সাৰাংশ: প্ৰজনন (Reproduction) হৈছে এনে এক জৈৱিক প্ৰক্ৰিয়া য’ত জীৱই নিজৰ সদৃশ নতুন জীৱ সৃষ্টি কৰে। প্ৰজননৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে প্ৰজাতিৰ অস্তিত্ব অব্যাহত ৰখা। প্ৰজনন অবিহনে পৃথিৱীৰ পৰা জীৱৰ অস্তিত্ব বিপন্ন হৈ পৰিব। প্ৰাণীৰ প্ৰজনন মূলতঃ দুই প্ৰকাৰৰ — যৌন প্ৰজনন (Sexual reproduction) আৰু অযৌন প্ৰজনন (Asexual reproduction)। যৌন প্ৰজননত পুং আৰু স্ত্ৰী জনন কোষৰ মিলন ঘটে। পুং জনন কোষক শুক্ৰাণু (Sperm) আৰু স্ত্ৰী জনন কোষক ডিম্বাণু (Ovum/Egg) বোলে। শুক্ৰাণু আৰু ডিম্বাণুৰ মিলনক নিষেচন (Fertilisation) বোলে, আৰু নিষেচনৰ ফলত যোজন কোষ বা জাইগ’ট (Zygote) গঠন হয়।
নিষেচন দুই প্ৰকাৰৰ — অন্তঃনিষেচন (Internal fertilisation) আৰু বহিঃনিষেচন (External fertilisation)। মানুহ, কুকুৰ, গৰু, মুৰ্গী আদিত অন্তঃনিষেচন হয়, অৰ্থাৎ মাতৃৰ দেহৰ ভিতৰত নিষেচন ঘটে। মাছ, ভেক, তৰামাছ আদিত বহিঃনিষেচন হয়, অৰ্থাৎ নিষেচন মাতৃৰ দেহৰ বাহিৰত ঘটে। বিকাশৰ প্ৰকাৰৰ ভিত্তিত প্ৰাণীক জৰায়ুজ (Viviparous) আৰু অণ্ডজ (Oviparous) এই দুটা ভাগত ভগোৱা হয়। জৰায়ুজ প্ৰাণীয়ে পোৱালি জন্ম দিয়ে (মানুহ, গৰু, কুকুৰ) আৰু অণ্ডজ প্ৰাণীয়ে কণী পাৰে (মাছ, ভেক, টিকটিকি, মুৰ্গী)। ভেকৰ বিকাশত ৰূপান্তৰণ (Metamorphosis) ঘটে — কণীৰ পৰা টেডপল লাৰ্ভা হয় আৰু পিছত প্ৰাপ্তবয়স্ক ভেক হয়। অযৌন প্ৰজননত মাত্ৰ এটা পিতৃ-মাতৃ জীৱৰ প্ৰয়োজন হয়। হাইড্ৰাত মুকুলোদগম (Budding), এমিবাত দ্বি-বিভাজন (Binary fission), আৰু হাইড্ৰা বা প্লানেৰিয়াত পুনৰুদ্ভৱ (Regeneration) প্ৰক্ৰিয়াত অযৌন প্ৰজনন হয়।
Summary: Chapter 9 of ASSEB (Assam State Board of Secondary Education) Class 8 General Science covers Reproduction in Animals. Reproduction is the biological process by which living organisms produce offspring similar to themselves, ensuring the continuity of species. Animal reproduction is of two main types — sexual reproduction and asexual reproduction. In sexual reproduction, the male gamete (sperm) produced by the testes fuses with the female gamete (ovum/egg) produced by the ovary in a process called fertilisation, forming a zygote. Fertilisation may be internal (inside the female body, as in humans, dogs, cows, hens) or external (outside the female body, as in frogs and fish). Animals that give birth to young ones are called viviparous (e.g., humans, cows, dogs), while animals that lay eggs are called oviparous (e.g., hens, frogs, lizards, fish). Frogs undergo metamorphosis — developing from egg to tadpole (larva) to adult frog. Asexual reproduction involves only one parent: Hydra reproduces by budding, Amoeba by binary fission, and Hydra and Planaria by regeneration. The chapter also introduces test-tube babies (IVF — In Vitro Fertilisation) and the concept of cloning, exemplified by Dolly the sheep.
চমু প্ৰশ্নোত্তৰ
প্ৰশ্ন ১। প্ৰজনন কাক বোলে? ইয়াৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰঃ যি প্ৰক্ৰিয়াত জীৱই নিজৰ সদৃশ নতুন জীৱ উৎপন্ন কৰে তাক প্ৰজনন বোলে। প্ৰজননৰ গুৰুত্ব হৈছে — ই প্ৰজাতিৰ অস্তিত্ব অব্যাহত ৰাখে। প্ৰজনন নহ’লে পৃথিৱীৰ পৰা জীৱ বিলুপ্ত হৈ পৰিব।
প্ৰশ্ন ২। যৌন প্ৰজনন কাক বোলে?
উত্তৰঃ যি প্ৰজনন প্ৰক্ৰিয়াত পুং জনন কোষ (শুক্ৰাণু) আৰু স্ত্ৰী জনন কোষ (ডিম্বাণু) ৰ মিলনৰ ফলত নতুন জীৱৰ সৃষ্টি হয় তাক যৌন প্ৰজনন বোলে। উদাহৰণ: মানুহ, গৰু, মুৰ্গী আদিত যৌন প্ৰজনন হয়।
প্ৰশ্ন ৩। অযৌন প্ৰজনন কাক বোলে?
উত্তৰঃ যি প্ৰজনন প্ৰক্ৰিয়াত মাত্ৰ এটা পিতৃ-মাতৃ জীৱৰ পৰা নতুন জীৱ উৎপন্ন হয় আৰু জনন কোষৰ মিলনৰ প্ৰয়োজন নহয় তাক অযৌন প্ৰজনন বোলে। উদাহৰণ: হাইড্ৰাত মুকুলোদগম, এমিবাত দ্বি-বিভাজন।
প্ৰশ্ন ৪। শুক্ৰাণু কি? ই কোন অংগত উৎপন্ন হয়?
উত্তৰঃ শুক্ৰাণু (Sperm) হৈছে পুং জনন কোষ। ই এককোষী আৰু লেজবিশিষ্ট। শুক্ৰাণু পুং প্ৰাণীৰ অণ্ডকোষ (Testes) ত উৎপন্ন হয়।
প্ৰশ্ন ৫। ডিম্বাণু কি? ই কোন অংগত উৎপন্ন হয়?
উত্তৰঃ ডিম্বাণু (Ovum/Egg) হৈছে স্ত্ৰী জনন কোষ। ই এককোষী। ডিম্বাণু স্ত্ৰী প্ৰাণীৰ ডিম্বাশয় (Ovary) ত উৎপন্ন হয়।
প্ৰশ্ন ৬। নিষেচন (Fertilisation) কাক বোলে?
উত্তৰঃ শুক্ৰাণু আৰু ডিম্বাণুৰ মিলনক নিষেচন বোলে। নিষেচনৰ ফলত যোজন কোষ বা জাইগ’ট (Zygote) গঠন হয়।
প্ৰশ্ন ৭। জাইগ’ট (Zygote) কি?
উত্তৰঃ শুক্ৰাণু আৰু ডিম্বাণুৰ মিলনৰ ফলত যি নতুন কোষ গঠন হয় তাক জাইগ’ট বা যোজন কোষ বোলে। জাইগ’ট এককোষী। ই বিভাজিত হৈ পৰিণামত নতুন জীৱত পৰিণত হয়।
প্ৰশ্ন ৮। অন্তঃনিষেচন কাক বোলে? উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ যি নিষেচন প্ৰক্ৰিয়াত শুক্ৰাণু আৰু ডিম্বাণুৰ মিলন মাতৃ প্ৰাণীৰ দেহৰ ভিতৰত ঘটে তাক অন্তঃনিষেচন বোলে। উদাহৰণ: মানুহ, গৰু, কুকুৰ, মুৰ্গী।
প্ৰশ্ন ৯। বহিঃনিষেচন কাক বোলে? উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ যি নিষেচন প্ৰক্ৰিয়াত শুক্ৰাণু আৰু ডিম্বাণুৰ মিলন মাতৃ প্ৰাণীৰ দেহৰ বাহিৰত ঘটে তাক বহিঃনিষেচন বোলে। উদাহৰণ: মাছ, ভেক, তৰামাছ। এই প্ৰাণীবোৰে পানীত কণী পাৰে আৰু পুংপ্ৰাণীয়ে কণীৰ ওপৰত শুক্ৰাণু এৰে।
প্ৰশ্ন ১০। জৰায়ুজ প্ৰাণী কাক বোলে? দুটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ যিবোৰ প্ৰাণীয়ে কণী নাপাৰি পোৱালি জন্ম দিয়ে তাক জৰায়ুজ প্ৰাণী (Viviparous animals) বোলে। এই প্ৰাণীবোৰৰ ভ্ৰূণ মাতৃৰ জৰায়ুত বিকশিত হয়। উদাহৰণ: মানুহ, গৰু, কুকুৰ, বাঘ, হাতী।
প্ৰশ্ন ১১। অণ্ডজ প্ৰাণী কাক বোলে? দুটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ যিবোৰ প্ৰাণীয়ে পোৱালি জন্ম নিদি কণী পাৰে আৰু কণীৰ পৰা শাবক ওলায় তাক অণ্ডজ প্ৰাণী (Oviparous animals) বোলে। উদাহৰণ: মুৰ্গী, মাছ, ভেক, টিকটিকি, সাপ।
প্ৰশ্ন ১২। ভ্ৰূণ (Embryo) কি?
উত্তৰঃ জাইগ’ট বাৰম্বাৰ বিভাজিত হ’লে বহুকোষী গঠন তৈয়াৰ হয়, যাক ভ্ৰূণ বোলে। ভ্ৰূণ মাতৃৰ জৰায়ুৰ বেৰত প্ৰতিস্থাপিত হয় আৰু ক্ৰমে বিকশিত হৈ সম্পূৰ্ণ শিশুত পৰিণত হয়।
প্ৰশ্ন ১৩। জাইগ’ট আৰু ভ্ৰূণৰ মাজত পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰঃ জাইগ’ট হৈছে নিষেচনৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা এককোষী গঠন। ভ্ৰূণ হৈছে জাইগ’টৰ বাৰম্বাৰ বিভাজনৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা বহুকোষী গঠন, য’ত বিভিন্ন অংগ-প্ৰত্যংগ গঠন হ’বলৈ আৰম্ভ হয়।
প্ৰশ্ন ১৪। ৰূপান্তৰণ (Metamorphosis) কাক বোলে?
উত্তৰঃ লাৰ্ভাৰ পৰা প্ৰাপ্তবয়স্ক প্ৰাণীলৈ হোৱা ক্ৰমিক পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰক্ৰিয়াক ৰূপান্তৰণ বোলে। উদাহৰণ: ভেকৰ ক্ষেত্ৰত কণী → টেডপল লাৰ্ভা → প্ৰাপ্তবয়স্ক ভেক। পখিলাৰ ক্ষেত্ৰত কণী → শুঁৰপোক লাৰ্ভা → পিউপা → পখিলা।
প্ৰশ্ন ১৫। মুকুলোদগম (Budding) কি? কোন প্ৰাণীত দেখা যায়?
উত্তৰঃ মুকুলোদগম হৈছে অযৌন প্ৰজননৰ এটা প্ৰকাৰ। ইয়াত পিতৃ-মাতৃ প্ৰাণীৰ দেহত এটা মুকুল (Bud) গঠন হয়, যিটো ক্ৰমে বৃদ্ধি পাই পিতৃ-মাতৃ প্ৰাণীৰ পৰা আঁতৰি গৈ নতুন প্ৰাণীত পৰিণত হয়। হাইড্ৰাত এই প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰজনন ঘটে।
প্ৰশ্ন ১৬। দ্বি-বিভাজন (Binary fission) কি? কোন প্ৰাণীত দেখা যায়?
উত্তৰঃ দ্বি-বিভাজন হৈছে অযৌন প্ৰজননৰ এটা প্ৰকাৰ। ইয়াত পিতৃ-মাতৃ প্ৰাণীটো প্ৰথমে নিউক্লিয়াছ বিভাজিত হৈ, তাৰপিছত দেহটো দুটাকৈ ভাগ হৈ দুটা নতুন প্ৰাণী সৃষ্টি কৰে। এমিবাত এই প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰজনন ঘটে।
প্ৰশ্ন ১৭। পুনৰুদ্ভৱ (Regeneration) কাক বোলে?
উত্তৰঃ কোনো প্ৰাণীৰ দেহৰ কোনো অংশ ছিঙি গলে সেই অংশৰ পৰা সম্পূৰ্ণ নতুন প্ৰাণীৰ পুনৰ জন্ম হোৱা প্ৰক্ৰিয়াক পুনৰুদ্ভৱ বোলে। উদাহৰণ: হাইড্ৰা আৰু প্লানেৰিয়াৰ দেহ ছিঙিলে প্ৰতিটো অংশৰ পৰা নতুন প্ৰাণীৰ সৃষ্টি হয়।
প্ৰশ্ন ১৮। টেষ্ট-টিউব শিশু (Test-tube baby) মানে কি?
উত্তৰঃ যিক্ষেত্ৰত মাতৃৰ দেহৰ বাহিৰত পৰীক্ষাগাৰত (In vitro) শুক্ৰাণু আৰু ডিম্বাণু নিষেচিত কৰা হয় আৰু নিষেচনৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ভ্ৰূণক মাতৃৰ জৰায়ুত প্ৰতিস্থাপিত কৰা হয় তেতিয়া যি শিশু জন্ম হয় তাক টেষ্ট-টিউব শিশু বোলে। এই প্ৰক্ৰিয়াক ইন ভিট্ৰ’ ফাৰ্টিলাইজেশ্যন (IVF) বোলে।
প্ৰশ্ন ১৯। ক্ল’নিং (Cloning) কাক বোলে? এটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ যি প্ৰক্ৰিয়াত কোনো প্ৰাণীৰ দেহকোষৰ নিউক্লিয়াছ ব্যৱহাৰ কৰি সেই প্ৰাণীৰ হুবহু প্ৰতিকৃতি (Identical copy) সৃষ্টি কৰা হয় তাক ক্ল’নিং বোলে। উদাহৰণ: ডলি নামৰ ভেড়া (১৯৯৬ চনত) পৃথিৱীৰ প্ৰথম ক্ল’ন কৰা স্তন্যপায়ী প্ৰাণী।
প্ৰশ্ন ২০। ভেকৰ প্ৰজনন প্ৰক্ৰিয়া চমুকৈ বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ ভেক পানীত কণী পাৰে। পুংভেকে কণীৰ ওপৰত শুক্ৰাণু এৰে। পানীত বহিঃনিষেচন হয়। নিষেচিত কণীৰ পৰা টেডপল লাৰ্ভাৰ সৃষ্টি হয়। টেডপলৰ এটা পুচ্ছ থাকে আৰু ই পানীত বাস কৰে। ৰূপান্তৰণৰ মাধ্যমেৰে টেডপলৰ পুচ্ছ হেৰাই যায়, ঠেং গজে আৰু ই প্ৰাপ্তবয়স্ক ভেকত পৰিণত হয়।
দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ
প্ৰশ্ন ১। যৌন প্ৰজনন আৰু অযৌন প্ৰজননৰ মাজৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ যৌন প্ৰজনন আৰু অযৌন প্ৰজননৰ মাজৰ পাৰ্থক্যসমূহ তলত দিয়া হ’ল:
(১) যৌন প্ৰজননত দুটা পিতৃ-মাতৃ জীৱৰ (পুং আৰু স্ত্ৰী) প্ৰয়োজন হয়। অযৌন প্ৰজননত মাত্ৰ এটা পিতৃ-মাতৃ জীৱৰ প্ৰয়োজন হয়।
(২) যৌন প্ৰজননত শুক্ৰাণু আৰু ডিম্বাণুৰ মিলন (নিষেচন) অনিবাৰ্য। অযৌন প্ৰজননত নিষেচনৰ প্ৰয়োজন নাই।
(৩) যৌন প্ৰজনন সাধাৰণতে বহু উন্নত প্ৰাণীত (স্তন্যপায়ী, চৰাই, সৰীসৃপ) দেখা যায়। অযৌন প্ৰজনন সাধাৰণতে নিম্নশ্ৰেণীৰ প্ৰাণীত (এমিবা, হাইড্ৰা) দেখা যায়।
(৪) যৌন প্ৰজননত সন্তান পিতৃ-মাতৃৰ সৈতে হুবহু একে নহয়। অযৌন প্ৰজননত সন্তান পিতৃ-মাতৃৰ হুবহু প্ৰতিকৃতি।
প্ৰশ্ন ২। অন্তঃনিষেচন আৰু বহিঃনিষেচনৰ মাজৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ
(১) অন্তঃনিষেচনত শুক্ৰাণু আৰু ডিম্বাণুৰ মিলন মাতৃৰ দেহৰ ভিতৰত হয়। বহিঃনিষেচনত এই মিলন মাতৃৰ দেহৰ বাহিৰত হয়।
(২) অন্তঃনিষেচনৰ উদাহৰণ: মানুহ, গৰু, কুকুৰ, মুৰ্গী। বহিঃনিষেচনৰ উদাহৰণ: মাছ, ভেক, তৰামাছ।
(৩) অন্তঃনিষেচনত উৎপন্ন সন্তানৰ সংখ্যা সাধাৰণতে কম কিন্তু বেঁচি থকাৰ সম্ভাৱনা বেছি। বহিঃনিষেচনত উৎপন্ন কণীৰ সংখ্যা বেছি কিন্তু বেছিভাগ কণী আৰু লাৰ্ভা ভক্ষণ বা পৰিৱেশৰ কাৰকৰ ফলত নষ্ট হয়।
প্ৰশ্ন ৩। মানুহৰ নিষেচন প্ৰক্ৰিয়া বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ মানুহৰ নিষেচন প্ৰক্ৰিয়া তলত বৰ্ণনা কৰা হ’ল:
(১) পুং মানুহৰ অণ্ডকোষত লক্ষ লক্ষ শুক্ৰাণু উৎপন্ন হয়। স্ত্ৰী মানুহৰ ডিম্বাশয়ত পৰিপক্ক ডিম্বাণু উৎপন্ন হয়।
(২) স্ত্ৰী মানুহৰ ডিম্বাশয়ৰ পৰা ডিম্বাণু ডিম্ববাহী নলীত (Fallopian tube) পৰে।
(৩) শুক্ৰাণু ডিম্ববাহী নলীত উপস্থিত হৈ ডিম্বাণুক নিষেচিত কৰে। এটাই শুক্ৰাণু ডিম্বাণুৰ সৈতে মিলিত হয় আৰু জাইগ’ট গঠন কৰে।
(৪) জাইগ’ট বিভাজিত হৈ ভ্ৰূণ গঠন কৰে আৰু জৰায়ুৰ বেৰত প্ৰতিস্থাপিত হয়।
(৫) প্ৰায় ৯ মাহ জৰায়ুত বিকশিত হৈ শিশু জন্ম লয়।
প্ৰশ্ন ৪। হাইড্ৰাৰ মুকুলোদগম প্ৰক্ৰিয়া বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ হাইড্ৰাত মুকুলোদগম প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰজনন ঘটে। প্ৰথমে হাইড্ৰাৰ দেহৰ এটা নিৰ্দিষ্ট স্থানত কোষৰ অস্বাভাৱিক বিভাজনৰ ফলত এটা মুকুলৰ সৃষ্টি হয়। মুকুলটো ক্ৰমে ডাঙৰ হৈ টেন্টেকল গজে আৰু ই পিতৃ হাইড্ৰাৰ সদৃশ হৈ পৰে। পিছত মুকুলটো পিতৃ-মাতৃ হাইড্ৰাৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈ সম্পূৰ্ণ নতুন আৰু স্বাধীন হাইড্ৰাত পৰিণত হয়। কেতিয়াবা এটা হাইড্ৰাত একেলগে একাধিক মুকুলো দেখা যায়।
প্ৰশ্ন ৫। এমিবাৰ দ্বি-বিভাজন প্ৰক্ৰিয়া বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ এমিবাত দ্বি-বিভাজন প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰজনন ঘটে। প্ৰথমে এমিবাৰ নিউক্লিয়াছটো দীঘলীয়া হৈ মাজত গভীৰ হৈ দুটা ভাগত বিভক্ত হয়। ইয়াক নিউক্লিয়াছ বিভাজন বোলে। তাৰপিছত দেহটোও মাজত সৰু হৈ আহি দুটা নতুন এমিবা সৃষ্টি কৰে। প্ৰতিটো নতুন এমিবা পিতৃ এমিবাৰ সৈতে একে। এইদৰে অনুকূল পৰিৱেশত এমিবাই দ্ৰুতগতিত বিভাজিত হৈ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰে।
জৰায়ুজ আৰু অণ্ডজ প্ৰাণীৰ তুলনা
| জৰায়ুজ প্ৰাণী (Viviparous) | অণ্ডজ প্ৰাণী (Oviparous) |
|---|---|
| পোৱালি জন্ম দিয়ে | কণী পাৰে |
| ভ্ৰূণ মাতৃৰ জৰায়ুত বিকশিত হয় | কণীৰ ভিতৰত ভ্ৰূণ বিকশিত হয় |
| উদাহৰণ: মানুহ, গৰু, কুকুৰ, বাঘ | উদাহৰণ: মুৰ্গী, মাছ, ভেক, সাপ, টিকটিকি |
| সাধাৰণতে সন্তানৰ সংখ্যা কম | সাধাৰণতে কণীৰ সংখ্যা বেছি |
| সন্তানৰ বেঁচি থকাৰ সম্ভাৱনা বেছি | বহু কণী ভক্ষণ বা নষ্ট হয় |
শূন্যস্থান পূৰণ কৰা
১। শুক্ৰাণু আৰু ডিম্বাণুৰ মিলনক ________ বোলে।
উত্তৰঃ নিষেচন (Fertilisation)
২। নিষেচনৰ ফলত ________ গঠন হয়।
উত্তৰঃ জাইগ’ট (Zygote)
৩। হাইড্ৰাত ________ প্ৰক্ৰিয়াত অযৌন প্ৰজনন হয়।
উত্তৰঃ মুকুলোদগম (Budding)
৪। এমিবাত ________ প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰজনন ঘটে।
উত্তৰঃ দ্বি-বিভাজন (Binary fission)
৫। মাছ আৰু ভেকত ________ নিষেচন হয়।
উত্তৰঃ বহিঃনিষেচন (External fertilisation)
৬। লাৰ্ভাৰ পৰা প্ৰাপ্তবয়স্ক প্ৰাণীলৈ হোৱা ক্ৰমিক পৰিৱৰ্তনক ________ বোলে।
উত্তৰঃ ৰূপান্তৰণ (Metamorphosis)
৭। শুক্ৰাণু ________ অংগত উৎপন্ন হয়।
উত্তৰঃ অণ্ডকোষ (Testes)
৮। ডিম্বাণু ________ অংগত উৎপন্ন হয়।
উত্তৰঃ ডিম্বাশয় (Ovary)
৯। মানুহৰ দৰে পোৱালি জন্ম দিয়া প্ৰাণীক ________ প্ৰাণী বোলে।
উত্তৰঃ জৰায়ুজ (Viviparous)
১০। পৃথিৱীৰ প্ৰথম ক্ল’ন কৰা স্তন্যপায়ী প্ৰাণীটো হৈছে ________ নামৰ ভেড়া।
উত্তৰঃ ডলি (Dolly)
শুদ্ধ নে অশুদ্ধ
১। ডিম্বাণু এককোষী।
উত্তৰঃ শুদ্ধ
২। ভেকত অন্তঃনিষেচন হয়।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ (ভেকত বহিঃনিষেচন হয়।)
৩। মানুহ এটা জৰায়ুজ প্ৰাণী।
উত্তৰঃ শুদ্ধ
৪। এমিবাত মুকুলোদগম প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰজনন হয়।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ (এমিবাত দ্বি-বিভাজন প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰজনন হয়।)
৫। জাইগ’ট বহুকোষী।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ (জাইগ’ট এককোষী।)
৬। টেডপল লাৰ্ভাৰ পৰা প্ৰাপ্তবয়স্ক ভেক হোৱাক ৰূপান্তৰণ বোলে।
উত্তৰঃ শুদ্ধ
৭। অযৌন প্ৰজননত নিষেচনৰ প্ৰয়োজন হয়।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ (অযৌন প্ৰজননত নিষেচনৰ প্ৰয়োজন নহয়।)
৮। হাইড্ৰা আৰু প্লানেৰিয়াত পুনৰুদ্ভৱ প্ৰক্ৰিয়া দেখা যায়।
উত্তৰঃ শুদ্ধ
৯। মুৰ্গী এটা জৰায়ুজ প্ৰাণী।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ (মুৰ্গী এটা অণ্ডজ প্ৰাণী — ই কণী পাৰে।)
১০। IVF প্ৰক্ৰিয়াত নিষেচন মাতৃৰ দেহৰ বাহিৰত ঘটে।
উত্তৰঃ শুদ্ধ
মিলোৱা
| ‘ক’ স্তম্ভ | ‘খ’ স্তম্ভ |
|---|---|
| (ক) হাইড্ৰা | (১) দ্বি-বিভাজন |
| (খ) এমিবা | (২) মুকুলোদগম |
| (গ) ডলি | (৩) ৰূপান্তৰণ |
| (ঘ) ভেক | (৪) ক্ল’নিং |
| (ঙ) মানুহ | (৫) জৰায়ুজ প্ৰজনন |
উত্তৰঃ (ক)–(২), (খ)–(১), (গ)–(৪), (ঘ)–(৩), (ঙ)–(৫)
অতিৰিক্ত চমু প্ৰশ্নোত্তৰ
প্ৰশ্ন ১। MCQ: মাতৃৰ দেহৰ ভিতৰত নিষেচন হোৱা প্ৰক্ৰিয়াক কি বোলে?
উত্তৰঃ অন্তঃনিষেচন (Internal fertilisation)
প্ৰশ্ন ২। MCQ: অণ্ডকোষে কি উৎপন্ন কৰে?
উত্তৰঃ শুক্ৰাণু (পুং জনন কোষ)
প্ৰশ্ন ৩। MCQ: টেডপল লাৰ্ভাৰ পৰা প্ৰাপ্তবয়স্ক ভেক হোৱা প্ৰক্ৰিয়াক কি বোলে?
উত্তৰঃ ৰূপান্তৰণ (Metamorphosis)
প্ৰশ্ন ৪। MCQ: বহিঃনিষেচন সাধাৰণতে কোন প্ৰাণীত দেখা যায়?
উত্তৰঃ মাছ আৰু ভেকত
প্ৰশ্ন ৫। ভ্ৰূণ মাতৃৰ শৰীৰৰ কোন স্থানত প্ৰতিস্থাপিত হয়?
উত্তৰঃ মাতৃৰ জৰায়ুৰ (Uterus) বেৰত ভ্ৰূণ প্ৰতিস্থাপিত হয় আৰু তাতেই বিকশিত হয়।
প্ৰশ্ন ৬। প্লানেৰিয়াত কিদৰে প্ৰজনন হয়?
উত্তৰঃ প্লানেৰিয়াত পুনৰুদ্ভৱ (Regeneration) প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰজনন হয়। প্লানেৰিয়াৰ দেহ ছিঙি গলে প্ৰতিটো টুকুৰাৰ পৰা সম্পূৰ্ণ নতুন প্লানেৰিয়া গঠন হয়।
প্ৰশ্ন ৭। পখিলাৰ জীৱনচক্ৰৰ পৰ্যায়সমূহ লিখা।
উত্তৰঃ পখিলাৰ জীৱনচক্ৰৰ পৰ্যায়সমূহ হৈছে: কণী → শুঁৰপোক (লাৰ্ভা) → পিউপা (Pupa) → প্ৰাপ্তবয়স্ক পখিলা। এই সম্পূৰ্ণ ৰূপান্তৰণক সম্পূৰ্ণ ৰূপান্তৰণ (Complete metamorphosis) বোলে।
প্ৰশ্ন ৮। কুকুৰ, গৰু আৰু মুৰ্গীৰ ভিতৰত কোনটো অণ্ডজ আৰু কোনটো জৰায়ুজ প্ৰাণী?
উত্তৰঃ মুৰ্গী অণ্ডজ প্ৰাণী — ই কণী পাৰে। কুকুৰ আৰু গৰু জৰায়ুজ প্ৰাণী — এই দুটাই পোৱালি জন্ম দিয়ে।
প্ৰশ্ন ৯। বহিঃনিষেচন হোৱা প্ৰাণীয়ে কিয় বেছিকৈ কণী পাৰে?
উত্তৰঃ বহিঃনিষেচনত কণী আৰু লাৰ্ভা বিভিন্ন শিকাৰু প্ৰাণী, তাপমাত্ৰাৰ তাৰতম্য আৰু পৰিৱেশৰ বিপদৰ কাৰণে প্ৰচুৰ পৰিমাণে নষ্ট হয়। সেয়ে প্ৰজাতিৰ অস্তিত্ব ৰক্ষাৰ বাবে এই প্ৰাণীবোৰে বেছি সংখ্যক কণী পাৰে।
প্ৰশ্ন ১০। যৌন প্ৰজননত জৈৱ বৈচিত্ৰ্য কিদৰে বৃদ্ধি পায়?
উত্তৰঃ যৌন প্ৰজননত পুং আৰু স্ত্ৰী উভয়ৰ পৰা বংশগত বৈশিষ্ট্য সন্তানলৈ যায়। দুটা ভিন্ন জীৱৰ জনন কোষৰ মিলনত নতুন বৈশিষ্ট্যৰ সমন্বয় ঘটে। সেয়ে যৌন প্ৰজননত সন্তান পিতৃ-মাতৃৰ দৰে হুবহু একে নহয়। এই বৈচিত্ৰ্যৰ ফলত প্ৰাণীসমূহ পৰিৱেশৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে খাপ খাব পাৰে আৰু জৈৱ বৈচিত্ৰ্য বৃদ্ধি পায়।