সাৰাংশ: অষ্টম শ্ৰেণীৰ সাধাৰণ বিজ্ঞানৰ চতুৰ্থ অধ্যায় “পদাৰ্থ: ধাতু আৰু অধাতু”ত পদাৰ্থসমূহক ধাতু আৰু অধাতু হিচাপে শ্ৰেণীবিভাজন কৰি তাৰ ভৌতিক আৰু ৰাসায়নিক ধৰ্মসমূহ আলোচনা কৰা হৈছে। ধাতুৰ প্ৰধান ভৌতিক ধৰ্মসমূহ হৈছে — ধাতৱ দ্যুতি (lustre), ঘাত সহনীয়তা (malleability), নমনীয়তা (ductility), তাপ আৰু বিদ্যুৎ পৰিবাহিতা আৰু নিনাদী গুণ (sonority)। পাৰা (Mercury) হৈছে একমাত্ৰ ধাতু যি সাধাৰণ উষ্ণতাত জুলীয়া অৱস্থাত থাকে।

অধাতুৰ ভৌতিক ধৰ্মসমূহ ধাতুৰ একদম বিপৰীত। অধাতু সাধাৰণতে ভংগুৰ, দ্যুতিহীন (আয়’ডিন আৰু গ্ৰেফাইট বাদে) আৰু তাপ আৰু বিদ্যুৎৰ কুপৰিবাহী (গ্ৰেফাইট বাদে)। ধাতু আৰু অধাতুৰ ৰাসায়নিক ধৰ্মৰ ভিতৰত অক্সিজেন, পানী, এছিড আৰু অন্য ধাতুৰ লৱণ দ্ৰৱণৰ সৈতে বিক্ৰিয়া আলোচনা কৰা হৈছে। ধাতুৱে অক্সিজেনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি ক্ষাৰকীয় অক্সাইড আৰু অধাতুৱে আম্লিক অক্সাইড উৎপন্ন কৰে।

অপসাৰণ বিক্ৰিয়া (displacement reaction) হৈছে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া য’ত অধিক সক্ৰিয় ধাতুৱে কম সক্ৰিয় ধাতুক লৱণ দ্ৰৱণৰ পৰা অপসাৰণ কৰে। ধাতুৰ ব্যৱহাৰৰ ভিতৰত গৃহ নিৰ্মাণ, বৈদ্যুতিক তাঁৰ প্ৰস্তুত, যানবাহন নিৰ্মাণ, অলংকাৰ প্ৰস্তুত আদি উল্লেখযোগ্য। অধাতুৰো নানা দৈনন্দিন জীৱনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যৱহাৰ আছে।

Summary: Chapter 4 of Class 8 General Science, “Materials: Metals and Non-Metals,” classifies materials into metals and non-metals and discusses their physical and chemical properties in detail. The key physical properties of metals are lustre (the shiny appearance), malleability (ability to be beaten into thin sheets), ductility (ability to be drawn into wires), conductivity of heat and electricity, and sonority (the ability to produce a ringing sound when struck). Mercury is the only metal that exists in liquid form at room temperature.

Non-metals have physical properties that are the opposite of metals. They are generally brittle, non-lustrous (except iodine and graphite), and poor conductors of heat and electricity (except graphite). The chemical properties covered include reactions of metals and non-metals with oxygen, water, acids, and solutions of metal salts. Metals react with oxygen to form basic (alkaline) oxides, while non-metals react with oxygen to form acidic oxides. The displacement reaction — where a more reactive metal displaces a less reactive metal from its salt solution — is an important concept. Metals and non-metals both have significant uses in daily life, including in construction, electrical wiring, vehicles, jewellery, medicine, and agriculture.

---

অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন

প্ৰশ্ন ১। ধাতু আৰু অধাতুৰ দুটাকৈ উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰঃ ধাতুৰ উদাহৰণ — লোহা (Fe), তাম (Cu)। অধাতুৰ উদাহৰণ — অক্সিজেন (O), কাৰ্বন (C)।

প্ৰশ্ন ২। ঘাত সহনীয়তা (malleability) কি?

উত্তৰঃ হাতুৰীৰে মৰিয়াই ধাতুক পাতল পাতলৈ পৰিণত কৰিব পৰা গুণটোক ঘাত সহনীয়তা বোলে।

প্ৰশ্ন ৩। নমনীয়তা (ductility) কি?

উত্তৰঃ ধাতুক টানি দীঘল সূক্ষ্ম তাঁৰলৈ পৰিণত কৰিব পৰা গুণটোক নমনীয়তা বোলে।

প্ৰশ্ন ৪। সাধাৰণ উষ্ণতাত জুলীয়া অৱস্থাত থকা ধাতুটোৰ নাম লিখা।

উত্তৰঃ পাৰা (Mercury, Hg) হৈছে সাধাৰণ উষ্ণতাত জুলীয়া অৱস্থাত থকা একমাত্ৰ ধাতু।

প্ৰশ্ন ৫। বিদ্যুৎ পৰিবাহী একমাত্ৰ অধাতুটোৰ নাম লিখা।

উত্তৰঃ গ্ৰেফাইট (Graphite) হৈছে একমাত্ৰ অধাতু যি বিদ্যুৎ পৰিবাহী।

প্ৰশ্ন ৬। দ্যুতি থকা অধাতু দুটাৰ নাম লিখা।

উত্তৰঃ আয়’ডিন (Iodine) আৰু গ্ৰেফাইট (Graphite) হৈছে দ্যুতি থকা অধাতু।

প্ৰশ্ন ৭। নিনাদী গুণ (sonority) কাক বোলে?

উত্তৰঃ কঠিন পৃষ্ঠত আঘাত কৰিলে ধাতুৱে যি বিশেষ ধৰণৰ ধাতৱ শব্দ বা ৰিণিকি শব্দ উৎপন্ন কৰে, সেই গুণটোক নিনাদী গুণ বোলে।

প্ৰশ্ন ৮। ধাতৱ দ্যুতি (metallic lustre) কাক বোলে?

উত্তৰঃ ধাতুৰ পৃষ্ঠত থকা এক বিশেষ চিকমিকনি বা উজ্জ্বলতাকে ধাতৱ দ্যুতি বোলে।

প্ৰশ্ন ৯। অপসাৰণ বিক্ৰিয়া কাক বোলে?

উত্তৰঃ যি বিক্ৰিয়াত অধিক সক্ৰিয় ধাতুৱে কম সক্ৰিয় ধাতুক তাৰ লৱণ দ্ৰৱণৰ পৰা অপসাৰণ কৰে, তাক অপসাৰণ বিক্ৰিয়া বোলে।

প্ৰশ্ন ১০। মহৎ ধাতু (noble metals) কাক বোলে? উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰঃ যিবোৰ ধাতু সাধাৰণ পৰিস্থিতিত বায়ু, পানী বা এছিডৰ সৈতে বিক্ৰিয়া নকৰে, তাক মহৎ ধাতু বোলে। উদাহৰণ — সোণ (Gold), ৰূপ (Silver), প্লেটিনাম (Platinum)।

প্ৰশ্ন ১১। খাদ্য মেৰিওৱাত কোনটো ধাতু ব্যৱহাৰ কৰা হয়?

উত্তৰঃ এলুমিনিয়াম (Aluminium) ফয়েল খাদ্য মেৰিওৱাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কাৰণ ই ঘাত সহনশীল আৰু খাদ্যৰ সৈতে বিক্ৰিয়া নকৰে।

প্ৰশ্ন ১২। ধাতুৱে অক্সিজেনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি কেনে প্ৰকৃতিৰ অক্সাইড উৎপন্ন কৰে?

উত্তৰঃ ধাতুৱে অক্সিজেনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি ক্ষাৰকীয় (basic) প্ৰকৃতিৰ ধাতৱ অক্সাইড উৎপন্ন কৰে।

প্ৰশ্ন ১৩। অধাতুৱে অক্সিজেনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি কেনে প্ৰকৃতিৰ অক্সাইড উৎপন্ন কৰে?

উত্তৰঃ অধাতুৱে অক্সিজেনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি আম্লিক (acidic) প্ৰকৃতিৰ অধাতৱ অক্সাইড উৎপন্ন কৰে।

প্ৰশ্ন ১৪। ছ’ডিয়াম আৰু পটাছিয়াম ধাতু কেৰাচিন তেলত ৰখা হয় কিয়?

উত্তৰঃ ছ’ডিয়াম আৰু পটাছিয়াম অতি সক্ৰিয় ধাতু। এইবোৰ বায়ুৰ অক্সিজেন আৰু পানীৰ সৈতে অতি তীব্ৰভাৱে বিক্ৰিয়া কৰে আৰু জুই লাগে। সেয়ে এইবোৰক কেৰাচিন তেলত ডুবাই ৰখা হয়।

প্ৰশ্ন ১৫। ধাতুৱে এছিডৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰিলে কোনটো গেছ উৎপন্ন হয়?

উত্তৰঃ ধাতুৱে এছিডৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰিলে হাইড্ৰ’জেন (H₂) গেছ উৎপন্ন হয়।

---

চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন

প্ৰশ্ন ১। ধাতুৰ ভৌতিক ধৰ্মসমূহ লিখা।

উত্তৰঃ ধাতুৰ মুখ্য ভৌতিক ধৰ্মসমূহ হৈছে —
(ক) ধাতৱ দ্যুতি (Lustre): ধাতুৰ পৃষ্ঠ উজ্জ্বল আৰু চিকচিকীয়া।
(খ) ঘাত সহনীয়তা (Malleability): ধাতুক হাতুৰীৰে মৰিয়াই পাতল পাতলৈ পৰিণত কৰিব পাৰি।
(গ) নমনীয়তা (Ductility): ধাতুক টানি সূক্ষ্ম তাঁৰলৈ পৰিণত কৰিব পাৰি।
(ঘ) তাপ আৰু বিদ্যুৎ পৰিবাহিতা: ধাতু তাপ আৰু বিদ্যুৎৰ সুপৰিবাহী।
(ঙ) নিনাদী গুণ (Sonority): ধাতুত আঘাত কৰিলে বিশেষ ধৰণৰ শব্দ হয়।
(চ) অৱস্থা: অধিকাংশ ধাতু সাধাৰণ উষ্ণতাত কঠিন অৱস্থাত থাকে (পাৰা বাদে)।

প্ৰশ্ন ২। অধাতুৰ ভৌতিক ধৰ্মসমূহ লিখা।

উত্তৰঃ অধাতুৰ মুখ্য ভৌতিক ধৰ্মসমূহ হৈছে —
(ক) দ্যুতি নাথাকে (আয়’ডিন আৰু গ্ৰেফাইট বাদে)।
(খ) ভংগুৰ প্ৰকৃতিৰ — হাতুৰীৰে মৰিয়ালে গুড়ি হয়।
(গ) ঘাত সহনশীল নহয়, অৰ্থাৎ পাতল পাতলৈ পৰিণত কৰিব নোৱাৰি।
(ঘ) তাপ আৰু বিদ্যুৎৰ কুপৰিবাহী (গ্ৰেফাইট বাদে)।
(ঙ) নিনাদী গুণ নাথাকে — আঘাত কৰিলে বিশেষ শব্দ নহয়।
(চ) সাধাৰণতে কম ঘনত্বৰ আৰু গলনাংক কম।

প্ৰশ্ন ৩। ধাতু আৰু অধাতুৰ ভৌতিক ধৰ্মৰ পাৰ্থক্য তালিকাত লিখা।

ধাতু	অধাতু
দ্যুতি আছে (চিকচিকীয়া)	সাধাৰণতে দ্যুতি নাথাকে (আয়’ডিন, গ্ৰেফাইট বাদে)
ঘাত সহনশীল — পাতল পাতলৈ পৰিণত হয়	ঘাত সহনশীল নহয় — ভংগুৰ
নমনীয় — সূক্ষ্ম তাঁৰলৈ পৰিণত হয়	নমনীয় নহয়
তাপ আৰু বিদ্যুৎৰ সুপৰিবাহী	তাপ আৰু বিদ্যুৎৰ কুপৰিবাহী (গ্ৰেফাইট বাদে)
নিনাদী গুণ আছে	নিনাদী গুণ নাথাকে
অধিকাংশ কঠিন (পাৰা ব্যতিক্ৰম)	কঠিন, জুলীয়া বা গেছীয় হ’ব পাৰে

প্ৰশ্ন ৪। মেগনেছিয়ামে অক্সিজেনৰ সৈতে কেনেকৈ বিক্ৰিয়া কৰে? সমীকৰণ লিখা।

উত্তৰঃ মেগনেছিয়ামক বায়ুত দহন কৰিলে উজ্জ্বল বগা পোহৰেৰে জ্বলি মেগনেছিয়াম অক্সাইড (বগা পাউডাৰ) উৎপন্ন কৰে। এই মেগনেছিয়াম অক্সাইড এটি ক্ষাৰকীয় অক্সাইড।
2Mg(s) + O₂(g) → 2MgO(s)

প্ৰশ্ন ৫। কপাৰ ছালফেট দ্ৰৱণত লোহাৰ পেৰেক ডুবালে কি হয়? সমীকৰণসহ ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰঃ কপাৰ ছালফেট (CuSO₄) দ্ৰৱণত লোহাৰ পেৰেক ডুবালে দ্ৰৱণৰ নীলা ৰং লাহে লাহে নোহোৱা হয় আৰু লোহাৰ পেৰেকত ৰঙচুৱা-মুগা বৰণৰ তামৰ প্ৰলেপ পৰে। এইটো এটি অপসাৰণ বিক্ৰিয়া। কাৰণ লোহা তামতকৈ অধিক সক্ৰিয় আৰু ই তামক দ্ৰৱণৰ পৰা অপসাৰণ কৰে।
Fe(s) + CuSO₄(aq) → FeSO₄(aq) + Cu(s)

প্ৰশ্ন ৬। ছালফাৰ অক্সিজেনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰিলে কি উৎপন্ন হয়? সমীকৰণ লিখা।

উত্তৰঃ ছালফাৰে (অধাতু) অক্সিজেনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি ছালফাৰ ডাই-অক্সাইড (SO₂) উৎপন্ন কৰে, যিটো এটি আম্লিক অক্সাইড। ছালফাৰ ডাই-অক্সাইড পানীত দ্ৰৱীভূত হৈ ছালফিউৰাছ এছিড (H₂SO₃) উৎপন্ন কৰে।
S(s) + O₂(g) → SO₂(g)

প্ৰশ্ন ৭। কোনবোৰ ধাতু এছিডৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰে? উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰঃ লোহা, জিংক, মেগনেছিয়াম, এলুমিনিয়াম আদি ধাতু লঘু এছিডৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি সংশ্লিষ্ট লৱণ আৰু হাইড্ৰ’জেন গেছ উৎপন্ন কৰে। কিন্তু তাম, সোণ, ৰূপ আদি ধাতু সাধাৰণ এছিডৰ সৈতে বিক্ৰিয়া নকৰে।
Zn(s) + 2HCl(aq) → ZnCl₂(aq) + H₂(g)

প্ৰশ্ন ৮। অপসাৰণ বিক্ৰিয়া কি? এটা উদাহৰণসহ বুজাই লিখা।

উত্তৰঃ যি বিক্ৰিয়াত অধিক সক্ৰিয় ধাতুৱে কম সক্ৰিয় ধাতুক তাৰ লৱণ দ্ৰৱণৰ পৰা অপসাৰণ কৰে, তাক অপসাৰণ বিক্ৰিয়া বোলে।
উদাহৰণ: জিংকে কপাৰ ছালফেট দ্ৰৱণৰ পৰা তামক অপসাৰণ কৰে, কাৰণ জিংক তামতকৈ অধিক সক্ৰিয়।
Zn(s) + CuSO₄(aq) → ZnSO₄(aq) + Cu(s)
কিন্তু তাম জিংকতকৈ কম সক্ৰিয় হোৱা বাবে, তামে জিংক ছালফেট দ্ৰৱণৰ পৰা জিংক অপসাৰণ কৰিব নোৱাৰে।

প্ৰশ্ন ৯। ধাতুৰ ব্যৱহাৰসমূহ লিখা।

উত্তৰঃ ধাতুৰ মুখ্য ব্যৱহাৰসমূহ হৈছে —
(ক) এলুমিনিয়াম — বিমান নিৰ্মাণ, পাচপাত্ৰ, খাদ্য মেৰিওৱা ফয়েল।
(খ) লোহা/ইস্পাত — গৃহ নিৰ্মাণ, দলং, মেচিন।
(গ) তাম — বৈদ্যুতিক তাঁৰ, পাচপাত্ৰ।
(ঘ) সোণ আৰু ৰূপ — অলংকাৰ, মুদ্ৰা।
(ঙ) জিংক — লোক মামৰৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ দস্তালেপন।
(চ) পাৰা — থাৰ্ম’মিটাৰ।

প্ৰশ্ন ১০। অধাতুৰ ব্যৱহাৰসমূহ লিখা।

উত্তৰঃ অধাতুৰ মুখ্য ব্যৱহাৰসমূহ হৈছে —
(ক) অক্সিজেন — শ্বাস-প্ৰশ্বাস, চিকিৎসালয়ত।
(খ) নাইট্ৰ’জেন — সাৰ প্ৰস্তুত, খাদ্যদ্ৰব্য মেৰিওৱা।
(গ) কাৰ্বন (হীৰা) — গহনা, কটাৰীৰ ধাৰ।
(ঘ) কাৰ্বন (গ্ৰেফাইট) — পেঞ্চিল শিহ, বৈদ্যুতিক মটৰৰ ব্ৰাছ।
(ঙ) আয়’ডিন — এন্টিছেপ্টিক হিচাপে ঘাঁত ব্যৱহাৰ।
(চ) ক্ল’ৰিন — পানী বিশুদ্ধকৰণ, ব্লিচিং পাউডাৰ।
(ছ) ছালফাৰ — ঔষধ আৰু সাৰ উদ্যোগত।

---

দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন

প্ৰশ্ন ১। ধাতু আৰু অধাতুৰ ৰাসায়নিক ধৰ্মৰ পাৰ্থক্য তালিকা প্ৰস্তুত কৰা।

ৰাসায়নিক ধৰ্ম	ধাতু	অধাতু
অক্সিজেনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া	ক্ষাৰকীয় অক্সাইড উৎপন্ন হয় উদা: 2Mg + O₂ → 2MgO	আম্লিক অক্সাইড উৎপন্ন হয় উদা: S + O₂ → SO₂
পানীৰ সৈতে বিক্ৰিয়া	অধিক সক্ৰিয় ধাতু (Na, K) পানীৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি হাইড্ৰ’ক্সাইড আৰু H₂ উৎপন্ন কৰে	সাধাৰণতে পানীৰ সৈতে বিক্ৰিয়া নকৰে
এছিডৰ সৈতে বিক্ৰিয়া	লৱণ আৰু হাইড্ৰ’জেন গেছ উৎপন্ন হয় উদা: Zn + 2HCl → ZnCl₂ + H₂	সাধাৰণতে এছিডৰ সৈতে বিক্ৰিয়া নকৰে
অন্য ধাতুৰ লৱণ দ্ৰৱণৰ সৈতে	অধিক সক্ৰিয় ধাতুৱে কম সক্ৰিয়টোক অপসাৰণ কৰে	প্ৰযোজ্য নহয়

প্ৰশ্ন ২। ধাতুৰ তিনিটা ৰাসায়নিক ধৰ্ম বিতংকৈ আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ ধাতুৰ তিনিটা মুখ্য ৰাসায়নিক ধৰ্ম হৈছে —

(ক) অক্সিজেনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া: অধিকাংশ ধাতুৱে অক্সিজেনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি ক্ষাৰকীয় ধাতৱ অক্সাইড উৎপন্ন কৰে।
উদাহৰণ: 2Mg(s) + O₂(g) → 2MgO(s) (মেগনেছিয়াম অক্সাইড — ক্ষাৰকীয়)
4Na(s) + O₂(g) → 2Na₂O(s) (ছ’ডিয়াম অক্সাইড — ক্ষাৰকীয়)
সোণ আৰু ৰূপৰ দৰে মহৎ ধাতু অক্সিজেনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া নকৰে।

(খ) এছিডৰ সৈতে বিক্ৰিয়া: ধাতুৱে লঘু এছিডৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি সংশ্লিষ্ট লৱণ আৰু হাইড্ৰ’জেন গেছ উৎপন্ন কৰে।
উদাহৰণ: Fe(s) + 2HCl(aq) → FeCl₂(aq) + H₂(g)↑
Zn(s) + H₂SO₄(aq) → ZnSO₄(aq) + H₂(g)↑
তাম, সোণ আৰু ৰূপ এছিডৰ সৈতে বিক্ৰিয়া নকৰে।

(গ) লৱণ দ্ৰৱণৰ সৈতে বিক্ৰিয়া (অপসাৰণ বিক্ৰিয়া): অধিক সক্ৰিয় ধাতুৱে কম সক্ৰিয় ধাতুক তাৰ লৱণ দ্ৰৱণৰ পৰা অপসাৰণ কৰে।
উদাহৰণ: Fe(s) + CuSO₄(aq) → FeSO₄(aq) + Cu(s)
এই বিক্ৰিয়াত নীলা ৰঙৰ CuSO₄ দ্ৰৱণ পাতল সেউজীয়া হয় আৰু লোহাত ৰঙচুৱা তামৰ প্ৰলেপ পৰে।

প্ৰশ্ন ৩। অপসাৰণ বিক্ৰিয়া বিতংকৈ বুজাই লিখা। কোপাৰ তামক অপসাৰণ কৰিব নোৱাৰা কিয়?

উত্তৰঃ অপসাৰণ বিক্ৰিয়া (Displacement Reaction) হৈছে এনে এক ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া য’ত এটা অধিক সক্ৰিয় ধাতুৱে কম সক্ৰিয় ধাতুক লৱণ দ্ৰৱণৰ পৰা মুক্ত কৰি উলিয়ায়। এই বিক্ৰিয়া ধাতুৰ সক্ৰিয়তাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।

উদাহৰণ ১: লোহা তামতকৈ অধিক সক্ৰিয়। সেয়ে লোহাই কপাৰ ছালফেট দ্ৰৱণৰ পৰা তামক অপসাৰণ কৰিব পাৰে:
Fe(s) + CuSO₄(aq) → FeSO₄(aq) + Cu(s)

উদাহৰণ ২: জিংক তামতকৈ অধিক সক্ৰিয়। সেয়ে জিংকে কপাৰ ছালফেট দ্ৰৱণৰ পৰা তামক অপসাৰণ কৰিব পাৰে:
Zn(s) + CuSO₄(aq) → ZnSO₄(aq) + Cu(s)

কিন্তু তাম (Copper) জিংক বা লোহাতকৈ কম সক্ৰিয়। সেয়ে তামে জিংক ছালফেট বা আইৰন ছালফেট দ্ৰৱণৰ পৰা জিংক বা লোহা অপসাৰণ কৰিব নোৱাৰে। কম সক্ৰিয় ধাতুৱে অধিক সক্ৰিয় ধাতুক অপসাৰণ কৰাটো সম্ভৱ নহয় — এয়াই অপসাৰণ বিক্ৰিয়াৰ মূল নীতি।

---

শূন্যস্থান পূৰণ কৰা

১। ধাতুক হাতুৰীৰে মৰিয়াই পাতল পাতলৈ পৰিণত কৰিব পৰা গুণটোক ________ বোলে।

উত্তৰঃ ঘাত সহনীয়তা (malleability)

২। সাধাৰণ উষ্ণতাত জুলীয়া অৱস্থাত থকা একমাত্ৰ ধাতু হৈছে ________।

উত্তৰঃ পাৰা (Mercury)

৩। ধাতুৱে অক্সিজেনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি ________ প্ৰকৃতিৰ অক্সাইড উৎপন্ন কৰে।

উত্তৰঃ ক্ষাৰকীয় (basic)

৪। অধাতুৱে অক্সিজেনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি ________ প্ৰকৃতিৰ অক্সাইড উৎপন্ন কৰে।

উত্তৰঃ আম্লিক (acidic)

৫। ছ’ডিয়াম আৰু পটাছিয়ামক ________ ত ডুবাই ৰখা হয়।

উত্তৰঃ কেৰাচিন তেল

৬। ধাতুৱে এছিডৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰিলে লৱণ আৰু ________ গেছ উৎপন্ন হয়।

উত্তৰঃ হাইড্ৰ’জেন (H₂)

৭। বিদ্যুৎ পৰিবাহী একমাত্ৰ অধাতু হৈছে ________।

উত্তৰঃ গ্ৰেফাইট (Graphite)

৮। লোহাৰ পেৰেক কপাৰ ছালফেট দ্ৰৱণত ডুবালে দ্ৰৱণৰ নীলা ৰং লাহে লাহে ________ হয়।

উত্তৰঃ নোহোৱা (পাতল সেউজীয়া ৰং হয়)

৯। সোণ, ৰূপ আৰু প্লেটিনামক ________ ধাতু বোলে।

উত্তৰঃ মহৎ ধাতু (noble metals)

১০। ধাতুক টানি দীঘল সূক্ষ্ম তাঁৰলৈ পৰিণত কৰিব পৰা গুণটোক ________ বোলে।

উত্তৰঃ নমনীয়তা (ductility)

---

শুদ্ধ নে অশুদ্ধ লিখা

১। সকলো ধাতু কঠিন অৱস্থাত থাকে।

উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (পাৰা সাধাৰণ উষ্ণতাত জুলীয়া অৱস্থাত থাকে।)

২। ধাতু তাপ আৰু বিদ্যুৎৰ সুপৰিবাহী।

উত্তৰঃ শুদ্ধ।

৩। আয়’ডিন এটা দ্যুতিযুক্ত অধাতু।

উত্তৰঃ শুদ্ধ।

৪। তাম জিংকতকৈ অধিক সক্ৰিয়।

উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (জিংক তামতকৈ অধিক সক্ৰিয়।)

৫। ধাতুৱে অক্সিজেনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি আম্লিক অক্সাইড উৎপন্ন কৰে।

উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (ধাতুৱে ক্ষাৰকীয় অক্সাইড উৎপন্ন কৰে।)

৬। গ্ৰেফাইট বিদ্যুৎ পৰিবাহী।

উত্তৰঃ শুদ্ধ।

৭। ছ’ডিয়াম আৰু পটাছিয়াম কেৰাচিন তেলত ৰাখিব লাগে।

উত্তৰঃ শুদ্ধ।

৮। সোণ এছিডৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰে।

উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (সোণ সাধাৰণ এছিডৰ সৈতে বিক্ৰিয়া নকৰে।)

---

মিলোৱা

‘ক’ অংশ	‘খ’ অংশ
(১) পাৰা	(ক) বিদ্যুৎ পৰিবাহী অধাতু
(২) গ্ৰেফাইট	(খ) জুলীয়া ধাতু
(৩) সোণ	(গ) ঘাঁত ব্যৱহাৰ হোৱা অধাতু
(৪) আয়’ডিন	(ঘ) মহৎ ধাতু
(৫) এলুমিনিয়াম	(ঙ) খাদ্য মেৰিওৱা

উত্তৰঃ (১)–(খ), (২)–(ক), (৩)–(ঘ), (৪)–(গ), (৫)–(ঙ)