সাৰাংশ: “মহিলাই পৃথিৱী সলনি কৰিছে” অধ্যায়টিত সমাজত মহিলাসকলে সন্মুখীন হোৱা লিঙ্গ-ভিত্তিক ৰূঢ়িবদ্ধ ধাৰণা (gender stereotype), শিক্ষাৰ বাবে তেওঁলোকৰ সংগ্ৰাম আৰু মহিলা আন্দোলনৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। সমাজত এনে ভুল ধাৰণা প্ৰচলিত আছে যে মহিলাসকল কেৱল ঘৰুৱা কাম বা নাৰ্ছ, শিক্ষয়িত্ৰীৰ দৰে নিৰ্দিষ্ট পেছাৰ বাবেহে উপযুক্ত। ৰাচছুন্দৰী দেৱী, পণ্ডিতা ৰামাবাই আৰু ৰোকেয়া চখাওয়াত হোছেনৰ দৰে মহিলাই শিক্ষাৰ জৰিয়তে এই বাধা অতিক্ৰম কৰিছিল। চন্দ্ৰলেখা সিং আৰু অসীমা চাটাৰ্জীৰ দৰে মহিলাই বিজ্ঞানতো উল্লেখযোগ্য অৱদান ৰাখিছে। ৮৩.৬ শতাংশ কামকৰা মহিলাই কৃষিকাৰ্যত নিয়োজিত হ’লেও তেওঁলোকক প্ৰায়ে কৃষক বুলি স্বীকৃতি দিয়া নহয়। মহিলা আন্দোলনে যৌতুক মৃত্যু, যৌন হাৰাছমেণ্ট আৰু ঘৰুৱা হিংসাৰ বিৰুদ্ধে সংগ্ৰাম কৰিছে।

Summary: Chapter 5 “Women Change the World” discusses gender stereotypes, women’s struggle for education, and the Women’s Movement in India. Society wrongly assumes women are suited only for domestic work or professions like nursing and teaching. Rashsundari Devi, Pandita Ramabai, and Rokeya Sakhawat Hossain broke these barriers through education. Scientists Chandralekha Singh and Asima Chatterjee proved women excel in science too. Although 83.6% of working women in India are engaged in agriculture, they are rarely counted as farmers. Laxmi Lakra became Northern Railways’ first woman engine driver, challenging stereotypes. The Women’s Movement has campaigned against dowry deaths, sexual harassment at workplace, and domestic violence, leading to landmark laws in 1997 and 2006. International Women’s Day is celebrated on 8 March every year. ASSEB Class 7 Political Science.

---

অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ

প্ৰশ্ন ১। লিঙ্গ সম্পৰ্কীয় ৰূঢ়িবদ্ধ ধাৰণাই (stereotype) মহিলাৰ সমান অধিকাৰৰ ওপৰত কেনে প্ৰভাৱ পেলায়?

উত্তৰঃ লিঙ্গ সম্পৰ্কীয় ৰূঢ়িবদ্ধ ধাৰণাই মহিলাসকলৰ সমান অধিকাৰৰ ওপৰত বহু ক্ষেত্ৰত ক্ষতিকৰ প্ৰভাৱ পেলায়। এই ধাৰণাই মহিলাসকলক দুৰ্বল আৰু কঠিন কামৰ বাবে অনুপযুক্ত বুলি চিত্ৰিত কৰে।

• (ক) মহিলাসকলে পুৰুষতকৈ কম মজুৰি পায়।
• (খ) মহিলাসকলক কেৱল নাৰ্ছ, শিক্ষয়িত্ৰী আদি নিৰ্দিষ্ট পেছাৰ বাবেহে উপযুক্ত বুলি ধৰা হয়; উচ্চপদৰ বাবে বিবেচনা কৰা নহয়।
• (গ) বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি বা অন্যান্য কঠিন বিষয়ত মহিলাই সফল হ’ব নোৱাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।
• (ঘ) এই ধাৰণাৰ ফলত মহিলাসকলৰ আত্মবিশ্বাস হ্ৰাস পায় আৰু তেওঁলোকে সমাজত সমান মৰ্যাদা আৰু সুযোগ নাপায়।

প্ৰশ্ন ২। ৰাচছুন্দৰী দেৱী, ৰামাবাই আৰু ৰোকেয়াৰ দৰে মহিলাসকলৰ বাবে বৰ্ণমালা শিকাটো কিয় এনে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল?

• (ক) সেই সময়ত মহিলাৰ শিক্ষাগ্ৰহণ সামাজিকভাৱে নিষিদ্ধ বা নিৰুৎসাহিত আছিল। বৰ্ণমালা শিকাটো আছিল সেই নিষেধাজ্ঞাৰ বিৰুদ্ধে এক সাহসী পদক্ষেপ।
• (খ) বৰ্ণমালা শিকাৰ পিছতহে তেওঁলোকে নিজৰ অভিজ্ঞতা আৰু বৈষম্যৰ কথা গল্প, চিঠি আৰু আত্মজীৱনীৰ মাধ্যমত লিখি প্ৰকাশ কৰিব পাৰিছিল।
• (গ) শিক্ষাই তেওঁলোকক জ্ঞান অৰ্জনৰ সুযোগ দিছিল আৰু সমাজত নিজৰ কথা তুলি ধৰাৰ সক্ষমতা দিছিল।
• (ঘ) তেওঁলোকৰ উদাহৰণে অন্য মহিলাসকলকো শিক্ষাগ্ৰহণৰ বাবে অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল।

প্ৰশ্ন ৩। “দুখীয়া ছোৱালীসকল আগ্ৰহৰ অভাৱতহে বিদ্যালয় এৰি দিয়ে” — এই মন্তব্যটো কিয় সঁচা নহয়?

উত্তৰঃ এই মন্তব্যটো সঁচা নহয়। দুখীয়া পৰিয়ালৰ ছোৱালীসকলে আগ্ৰহৰ অভাৱত নহয়, বৰং বিভিন্ন সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক কাৰণতহে বিদ্যালয় এৰিবলৈ বাধ্য হয়:

• (ক) গাঁও আৰু আদিবাসী অঞ্চলত পৰ্যাপ্ত বিদ্যালয়ৰ অভাৱ।
• (খ) বিদ্যালয়লৈ যাতায়াতৰ সমস্যা আৰু নিৰাপত্তাৰ অভাৱ।
• (গ) পৰিয়ালৰ আৰ্থিক সমস্যাৰ বাবে ছোৱালীক ঘৰত কামত লগাই দিয়া হয়।
• (ঘ) বিদ্যালয়ত শৌচাগাৰকে ধৰি মৌলিক সুযোগ-সুবিধাৰ অভাৱ।
• (ঙ) সৰু ভাই-ভনীৰ যত্ন লোৱাৰ দায়িত্ব প্ৰায়ে ছোৱালীৰ ঘাড়তহে পৰে।

প্ৰশ্ন ৪। মহিলা আন্দোলনে (Women’s Movement) নিজৰ সমস্যাসমূহ উত্থাপন কৰিবলৈ কি কি পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰিছে?

উত্তৰঃ মহিলা আন্দোলনে নিজৰ সমস্যাসমূহ উত্থাপন কৰিবলৈ মূলতঃ দুটা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰিছে:

(ক) প্ৰচাৰ অভিযান (Campaigning): যৌতুক মৃত্যু, কৰ্মস্থলীত যৌন হাৰাছমেণ্ট আৰু ঘৰুৱা হিংসাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰচাৰ চলাই আইন প্ৰণয়নৰ বাবে চেষ্টা কৰা। ১৯৯৭ চনত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে কৰ্মস্থলীত যৌন হাৰাছমেণ্ট বিৰোধী নিৰ্দেশনা প্ৰদান কৰে আৰু ২০০৬ চনত ঘৰুৱা হিংসা বিৰোধী আইন প্ৰণয়ন হয়।

(খ) সচেতনতা বৃদ্ধি: পথ নাটক, গান আৰু গণ সমাৱেশৰ জৰিয়তে সমাজত মহিলাৰ সমস্যাসমূহৰ বিষয়ে সচেতনতা বৃদ্ধি কৰা।

---

অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ

চমু প্ৰশ্নোত্তৰ

প্ৰশ্ন ১। ৰাচছুন্দৰী দেৱী কোন আছিল? তেওঁৰ অৱদান কি?

উত্তৰঃ ৰাচছুন্দৰী দেৱী (১৮০৯–১৮৯৯) পশ্চিমবংগৰ এটা জমিদাৰ পৰিয়ালৰ মহিলা আছিল। সেই সময়ত মহিলাৰ শিক্ষাগ্ৰহণ সামাজিকভাৱে নিষিদ্ধ আছিল। তথাপিও তেওঁ বিয়াৰ পিছত লুকাই লুকাই পঢ়া-শুনা শিকিছিল। তেওঁ ৬০ বছৰ বয়সত ‘আমাৰ জীৱন’ নামৰ আত্মজীৱনী লিখিছিল, যি ভাৰতৰ প্ৰথম মহিলা-ৰচিত আত্মজীৱনী বুলি পৰিচিত।

প্ৰশ্ন ২। পণ্ডিতা ৰামাবাই কোন আছিল? ‘পণ্ডিতা’ উপাধিটো তেওঁ কিয় পাইছিল?

উত্তৰঃ পণ্ডিতা ৰামাবাই আছিল উনবিংশ শতিকাৰ এগৰাকী অসাধাৰণ ভাৰতীয় মহিলা। তেওঁ সংস্কৃত ভাষা আয়ত্ত কৰাৰ বাবে ‘পণ্ডিতা’ উপাধি লাভ কৰিছিল। ১৮৯৮ চনত তেওঁ পুণেৰ ওচৰৰ খেড়গাঁৱত এটি আশ্ৰম স্থাপন কৰিছিল য’ত বিধৱা আৰু দুখীয়া মহিলাসকলক ব্যৱহাৰিক দক্ষতা শিকোৱা হৈছিল।

প্ৰশ্ন ৩। ৰোকেয়া চখাওয়াত হোছেন কোন আছিল? তেওঁৰ বিখ্যাত গল্পটোৰ বিষয়ে লিখা।

উত্তৰঃ ৰোকেয়া চখাওয়াত হোছেন (১৮৮০–১৯৩২) আছিল বংগৰ এগৰাকী বিখ্যাত মহিলা শিক্ষাবিদ আৰু লেখিকা। ১৯০৫ চনত মাত্ৰ ২৫ বছৰ বয়সত তেওঁ ‘ছুলতানাৰ সপোন’ (Sultana’s Dream) নামৰ বিখ্যাত কাহিনী লিখিছিল। এই কাহিনীত তেওঁ ‘লেডিলেণ্ড’ নামৰ এক কাল্পনিক দেশৰ কথা লিখিছে য’ত মহিলাসকলে অধ্যয়ন, কাম আৰু আৱিষ্কাৰ কৰে। ১৯১০ চনত তেওঁ কলকাতাত এটি ছোৱালী বিদ্যালয় স্থাপন কৰিছিল।

প্ৰশ্ন ৪। লক্ষ্মী লাখৰা কোন আছিল? তেওঁৰ উপলব্ধিয়ে কি প্ৰমাণ কৰে?

উত্তৰঃ লক্ষ্মী লাখৰা ঝাৰখণ্ডৰ এগৰাকী আদিবাসী মহিলা। চৰকাৰী বিদ্যালয়ত পঢ়া-শুনা সম্পূৰ্ণ কৰি তেওঁ ইলেকট্ৰনিক্সৰ ডিপ্লমা কৰে আৰু ৰেলৱে বৰ্ডৰ পৰীক্ষাত প্ৰথম চেষ্টাতে উত্তীৰ্ণ হয়। তেওঁ উত্তৰ ৰেলৱেৰ প্ৰথমগৰাকী মহিলা ইঞ্জিন চালক হওঁ। তেওঁৰ উপলব্ধিয়ে প্ৰমাণ কৰে যে শিক্ষা আৰু সংকল্পৰ দ্বাৰা যিকোনো মহিলাই যিকোনো ক্ষেত্ৰত সফল হ’ব পাৰে।

প্ৰশ্ন ৫। মহিলাসকলক কিয় কৃষক বুলি গণ্য কৰা নহয়?

উত্তৰঃ ভাৰতত ৮৩.৬ শতাংশ কামকৰা মহিলাই কৃষিকাৰ্যত নিয়োজিত। তেওঁলোকে পথাৰত শস্য ৰোপণ, বন-বাত পৰিষ্কাৰ, শস্য চপোৱা আৰু মৰণা মৰা আদি কাম কৰে। তথাপিও তেওঁলোকক কৃষক বুলি গণ্য কৰা নহয় কাৰণ লাঙল বোৱা আৰু যন্ত্ৰপাতি চলোৱাৰ দৰে মূল কামবোৰ পুৰুষসকলে কৰে। জনগণনাত এই ধৰনৰ কামকহে কৃষিকাৰ্য বুলি ধৰা হয়। সেয়ে মহিলাসকলক কৃষকৰ সহায়কাৰী (helpers) বুলি গণ্য কৰা হয়।

প্ৰশ্ন ৬। আন্তৰ্জাতিক মহিলা দিৱস কেতিয়া পালন কৰা হয়? ইয়াৰ গুৰুত্ব কি?

উত্তৰঃ প্ৰতি বছৰে ৮ মাৰ্চ তাৰিখে আন্তৰ্জাতিক মহিলা দিৱস পালন কৰা হয়। এই দিনটোত বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ মহিলাসকলে একত্ৰিত হয় আৰু সমতাৰ বাবে তেওঁলোকৰ সংগ্ৰামক পুনৰ নৱীকৰণ কৰে। মহিলাৰ অধিকাৰ, সমতা আৰু সামাজিক ন্যায়ৰ কথা সমাজক সোঁৱৰাই দিয়াটোৱেই এই দিনটোৰ গুৰুত্ব।

প্ৰশ্ন ৭। বিজ্ঞানত মহিলাৰ অৱদানৰ দুটা উদাহৰণ দিয়া।

• চন্দ্ৰলেখা সিং: তেওঁ উদ্ভিদ বিজ্ঞানী (botanist) আছিল আৰু গুল্মজাতীয় উদ্ভিদৰ বিষয়ে গৱেষণাত বিশেষ অৱদান ৰাখিছিল।
• অসীমা চাটাৰ্জী: তেওঁ একজন বিখ্যাত ভাৰতীয় ৰসায়নবিদ। উদ্ভিদৰ পৰা ঔষধি যৌগ নিষ্কাশন আৰু জৈৱ-সক্ৰিয় পদাৰ্থৰ বিষয়ে তেওঁৰ গৱেষণা বিশ্বমানৰ।

প্ৰশ্ন ৮। মহিলা আন্দোলনে কি কি সাফল্য অৰ্জন কৰিছে?

• যৌতুক মৃত্যুৰ বিৰুদ্ধে চলোৱা প্ৰচাৰৰ ফলত সামাজিক সচেতনতা বৃদ্ধি পাইছে।
• ১৯৯৭ চনত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে কৰ্মস্থলীত যৌন হাৰাছমেণ্টৰ বিৰুদ্ধে নিৰ্দেশনা প্ৰণয়ন কৰিছে।
• ২০০৬ চনত ঘৰুৱা হিংসা বিৰোধী আইন প্ৰণয়ন হৈছে।
• পথ নাটক, গান আৰু গণ সমাৱেশৰ জৰিয়তে মহিলাসকলৰ সমস্যাৰ বিষয়ে ব্যাপক সচেতনতা তৈয়াৰ হৈছে।

প্ৰশ্ন ৯। লিঙ্গ-ভিত্তিক ৰূঢ়িবদ্ধ ধাৰণা (gender stereotype) মানে কি? উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰঃ লিঙ্গ-ভিত্তিক ৰূঢ়িবদ্ধ ধাৰণা মানে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ বিষয়ে সমাজত প্ৰচলিত এনে কিছু স্থায়ী আৰু সৰলীকৃত বিশ্বাস যিবোৰ প্ৰায়ে ভুল বা অসম্পূৰ্ণ। উদাহৰণস্বৰূপ: মহিলাসকল কোমল আৰু আৱেগিক, গতিকে তেওঁলোক নেতৃত্বৰ পদৰ বাবে উপযুক্ত নহয়; মহিলাসকল কেৱল নাৰ্ছ বা শিক্ষয়িত্ৰী হ’ব পাৰে; মহিলাসকল বিজ্ঞান বা গণিতত দুৰ্বল। এই ধাৰণাসমূহে মহিলাসকলৰ সুযোগ আৰু আত্মবিশ্বাসত বাধা দিয়ে।

প্ৰশ্ন ১০। উনবিংশ শতিকাত ভাৰতত মহিলাৰ শিক্ষাৰ পৰিস্থিতি কেনে আছিল?

উত্তৰঃ উনবিংশ শতিকাত ভাৰতত মহিলাৰ শিক্ষাৰ পৰিস্থিতি অতিশয় প্ৰতিকূল আছিল। তেওঁলোকৰ বিদ্যালয়ত পঢ়াটো সামাজিকভাৱে নিষিদ্ধ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। উচ্চ বৰ্ণৰ মহিলাসকলক ঘৰৰ বাহিৰলৈ যোৱাৰ অনুমতি নাছিল। সংস্কৃত শিক্ষাও মহিলাৰ বাবে নিষিদ্ধ আছিল। বৰ্ণমালা শিকাটোও অনেকৰ বাবে সম্ভৱ নাছিল।

দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ

প্ৰশ্ন ১১। মহিলাসকলৰ শিক্ষাৰ বাবে সংগ্ৰামৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰা।

উত্তৰঃ উনবিংশ শতিকাত ভাৰতত মহিলাৰ শিক্ষা সামাজিকভাৱে নিষিদ্ধ আছিল। এনে পৰিৱেশত ৰাচছুন্দৰী দেৱীয়ে লুকাই লুকাই পঢ়া শিকিছিল আৰু ৬০ বছৰ বয়সত আত্মজীৱনী লিখিছিল — যি ভাৰতৰ প্ৰথম মহিলা-ৰচিত আত্মজীৱনী। পণ্ডিতা ৰামাবাইয়ে সংস্কৃত শিকি ‘পণ্ডিতা’ উপাধি লাভ কৰিছিল আৰু বিধৱা মহিলাসকলৰ বাবে আশ্ৰম স্থাপন কৰিছিল। ৰোকেয়া চখাওয়াত হোছেনে ভায়েক আৰু বাইৰ সহায়ত বাংলা আৰু ইংৰাজী শিকিছিল আৰু ‘ছুলতানাৰ সপোন’ লিখি মহিলাৰ ক্ষমতায়নৰ কথা তুলি ধৰিছিল। তেওঁ ১৯১০ চনত ছোৱালী বিদ্যালয় স্থাপন কৰিছিল। আজি লক্ষ্মী লাখৰাৰ দৰে আদিবাসী মহিলায়ো উত্তৰ ৰেলৱেৰ প্ৰথম মহিলা ইঞ্জিন চালক হৈছে।

প্ৰশ্ন ১২। মহিলা আন্দোলন (Women’s Movement) কি? ভাৰতত মহিলা আন্দোলনে কেনেদৰে কাম কৰে?

উত্তৰঃ মহিলা আন্দোলন হৈছে মহিলাসকলৰ সামাজিক, ৰাজনৈতিক আৰু অৰ্থনৈতিক অধিকাৰৰ বাবে ঐক্যবদ্ধ সংগ্ৰাম। ভাৰতত মহিলা আন্দোলনে মূলতঃ দুটা পদ্ধতিত কাম কৰে: (১) প্ৰচাৰ অভিযান — যৌতুক মৃত্যু, কৰ্মস্থলীত যৌন হাৰাছমেণ্ট আৰু ঘৰুৱা হিংসাৰ দৰে সমস্যাসমূহৰ বিৰুদ্ধে প্ৰচাৰ চলাই চৰকাৰক আইন প্ৰণয়নৰ বাবে বাধ্য কৰা। (২) সচেতনতা বৃদ্ধি — পথ নাটক, গান, পোষ্টাৰ আৰু গণ সমাৱেশৰ জৰিয়তে সমাজত মহিলাৰ সমস্যাসমূহৰ বিষয়ে জনসচেতনতা গঢ়ি তোলা। আন্তৰ্জাতিক মহিলা দিৱস (৮ মাৰ্চ) পালন কৰাটো এই প্ৰচেষ্টাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংগ।

প্ৰশ্ন ১৩। লিঙ্গ বৈষম্য কৰ্মক্ষেত্ৰত কেনেদৰে প্ৰকাশ পায়?

(১) মজুৰিত বৈষম্য: একেই কাম কৰিলেও মহিলাই পুৰুষতকৈ কম মজুৰি পায়।

(২) পদ-মৰ্যাদাত বৈষম্য: উচ্চতৰ পদত মহিলাৰ সংখ্যা কম।

(৩) পেশাৰ শ্ৰেণীবিভাজন: কিছু পেছা মহিলাৰ বাবে আৰু কিছু পুৰুষৰ বাবে বুলি ধৰা হয়।

(৪) কৃষিত মহিলাৰ অদৃশ্যতা: ভাৰতত ৮৩.৬ শতাংশ কামকৰা মহিলাই কৃষিকাৰ্যত নিয়োজিত হ’লেও তেওঁলোকক কৃষক বুলি নহয় — সহায়কাৰী বুলিহে গণ্য কৰা হয়।

প্ৰশ্ন ১৪। শিক্ষাই মহিলাসকলৰ জীৱন কেনেদৰে সলাই দিছে?

উত্তৰঃ (১) আৰ্থিক স্বনিৰ্ভৰতা — লক্ষ্মী লাখৰাৰ উদাহৰণে দেখুৱায় যে শিক্ষাই আদিবাসী মহিলাকো উত্তৰ ৰেলৱেৰ ইঞ্জিন চালক বনাব পাৰে। (২) সামাজিক নিষেধাজ্ঞাৰ বিৰুদ্ধে সংগ্ৰাম — ৰাচছুন্দৰী দেৱী, ৰামাবাই, ৰোকেয়া সকলোৱে সামাজিক বাধা অতিক্ৰম কৰিছিল। (৩) সমাজ পৰিৱৰ্তনৰ হাতিয়াৰ — শিক্ষিত মহিলাসকলে নিজৰ অভিজ্ঞতা লিখি প্ৰকাশ কৰিব পাৰে। (৪) পেছাদাৰী সাফল্য — অসীমা চাটাৰ্জী, চন্দ্ৰলেখা সিঙে বিশ্বমানৰ গৱেষণা কৰিব পাৰিছে। সেইবাবেই শিক্ষাই নাৰী ক্ষমতায়নৰ (women’s empowerment) আটাইতকৈ শক্তিশালী আহিলা।

শুদ্ধ নে অশুদ্ধ

(ক) ৰাচছুন্দৰী দেৱী ভাৰতৰ প্ৰথম মহিলা আত্মজীৱনী লেখক। উত্তৰঃ শুদ্ধ।

(খ) ৰোকেয়া চখাওয়াত হোছেনে ১৯০৫ চনত ‘ছুলতানাৰ সপোন’ লিখিছিল। উত্তৰঃ শুদ্ধ।

(গ) ভাৰতত কামকৰা মহিলাৰ ৫০ শতাংশই কৃষিকাৰ্যত নিয়োজিত। উত্তৰঃ অশুদ্ধ। ৮৩.৬ শতাংশ।

(ঘ) আন্তৰ্জাতিক মহিলা দিৱস প্ৰতি বছৰে ৮ মাৰ্চ তাৰিখে পালন কৰা হয়। উত্তৰঃ শুদ্ধ।

(ঙ) লক্ষ্মী লাখৰা উত্তৰ ৰেলৱেৰ প্ৰথম মহিলা ইঞ্জিন চালক। উত্তৰঃ শুদ্ধ।

শূন্যস্থান পূৰণ কৰা

(ক) ৰোকেয়া চখাওয়াত হোছেনে ________ চনত কলকাতাত ছোৱালী বিদ্যালয় স্থাপন কৰে। উত্তৰঃ ১৯১০।

(খ) ১৯৯৭ চনত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে কৰ্মস্থলীত ________ বিৰোধী নিৰ্দেশনা প্ৰণয়ন কৰে। উত্তৰঃ যৌন হাৰাছমেণ্ট।

(গ) পণ্ডিতা ৰামাবাই ________ বিদ্যা আয়ত্ত কৰাৰ বাবে ‘পণ্ডিতা’ উপাধি পাইছিল। উত্তৰঃ সংস্কৃত।

(ঘ) ________ ভাৰতৰ প্ৰথম মহিলা-ৰচিত আত্মজীৱনী। উত্তৰঃ ‘আমাৰ জীৱন’।

(ঙ) মহিলা আন্দোলনৰ ফলত ২০০৬ চনত ________ বিৰোধী আইন প্ৰণয়ন হয়। উত্তৰঃ ঘৰুৱা হিংসা।

মিলোৱা

ক স্তম্ভ	খ স্তম্ভ
ৰাচছুন্দৰী দেৱী	ভাৰতৰ প্ৰথম মহিলা-ৰচিত আত্মজীৱনী
পণ্ডিতা ৰামাবাই	খেড়গাঁৱত আশ্ৰম স্থাপন
ৰোকেয়া চখাওয়াত হোছেন	কলকাতাত ছোৱালী বিদ্যালয় স্থাপন
লক্ষ্মী লাখৰা	উত্তৰ ৰেলৱেৰ প্ৰথম মহিলা ইঞ্জিন চালক
অসীমা চাটাৰ্জী	বিখ্যাত ভাৰতীয় ৰসায়নবিদ