সাৰাংশ: কোষ হৈছে জীৱৰ গঠন আৰু কাৰ্যৰ মূল একক। ১৬৬৫ চনত ৰবাৰ্ট হুকে কৰ্কৰ পাতল টুকুৰাত মৃত কোষ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল আৰু তেওঁ এই কোষবোৰক “cell” নাম দিছিল। পিছত এন্টনি ভ্যান লিউৱেনহুকে জীৱন্ত কোষ পৰীক্ষা কৰিছিল। শ্লেইডেন আৰু শোৱানে কোষ তত্ত্ব প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল — যত উল্লেখ আছে যে সকলো জীৱ কোষেৰে গঠিত। ভিৰ্কোৱে পিছত সংযোজন কৰে যে নতুন কোষ পূৰ্বৱৰ্তী কোষৰ পৰাহে সৃষ্টি হয়। কিছুমান জীৱ মাত্ৰ এটা কোষেৰে গঠিত (এককোষী), যেনে অ্যামিবা, প্যাৰামেচিয়াম, ব্যাকটেৰিয়া; আন কিছুমান বহু কোষেৰে গঠিত (বহুকোষী), যেনে উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণী।

কোষৰ আকাৰ আৰু আকৃতি বিভিন্ন হয় — কিছুমান গোলাকাৰ, কিছুমান দীঘলীয়া, কিছুমান অনিয়মিত। কোষৰ প্ৰধান অংশবোৰ হৈছে: কোষ পৰ্দা, কোষ বেৰ (কেৱল উদ্ভিদ কোষত), কোষদ্ৰব্য (চাইটোপ্লাজম) আৰু কেন্দ্ৰক (নিউক্লিয়াছ)। কোষদ্ৰব্যত মাইট’কণ্ড্ৰিয়া, ৰাইব’জম, এণ্ড’প্লাজমিক ৰেটিকুলাম, গ’লগি বডি, লাইজ’জম আদি অংগাণু থাকে। উদ্ভিদ কোষত কোষ বেৰ, প্লাস্টিড আৰু বৃহৎ ৰিক্তিকা থাকে, যিবোৰ প্ৰাণী কোষত নাথাকে। নিউক্লিয়াছত ক্ৰম’জম থাকে যি বংশগতিৰ তথ্য বহন কৰে আৰু কোষৰ সমস্ত কাৰ্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।

কোষক দুটা মুখ্য ভাগত ভাগ কৰা হয়: আদিকেন্দ্ৰিক কোষ (Prokaryotic cell) — য’ত সুস্পষ্ট নিউক্লিয়াছ নাথাকে (যেনে ব্যাকটেৰিয়া, নীলা-সেউজীয়া শেলাই); আৰু প্ৰকৃতকেন্দ্ৰিক কোষ (Eukaryotic cell) — য’ত সুস্পষ্ট নিউক্লিয়াছ থাকে (যেনে উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ কোষ)। কোষবোৰ একত্ৰিত হৈ কলা গঠন কৰে, কলাই একত্ৰিত হৈ অংগ গঠন কৰে, আৰু অংগই মিলি অংগতন্ত্ৰ গঠন কৰে।

Summary: The cell is the basic structural and functional unit of life. Robert Hooke discovered cells in 1665 while examining thin slices of cork under a microscope, and named them “cells.” Antonie van Leeuwenhoek later observed living cells. Schleiden and Schwann proposed the cell theory — that all living organisms are made up of cells. Virchow added that new cells arise only from pre-existing cells. Organisms made of a single cell are called unicellular (e.g., Amoeba, Paramecium, bacteria), while those made of many cells are called multicellular (e.g., plants and animals).

Cells vary in shape and size depending on their function. The main parts of a cell are: cell membrane, cell wall (only in plant cells), cytoplasm, and nucleus. The cytoplasm contains organelles such as mitochondria, ribosomes, endoplasmic reticulum, Golgi bodies, and lysosomes. Plant cells differ from animal cells by having a cell wall, plastids, and a large central vacuole. The nucleus contains chromosomes that carry hereditary information and control all cellular activities. Cells are classified as prokaryotic (without a well-defined nucleus, e.g., bacteria) or eukaryotic (with a well-defined nucleus, e.g., plant and animal cells).

---

চমু প্ৰশ্নোত্তৰ

প্ৰশ্ন ১। কোষ কি?

উত্তৰঃ কোষ হৈছে জীৱৰ গঠন আৰু কাৰ্যৰ মূল একক। প্ৰতিটো জীৱন্ত প্ৰাণী কোষেৰে গঠিত।

প্ৰশ্ন ২। কোষ কোনে আৱিষ্কাৰ কৰিছিল আৰু কেতিয়া?

উত্তৰঃ ১৬৬৫ চনত ৰবাৰ্ট হুকে কোষ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। তেওঁ কৰ্কৰ পাতল টুকুৰা পৰীক্ষা কৰোঁতে ক্ষুদ্ৰ কোঠা-সদৃশ গঠন দেখিছিল আৰু তাক “cell” নাম দিছিল।

প্ৰশ্ন ৩। এককোষী জীৱ কাক বোলে? দুটা উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰঃ যিবোৰ জীৱ মাত্ৰ এটা কোষেৰে গঠিত তাক এককোষী জীৱ বোলে। উদাহৰণ: অ্যামিবা আৰু প্যাৰামেচিয়াম।

প্ৰশ্ন ৪। বহুকোষী জীৱ কাক বোলে?

উত্তৰঃ যিবোৰ জীৱ বহু কোষেৰে গঠিত তাক বহুকোষী জীৱ বোলে। উদাহৰণ: উদ্ভিদ, প্ৰাণী আৰু মানুহ।

প্ৰশ্ন ৫। কোষৰ কাৰ্যঘৰ কাক বোলে?

উত্তৰঃ মাইট’কণ্ড্ৰিয়াক কোষৰ কাৰ্যঘৰ বোলে কাৰণ ই ATP ৰ ৰূপত শক্তি উৎপাদন কৰে।

প্ৰশ্ন ৬। কোষ পৰ্দা কি?

উত্তৰঃ কোষদ্ৰব্যক আৱৰি ৰখা পাতল আৰু নমনীয় পৰ্দাখনক কোষ পৰ্দা বোলে। ইয়াক প্লাজমা পৰ্দাও বোলে। ই আধা-ভেদ্য (selectively permeable) আৰু কোষৰ ভিতৰলৈ আৰু বাহিৰলৈ পদাৰ্থৰ চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।

প্ৰশ্ন ৭। কোষ বেৰ কি? ই কোন কোষত পোৱা যায়?

উত্তৰঃ কোষ পৰ্দাৰ বাহিৰত থকা কঠিন আৱৰণখনক কোষ বেৰ বোলে। ই চেলুলজেৰে তৈয়াৰ। কোষ বেৰ কেৱল উদ্ভিদ কোষত পোৱা যায়, প্ৰাণী কোষত নাথাকে।

প্ৰশ্ন ৮। কোষদ্ৰব্য কি?

উত্তৰঃ কোষ পৰ্দা আৰু নিউক্লিয়াছৰ মাজত থকা জেলী-সদৃশ আধা-তৰল পদাৰ্থখনক কোষদ্ৰব্য বা চাইট’প্লাজম বোলে। ইয়াত বিভিন্ন কোষ অংগাণু থাকে।

প্ৰশ্ন ৯। নিউক্লিয়াছ কি? ইয়াক কোষৰ মগজু কিয় বোলে?

উত্তৰঃ নিউক্লিয়াছ হৈছে কোষৰ কেন্দ্ৰত থকা গোলাকাৰ ঘন অংশ। ই কোষৰ সমস্ত কাৰ্যকলাপ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে আৰু কোষ বিভাজনৰ সময়ত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে — সেয়ে ইয়াক কোষৰ মগজু বোলা হয়।

প্ৰশ্ন ১০। নিউক্লিয়াছৰ অংশবোৰৰ নাম লিখা।

উত্তৰঃ নিউক্লিয়াছৰ চাৰিটা মুখ্য অংশ হৈছে: (১) নিউক্লিয়াৰ পৰ্দা, (২) নিউক্লিয়’প্লাজম, (৩) নিউক্লিয়’লাছ (কেন্দ্ৰিকা), (৪) ক্ৰমাটিন।

প্ৰশ্ন ১১। ক্ৰম’জম কি?

উত্তৰঃ কোষ বিভাজনৰ সময়ত নিউক্লিয়াছত দেখা দিয়া সূতা-সদৃশ ঘন গঠনবোৰক ক্ৰম’জম বোলে। ক্ৰম’জমত জিন থাকে যি বংশগতিৰ তথ্য বহন কৰে।

প্ৰশ্ন ১২। প্লাস্টিড কি? কোন কোষত পোৱা যায়?

উত্তৰঃ প্লাস্টিড হৈছে উদ্ভিদ কোষত পোৱা বিশেষ অংগাণু। এইবোৰ তিনি প্ৰকাৰৰ: (১) ক্লোৰ’প্লাস্ট (সেউজীয়া — সালোক-সংশ্লেষণৰ বাবে), (২) ক্ৰম’প্লাস্ট (বিভিন্ন ৰঙৰ — ফুল-ফলত), (৩) লিউক’প্লাস্ট (বৰণহীন — খাদ্য সঞ্চয়ৰ বাবে)। প্লাস্টিড কেৱল উদ্ভিদ কোষতহে পোৱা যায়।

প্ৰশ্ন ১৩। ৰিক্তিকা (Vacuole) কি?

উত্তৰঃ কোষদ্ৰব্যত পৰ্দাৰে আৱৰা থকা ফাঁকবোৰক ৰিক্তিকা বোলে। উদ্ভিদ কোষত ৰিক্তিকা ডাঙৰ আৰু মধ্যভাগত থাকে; প্ৰাণী কোষত ৰিক্তিকা সৰু আৰু কম থাকে।

প্ৰশ্ন ১৪। আদিকেন্দ্ৰিক কোষ কাক বোলে?

উত্তৰঃ যিবোৰ কোষত সুসংগঠিত নিউক্লিয়াছ নাথাকে, অৰ্থাৎ নিউক্লিয়াৰ পৰ্দা নাথাকে, তাক আদিকেন্দ্ৰিক কোষ (Prokaryotic cell) বোলে। উদাহৰণ: ব্যাকটেৰিয়া আৰু নীলা-সেউজীয়া শেলাই।

প্ৰশ্ন ১৫। প্ৰকৃতকেন্দ্ৰিক কোষ কাক বোলে?

উত্তৰঃ যিবোৰ কোষত সুস্পষ্ট নিউক্লিয়াৰ পৰ্দাসহ সুগঠিত নিউক্লিয়াছ থাকে, তাক প্ৰকৃতকেন্দ্ৰিক কোষ (Eukaryotic cell) বোলে। উদাহৰণ: উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ কোষ।

প্ৰশ্ন ১৬। কলা কি?

উত্তৰঃ একে ধৰণৰ কোষসমূহ একগোট হৈ একে কাৰ্য সম্পাদন কৰিলে তাক কলা বোলে। উদাহৰণ: পেশী কলা, স্নায়ু কলা।

প্ৰশ্ন ১৭। অংগ কি?

উত্তৰঃ একাধিক প্ৰকাৰৰ কলা একত্ৰিত হৈ যেতিয়া এটা নিৰ্দিষ্ট কাৰ্য সম্পাদন কৰে, তাক অংগ বোলে। উদাহৰণ: হৃদয়, ফুচফুচ, পাকস্থলী।

প্ৰশ্ন ১৮। ক্লোৰ’প্লাস্ট কি কামত ব্যৱহাৰ হয়?

উত্তৰঃ ক্লোৰ’প্লাস্টত ক্লোৰ’ফিল থাকে যি সূৰ্যৰ পোহৰ ব্যৱহাৰ কৰি সালোক-সংশ্লেষণ প্ৰক্ৰিয়াত কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড আৰু পানীৰ পৰা খাদ্য তৈয়াৰ কৰে।

প্ৰশ্ন ১৯। এণ্ড’প্লাজমিক ৰেটিকুলাম কি?

উত্তৰঃ কোষদ্ৰব্যত থকা পৰ্দাৰে গঠিত জটিল নলাকাৰ জালৰ গঠনখনক এণ্ড’প্লাজমিক ৰেটিকুলাম বোলে। ই নিউক্লিয়াৰ পৰ্দাৰ পৰা প্লাজমা পৰ্দালৈ বিস্তৃত আৰু কোষৰ ভিতৰত পদাৰ্থ পৰিবহনত সহায় কৰে।

প্ৰশ্ন ২০। জীৱৰ প্ৰতিটো নখ আৰু চুলি কটাৰ সময়ত বিষ নালাগে কিয়?

উত্তৰঃ নখ আৰু চুলি মৃত কোষেৰে গঠিত। মৃত কোষত কোনো অনুভৱ নাথাকে, সেয়ে কটাৰ সময়ত বিষ নালাগে।

---

দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ

প্ৰশ্ন ১। কোষ তত্ত্ব কি? ইয়াৰ মূল বক্তব্যবোৰ লিখা।

উত্তৰঃ ১৮৩৮ চনত শ্লেইডেন আৰু শোৱানে কোষ তত্ত্ব প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। পিছত ভিৰ্কোৱে (১৮৫৫) ইয়াত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য যোগ কৰিছিল। কোষ তত্ত্বৰ মূল বক্তব্যবোৰ হৈছে:

• সকলো জীৱ এটা বা একাধিক কোষেৰে গঠিত।
• কোষ হৈছে জীৱনৰ গঠনগত আৰু কাৰ্যগত মূল একক।
• নতুন কোষ সদায় পূৰ্বৱৰ্তী কোষৰ পৰাহে উৎপন্ন হয় (Virchow, ১৮৫৫)।

প্ৰশ্ন ২। উদ্ভিদ কোষ আৰু প্ৰাণী কোষৰ পাৰ্থক্যবোৰ লিখা।

উত্তৰঃ

উদ্ভিদ কোষ	প্ৰাণী কোষ
কোষ বেৰ থাকে (চেলুলজেৰে গঠিত)।	কোষ বেৰ নাথাকে।
প্লাস্টিড থাকে।	প্লাস্টিড নাথাকে।
ৰিক্তিকা ডাঙৰ আৰু কেন্দ্ৰত থাকে।	ৰিক্তিকা সৰু বা নাথাকেই।
নিউক্লিয়াছ সাধাৰণতে কোষৰ এফালে থাকে।	নিউক্লিয়াছ সাধাৰণতে কোষৰ মাজত থাকে।
ক্লোৰ’প্লাস্ট থাকে, সালোক-সংশ্লেষণ কৰিব পাৰে।	ক্লোৰ’প্লাস্ট নাথাকে, সালোক-সংশ্লেষণ কৰিব নোৱাৰে।
চেণ্ট্ৰ’জম সাধাৰণতে নাথাকে।	চেণ্ট্ৰ’জম থাকে।

প্ৰশ্ন ৩। কোষ পৰ্দাৰ কাৰ্যবোৰ লিখা।

উত্তৰঃ কোষ পৰ্দাৰ কাৰ্যবোৰ হৈছে:

• কোষক পৰিবেশৰ পৰা পৃথক কৰি ৰাখে।
• কোষলৈ প্ৰৱেশ কৰা আৰু ওলোৱা পদাৰ্থ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে (আধা-ভেদ্য)।
• কোষক এক নিৰ্দিষ্ট আকৃতি প্ৰদান কৰে।
• বাহ্যিক পৰিবেশৰ সৈতে যোগাযোগ ৰক্ষা কৰে।

প্ৰশ্ন ৪। নিউক্লিয়াছৰ গঠন আৰু কাৰ্য বৰ্ণনা কৰা।

উত্তৰঃ নিউক্লিয়াছ হৈছে কোষৰ মাজত থকা ঘন গোলাকাৰ অংশ। ইয়াৰ মুখ্য অংশবোৰ হৈছে:

• নিউক্লিয়াৰ পৰ্দা: নিউক্লিয়াছক কোষদ্ৰব্যৰ পৰা পৃথক কৰে।
• নিউক্লিয়’প্লাজম: নিউক্লিয়াছৰ ভিতৰত থকা তৰল পদাৰ্থ।
• নিউক্লিয়’লাছ (কেন্দ্ৰিকা): গোলাকাৰ, ৰাইব’জম সংশ্লেষণত সহায় কৰে।
• ক্ৰমাটিন: সূতা-সদৃশ গঠন যি কোষ বিভাজনৰ সময়ত ক্ৰম’জমলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।

নিউক্লিয়াছৰ কাৰ্য: কোষৰ সমস্ত কাৰ্যকলাপ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে, বংশগতিৰ তথ্য ধাৰণ কৰে আৰু কোষ বিভাজন পৰিচালনা কৰে।

প্ৰশ্ন ৫। আদিকেন্দ্ৰিক কোষ আৰু প্ৰকৃতকেন্দ্ৰিক কোষৰ পাৰ্থক্য লিখা।

উত্তৰঃ

আদিকেন্দ্ৰিক কোষ (Prokaryotic)	প্ৰকৃতকেন্দ্ৰিক কোষ (Eukaryotic)
নিউক্লিয়াৰ পৰ্দা নাথাকে।	সুস্পষ্ট নিউক্লিয়াৰ পৰ্দা থাকে।
ক্ৰমাটিন পদাৰ্থ কোষদ্ৰব্যত বিক্ষিপ্ত থাকে।	ক্ৰমাটিন নিউক্লিয়াছত সুস্পষ্টভাৱে থাকে।
ঝিল্লি-আৱৃত অংগাণু নাথাকে।	ঝিল্লি-আৱৃত অংগাণু থাকে।
আকাৰত সৰু।	আকাৰত ডাঙৰ।
উদাহৰণ: ব্যাকটেৰিয়া, নীলা-সেউজীয়া শেলাই।	উদাহৰণ: উদ্ভিদ কোষ, প্ৰাণী কোষ।

প্ৰশ্ন ৬। কোষ বেৰ আৰু কোষ পৰ্দাৰ পাৰ্থক্য লিখা।

উত্তৰঃ

কোষ বেৰ	কোষ পৰ্দা
কেৱল উদ্ভিদ কোষত পোৱা যায়।	উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণী উভয় কোষত থাকে।
কঠিন আৰু মোটা।	পাতল আৰু নমনীয়।
সম্পূৰ্ণৰূপে ভেদ্য।	আধা-ভেদ্য (selectively permeable)।
চেলুলজেৰে গঠিত; অজীৱন্ত।	লিপিড আৰু প্ৰ’টিনেৰে গঠিত; জীৱন্ত।
কোষ পৰ্দাৰ বাহিৰত থাকে।	কোষদ্ৰব্যৰ সৈতে লাগি থাকে।

প্ৰশ্ন ৭। লিউক’প্লাস্ট আৰু ক্লোৰ’প্লাস্টৰ পাৰ্থক্য লিখা।

উত্তৰঃ

লিউক’প্লাস্ট	ক্লোৰ’প্লাস্ট
বৰণহীন বা শেতা।	সেউজীয়া ৰঙৰ।
উদ্ভিদৰ মাটিৰ তলৰ অংশত (শিপা, কন্দ) পোৱা যায়।	উদ্ভিদৰ সেউজীয়া অংশত (পাত, ডাল) পোৱা যায়।
মাৰ্দ, তেল, প্ৰ’টিন আদি সঞ্চয় কৰে।	সালোক-সংশ্লেষণ কৰে।

প্ৰশ্ন ৮। কোষ অংগাণু কি? যিকোনো দুটা কোষ অংগাণুৰ কাৰ্য লিখা।

উত্তৰঃ কোষদ্ৰব্যত থকা ক্ষুদ্ৰ বিশেষায়িত গঠনবোৰক কোষ অংগাণু বোলে। দুটা কোষ অংগাণুৰ কাৰ্য:

• মাইট’কণ্ড্ৰিয়া: ATP ৰ ৰূপত শক্তি উৎপাদন কৰে — এইকাৰণে ইয়াক কোষৰ কাৰ্যঘৰ বোলে।
• ৰাইব’জম: প্ৰ’টিন সংশ্লেষণত সহায় কৰে।

---

শূন্যস্থান পূৰণ কৰা

প্ৰশ্ন ১। কোষ হৈছে জীৱৰ গঠন আৰু কাৰ্যৰ ________ একক।

উত্তৰঃ মূল।

প্ৰশ্ন ২। ________ চনত ৰবাৰ্ট হুকে কোষ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল।

উত্তৰঃ ১৬৬৫।

প্ৰশ্ন ৩। কোষ পৰ্দাৰ আন এটা নাম হৈছে ________।

উত্তৰঃ প্লাজমা পৰ্দা।

প্ৰশ্ন ৪। উদ্ভিদ কোষৰ কোষ বেৰ ________ পদাৰ্থেৰে গঠিত।

উত্তৰঃ চেলুলজ।

প্ৰশ্ন ৫। মাইট’কণ্ড্ৰিয়াক কোষৰ ________ বোলে।

উত্তৰঃ কাৰ্যঘৰ (powerhouse)।

প্ৰশ্ন ৬। ________ হৈছে এটা মাত্ৰ কোষেৰে গঠিত জীৱ।

উত্তৰঃ এককোষী জীৱ (যেনে অ্যামিবা)।

প্ৰশ্ন ৭। ক্লোৰ’প্লাস্টত ________ থাকে যি সালোক-সংশ্লেষণৰ বাবে দায়বদ্ধ।

উত্তৰঃ ক্লোৰ’ফিল।

প্ৰশ্ন ৮। ক্ৰম’জমত ________ থাকে যি বংশগতিৰ তথ্য বহন কৰে।

উত্তৰঃ জিন (DNA)।

প্ৰশ্ন ৯। কোষদ্ৰব্য আৰু নিউক্লিয়’প্লাজম একেলগে ________ গঠন কৰে।

উত্তৰঃ প্ৰ’টোপ্লাজম।

প্ৰশ্ন ১০। ব্যাকটেৰিয়া এবিধ ________ কোষ।

উত্তৰঃ আদিকেন্দ্ৰিক (Prokaryotic)।

---

শুদ্ধ নে অশুদ্ধ

প্ৰশ্ন ১। কোষ হৈছে জীৱনৰ গঠনগত আৰু কাৰ্যগত মূল একক।

উত্তৰঃ শুদ্ধ।

প্ৰশ্ন ২। কোষ বেৰ প্ৰাণী কোষত পোৱা যায়।

উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (কোষ বেৰ কেৱল উদ্ভিদ কোষতহে পোৱা যায়।)

প্ৰশ্ন ৩। মাইট’কণ্ড্ৰিয়া কোষৰ কাৰ্যঘৰ।

উত্তৰঃ শুদ্ধ।

প্ৰশ্ন ৪। প্লাস্টিড প্ৰাণী কোষতো পোৱা যায়।

উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (প্লাস্টিড কেৱল উদ্ভিদ কোষতহে পোৱা যায়।)

প্ৰশ্ন ৫। অ্যামিবা এটা বহুকোষী জীৱ।

উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (অ্যামিবা এককোষী জীৱ।)

প্ৰশ্ন ৬। নিউক্লিয়াছক কোষৰ মগজু বোলে।

উত্তৰঃ শুদ্ধ।

প্ৰশ্ন ৭। উদ্ভিদ কোষত ৰিক্তিকা সৰু আৰু প্ৰাণী কোষত ডাঙৰ।

উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (উদ্ভিদ কোষত ৰিক্তিকা ডাঙৰ আৰু প্ৰাণী কোষত সৰু।)

প্ৰশ্ন ৮। ক্ৰম’জমত জিন থাকে।

উত্তৰঃ শুদ্ধ।

প্ৰশ্ন ৯। প্ৰকৃতকেন্দ্ৰিক কোষত নিউক্লিয়াৰ পৰ্দা নাথাকে।

উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (প্ৰকৃতকেন্দ্ৰিক কোষত নিউক্লিয়াৰ পৰ্দা থাকে।)

প্ৰশ্ন ১০। কোষ পৰ্দা সম্পূৰ্ণ ভেদ্য।

উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (কোষ পৰ্দা আধা-ভেদ্য বা selectively permeable।)

---

মিলোৱা

‘ক’ স্তম্ভ	‘খ’ স্তম্ভ
১। মাইট’কণ্ড্ৰিয়া	(ক) সালোক-সংশ্লেষণ
২। ক্লোৰ’প্লাস্ট	(খ) বংশগতিৰ নিয়ন্ত্ৰণ
৩। নিউক্লিয়াছ	(গ) কোষৰ কাৰ্যঘৰ
৪। কোষ বেৰ	(ঘ) প্ৰ’টিন সংশ্লেষণ
৫। ৰাইব’জম	(ঙ) কোষক কঠিনতা প্ৰদান
৬। ৰিক্তিকা	(চ) পদাৰ্থ পৰিবহন
৭। এণ্ড’প্লাজমিক ৰেটিকুলাম	(ছ) পানী আৰু খাদ্য সঞ্চয়

উত্তৰ:

• ১ → (গ)
• ২ → (ক)
• ৩ → (খ)
• ৪ → (ঙ)
• ৫ → (ঘ)
• ৬ → (ছ)
• ৭ → (চ)

---

অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ

প্ৰশ্ন ১। কুকুৰাৰ কণীক কোষ বুলি কোৱা হয় কিয়?

উত্তৰঃ কুকুৰাৰ কণী হৈছে এটা একক কোষ — ই অনিষিক্ত হলে একটা ডিম্বাণু কোষ। এয়া খালি চকুৰে দেখা পোৱা বৃহৎ কোষৰ উদাহৰণ।

প্ৰশ্ন ২। প্ৰাণী কোষত কোষ বেৰ থাকিলে কি হ’ব?

উত্তৰঃ প্ৰাণীৰ শৰীৰৰ সকলো অংশ কঠিন হৈ পৰিব আৰু হাত-ভৰিৰ চলাচল অত্যন্ত কঠিন বা অসম্ভৱ হৈ পৰিব।

প্ৰশ্ন ৩। উদ্ভিদ কোষত কোষ বেৰ প্ৰয়োজন কিয়?

উত্তৰঃ উদ্ভিদ নিজে চলাচল কৰিব নোৱাৰে, গতিকে উহাক বতাহ, তাপমাত্ৰাৰ পৰিবৰ্তন আৰু বায়ুমণ্ডলীয় আৰ্দ্ৰতাৰ পৰা সুৰক্ষা দিবলৈ কঠিন কোষ বেৰৰ প্ৰয়োজন।

প্ৰশ্ন ৪। গ’লগি বডি কি কামত লাগে?

উত্তৰঃ গ’লগি বডি কোষৰ পৰা বাহিৰলৈ পঠোৱা পদাৰ্থবোৰ (বিশেষকৈ প্ৰ’টিন আৰু লিপিড) প্যাকেজিং আৰু পৰিবহনত সহায় কৰে।

প্ৰশ্ন ৫। লাইজ’জম কি?

উত্তৰঃ লাইজ’জম হৈছে কোষদ্ৰব্যত থকা পৰ্দাৱৃত থলী যি হজমী এনজাইম ধাৰণ কৰে। ই ক্ষতিগ্ৰস্ত কোষ অংগাণু আৰু বাহ্যিক ক্ষুদ্ৰজীৱ ধ্বংস কৰে — এইকাৰণে ইয়াক কোষৰ আত্মঘাতী থলী (suicide bag) বোলে।

প্ৰশ্ন ৬। এককোষী জীৱ আৰু বহুকোষী জীৱৰ মাজত কোনটো অধিক দক্ষ আৰু কিয়?

উত্তৰঃ বহুকোষী জীৱ অধিক দক্ষ। কাৰণ বহুকোষী জীৱত বিভিন্ন কোষে বিভিন্ন কাম ভগাই লয় (শ্ৰম বিভাজন), ফলত প্ৰতিটো কাম দক্ষতাৰে সম্পাদন হয়। এককোষী জীৱক এটা কোষেই সকলো কাম কৰিব লাগে।

প্ৰশ্ন ৭। কোষ অধ্যয়নত ৰঞ্জক (stain/dye) কিয় ব্যৱহাৰ কৰা হয়?

উত্তৰঃ অধিকাংশ কোষ আৰু তাৰ অংশবোৰ ৰঙহীন বা স্বচ্ছ হোৱাৰ কাৰণে অনুবীক্ষণ যন্ত্ৰত সহজে দেখা নাযায়। ৰঞ্জক ব্যৱহাৰ কৰিলে কোষৰ বিভিন্ন অংশ স্পষ্টকৈ দেখা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, নিউক্লিয়াছ ৰঙা বা নীলা ৰঙেৰে ৰঞ্জিত হয়।