদ্ধি কৰাকে মানৱ সম্পদ উন্নয়ন বোলে। মানুহৰ শিক্ষা, স্বাস্থ্য, প্ৰশিক্ষণ আদিৰ মাধ্যমেৰে তেওঁলোকক অধিক উৎপাদনক্ষম কৰি তোলাটোৱেই মানৱ সম্পদ উন্নয়ন। এই সম্পদ আন সম্পদৰ পৰা পৃথক কাৰণ মানুহে কেৱল ব্যৱহাৰযোগ্য নহয় — মানুহেহে অন্য সকলো সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰে, সৃষ্টি কৰে, আৰু পৰিচালনা কৰে। মানুহৰ জ্ঞান আৰু উদ্ভাৱনী শক্তিয়ে সম্ভাৱ্য সম্পদক প্ৰকৃত সম্পদলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে।
প্ৰশ্ন ৪। টেকসই উন্নয়নৰ নীতিসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ টেকসই উন্নয়নৰ মূল নীতিসমূহ হৈছে:
- পৃথিৱীৰ সকলো জীৱৰ প্ৰতি সন্মান ৰখা।
- মানুহৰ জীৱনমান উন্নত কৰা।
- পৃথিৱীৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণ কৰা।
- অপুনৰুৎপাদনযোগ্য সম্পদৰ অপচয় কমোৱা।
- পৰিবেশৰ প্ৰতি মানুহৰ মনোভাৱ পৰিৱৰ্তন কৰা।
- স্থানীয় সমাজক সম্পদ পৰিচালনাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা।
- পুনৰুৎপাদনযোগ্য সম্পদসমূহ টেকসইভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা।
প্ৰশ্ন ৫। প্ৰাকৃতিক সম্পদ বুলিলে কি বুজা? মালিকানাৰ ভিত্তিত সম্পদক কেইভাগত ভাগ কৰা হয় আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ প্ৰকৃতিৰ পৰা পোৱা আৰু বেছি পৰিবৰ্তন নকৰাকৈ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা সম্পদক প্ৰাকৃতিক সম্পদ বোলে। মালিকানাৰ ভিত্তিত সম্পদক চাৰি ভাগত ভাগ কৰা হয়:
- ব্যক্তিগত সম্পদ (Individual Resource): ব্যক্তিবিশেষৰ মালিকানাধীন সম্পদ। উদাহৰণ: কোনো ব্যক্তিৰ নিজৰ মাটি, পুখুৰী।
- সামূহিক সম্পদ (Community Resource): সমাজৰ সকলো লোকৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে উপলব্ধ সম্পদ। উদাহৰণ: চৰণীয়া পথাৰ, সামূহিক পাৰ্ক।
- ৰাষ্ট্ৰীয় সম্পদ (National Resource): গোটেই দেশৰ সম্পদ যা চৰকাৰে পৰিচালনা কৰে। উদাহৰণ: খনিজ সম্পদ, নদ-নদী, ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ৰাস্তা।
- আন্তৰ্জাতিক সম্পদ (International Resource): আন্তৰ্জাতিক সংস্থাই নিয়ন্ত্ৰণ কৰা সম্পদ। উদাহৰণ: দেশৰ সীমাৰেখাৰ ২০০ নটিকেল মাইলৰ বাহিৰৰ মহাসাগৰীয় সম্পদ।
শূন্যস্থান পূৰণ কৰা
১। যিকোনো বস্তুৰ __________ বা ব্যৱহাৰযোগ্যতাই তাক সম্পদলৈ পৰিণত কৰে।
উত্তৰঃ উপযোগিতা
২। কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ হৈছে __________ সম্পদ।
উত্তৰঃ অপুনৰুৎপাদনযোগ্য (Non-Renewable)
৩। সৌৰশক্তি, বায়ুশক্তি, পানী আৰু অৰণ্য হৈছে __________ সম্পদ।
উত্তৰঃ পুনৰুৎপাদনযোগ্য (Renewable)
৪। উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ পৰা পোৱা সম্পদক __________ সম্পদ বোলে।
উত্তৰঃ জৈৱ (Biotic)
৫। বায়ু এটা __________ সম্পদ কাৰণ ই পৃথিৱীৰ সকলো ঠাইতে পোৱা যায়।
উত্তৰঃ সৰ্বব্যাপী (Ubiquitous)
৬। বৰ্তমান প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰাৰ লগতে ভৱিষ্যতৰ বাবে সম্পদ সংৰক্ষণ কৰাকে __________ উন্নয়ন বোলে।
উত্তৰঃ টেকসই (Sustainable)
৭। শিল, মাটি আৰু খনিজ পদাৰ্থ হৈছে __________ সম্পদ।
উত্তৰঃ অজৈৱ (Abiotic)
৮। কোনো উদ্ভাৱন বা আইডিয়াৰ ওপৰত একমাত্ৰ অধিকাৰকে __________ বোলে।
উত্তৰঃ পেটেন্ট (Patent)
৯। যিবোৰ সম্পদ কেৱল নিৰ্দিষ্ট ঠাইতহে পোৱা যায় তাক __________ সম্পদ বোলে।
উত্তৰঃ স্থানীয় (Localized)
১০। মানুহৰ জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰযুক্তিৰ ক্ষমতাকে __________ সম্পদ বোলে।
উত্তৰঃ মানৱ (Human)
শুদ্ধ নে অশুদ্ধ
১। পুনৰুৎপাদনযোগ্য সম্পদ অসীমিত পৰিমাণে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি, কাৰণ সেইবোৰ শেষ নহয়।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। পুনৰুৎপাদনযোগ্য সম্পদও সাৱধানে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে কাৰণ অত্যধিক ব্যৱহাৰ হ’লে সেইবোৰৰ পুনৰুৎপন্ন হ’বলৈ সময় নাপায়।
২। মানুহেহে একমাত্ৰ সম্পদ যি আন সম্পদ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
উত্তৰঃ শুদ্ধ। মানুহৰ জ্ঞান, উদ্ভাৱন আৰু প্ৰযুক্তিয়ে প্ৰাকৃতিক সম্পদক ব্যৱহাৰযোগ্য কৰি তোলে আৰু নতুন সম্পদ সৃষ্টি কৰে।
৩। কয়লা আৰু পেট্ৰ’লিয়াম পুনৰুৎপাদনযোগ্য সম্পদ।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। কয়লা আৰু পেট্ৰ’লিয়াম অপুনৰুৎপাদনযোগ্য সম্পদ কাৰণ এইবোৰ পুনৰায় উৎপন্ন হ’বলৈ লাখ লাখ বছৰ লাগে।
৪। বায়ু এটা স্থানীয় সম্পদ কাৰণ সকলো ঠাইত সমানে পোৱা নাযায়।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। বায়ু এটা সৰ্বব্যাপী সম্পদ কাৰণ ই পৃথিৱীৰ সকলো ঠাইতে পোৱা যায়।
৫। টেকসই উন্নয়নে কেৱল বৰ্তমান প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণৰ কথা ভাবে।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। টেকসই উন্নয়নে বৰ্তমানৰ লগতে ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজনীয়তাও পূৰণ হোৱাটো নিশ্চিত কৰে।
৬। অসমৰ তেল এটা প্ৰকৃত সম্পদ।
উত্তৰঃ শুদ্ধ। অসমৰ তেল বৰ্তমানে উৎপাদন আৰু ব্যৱহাৰ হৈছে, সেয়েহে ই এটা প্ৰকৃত সম্পদ।
৭। মানৱনিৰ্মিত সম্পদ সম্পূৰ্ণৰূপে প্ৰকৃতিৰ পৰা স্বাধীন।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। মানৱনিৰ্মিত সম্পদ প্ৰাকৃতিক কেঁচামালৰ ওপৰতে নিৰ্ভৰশীল — উদাহৰণস্বৰূপে, ঔষধ উদ্ভিদৰ পৰা, ধাতুৰ সামগ্ৰী খনিজৰ পৰা তৈয়াৰ হয়।
মিলোৱা (Match the Following)
| ‘ক’ স্তম্ভ | ‘খ’ স্তম্ভ |
|---|---|
| ১। কয়লা | (ক) পুনৰুৎপাদনযোগ্য সম্পদ |
| ২। সৌৰশক্তি | (খ) জৈৱ সম্পদ |
| ৩। উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণী | (গ) অপুনৰুৎপাদনযোগ্য সম্পদ |
| ৪। বায়ু | (ঘ) মানৱনিৰ্মিত সম্পদ |
| ৫। ৰাস্তা আৰু দলং | (ঙ) সৰ্বব্যাপী সম্পদ |
| ৬। শিল আৰু খনিজ | (চ) সম্ভাৱ্য সম্পদ |
| ৭। লাড়াখত বায়ুশক্তি | (ছ) অজৈৱ সম্পদ |
উত্তৰঃ ১-গ, ২-ক, ৩-খ, ৪-ঙ, ৫-ঘ, ৬-ছ, ৭-চ
পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
প্ৰশ্ন ১। তলৰ প্ৰশ্নসমূহৰ উত্তৰ দিয়া।
(i) সম্পদসমূহ পৃথিৱীত অসমানভাৱে কিয় বিতৰণ হৈ আছে?
উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ বিভিন্ন অঞ্চলত ভূ-প্ৰকৃতি, জলবায়ু, উচ্চতা আৰু অন্যান্য প্ৰাকৃতিক কাৰক ভিন্ন হোৱাৰ বাবে সম্পদ পৃথিৱীত অসমানভাৱে বিতৰণ হৈ আছে। উদাহৰণস্বৰূপে, আৰৱ দেশসমূহত তেল বেছি, কিন্তু বৰফেৰে আবৃত মেৰু অঞ্চলত খনিজ সম্পদ আছে যদিও মানুহে সহজে ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰে।
(ii) সম্পদ সংৰক্ষণ কাক বোলে?
উত্তৰঃ সম্পদ সাৱধানে ব্যৱহাৰ কৰা আৰু সেইবোৰ পুনৰুৎপন্ন হ’বলৈ সময় দিয়াকে সম্পদ সংৰক্ষণ বোলে। অপচয় নকৰাকৈ সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰি ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ বাবে মজুদ ৰখাটোৱেই হৈছে সম্পদ সংৰক্ষণৰ মূল উদ্দেশ্য।
(iii) মানৱ সম্পদ কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ?
উত্তৰঃ মানৱ সম্পদ গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰণ মানুহে নিজৰ জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰয়োগ কৰি প্ৰকৃতিৰ সম্পদসমূহ ব্যৱহাৰযোগ্য কৰি তোলে। মানুহৰ উদ্ভাৱন আৰু আইডিয়াই অতিৰিক্ত সম্পদ সৃষ্টি কৰে। বিজ্ঞানী আৰু প্ৰকৌশলীৰ জ্ঞানেই সম্ভাৱ্য সম্পদক প্ৰকৃত সম্পদলৈ পৰিণত কৰে।
(iv) টেকসই উন্নয়ন কাক বোলে?
উত্তৰঃ বৰ্তমান প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰাৰ লগতে ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ নিজৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰাৰ সক্ষমতা অক্ষুণ্ণ ৰখাকে টেকসই উন্নয়ন বোলে। ই পুনৰুৎপাদনযোগ্য সম্পদৰ টেকসই ব্যৱহাৰ, পৃথিৱীৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণ আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিবেশতন্ত্ৰৰ ক্ষতি কমোৱাৰ নীতি অনুসৰণ কৰে।
প্ৰশ্ন ২। শুদ্ধ উত্তৰত চিন দিয়া।
(i) তলৰ কোনটো কাৰকে কোনো পদাৰ্থক সম্পদ নকৰে?
(ক) উপযোগিতা (খ) সময় (গ) পৰিমাণ
উত্তৰঃ (গ) পৰিমাণ। কাৰণ কোনো বস্তুৰ পৰিমাণ বেছি বা কম হ’লেই সম্পদ হোৱা নহয়; উপযোগিতা আৰু প্ৰযুক্তিহে বস্তুক সম্পদলৈ পৰিণত কৰে।
(ii) তলৰ কোনটো মানৱনিৰ্মিত সম্পদ?
(ক) কেন্সাৰ নিৰাময়ৰ দৰব (খ) পাৰ্বত্য নদীসমূহ (গ) গ্রীষ্মমণ্ডলীয় অৰণ্যসমূহ
উত্তৰঃ (ক) কেন্সাৰ নিৰাময়ৰ দৰব। কাৰণ মানুহৰ গৱেষণা আৰু প্ৰযুক্তিৰ সহায়ত প্ৰাকৃতিক উপাদান ব্যৱহাৰ কৰি দৰব তৈয়াৰ কৰা হয়।
(iii) অপুনৰুৎপাদনযোগ্য সম্পদ হৈছে —
(ক) যিবোৰৰ সীমিত মজুদ আছে (খ) যিবোৰ পুনৰুৎপন্ন হোৱাৰ সুযোগ নাই (গ) যিবোৰৰ কোনো উপযোগিতা নাই
উত্তৰঃ (ক) যিবোৰৰ সীমিত মজুদ আছে। কয়লা, পেট্ৰ’লিয়ামৰ দৰে সম্পদৰ পৃথিৱীত সীমিত পৰিমাণহে আছে আৰু এইবোৰ শেষ হ’লে নতুনকৈ পোৱা নাযায়।