সাৰাংশ: কৃত্ৰিম আঁহ আৰু প্লাষ্টিক হৈছে অষ্টম শ্ৰেণীৰ সাধাৰণ বিজ্ঞানৰ তৃতীয় অধ্যায়। এই অধ্যায়ত আমি জানিব পাৰো যে কপাহ, পাট, ৰেচম আদি প্ৰাকৃতিক আঁহৰ উপৰিও মানুহে কৃত্ৰিমভাৱে বিভিন্ন ধৰণৰ আঁহ তৈয়াৰ কৰিছে। এই কৃত্ৰিম আঁহবোৰ পলিমাৰ নামৰ ৰাসায়নিক যৌগেৰে তৈয়াৰ। ৰেয়ন হৈছে প্ৰথম কৃত্ৰিম আঁহ যি কাঠৰ মণ্ডৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। নাইলন হৈছে প্ৰথম সম্পূৰ্ণ কৃত্ৰিম আঁহ যি ১৯৩১ চনত আৱিষ্কাৰ হৈছিল। পলিয়েষ্টাৰ, এক্ৰিলিক আদিও গুৰুত্বপূৰ্ণ কৃত্ৰিম আঁহ। কৃত্ৰিম আঁহৰ কাপোৰ টেকসই, পানী শোষণ কম কৰে আৰু দ্ৰুতগতিত শুকাই।
প্লাষ্টিকো এক ধৰণৰ কৃত্ৰিম পলিমাৰ। প্লাষ্টিক দুই ধৰণৰ — তাপনমনীয় প্লাষ্টিক (Thermoplastic) আৰু তাপদৃঢ় প্লাষ্টিক (Thermosetting Plastic)। পলিথিন আৰু পিভিচি তাপনমনীয় প্লাষ্টিকৰ উদাহৰণ; বেকেলাইট আৰু মেলামাইন তাপদৃঢ় প্লাষ্টিকৰ উদাহৰণ। প্লাষ্টিক পাতল, শক্তিশালী, মামৰ নধৰা, বিদ্যুৎ পৰিবাহী নোহোৱা আৰু ৰাসায়নিকভাৱে নিষ্ক্ৰিয়। কিন্তু প্লাষ্টিক জৈৱ অপচনশীল হোৱা বাবে পৰিবেশৰ বাবে অতি ক্ষতিকাৰক। প্লাষ্টিকৰ প্ৰদূষণ কমাবলৈ ৪R নীতি — হ্ৰাস (Reduce), পুনৰব্যৱহাৰ (Reuse), পুনৰ্ব্যৱহাৰযোগ্য (Recycle) আৰু পুনৰুদ্ধাৰ (Recover) — অনুসৰণ কৰিব লাগে।
Summary: Chapter 3 of ASSEB Class 8 General Science deals with synthetic fibres and plastics. Natural fibres like cotton, jute, and silk are obtained from plants and animals, while synthetic fibres are man-made materials produced through chemical processes from raw materials derived from petroleum and coal. These synthetic fibres are made of polymers — large molecules formed by the repetition of smaller units. Rayon, made from wood pulp, was the first man-made fibre; nylon, invented in 1931, was the first fully synthetic fibre. Polyester (Terylene) and acrylic (artificial wool) are other important synthetic fibres. Synthetic fabrics are durable, resistant to moisture, and dry quickly, but they are not suitable for summer wear as they do not absorb sweat well.
Plastic is another synthetic polymer that can be moulded into any shape. Plastics are of two types: thermoplastics (which soften on heating and can be reshaped — e.g., polythene, PVC) and thermosetting plastics (which once set, cannot be softened again by heating — e.g., Bakelite, Melamine). Plastics are lightweight, strong, non-corrosive, poor conductors of heat and electricity, and non-reactive with food substances. However, plastics are non-biodegradable and cause serious environmental pollution. To address this, the 4R principle — Reduce, Reuse, Recycle, and Recover — should be followed to minimise plastic waste and protect the environment.
চমু প্ৰশ্নোত্তৰ
প্ৰশ্ন ১। কৃত্ৰিম আঁহ কাক বোলে?
উত্তৰঃ যিবোৰ আঁহ মানুহে ৰাসায়নিক পদ্ধতিত পেট্ৰ’লিয়াম, কয়লা আদি কেঁচামালৰ পৰা কৃত্ৰিমভাৱে তৈয়াৰ কৰে, তাক কৃত্ৰিম আঁহ বোলে। এই আঁহবোৰক মানৱসৃষ্ট আঁহ বা সাংশ্লেষিক আঁহো বোলে। উদাহৰণ — নাইলন, পলিয়েষ্টাৰ, এক্ৰিলিক, ৰেয়ন।
প্ৰশ্ন ২। পলিমাৰ কাক বোলে?
উত্তৰঃ পলিমাৰ হৈছে এনে এক ধৰণৰ ৰাসায়নিক যৌগ যিটো একেধৰণৰ বহুসংখ্যক সৰু সৰু এককৰ (monomer) পুনৰাবৃত্তিৰ দ্বাৰা গঠিত হয়। ‘পলি’ শব্দৰ অৰ্থ বহু আৰু ‘মেৰ’ শব্দৰ অৰ্থ একক। কপাহৰ চেলুলজ, পাটৰ চেলুলজ আদি প্ৰাকৃতিক পলিমাৰ; নাইলন, পলিয়েষ্টাৰ আদি কৃত্ৰিম পলিমাৰ।
প্ৰশ্ন ৩। ৰেয়ন কি? ই অন্য কৃত্ৰিম আঁহতকৈ কেনেকৈ পৃথক?
উত্তৰঃ ৰেয়ন হৈছে প্ৰথম মানৱসৃষ্ট আঁহ। ই কাঠৰ মণ্ড (wood pulp) বা চেলুলজৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। এই কাৰণে ৰেয়নক কৃত্ৰিম ৰেচমও বোলে। ৰেয়ন প্ৰাকৃতিক উৎসৰ পৰা তৈয়াৰ হোৱা বাবে অন্য কৃত্ৰিম আঁহতকৈ পৃথক; কিন্তু ইয়াক ৰাসায়নিক পদ্ধতিত প্ৰক্ৰিয়া কৰা হয় বাবে ইয়াক কৃত্ৰিম আঁহ বুলি গণ্য কৰা হয়।
প্ৰশ্ন ৪। নাইলনৰ দুটা বিশেষ গুণ লিখা।
উত্তৰঃ নাইলনৰ দুটা বিশেষ গুণ হৈছে — (১) নাইলন অতি শক্তিশালী আৰু লঘু; এডাল নাইলন সূতা একে ডায়মিটাৰৰ তীখাৰ তাৰতকৈও শক্তিশালী। (২) নাইলন মসৃণ, চকচকীয়া আৰু ধোৱা-পচলাত সহজ; ই সহজতে শুকাই যায় আৰু ইয়াত দাগ নালাগে।
প্ৰশ্ন ৫। পলিয়েষ্টাৰ কি? ইয়াৰ দুটা ব্যৱহাৰ লিখা।
উত্তৰঃ পলিয়েষ্টাৰ হৈছে এক ধৰণৰ কৃত্ৰিম আঁহ যি পলিমাৰ ইষ্টাৰৰে তৈয়াৰ। টেৰিলিন এক জনপ্ৰিয় পলিয়েষ্টাৰ। পলিয়েষ্টাৰৰ ব্যৱহাৰ — (১) পলিয়েষ্টাৰ কাপোৰ তৈয়াৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়, বিশেষকৈ টেৰিকট (টেৰিলিন + কপাহ) আৰু টেৰিউল (টেৰিলিন + উল) হিচাপে। (২) পলিয়েষ্টাৰ পিইটি (PET) বটল, প্লাষ্টিক পাত্ৰ আৰু চুম্বকীয় টেপত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
প্ৰশ্ন ৬। এক্ৰিলিককে কিয় কৃত্ৰিম উল বোলে?
উত্তৰঃ এক্ৰিলিককে কৃত্ৰিম উল বোলা হয় কাৰণ এক্ৰিলিকৰ গুণাগুণ প্ৰাকৃতিক উলৰ দৰেই উষ্ণ আৰু নৰম অনুভৱৰ। ইয়াক স্বেটাৰ, কম্বল, মোজা আদি তৈয়াৰত উলৰ বিকল্প হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। প্ৰাকৃতিক উলতকৈ এক্ৰিলিকৰ দাম কম আৰু এয়া প্ৰাকৃতিক উলতকৈ বেছি টেকসই।
প্ৰশ্ন ৭। প্লাষ্টিক কি?
উত্তৰঃ প্লাষ্টিক হৈছে এক ধৰণৰ কৃত্ৰিম পলিমাৰ যাক যিকোনো আকৃতিত ঢালাই কৰিব পাৰি। ‘প্লাষ্টিচিটি’ বা পলনীয়তা হৈছে প্লাষ্টিকৰ এটা মূল গুণ। প্লাষ্টিক পাতল, শক্তিশালী, মামৰ নধৰা, বিদ্যুৎ পৰিবাহী নোহোৱা আৰু ৰাসায়নিক দ্ৰৱ্যৰ সৈতে বিক্ৰিয়া নকৰে।
প্ৰশ্ন ৮। তাপনমনীয় প্লাষ্টিক কাক বোলে? উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ যিবোৰ প্লাষ্টিক তাপ প্ৰয়োগ কৰিলে গলি যায় আৰু পুনৰায় ঠান্ডা কৰিলে কঠিন হয়, তাক তাপনমনীয় প্লাষ্টিক বোলে। এই প্লাষ্টিক গলাই পুনৰ নতুন আকৃতি দিব পাৰি। উদাহৰণ — পলিথিন, পিভিচি (PVC)।
প্ৰশ্ন ৯। তাপদৃঢ় প্লাষ্টিক কাক বোলে? উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ যিবোৰ প্লাষ্টিক এবাৰ ঢালাই কৰাৰ পিছত তাপ প্ৰয়োগ কৰিলেও গলি নাযায় বা আকৃতি সলনি নহয়, তাক তাপদৃঢ় প্লাষ্টিক বোলে। এই প্লাষ্টিক পুনৰ গলাই ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। উদাহৰণ — বেকেলাইট, মেলামাইন।
প্ৰশ্ন ১০। বেকেলাইট কিহৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
উত্তৰঃ বেকেলাইট হৈছে এক তাপদৃঢ় প্লাষ্টিক যি বিদ্যুৎ আৰু তাপৰ কুপৰিবাহী। সেয়েহে ইয়াক বৈদ্যুতিক চুইচ, ছকেট, বৈদ্যুতিক তাৰৰ আৱৰণ আৰু ৰান্ধনীঘৰৰ বাচন-পত্ৰৰ হাতল তৈয়াৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
প্ৰশ্ন ১১। মেলামাইন কিয় বিশেষ?
উত্তৰঃ মেলামাইন হৈছে এক তাপদৃঢ় প্লাষ্টিক যি জুইৰ প্ৰতিৰোধী আৰু উচ্চ তাপমাত্ৰাতো সহজে গলে নাযায়। ই আঘাত সহনশীল আৰু পানীৰ সৈতে বিক্ৰিয়া নকৰে। সেয়েহে মেলামাইন ক্রকাৰি (থালি-বাটি), বিমান চালকৰ হেলমেট আৰু অগ্নি প্ৰতিৰোধী কাপোৰ তৈয়াৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
প্ৰশ্ন ১২। জৈৱ পচনশীল আৰু জৈৱ অপচনশীল বস্তু কাক বোলে?
উত্তৰঃ যিবোৰ পদাৰ্থ বেক্টেৰিয়া আদি অনুজীৱৰ ক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা গেলি-পচি মাটিত মিহলি হয়, তাক জৈৱ পচনশীল বস্তু বোলে। উদাহৰণ — কাগজ, কপাহ, কাঠ, খাদ্যসামগ্ৰী। যিবোৰ পদাৰ্থ মাটিত বহু বছৰ ধৰি থাকিলেও পচি নাযায়, তাক জৈৱ অপচনশীল বস্তু বোলে। উদাহৰণ — প্লাষ্টিক, কাচ।
প্ৰশ্ন ১৩। প্লাষ্টিকৰ পাত্ৰত খাদ্যসামগ্ৰী ৰাখিব পাৰি কিয়?
উত্তৰঃ প্লাষ্টিক ৰাসায়নিকভাৱে নিষ্ক্ৰিয়, অৰ্থাৎ প্লাষ্টিক খাদ্যসামগ্ৰীৰ ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ সৈতে বিক্ৰিয়া নকৰে। তদুপৰি প্লাষ্টিক পাতল, শক্তিশালী আৰু মামৰ নধৰে। এই কাৰণে খাদ্যসামগ্ৰী সংৰক্ষণৰ বাবে প্লাষ্টিকৰ পাত্ৰ উপযুক্ত।
প্ৰশ্ন ১৪। ৪R নীতি কি?
উত্তৰঃ ৪R নীতি হৈছে প্লাষ্টিক প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ নীতি। ৪R মানে হৈছে — (১) Reduce (হ্ৰাস কৰা) — প্লাষ্টিকৰ ব্যৱহাৰ কমোৱা। (২) Reuse (পুনৰব্যৱহাৰ) — একেখন প্লাষ্টিক বস্তু বাৰে বাৰে ব্যৱহাৰ কৰা। (৩) Recycle (পুনৰ্চক্ৰীভৱন) — প্লাষ্টিক গলাই নতুন বস্তু তৈয়াৰ কৰা। (৪) Recover (পুনৰুদ্ধাৰ) — প্লাষ্টিক পৰিবেশৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰি যথাযথভাৱে নষ্ট কৰা।
প্ৰশ্ন ১৫। গ্ৰীষ্মকালত সুতী কাপোৰ পিন্ধিব পৰামৰ্শ দিয়া হয় কিয়?
উত্তৰঃ গ্ৰীষ্মকালত সুতী কাপোৰ পিন্ধিব পৰামৰ্শ দিয়া হয় কাৰণ কপাহে ঘাম শোষণ কৰে আৰু শৰীৰক ঠান্ডা আৰু সজীৱ ৰাখে। কিন্তু কৃত্ৰিম আঁহৰ কাপোৰে ঘাম শোষণ নকৰে, ফলত গৰমৰ সময়ত কৃত্ৰিম কাপোৰ পিন্ধিলে শৰীৰ গৰম হৈ পৰে আৰু অস্বস্তিকৰ অনুভৱ হয়।
দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ
প্ৰশ্ন ১। কৃত্ৰিম আঁহৰ গুণাগুণ আৰু অসুবিধাসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ কৃত্ৰিম আঁহৰ গুণাগুণ:
- কৃত্ৰিম আঁহ টেকসই আৰু দীৰ্ঘস্থায়ী।
- ইয়াত কীট-পতংগে আক্ৰমণ নকৰে আৰু মামৰো নধৰে।
- কৃত্ৰিম আঁহত সহজে দাগ নালাগে।
- প্ৰাকৃতিক আঁহতকৈ কম দামত পাব পাৰি।
- কৃত্ৰিম আঁহৰ কাপোৰ দ্ৰুতগতিত শুকায়।
- ইয়াক সহজে ধুব পাৰি আৰু ৰং উজ্জ্বল থাকে।
কৃত্ৰিম আঁহৰ অসুবিধা:
- কৃত্ৰিম আঁহে ঘাম শোষণ কম কৰে বাবে গ্ৰীষ্মকালত পিন্ধিবলৈ অস্বস্তিকৰ।
- কৃত্ৰিম আঁহ জৈৱ অপচনশীল, সেয়েহে পৰিবেশৰ বাবে ক্ষতিকাৰক।
- কৃত্ৰিম আঁহ সহজে জুইত জ্বলি উঠে আৰু গলি ছাল পুৰিব পাৰে।
- কৃত্ৰিম আঁহৰ উৎপাদনত প্ৰদূষণকাৰী ৰাসায়নিক দ্ৰৱ্য ব্যৱহাৰ হয়।
প্ৰশ্ন ২। তাপনমনীয় আৰু তাপদৃঢ় প্লাষ্টিকৰ পাৰ্থক্য লিখা।
| তাপনমনীয় প্লাষ্টিক | তাপদৃঢ় প্লাষ্টিক |
|---|---|
| তাপ প্ৰয়োগ কৰিলে গলি যায়। | তাপ প্ৰয়োগ কৰিলেও গলে নাযায়। |
| পুনৰ গলাই নতুন আকৃতি দিব পাৰি। | এবাৰ ঢালাই হ’লে আকৃতি সলনি কৰিব নোৱাৰি। |
| পুনৰ্চক্ৰীভৱন কৰিব পাৰি। | পুনৰ্চক্ৰীভৱন কৰিব নোৱাৰি। |
| উদাহৰণ: পলিথিন, পিভিচি। | উদাহৰণ: বেকেলাইট, মেলামাইন। |
| বটল, থলি, পাইপ আদি তৈয়াৰত ব্যৱহাৰ। | বৈদ্যুতিক সামগ্ৰী, পাত্ৰৰ হাতল আদি তৈয়াৰত ব্যৱহাৰ। |
প্ৰশ্ন ৩। প্লাষ্টিকৰ গুণাগুণ বৰ্ণনা কৰা। প্লাষ্টিক কিয় পৰিবেশৰ বাবে ক্ষতিকাৰক?
উত্তৰঃ প্লাষ্টিকৰ গুণাগুণ:
- প্লাষ্টিক পাতল কিন্তু শক্তিশালী।
- প্লাষ্টিক মামৰ নধৰে আৰু জং নলাগে।
- প্লাষ্টিক বিদ্যুৎ আৰু তাপৰ কুপৰিবাহী।
- প্লাষ্টিক ৰাসায়নিকভাৱে নিষ্ক্ৰিয় — খাদ্য, এছিড বা ক্ষাৰৰ সৈতে বিক্ৰিয়া নকৰে।
- প্লাষ্টিক যিকোনো আকৃতিত ঢালাই কৰিব পাৰি।
- প্লাষ্টিকৰ বিভিন্ন ৰং আৰু আকৃতিৰ সামগ্ৰী তৈয়াৰ কৰিব পাৰি।
প্লাষ্টিক পৰিবেশৰ বাবে ক্ষতিকাৰক কাৰণ:
- প্লাষ্টিক জৈৱ অপচনশীল — বহু বছৰ মাটি বা পানীত থাকিলেও পচে নাযায়।
- মাটিত পোতা প্লাষ্টিকে মাটিৰ উৰ্বৰতা নষ্ট কৰে।
- নদী-পুখুৰিৰ পানীত ভাহি থকা প্লাষ্টিকে জলজ প্ৰাণীৰ ক্ষতি কৰে।
- পুৰা প্লাষ্টিকৰ পৰা বিষাক্ত গেছ নিৰ্গত হয় যি বায়ু প্ৰদূষণ কৰে।
- প্লাষ্টিক থলি খাই জন্তুৰ মৃত্যু হ’ব পাৰে।
- প্লাষ্টিকৰ মাইক্ৰ’প্লাষ্টিক খাদ্যশৃংখলত প্ৰৱেশ কৰি মানুহৰ স্বাস্থ্যৰ ক্ষতি কৰে।
প্ৰশ্ন ৪। বিভিন্ন কৃত্ৰিম আঁহৰ উৎস, গুণাগুণ আৰু ব্যৱহাৰ লিখা।
| কৃত্ৰিম আঁহ | কেঁচামাল / উৎস | বিশেষ গুণাগুণ | ব্যৱহাৰ |
|---|---|---|---|
| ৰেয়ন | কাঠৰ মণ্ড (চেলুলজ) | ৰেচমৰ দৰে চকচকীয়া, শোষণক্ষম, আৰামদায়ক | কাপোৰ, শাল, পৰ্দা, গদীৰ কভাৰ |
| নাইলন | পেট্ৰ’লিয়াম (সম্পূৰ্ণ কৃত্ৰিম) | অতি শক্তিশালী, মসৃণ, দ্ৰুত শুকায় | পেৰাচুট, শিলাৰোহণৰ ৰছী, টুথব্ৰাছ, মোজা |
| পলিয়েষ্টাৰ | পেট্ৰ’লিয়াম (ইষ্টাৰ পলিমাৰ) | টেকসই, কোঁচ নখোৱা, সহজে শুকায় | কাপোৰ, বটল (PET), চুম্বকীয় টেপ |
| এক্ৰিলিক | পেট্ৰ’লিয়াম | উলৰ দৰে উষ্ণ, নৰম, পোকে নখোৱা | স্বেটাৰ, কম্বল, মোজা, কাৰ্পেট |
প্ৰশ্ন ৫। প্লাষ্টিক প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰি কেনেদৰে? ৪R নীতি বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ প্লাষ্টিক প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে ৪R নীতি অনুসৰণ কৰিব লাগে:
- Reduce (হ্ৰাস কৰা): প্লাষ্টিকৰ ব্যৱহাৰ যিমান পাৰি কম কৰিব লাগে। কাপোৰৰ থলি বা পাটৰ থলি ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
- Reuse (পুনৰব্যৱহাৰ): একেখন প্লাষ্টিক বস্তু বাৰে বাৰে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে। প্লাষ্টিকৰ বটল আৰু পাত্ৰ বাৰে বাৰে ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।
- Recycle (পুনৰ্চক্ৰীভৱন): ব্যৱহাৰ কৰা প্লাষ্টিক গোটাই পুনৰ্চক্ৰীভৱন কেন্দ্ৰলৈ পঠাব লাগে। তাত গলাই নতুন সামগ্ৰী তৈয়াৰ কৰা হয়।
- Recover (পুনৰুদ্ধাৰ): প্লাষ্টিক পৰিবেশৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰি উপযুক্ত পদ্ধতিত নিষ্কাশন কৰিব লাগে।
ইয়াৰ উপৰিও প্লাষ্টিক কেতিয়াও খোলা ঠাইত পোৰা উচিত নহয়, কাৰণ পুৰা প্লাষ্টিকৰ পৰা বিষাক্ত গেছ নিৰ্গত হয়। প্লাষ্টিকৰ বিকল্প হিচাপে কাগজ, কাপোৰ বা পাটৰ থলি ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
শূন্যস্থান পূৰণ কৰা
প্ৰশ্ন ১। কিছুমান আঁহক ________ বুলি কোৱা হয় কাৰণ সেইবোৰ ৰাসায়নিক পদ্ধতিত তৈয়াৰ কৰা হয়।
উত্তৰঃ কৃত্ৰিম / সাংশ্লেষিক
প্ৰশ্ন ২। ৰেয়ন ________ ৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হয়।
উত্তৰঃ কাঠৰ মণ্ড (wood pulp)
প্ৰশ্ন ৩। প্ৰথম সম্পূৰ্ণ কৃত্ৰিম আঁহ হৈছে ________।
উত্তৰঃ নাইলন
প্ৰশ্ন ৪। পলিয়েষ্টাৰৰ আন এটা নাম হৈছে ________।
উত্তৰঃ টেৰিলিন
প্ৰশ্ন ৫। একেধৰণৰ বহু সৰু এককেৰে তৈয়াৰ বৃহৎ অণুক ________ বোলে।
উত্তৰঃ পলিমাৰ
প্ৰশ্ন ৬। বেকেলাইট আৰু মেলামাইন হৈছে ________ প্লাষ্টিকৰ উদাহৰণ।
উত্তৰঃ তাপদৃঢ়
প্ৰশ্ন ৭। পলিথিন আৰু পিভিচি হৈছে ________ প্লাষ্টিকৰ উদাহৰণ।
উত্তৰঃ তাপনমনীয়
প্ৰশ্ন ৮। প্লাষ্টিক ________ অপচনশীল হোৱা বাবে পৰিবেশৰ বাবে ক্ষতিকাৰক।
উত্তৰঃ জৈৱ
প্ৰশ্ন ৯। কৃত্ৰিম উল বুলি ________ আঁহক কোৱা হয়।
উত্তৰঃ এক্ৰিলিক
প্ৰশ্ন ১০। প্লাষ্টিক প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে ________ নীতি অনুসৰণ কৰিব লাগে।
উত্তৰঃ ৪R
শুদ্ধ নে অশুদ্ধ
প্ৰশ্ন ১। ৰেয়ন হৈছে সম্পূৰ্ণ কৃত্ৰিম আঁহ।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। ৰেয়ন কাঠৰ মণ্ড অৰ্থাৎ প্ৰাকৃতিক চেলুলজৰ পৰা তৈয়াৰ হোৱা বাবে ই সম্পূৰ্ণ কৃত্ৰিম নহয়; ইয়াক আধা-কৃত্ৰিম আঁহ বোলে।
প্ৰশ্ন ২। নাইলন হৈছে প্ৰথম সম্পূৰ্ণ কৃত্ৰিম আঁহ।
উত্তৰঃ শুদ্ধ। নাইলন ১৯৩১ চনত সম্পূৰ্ণ ৰাসায়নিক পদ্ধতিত পেট্ৰ’লিয়ামৰ পৰা তৈয়াৰ হোৱা প্ৰথম সম্পূৰ্ণ কৃত্ৰিম আঁহ।
প্ৰশ্ন ৩। প্লাষ্টিক জৈৱ পচনশীল পদাৰ্থ।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। প্লাষ্টিক জৈৱ অপচনশীল পদাৰ্থ; ই বহু বছৰ পচে নাযায়।
প্ৰশ্ন ৪। বেকেলাইট বৈদ্যুতিক চুইচ তৈয়াৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
উত্তৰঃ শুদ্ধ। বেকেলাইট বিদ্যুৎৰ কুপৰিবাহী হোৱা বাবে বৈদ্যুতিক চুইচ, ছকেট আদি তৈয়াৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
প্ৰশ্ন ৫। গ্ৰীষ্মকালত কৃত্ৰিম আঁহৰ কাপোৰ পিন্ধা উচিত।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। গ্ৰীষ্মকালত সুতী কাপোৰ পিন্ধা উচিত কাৰণ কপাহে ঘাম শোষণ কৰে আৰু শৰীৰক ঠান্ডা ৰাখে।
প্ৰশ্ন ৬। পলিথিন এটা তাপদৃঢ় প্লাষ্টিক।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। পলিথিন হৈছে তাপনমনীয় প্লাষ্টিক যি তাপ প্ৰয়োগ কৰিলে গলি যায়।
প্ৰশ্ন ৭। কৃত্ৰিম আঁহ প্ৰাকৃতিক আঁহতকৈ বেছি টেকসই।
উত্তৰঃ শুদ্ধ। কৃত্ৰিম আঁহ সাধাৰণতে প্ৰাকৃতিক আঁহতকৈ বেছি টেকসই, দীৰ্ঘস্থায়ী আৰু ইয়াত কীট-পতংগে সহজে আক্ৰমণ নকৰে।
প্ৰশ্ন ৮। পলিয়েষ্টাৰ আৰু কপাহ মিহলাই টেৰিকট তৈয়াৰ হয়।
উত্তৰঃ শুদ্ধ। টেৰিলিন (পলিয়েষ্টাৰ) আৰু কপাহ মিহলাই টেৰিকট তৈয়াৰ কৰা হয়।
মিলোৱা
| ‘ক’ স্তম্ভ | ‘খ’ স্তম্ভ |
|---|---|
| ১। ৰেয়ন | (ক) প্ৰথম সম্পূৰ্ণ কৃত্ৰিম আঁহ |
| ২। নাইলন | (খ) তাপদৃঢ় প্লাষ্টিক, বৈদ্যুতিক সামগ্ৰীত ব্যৱহৃত |
| ৩। পলিয়েষ্টাৰ | (গ) কাঠৰ মণ্ডৰ পৰা তৈয়াৰ কৃত্ৰিম ৰেচম |
| ৪। বেকেলাইট | (ঘ) টেৰিলিন নামেৰেও জনাজাত |
| ৫। মেলামাইন | (ঙ) ক্রকাৰি আৰু অগ্নি-প্ৰতিৰোধী কাপোৰত ব্যৱহৃত |
| ৬। এক্ৰিলিক | (চ) কৃত্ৰিম উল |
উত্তৰঃ ১-(গ), ২-(ক), ৩-(ঘ), ৪-(খ), ৫-(ঙ), ৬-(চ)
অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
প্ৰশ্ন ১। নাইলনৰ আঁহ শক্তিশালী বুলি প্ৰমাণ দিয়া।
উত্তৰঃ নাইলনৰ আঁহ অতি শক্তিশালী কাৰণ একে ডায়মিটাৰৰ নাইলন সূতা এডাল তীখাৰ তাৰতকৈও বেছি শক্তিশালী। সেয়েহে পেৰাচুট তৈয়াৰত নাইলন ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শিলাৰোহণৰ বাবে ৰছী নাইলনেৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। টুথব্ৰাছৰ নোম আৰু মোজা নাইলনেৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। এই সকলোবোৰ উদাহৰণে প্ৰমাণ কৰে যে নাইলন শক্তিশালী।
প্ৰশ্ন ২। পাত্ৰৰ হাতল আৰু বৈদ্যুতিক চুইচ তৈয়াৰত তাপদৃঢ় প্লাষ্টিক ব্যৱহাৰ কৰা হয় কিয়?
উত্তৰঃ পাত্ৰৰ হাতল তৈয়াৰত তাপদৃঢ় প্লাষ্টিক ব্যৱহাৰ কৰা হয় কাৰণ তাপদৃঢ় প্লাষ্টিক তাপৰ কুপৰিবাহী। ৰন্ধন-পাত্ৰ গৰম হ’লেও হাতলটো গৰম নহয়, ফলত হাতত ধৰিব পাৰি। বৈদ্যুতিক চুইচত তাপদৃঢ় প্লাষ্টিক ব্যৱহাৰ কৰা হয় কাৰণ ই বিদ্যুৎৰ কুপৰিবাহী আৰু বিদ্যুৎপৃষ্ট হোৱাৰ আশংকা নাথাকে।
প্ৰশ্ন ৩। প্ৰাকৃতিক আঁহ আৰু কৃত্ৰিম আঁহৰ পাৰ্থক্য লিখা।
| প্ৰাকৃতিক আঁহ | কৃত্ৰিম আঁহ |
|---|---|
| উদ্ভিদ বা প্ৰাণীৰ পৰা পোৱা যায়। | ৰাসায়নিক পদ্ধতিত তৈয়াৰ কৰা হয়। |
| উদাহৰণ: কপাহ, পাট, ৰেচম, উল। | উদাহৰণ: নাইলন, পলিয়েষ্টাৰ, এক্ৰিলিক, ৰেয়ন। |
| ঘাম ভালদৰে শোষণ কৰে। | ঘাম শোষণ কম কৰে। |
| জৈৱ পচনশীল। | জৈৱ অপচনশীল। |
| তুলনামূলকভাৱে দাম বেছি। | তুলনামূলকভাৱে দাম কম। |
| কম টেকসই। | বেছি টেকসই। |
প্ৰশ্ন ৪। খাদ্য সংৰক্ষণত ধাতৱ পাত্ৰতকৈ প্লাষ্টিকৰ পাত্ৰ কিয় ভাল?
উত্তৰঃ প্লাষ্টিকৰ পাত্ৰত খাদ্য সংৰক্ষণৰ কাৰণ — (১) প্লাষ্টিক ৰাসায়নিকভাৱে নিষ্ক্ৰিয়, অৰ্থাৎ খাদ্যৰ ৰাসায়নিক উপাদানৰ সৈতে বিক্ৰিয়া নকৰে। (২) প্লাষ্টিকত মামৰ নধৰে, কিন্তু ধাতৱ পাত্ৰত মামৰ ধৰাৰ আশংকা থাকে। (৩) প্লাষ্টিক পাতল আৰু বহন কৰিবলৈ সহজ। (৪) প্লাষ্টিকৰ পাত্ৰ ধাতৱ পাত্ৰতকৈ সস্তা। এই কাৰণসমূহৰ বাবে খাদ্য সংৰক্ষণত প্লাষ্টিকৰ পাত্ৰ বেছি উপযুক্ত।
প্ৰশ্ন ৫। টুথব্ৰাছৰ নোম কিহেৰে তৈয়াৰ হয় আৰু কিয়?
উত্তৰঃ টুথব্ৰাছৰ নোম নাইলনেৰে তৈয়াৰ হয়। কাৰণ নাইলন শক্তিশালী, টেকসই আৰু আৰ্দ্ৰতাত নষ্ট নহয়। নাইলনৰ নোম মসৃণ হোৱা বাবে দাঁতৰ ক্ষতি কম কৰে আৰু দীৰ্ঘদিন টিকে।
প্ৰশ্ন ৬। কৃত্ৰিম আঁহ কিয় তৈয়াৰ কৰা হৈছে? কি কাৰণত ইয়াৰ প্ৰয়োজনীয়তা আছে?
উত্তৰঃ জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ লগে লগে কাপোৰৰ চাহিদা বাঢ়িছে। প্ৰাকৃতিক আঁহৰ যোগান সীমিত কাৰণ কৃষিভূমি আৰু জন্তুৰ সংখ্যা সীমিত। সেয়েহে এই চাহিদা পূৰণৰ বাবে কৃত্ৰিম আঁহ তৈয়াৰ কৰা হৈছে। তদুপৰি কৃত্ৰিম আঁহ প্ৰাকৃতিক আঁহতকৈ টেকসই, কম দামী আৰু বিভিন্ন গুণসম্পন্ন হ’ব পৰা বাবে ইয়াৰ প্ৰয়োজনীয়তা আছে।