সাৰাংশ: ‘বস্তু বিজ্ঞান অধ্যয়ন’ শীৰ্ষক প্ৰবন্ধটি সত্যনাথ বৰাৰ ‘সাৰথি’ গ্ৰন্থৰ পৰা সংকলন কৰা হৈছে। প্ৰবন্ধটিৰ মূল বিষয় হ’ল বিজ্ঞান শিক্ষাৰ গুৰুত্ব আৰু বিজ্ঞানৰ দ্বাৰা মানৱ সভ্যতাৰ অগ্ৰগতি। লেখকৰ মতে বিজ্ঞান শাস্ত্ৰ হ’ল জ্ঞানৰ ভঁৰাল। বিজ্ঞান শাস্ত্ৰ অধ্যয়নৰ যোগেদিহে মানুহে প্ৰকৃত জ্ঞান লাভ কৰিব পাৰে। বিজ্ঞানৰ বলতেই মানুহে প্ৰকৃতিৰ গুপ্ত তত্ত্ব ভেদ কৰিব পাৰে, অৰ্থাৎ প্ৰাকৃতিক ঘটনাবোৰৰ মূল কাৰণ জানিব পাৰে।
বিজ্ঞানৰ বলতেই মানুহে অদ্ভুত অদ্ভুত কাম কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে। ৰেল, জাহাজ, টেলিগ্ৰাফ, ফটোগ্ৰাফ, টেলিফোন, গ্ৰামোফোন, অণুবীক্ষণ যন্ত্ৰ, দূৰবীক্ষণ যন্ত্ৰ, বিমান, নানাবিধ ঔষধ আৰু চিকিৎসা পদ্ধতি আদি বিজ্ঞানৰ দ্বাৰাই আৱিষ্কাৰ হৈছে। ঠিক যেনেকৈ মানুহে পথাৰৰ শস্য আনি ভঁৰালত সঞ্চিত কৰি থয়, তেনেকৈ বিজ্ঞান শাস্ত্ৰত সকলোবোৰ জ্ঞান সাঁচি থোৱা হয়। সেয়েহে বিজ্ঞান শাস্ত্ৰক জ্ঞানৰ ভঁৰাল বুলি কোৱা হয়।
প্ৰবন্ধটিত লেখকে কু-সংস্কাৰ আৰু বিজ্ঞানৰ মাজত বিৰোধৰ কথাও বৰ্ণনা কৰিছে। প্ৰাচীন কালৰেপৰা মানুহে মিছা কথা কিছুমান সঁচা বুলি বিশ্বাস কৰি আহিছে, যাক কু-সংস্কাৰ বোলে। এই কু-সংস্কাৰে জাতীয় আৰু ব্যক্তিগত উদগতিৰ পথত বাধা দিয়ে। যেনে — ধনগুলৈক মানুহে প্ৰেতৰ মায়া বুলি ভাবে, কিন্তু বিজ্ঞানে ইয়াৰ প্ৰকৃত কাৰণ দেখুৱায়। পানী কাষৰীয়া ঠাইত গধূলি মলিয়ন বস্তুৰ ভাপ ওলায় আৰু সেই ভাপ পৰিষ্কাৰ বায়ুৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিলে জ্বলি উঠে — এইটোৱেই ধনগুলৈ। তেনেকৈ হাবিয়নিত চিঞৰিলে যি শব্দ পাহাৰ বা উপত্যকাত বাজি ঘূৰি আহে তাকেই প্ৰতিধ্বনি বোলে। বিজ্ঞান শিক্ষাৰ যোগেদিহে মানুহে এনে সকলো বিষয়ৰ প্ৰকৃত কাৰণ জানিব পাৰে আৰু কু-সংস্কাৰৰ পৰা মুক্ত হ’ব পাৰে।
Summary: The essay “Bastu Bigyan Adhyayan” (Study of Material Science) is written by Satyanath Bora and is taken from his collection “Sarathi.” The essay emphasizes the importance of science education in human progress and civilization. According to the author, science is a treasure house of knowledge — just as a granary stores harvested crops, science stores all knowledge accumulated by humanity. Through the study of science, humans have been able to understand the hidden secrets of nature and invent remarkable things such as railways, ships, the telegraph, photography, the telephone, the gramophone, microscopes, telescopes, aircraft, medicines, and various methods of medical treatment.
The essay also highlights how superstitions (কু-সংস্কাৰ) obstruct the path of national and individual progress. People have long believed in false notions such as “will-o’-the-wisps” (ধনগুলৈ) being ghostly illusions, or that earthquakes occur when a mythical elephant shakes its body. Science dispels these superstitions by revealing their true causes. The will-o’-the-wisp is in fact a natural phenomenon: vapour rising from decomposing organic matter near water ignites upon contact with clean air. Similarly, an echo (প্ৰতিধ্বনি) is simply sound reflecting off mountains or valleys and returning to the ear. The author urges readers to embrace science education in order to free themselves from superstition and achieve true progress.
পাঠভিত্তিক ক্ৰিয়াকলাপ
১। উত্তৰ দিয়া।
(ক) বিজ্ঞান শাস্ত্ৰ কিহৰ ভঁৰাল?
উত্তৰঃ বিজ্ঞান শাস্ত্ৰ জ্ঞানৰ ভঁৰাল।
(খ) বিজ্ঞানৰ বলত মানুহে কেনে ধৰণৰ কাম কৰিবলৈ ধৰিছে?
উত্তৰঃ বিজ্ঞানৰ বলত মানুহে অদ্ভুত অদ্ভুত কাম কৰিবলৈ ধৰিছে। ৰেল, জাহাজ, টেলিগ্ৰাফ, ফটোগ্ৰাফ, টেলিফোন, গ্ৰামোফোন, অণুবীক্ষণ যন্ত্ৰ, দূৰবীক্ষণ যন্ত্ৰ আদি উলিয়াব পাৰিছে।
(গ) বিজ্ঞান-চৰ্চা কৰিলে মানুহে কি ভেদ কৰিব পাৰে?
উত্তৰঃ বিজ্ঞান-চৰ্চা কৰিলে মানুহে প্ৰকৃতিৰ গুপ্ত তত্ত্ব ভেদ কৰিব পাৰে, অৰ্থাৎ প্ৰাকৃতিক ঘটনাবোৰৰ মূল কাৰণ জানিব পাৰে।
(ঘ) উদ্গতি পথত কিহে বাধা দিয়ে?
উত্তৰঃ উদ্গতি পথত জাতীয় কু-সংস্কাৰে বাধা দিয়ে।
(ঙ) ধনগুলৈক কিহৰ মায়া বুলি মানুহে বিশ্বাস কৰে?
উত্তৰঃ ধনগুলৈক মানুহে প্ৰেতৰ মায়া বুলি বিশ্বাস কৰে।
(চ) হাতীয়ে গা লৰালে কি হয় বুলি ভাবে?
উত্তৰঃ হাতীয়ে গা লৰালে ভূমিকম্প হয় বুলি ভাবে।
(ছ) বিজ্ঞান শিক্ষাৰ পৰা কি জনা যায়?
উত্তৰঃ বিজ্ঞান শিক্ষাৰ পৰা বস্তুৰ মূল তত্ত্ব জনা যায়।
২। ‘ধনগুলৈ’ৰ কেনেকৈ উৎপত্তি হয় লিখা।
উত্তৰঃ পানী কাষৰীয়া ঠাইত গধূলি মলিয়ন বস্তু আৰু জন্তুৰ মৰা গাৰ পৰা ভাপ ওলায়। সেই ভাপ পৰিষ্কাৰ বায়ুৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিলে জ্বলি উঠে। এই জ্বলি উঠাটোকেই মানুহে ধনগুলৈ বুলি ভুল কৰি প্ৰেতৰ মায়া বুলি ভাবে। কিন্তু বিজ্ঞানে ইয়াৰ প্ৰকৃত কাৰণ হ’ল যে মলিয়ন পদাৰ্থৰ পচন প্ৰক্ৰিয়াৰ ফলত ফছফিন বা মিথেন গেছ উৎপন্ন হয় আৰু সেয়া বায়ুৰ অক্সিজেনৰ সংস্পৰ্শত স্বতঃস্ফূৰ্তভাৱে জ্বলি উঠে।
৩। ‘প্ৰতিধ্বনি’ কেনেকৈ হয় বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ হাবিয়নিত বা খোলা ঠাইত চিঞৰিলে সেই চিঞৰ বা শব্দ পাহাৰ, উপত্যকা বা কঠিন বস্তুত খুন্দা খাই ঘূৰি আহি কাণত বাজি উঠে। এই ঘূৰি অহা শব্দকেই প্ৰতিধ্বনি বোলে। শব্দ তৰংগ যেতিয়া কঠিন পৃষ্ঠত প্ৰতিফলিত হয় তেতিয়া একেটা শব্দ দুবাৰ শুনা যায় বুলি বোধ হয়।
৪। বিজ্ঞান শাস্ত্ৰক জ্ঞানৰ ভঁৰাল বুলি কিয় কোৱা হয়, তাৰ কাৰণ দাঙি ধৰা।
উত্তৰঃ বিজ্ঞান শাস্ত্ৰৰ দ্বাৰাই প্ৰকৃতিত ঘটি থকা ঘটনাবোৰৰ মূল কাৰণ সমূহ জানিব পাৰি আৰু নতুন নতুন বস্তু আৱিষ্কাৰ কৰিব পাৰি। বিজ্ঞানৰ দ্বাৰা জ্ঞান লাভ কৰিয়েই মানুহে ৰেল, জাহাজ, টেলিগ্ৰাফ, ফটোগ্ৰাফ, ফনোগ্ৰাফ, টেলিফোন, গ্ৰামোফোন, অণুবীক্ষণ যন্ত্ৰ, দূৰবীক্ষণ যন্ত্ৰ, বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ বিমান, নানাবিধ ঔষধ, চিকিৎসা পদ্ধতি আদি উলিয়াব পাৰিছে।
বিজ্ঞান শাস্ত্ৰ অধ্যয়ন কৰিলেহে আমি প্ৰকৃত জ্ঞান পাব পাৰোঁ। বিজ্ঞান অধ্যয়নৰ দ্বাৰাই মানুহে নিতৌ নতুন নতুন বস্তু উদ্ভাৱন কৰিব পাৰিছে। যেনেকৈ মানুহে পথাৰৰ শস্য আনি ভঁৰালত সঞ্চিত কৰি থয়, তেনেকৈ বিজ্ঞান শাস্ত্ৰতো সকলোবোৰ জ্ঞান সাঁচি থোৱা হয়। সেয়েহে বিজ্ঞান শাস্ত্ৰক জ্ঞানৰ ভঁৰাল বুলি কোৱা হয়।
৫। কু-সংস্কাৰ উদ্গতিৰ পথৰ বাধা — এই কথাটো তুমি কেনেকৈ বুজাই দিবা?
উত্তৰঃ প্ৰাচীন কালৰেপৰা মানুহে মিছা কথা কিছুমান সঁচা বুলি বিশ্বাস কৰি আহিছে, যাক কু-সংস্কাৰ বোলে। এনে ধৰণৰ কু-সংস্কাৰে জাতীয় উদ্গতিৰ পথত আৰু ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত ব্যক্তিগত উদ্গতিৰ পথত বাধা দি আহিছে। কু-সংস্কাৰত বিশ্বাস কৰি মানুহ অজ্ঞতাৰ মাজত ডুবি থাকে আৰু প্ৰকৃত জ্ঞান আৰু উন্নতিৰ পথ বিচাৰি নাপায়।
উদাহৰণ হিচাপে ক’ব পাৰি যে মানুহে ধনগুলৈক প্ৰেতৰ মায়া বুলি ভাবে, ভূমিকম্পক হাতীয়ে গা লৰোৱা বুলি ভাবে। এই মিছা বিশ্বাসত আটকি থাকিলে মানুহে প্ৰকৃত কাৰণ অনুসন্ধান কৰিবলৈ আগ্ৰহী নহয় আৰু জ্ঞান-বিজ্ঞানৰ বিকাশ ব্যাহত হয়। বিজ্ঞান শিক্ষাই এই কু-সংস্কাৰবোৰৰ সত্য-মিছা নিৰ্ণয় কৰি মানৱ জাতিৰ উপকাৰ সাধন কৰে। সেয়েহে কু-সংস্কাৰ উদ্গতিৰ পথৰ বাধা।
প্ৰসংগ সংগতি
৬। প্ৰসংগ সংগতি দৰ্শোৱা।
(ক) “কু-সংস্কাৰ উদ্গতি পথৰ এটা বাধা।”
উত্তৰঃ উদ্ধৃত কথাফাকি সত্যনাথ বৰাৰ ‘সাৰথি’ গ্ৰন্থৰ পৰা সংকলিত ‘বস্তু বিজ্ঞান অধ্যয়ন’ শীৰ্ষক পাঠটোৰ পৰা তুলি লোৱা হৈছে।
প্ৰাচীন কালৰেপৰা মানুহে মিছা কথা কিছুমান সঁচা বুলি বিশ্বাস কৰি আহিছে, যাক কু-সংস্কাৰ বোলে। এনে ধৰণৰ কু-সংস্কাৰে জাতীয় উদ্গতিৰ পথত আৰু ব্যক্তিৰ ক্ষেত্ৰত ব্যক্তিগত উদ্গতিৰ পথত বাধা দি আহিছে। বিজ্ঞান শিক্ষাই এই কু-সংস্কাৰবোৰৰ সত্য-মিছা নিৰ্ণয় কৰি মানৱ জাতিৰ উপকাৰ সাধন কৰে। সেয়েহে লেখকে কু-সংস্কাৰক উদ্গতি পথৰ বাধা বুলি কৈছে।
(খ) “বিজ্ঞান শাস্ত্ৰ জ্ঞানৰ ভঁৰাল।”
উত্তৰঃ উদ্ধৃত কথাফাকি সত্যনাথ বৰাৰ ‘সাৰথি’ গ্ৰন্থৰ পৰা সংকলিত ‘বস্তু বিজ্ঞান অধ্যয়ন’ শীৰ্ষক পাঠটোৰ পৰা তুলি লোৱা হৈছে।
বিজ্ঞান শাস্ত্ৰ অধ্যয়ন কৰিলেহে আমি প্ৰকৃত জ্ঞান লাভ কৰিব পাৰোঁ। বিজ্ঞানৰ দ্বাৰাই যিহেতু প্ৰকৃতিত ঘটি থকা ঘটনাবোৰৰ প্ৰকৃত কাৰণবোৰ জানিব পাৰি সেয়েহে তাৰে আঁত ধৰি বিজ্ঞানীসকলে নতুন নতুন বস্তুৰ উদ্ভাৱন তথা আৱিষ্কাৰ কৰিব পাৰিছে। ঠিক যেনেকৈ মানুহে পথাৰৰ শস্য আনি ভঁৰালত জমা কৰি ৰাখে, তেনেকৈ বিজ্ঞান শাস্ত্ৰতো সকলো জ্ঞান সাঁচি থোৱা থাকে। এই কাৰণেই বিজ্ঞান শাস্ত্ৰক জ্ঞানৰ ভঁৰাল বুলি কোৱা হয়।
(গ) “বিজ্ঞানৰ বলত মানুহে অদ্ভুত অদ্ভুত কাম কৰিবলৈ ধৰিছে।”
উত্তৰঃ উদ্ধৃত কথাফাকি সত্যনাথ বৰাৰ ‘সাৰথি’ গ্ৰন্থৰ পৰা সংকলিত ‘বস্তু বিজ্ঞান অধ্যয়ন’ শীৰ্ষক পাঠটোৰ পৰা তুলি লোৱা হৈছে।
বিজ্ঞানৰ বলত মানুহে ৰেল, জাহাজ, টেলিগ্ৰাফ, ফটোগ্ৰাফ, টেলিফোন, গ্ৰামোফোন, অণুবীক্ষণ যন্ত্ৰ, দূৰবীক্ষণ যন্ত্ৰ, বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ বিমান, নানাবিধ ঔষধ আৰু চিকিৎসা পদ্ধতি আদি উলিয়াব পাৰিছে। এই সকলোবোৰ আৱিষ্কাৰ বিজ্ঞান শাস্ত্ৰ অধ্যয়নৰ ফলশ্ৰুতিতেই সম্ভৱ হৈছে। এই অৰ্থতেই লেখকে কৈছে যে বিজ্ঞানৰ বলত মানুহে অদ্ভুত অদ্ভুত কাম কৰিবলৈ ধৰিছে।
শব্দৰ অৰ্থ
| শব্দ | অৰ্থ |
|---|---|
| ভঁৰাল | গোলা, সংগ্ৰহস্থান, ভাণ্ডাৰ |
| উদ্গতি | উন্নতি, অগ্ৰগতি, বিকাশ |
| কু-সংস্কাৰ | ভুল বা মিছা বিশ্বাস, কুধাৰণা |
| গুপ্ততত্ত্ব | লুকাই থকা সত্য, গোপন সূত্ৰ |
| প্ৰতিধ্বনি | কোনো শব্দ প্ৰতিফলিত হৈ ঘূৰি অহা শব্দ, ইকো |
| ধনগুলৈ | পানীৰ কাষত ৰাতি দেখা পোৱা জুইৰ শিখা, ৱিল-অ’-দ্য-ৱিছপ |
| অণুবীক্ষণ যন্ত্ৰ | সূক্ষ্ম বস্তু দেখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা যন্ত্ৰ, মাইক্ৰস্কপ |
| দূৰবীক্ষণ যন্ত্ৰ | দূৰৰ বস্তু চাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা যন্ত্ৰ, টেলিস্কপ |
| বস্তু | পদাৰ্থ, জিনিস |
| চৰ্চা | অধ্যয়ন, অনুশীলন, সাধনা |
| প্ৰেত | ভূত, মৃতৰ আত্মা বুলি কল্পিত সত্তা |
| হাবিয়নি | হাবিৰ মাজৰ বিশাল খালি ঠাই, গভীৰ অৰণ্য |
| ভাপ | বাষ্প, গেছ হৈ ওলোৱা তৰল পদাৰ্থ |
| উদ্ভাৱন | নতুন বস্তু আৱিষ্কাৰ বা তৈয়াৰ কৰা |
ভাষা অধ্যয়ন
প্ৰত্যয় বিশ্লেষণ কৰা।
তলত দিয়া শব্দবোৰত কোনটো মূল শব্দৰ লগত কোনটো প্ৰত্যয় যুক্ত হৈ নতুন শব্দ গঠন হৈছে বিশ্লেষণ কৰি দেখুওৱা হ’ল।
| শব্দ | মূল শব্দ | প্ৰত্যয় |
|---|---|---|
| ৰোৱনী | ৰো | অনী |
| ৰান্ধনি | ৰান্ধ | অনি |
| নাৱৰীয়া | নাও | অৰীয়া |
| মৰমীয়াল | মৰম | ঈয়াল |
| পনীয়া | পানী | ইয়া |
| জোনালী | জোন | আলী |
| দয়ালু | দয়া | আলু |
| ধৰুৱা | ধাৰ | উৱা |
তলৰ শব্দবোৰৰ বিপৰীত অৰ্থ প্ৰকাশক শব্দ লিখা।
| শব্দ | বিপৰীত শব্দ |
|---|---|
| জ্ঞান | অজ্ঞান |
| উদ্গতি | অধোগতি |
| সত্য | মিছা / অসত্য |
| প্ৰকৃত | অপ্ৰকৃত |
| উপকাৰ | অপকাৰ |
| পৰিষ্কাৰ | অপৰিষ্কাৰ / মলিয়ন |
তলৰ বাক্যবোৰ পঢ়া আৰু শূন্যস্থান পূৰণ কৰা।
উত্তৰঃ
- বিজ্ঞান শাস্ত্ৰ জ্ঞানৰ ভঁৰাল।
- বিজ্ঞানৰ বলত মানুহে অদ্ভুত অদ্ভুত কাম কৰিবলৈ ধৰিছে।
- ধনগুলৈক মানুহে প্ৰেতৰ মায়া বুলি বিশ্বাস কৰে।
- বিজ্ঞান-চৰ্চা কৰিলে মানুহে প্ৰকৃতিৰ গুপ্ততত্ত্ব ভেদ কৰিব পাৰে।
- উদ্গতি পথত কু-সংস্কাৰে বাধা দিয়ে।
লেখক পৰিচয়
সত্যনাথ বৰা (১৮৬০ – ১৯২৫)
সত্যনাথ বৰা অসমীয়া সাহিত্যৰ এজন বিশিষ্ট প্ৰাবন্ধিক আৰু ব্যাকৰণবিদ। তেওঁৰ জন্ম ১৮৬০ চনত গুৱাহাটীৰ ভৰলুমুখত হয়। তেওঁ ১৮৮৯ চনত বি. এল. পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈ প্ৰথমে গুৱাহাটীত উকিলালি কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ অৰুণোদই লো কলেজত শিক্ষকতাও কৰে। ১৯২৫ চনত তেওঁৰ মৃত্যু হয়।
সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ বিশেষ অৱদান হ’ল প্ৰবন্ধ ৰচনা আৰু ব্যাকৰণ চৰ্চা। তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য গ্ৰন্থসমূহ হ’ল ‘সাৰথি’, ‘সাহিত্য বিচাৰ’, আৰু ‘আকাশ ৰহস্য’। ‘বস্তু বিজ্ঞান অধ্যয়ন’ প্ৰবন্ধটি তেওঁৰ ‘সাৰথি’ গ্ৰন্থৰ পৰা সংকলন কৰা হৈছে।