সাৰাংশ: নিৰ্বনকৰণ (Deforestation) হৈছে মানুহৰ কাৰ্যকলাপৰ ফলত বনাঞ্চল ধ্বংস হোৱা প্ৰক্ৰিয়া। কৃষিকাৰ্য, বসতিস্থাপন, উদ্যোগ স্থাপন আৰু কাঠ কটাৰ বাবে প্ৰতিদিনে বিশাল বনাঞ্চল নিধন হৈছে। ইয়াৰ ফলত মাটিৰ খহনীয়া, বানপানী, খৰাং, বৈশ্বিক উষ্ণতা বৃদ্ধি, জলবায়ু পৰিৱৰ্তন আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ আৱাসস্থল ধ্বংস হৈছে। বনাঞ্চল ৰক্ষাৰ বাবে চৰকাৰে বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য (Wildlife Sanctuary), ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (National Park) আৰু জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষণ এলেকা (Biosphere Reserve) স্থাপন কৰিছে। এটা নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলত পোৱা সকলো উদ্ভিদক ফ্লোৰা (Flora) আৰু সকলো প্ৰাণীক ফনা (Fauna) বোলে। বিপন্ন প্ৰজাতিৰ তালিকা ৰেড ডেটা বুক (Red Data Book)ত ৰখা হয়।
পৰিভ্ৰমণ (Migration) হৈছে প্ৰাণীৰ জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ বাবে এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ গমন কৰা প্ৰক্ৰিয়া। কাগজ পুনৰ ব্যৱহাৰ (Recycling of paper) কৰিলে গছ কটা কমে। পুনৰ বনসৃজন (Reforestation বা Afforestation) কৰিলে হেৰুৱা বনাঞ্চল পুনৰুদ্ধাৰ হয়। অসমত কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (এশিঙীয়া গঁড়ৰ বাবে বিখ্যাত), মানস অভয়াৰণ্য (বাঘ সংৰক্ষণৰ বাবে), ডিব্ৰু-ছৈখোৱা আৰু পবিতৰা অভয়াৰণ্য আদি গুৰুত্বপূৰ্ণ সংৰক্ষিত এলেকা আছে। প্ৰকল্প বাঘ (Project Tiger) ভাৰতত ১৯৭৩ চনত বাঘ সংৰক্ষণৰ বাবে আৰম্ভ কৰা হৈছিল।
Summary: Chapter 7 of ASSEB (Assam State Board of Secondary Education) Class 8 General Science deals with the Conservation of Plants and Animals. Deforestation — the large-scale clearing of forests — is one of the greatest threats to biodiversity today. It is caused by agriculture, urbanisation, industrialisation, and overexploitation of timber. Its consequences include soil erosion, floods, droughts, global warming, climate change, reduced rainfall, and loss of wildlife habitat. To protect biodiversity, the government has established wildlife sanctuaries (where animals are protected in their natural habitat), national parks (where both flora and fauna are strictly protected), and biosphere reserves (which protect entire ecosystems including tribal communities). The plants of a region are called flora and the animals are called fauna. Species found only in a particular area are called endemic species. Species on the verge of extinction are listed in the Red Data Book. Migration is the seasonal movement of animals from one habitat to another due to climatic changes. Recycling paper reduces demand for wood and helps conserve forests. Reforestation restores lost forest cover. Assam is home to Kaziranga National Park (famous for the one-horned rhinoceros), Manas Wildlife Sanctuary, Dibru-Saikhowa, and Pobitora Wildlife Sanctuary. Project Tiger was launched in India in 1973 to conserve the Bengal tiger.
চমু প্ৰশ্নোত্তৰ
প্ৰশ্ন ১। নিৰ্বনকৰণ কাক বোলে?
উত্তৰঃ মানুহৰ কাৰ্যকলাপৰ ফলত বনাঞ্চল ধ্বংস হোৱা বা গছ কটাৰ ফলত বনভূমি হ্ৰাস পোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াকে নিৰ্বনকৰণ (Deforestation) বোলে।
প্ৰশ্ন ২। নিৰ্বনকৰণৰ দুটা প্ৰধান কাৰণ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ নিৰ্বনকৰণৰ দুটা প্ৰধান কাৰণ হৈছে — (১) কৃষিকাৰ্য আৰু বসতিৰ বাবে বনাঞ্চল পৰিষ্কাৰ কৰা, আৰু (২) উদ্যোগ স্থাপন, চাহ বাগিচা আৰু কাঠ সংগ্ৰহৰ বাবে গছ কটা।
প্ৰশ্ন ৩। নিৰ্বনকৰণৰ দুটা পৰিণতি লিখা।
উত্তৰঃ নিৰ্বনকৰণৰ দুটা পৰিণতি হৈছে — (১) মাটিৰ খহনীয়া (Soil erosion) বৃদ্ধি পায় আৰু মাটিৰ উৰ্বৰতা হ্ৰাস পায়, (২) বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন ডাইঅক্সাইডৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পাই বৈশ্বিক উষ্ণতা (Global warming) বাঢ়ে।
প্ৰশ্ন ৪। ফ্লোৰা আৰু ফনা কাক বোলে?
উত্তৰঃ এটা নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলত পোৱা সকলো উদ্ভিদ প্ৰজাতিৰ সমষ্টিক ফ্লোৰা (Flora) বোলে। একেদৰে সেই অঞ্চলত পোৱা সকলো প্ৰাণী প্ৰজাতিৰ সমষ্টিক ফনা (Fauna) বোলে।
প্ৰশ্ন ৫। থলুৱা প্ৰজাতি (Endemic species) কাক বোলে?
উত্তৰঃ কেৱল এটা সুনিৰ্দিষ্ট অঞ্চলতহে পোৱা যায় আৰু অন্য কোনো ঠাইত স্বাভাৱিকভাৱে নাথাকে এনে উদ্ভিদ বা প্ৰাণী প্ৰজাতিক থলুৱা প্ৰজাতি (Endemic species) বোলে।
প্ৰশ্ন ৬। বিপন্ন প্ৰজাতি কাক বোলে?
উত্তৰঃ যিবোৰ প্ৰজাতিৰ সংখ্যা দ্ৰুতগতিত হ্ৰাস পাই বিলুপ্তিৰ পথলৈ গৈছে তাক বিপন্ন প্ৰজাতি (Endangered species) বোলে। উদাহৰণ: বাঘ, এশিঙীয়া গঁড়।
প্ৰশ্ন ৭। বিলুপ্ত প্ৰজাতি কাক বোলে?
উত্তৰঃ যিবোৰ প্ৰজাতি পৃথিৱীৰ পৰা সম্পূৰ্ণৰূপে নোহোৱা হৈ গৈছে তাক বিলুপ্ত প্ৰজাতি (Extinct species) বোলে। উদাহৰণ: ডাইনোছৰ, ডড পক্ষী।
প্ৰশ্ন ৮। ৰেড ডেটা বুক কি?
উত্তৰঃ ৰেড ডেটা বুক (Red Data Book) হৈছে এক আন্তৰ্জাতিক তালিকা য’ত পৃথিৱীৰ সকলো বিপন্ন উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণী প্ৰজাতিৰ তথ্য সংৰক্ষণ কৰি ৰখা হয়।
প্ৰশ্ন ৯। পৰিভ্ৰমণ (Migration) কাক বোলে?
উত্তৰঃ জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ বাবে প্ৰাণীসমূহে নিজৰ স্বাভাৱিক আৱাসস্থল ত্যাগ কৰি বহু দূৰণিৰ আন এক অঞ্চললৈ গৈ কিছু সময়ৰ পিছত পুনৰ ঘূৰি অহা প্ৰক্ৰিয়াকে পৰিভ্ৰমণ (Migration) বোলে। উদাহৰণ: পৰিভ্ৰমী চৰাই শীতকালত উত্তৰৰ পৰা দক্ষিণলৈ আহে।
প্ৰশ্ন ১০। বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য কাক বোলে?
উত্তৰঃ যিবোৰ সংৰক্ষিত অঞ্চলত বন্যপ্ৰাণীক তাৰ স্বাভাৱিক আৱাসস্থলত সুৰক্ষা প্ৰদান কৰা হয় আৰু য’ত শিকাৰ কৰা, পোহনীয়া কৰা বা হত্যা কৰা নিষিদ্ধ, তাক বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য (Wildlife Sanctuary) বোলে।
প্ৰশ্ন ১১। ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান কাক বোলে?
উত্তৰঃ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (National Park) হৈছে এক সংৰক্ষিত অঞ্চল য’ত বন্যপ্ৰাণী আৰু উদ্ভিদ উভয়কে কঠোৰভাৱে সুৰক্ষা দিয়া হয়। ইয়াত মানুহৰ কোনো কাৰ্যকলাপ যেনে গছ কটা, চৰণীয়া পথাৰ ব্যৱহাৰ বা শিকাৰ অনুমতি নাই।
প্ৰশ্ন ১২। জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষণ এলেকা কাক বোলে?
উত্তৰঃ জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষণ এলেকা (Biosphere Reserve) হৈছে বিশাল সংৰক্ষিত অঞ্চল য’ত বন্যপ্ৰাণী, উদ্ভিদ, জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য আৰু সেই অঞ্চলত বসবাস কৰা জনজাতি সকলৰ পৰম্পৰাগত জীৱনশৈলীও সংৰক্ষণ কৰা হয়।
প্ৰশ্ন ১৩। পুনৰ বনসৃজন (Reforestation) কাক বোলে?
উত্তৰঃ নিৰ্বনকৰণৰ ফলত ধ্বংস হোৱা বনাঞ্চলত পুনৰবাৰ গছ ৰোপণ কৰি বনভূমি পুনৰুদ্ধাৰ কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াকে পুনৰ বনসৃজন (Reforestation বা Afforestation) বোলে।
প্ৰশ্ন ১৪। প্ৰকল্প বাঘ (Project Tiger) কি?
উত্তৰঃ প্ৰকল্প বাঘ হৈছে ভাৰত চৰকাৰে ১৯৭৩ চনত বাঘৰ সংখ্যা ভয়াৱহভাৱে হ্ৰাস পোৱাৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত বাঘ সংৰক্ষণৰ উদ্দেশ্যে আৰম্ভ কৰা এক বিশেষ সংৰক্ষণ কাৰ্যসূচী।
প্ৰশ্ন ১৫। কাগজ পুনৰ ব্যৱহাৰে বন সংৰক্ষণত কেনেকৈ সহায় কৰে?
উত্তৰঃ কাগজ তৈয়াৰ কৰিবলৈ প্ৰচুৰ গছ কাটিব লাগে। ব্যৱহাৰ কৰা কাগজ পুনৰ ব্যৱহাৰ (Recycling) কৰিলে নতুন কাগজৰ চাহিদা কমে, ফলত কম গছ কাটিব লগা হয় আৰু বনাঞ্চল সংৰক্ষণ হয়।
দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ
প্ৰশ্ন ১। নিৰ্বনকৰণৰ কাৰণ আৰু পৰিণতিসমূহ বিতংভাৱে লিখা।
উত্তৰঃ
নিৰ্বনকৰণৰ কাৰণসমূহ:
- কৃষিকাৰ্যৰ বাবে বনাঞ্চল পৰিষ্কাৰ কৰা
- বাসগৃহ, চহৰ আৰু উদ্যোগ নিৰ্মাণ
- কাঠ, জ্বালানি আৰু কাগজৰ বাবে গছ কটা
- খনন কাৰ্য (Mining)
- ক্ৰমবৰ্ধমান জনসংখ্যাৰ চাহিদা পূৰণ
নিৰ্বনকৰণৰ পৰিণতিসমূহ:
- মাটিৰ খহনীয়া (Soil erosion) বৃদ্ধি পায় আৰু উৰ্বৰ মাটি নষ্ট হয়
- বানপানী আৰু খৰাঙৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি পায়
- বায়ুমণ্ডলত CO₂ বাঢ়ে, ফলত বৈশ্বিক উষ্ণতা আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তন হয়
- বৰষুণ কমে কাৰণ গছে জলচক্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে
- বন্যপ্ৰাণীৰ আৱাসস্থল ধ্বংস হয়, প্ৰাণী বিপন্ন হয়
- মৰুভূমিকৰণ (Desertification) আৰম্ভ হয়
- জৈৱ বৈচিত্ৰ্য হ্ৰাস পায়
প্ৰশ্ন ২। বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য, ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষণ এলেকাৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ
| বিষয় | বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য | ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান | জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষণ এলেকা |
|---|---|---|---|
| উদ্দেশ্য | বন্যপ্ৰাণী সুৰক্ষা | উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণী উভয় সুৰক্ষা | সমগ্ৰ বাস্তুতন্ত্ৰ সংৰক্ষণ |
| মানুহৰ কাৰ্যকলাপ | সীমিত অনুমতি আছে | সম্পূৰ্ণ নিষিদ্ধ | জনজাতিৰ পৰম্পৰাগত জীৱন স্বীকৃত |
| আকাৰ | তুলনামূলকভাৱে সৰু | মধ্যম আকাৰৰ | অতি বিশাল এলেকা |
| সংৰক্ষণৰ বিষয় | মূলতঃ প্ৰাণী | ফ্লোৰা আৰু ফনা উভয় | প্ৰাণী, উদ্ভিদ, পৰিৱেশ আৰু মানৱ সংস্কৃতি |
| অসমৰ উদাহৰণ | পবিতৰা, ডিব্ৰু-ছৈখোৱা | কাজিৰঙা, মানস | দিহিং পাটকাই |
প্ৰশ্ন ৩। জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণ কিয় প্ৰয়োজনীয়?
উত্তৰঃ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণ নিম্নলিখিত কাৰণত প্ৰয়োজনীয়:
- বাস্তুতন্ত্ৰ (Ecosystem) সুষম ৰাখিবলৈ প্ৰতিটো প্ৰজাতিৰ ভূমিকা আছে
- খাদ্য শৃংখল (Food chain) আৰু খাদ্য জাল (Food web) সুৰক্ষিত ৰাখে
- ঔষধি গছ-গছনিৰ উৎস সংৰক্ষণ হয়
- কৃষি আৰু উদ্যোগৰ বাবে জিনীয় সম্পদ (Genetic resources) ৰক্ষা পায়
- ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ বাবে প্ৰাকৃতিক সম্পদ নিশ্চিত হয়
- পৰিভ্ৰমী চৰাই আৰু পোক-পতংগৰ দ্বাৰা পৰাগসংযোগ (Pollination) সম্ভৱ হয়
প্ৰশ্ন ৪। চিৰিয়াখানা আৰু অভয়াৰণ্যৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ
| চিৰিয়াখানা (Zoo) | অভয়াৰণ্য (Wildlife Sanctuary) |
|---|---|
| কৃত্ৰিম পৰিৱেশত প্ৰাণী ৰখা হয় | প্ৰাকৃতিক আৱাসস্থলত প্ৰাণী থাকে |
| প্ৰাণীবোৰ খাচিত বা ঘেৰাওত বন্দী | প্ৰাণীবোৰ মুক্তভাৱে বিচৰণ কৰিব পাৰে |
| দৰ্শকৰ বিনোদনৰ বাবে | সংৰক্ষণ আৰু সুৰক্ষাৰ বাবে |
| মানুহৰ তদাৰক আৰু চিকিৎসাৰ ব্যৱস্থা থাকে | প্ৰাণীবোৰ প্ৰকৃতিতে চিকাৰ কৰি খায় |
প্ৰশ্ন ৫। বিপন্ন আৰু বিলুপ্ত প্ৰজাতিৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ
| বিপন্ন প্ৰজাতি (Endangered Species) | বিলুপ্ত প্ৰজাতি (Extinct Species) |
|---|---|
| বিলুপ্তিৰ পথলৈ গৈছে, কিন্তু এতিয়াও জীয়াই আছে | পৃথিৱীৰ পৰা সম্পূৰ্ণ নোহোৱা হৈ গৈছে |
| সংৰক্ষণ কাৰ্যৰে ৰক্ষা কৰিব পাৰি | পুনৰুদ্ধাৰ কৰা সম্ভৱ নহয় |
| উদাহৰণ: বাঘ, এশিঙীয়া গঁড়, হিম চিতা | উদাহৰণ: ডাইনোছৰ, ডড পক্ষী, কেস্পিয়ান বাঘ |
| ৰেড ডেটা বুকত তালিকাভুক্ত | বিলুপ্ত হিচাপে চিহ্নিত |
শূন্যস্থান পূৰণ কৰা
প্ৰশ্ন ১। প্ৰাকৃতিক আৱাসস্থলত প্ৰাণীবোৰক সংৰক্ষণ কৰা স্থানকে __________ বোলে।
উত্তৰঃ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য
প্ৰশ্ন ২। কেৱল এটা সুনিৰ্দিষ্ট অঞ্চলত পোৱা প্ৰজাতিক __________ বোলা হয়।
উত্তৰঃ থলুৱা প্ৰজাতি (Endemic species)
প্ৰশ্ন ৩। পৰিভ্ৰমী চৰাইবোৰ __________ পৰিৱৰ্তনৰ বাবে বহুত দূৰলৈ উৰি যায়।
উত্তৰঃ জলবায়ু
প্ৰশ্ন ৪। বিপন্ন প্ৰজাতিৰ তালিকা __________ ত ৰখা হয়।
উত্তৰঃ ৰেড ডেটা বুক (Red Data Book)
প্ৰশ্ন ৫। বনাঞ্চল ধ্বংসৰ ফলত বায়ুমণ্ডলত __________ গেছৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পায়।
উত্তৰঃ কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড (CO₂)
প্ৰশ্ন ৬। এটা অঞ্চলৰ সকলো উদ্ভিদক একেলগে __________ বোলে।
উত্তৰঃ ফ্লোৰা (Flora)
প্ৰশ্ন ৭। কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান __________ ৰ বাবে বিখ্যাত।
উত্তৰঃ এশিঙীয়া গঁড় (One-horned rhinoceros)
প্ৰশ্ন ৮। প্ৰকল্প বাঘ ভাৰতত __________ চনত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।
উত্তৰঃ ১৯৭৩
শুদ্ধ নে অশুদ্ধ
প্ৰশ্ন ১। নিৰ্বনকৰণৰ ফলত বৰষুণ বৃদ্ধি পায়।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। নিৰ্বনকৰণৰ ফলত বৰষুণ হ্ৰাস পায়।
প্ৰশ্ন ২। ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত মানুহৰ কাৰ্যকলাপ সম্পূৰ্ণ নিষিদ্ধ।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
প্ৰশ্ন ৩। বিলুপ্ত প্ৰজাতিক সংৰক্ষণ কাৰ্যৰে পুনৰ ঘূৰাই আনিব পাৰি।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। বিলুপ্ত প্ৰজাতি পুনৰ আনিব পৰা নাযায়।
প্ৰশ্ন ৪। পৰিভ্ৰমী চৰাই জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ বাবে এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ যায়।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
প্ৰশ্ন ৫। থলুৱা প্ৰজাতি পৃথিৱীৰ যিকোনো ঠাইত পোৱা যায়।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। থলুৱা প্ৰজাতি কেৱল এটা সুনিৰ্দিষ্ট অঞ্চলতহে পোৱা যায়।
প্ৰশ্ন ৬। কাগজ পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰিলে গছ ৰক্ষা পায়।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
প্ৰশ্ন ৭। জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষণ এলেকাত জনজাতিৰ পৰম্পৰাগত জীৱনশৈলী সংৰক্ষণ কৰা হয়।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
মিলোৱা
| ‘ক’ স্তম্ভ | ‘খ’ স্তম্ভ |
|---|---|
| (ক) কাজিৰঙা | (১) বাঘ সংৰক্ষণ |
| (খ) প্ৰকল্প বাঘ | (২) এশিঙীয়া গঁড় |
| (গ) ৰেড ডেটা বুক | (৩) বিপন্ন প্ৰজাতিৰ তালিকা |
| (ঘ) ফ্লোৰা | (৪) অঞ্চলৰ উদ্ভিদ সমূহ |
| (ঙ) পৰিভ্ৰমণ | (৫) ঋতু পৰিৱৰ্তনত প্ৰাণীৰ গমন |
উত্তৰঃ (ক)→(২), (খ)→(১), (গ)→(৩), (ঘ)→(৪), (ঙ)→(৫)
অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
প্ৰশ্ন ১। বনাঞ্চল ধ্বংস হ’লে বন্যপ্ৰাণীৰ ওপৰত কি প্ৰভাৱ পৰে?
উত্তৰঃ বনাঞ্চল ধ্বংস হ’লে প্ৰাণীসমূহৰ স্বাভাৱিক আৱাসস্থল নষ্ট হয়। খাদ্য আৰু আশ্ৰয় নোপোৱাকৈ প্ৰাণীবোৰ লোকালয়লৈ আহিবলৈ বাধ্য হয়, মানুহ-প্ৰাণীৰ সংঘাত বাঢ়ে। বহু প্ৰজাতি বিপন্ন বা বিলুপ্তিৰ পথলৈ গৈছে।
প্ৰশ্ন ২। অসমৰ পাঁচখন বন্যপ্ৰাণী সংৰক্ষিত এলেকাৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ অসমৰ পাঁচখন বন্যপ্ৰাণী সংৰক্ষিত এলেকা হৈছে — (১) কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, (২) মানস ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (UNESCO World Heritage Site), (৩) ডিব্ৰু-ছৈখোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, (৪) পবিতৰা অভয়াৰণ্য, (৫) নামেৰী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান।
প্ৰশ্ন ৩। নিৰ্বনকৰণৰ ফলত মাটিৰ খহনীয়া কিয় বাঢ়ে?
উত্তৰঃ গছৰ শিপাই মাটি আঁকোৱালি ধৰি ৰাখে। বনাঞ্চল ধ্বংস হ’লে মাটিৰ ওপৰভাগ (Topsoil) শিপাবিহীন হয়, ফলত বৰষুণৰ পানী আৰু বতাহে সহজে উৰ্বৰ মাটি আঁতৰাই নিয়ে। ইয়াকে মাটিৰ খহনীয়া (Soil erosion) বোলে।
প্ৰশ্ন ৪। আমি কিদৰে বন সংৰক্ষণত অৰিহণা যোগাব পাৰো?
উত্তৰঃ আমি নিম্নলিখিত উপায়েৰে বন সংৰক্ষণত অৰিহণা যোগাব পাৰো:
- কাগজ পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰা আৰু অপচয় কমোৱা
- বেছি গছ ৰোপণ কৰা
- ব্যৱহাৰ কৰা কাগজৰ দুয়োফালে লিখা
- বনাঞ্চল ধ্বংসৰ বিৰুদ্ধে সচেতনতা সৃষ্টি কৰা
- চৰকাৰী বন সংৰক্ষণ নিয়ম মানি চলা
- অবৈধ চিকাৰ আৰু গছ কটাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা
প্ৰশ্ন ৫। ফ্লোৰা আৰু ফনাৰ মাজত পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰঃ এটা নিৰ্দিষ্ট ভৌগোলিক অঞ্চলত পোৱা সকলো উদ্ভিদ প্ৰজাতিৰ সমষ্টিক ফ্লোৰা (Flora) বোলে। অন্যহাতে সেই একে অঞ্চলত পোৱা সকলো প্ৰাণী প্ৰজাতিৰ সমষ্টিক ফনা (Fauna) বোলে। উদাহৰণস্বৰূপে, কাজিৰঙাৰ ফ্লোৰাত বিভিন্ন ঘাঁহ, বন আৰু জলজ উদ্ভিদ আৰু ফনাত গঁড়, বাঘ, হাতী, হৰিণ আদি অন্তৰ্ভুক্ত।