সাৰাংশ: “স্বাস্থ্যত চৰকাৰৰ ভূমিকা” অধ্যায়ত স্বাস্থ্য সেৱাত চৰকাৰৰ দায়িত্ব আৰু ভূমিকাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। স্বাস্থ্য হৈছে মানুহৰ এক মৌলিক অধিকাৰ। ভাৰতত সৰকাৰী আৰু বেচৰকাৰী — এই দুই ধৰণৰ স্বাস্থ্য সেৱা আছে। চৰকাৰী স্বাস্থ্য সেৱাৰ ভিতৰত আছে উপস্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ, প্ৰাথমিক স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ (PHC), সমাজ স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ (CHC) আৰু জিলা চিকিৎসালয়। চৰকাৰী হাস্পতালত বিনামূলীয়া বা নামমাত্ৰ মূল্যত চিকিৎসা পোৱা যায়। গ্ৰামাঞ্চলতকৈ চহৰাঞ্চলত উন্নত স্বাস্থ্য সেৱা পোৱা যায়। কস্তাৰিকা চৰকাৰে সামৰিক বাহিনী বিলুপ্ত কৰি স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষাত বিনিয়োগ কৰি জনগণৰ স্বাস্থ্যৰ উন্নতি ঘটাইছে। ভাৰতত স্বাস্থ্যসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত বৈষম্য আছে আৰু চৰকাৰে এই বৈষম্য দূৰ কৰাৰ দায়িত্ব পালন কৰিব লাগে।

Summary: Chapter 2 “Role of the Government in Health” discusses healthcare as a fundamental right and the government’s responsibility to provide it. In India, health services exist in two forms — public (government) and private. Public health infrastructure includes sub-centres, Primary Health Centres (PHCs), Community Health Centres (CHCs), and district hospitals offering free or subsidised treatment. Urban areas have far better facilities than rural areas. Costa Rica serves as a model — by abolishing its military, it invested in health and education, achieving high health standards. The chapter highlights healthcare inequality in India, the role of non-government organisations (NGOs), and emphasises that it is the government’s duty to ensure quality healthcare for all citizens, especially the poor and marginalised, for ASSEB Class 7 Social Science exams.

---

অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ

প্ৰশ্ন ১। শুদ্ধ উত্তৰটো বাছি উলিওৱা:

(ক) ওম প্ৰকাশৰ অভিজ্ঞতাৰপৰা আমি দেখা পাওঁ যে চৰকাৰী স্বাস্থ্য সেৱা —

• কেৱল চহৰতে পোৱা যায়
• ব্যয়বহুল
• গ্ৰামাঞ্চলতো পাব পৰা যায় যদিও সুবিধা সীমিত

উত্তৰঃ গ্ৰামাঞ্চলতো পাব পৰা যায় যদিও সুবিধা সীমিত।

(খ) ভাৰতত বেচৰকাৰী স্বাস্থ্য সেৱাৰ প্ৰধান সমস্যা হৈছে —

• চিকিৎসকৰ অভাৱ
• অত্যধিক খৰচ
• ওষধৰ অভাৱ

উত্তৰঃ অত্যধিক খৰচ।

(গ) কস্তাৰিকাই স্বাস্থ্যখণ্ডত উন্নতি সাধন কৰিব পাৰিছিল কাৰণ —

• দেশখন ধনী
• সামৰিক বাহিনীত খৰচ কমাই স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষাত বিনিয়োগ কৰিছিল
• আন দেশৰ সহায় লৈছিল

উত্তৰঃ সামৰিক বাহিনীত খৰচ কমাই স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষাত বিনিয়োগ কৰিছিল।

প্ৰশ্ন ২। খালী ঠাই পূৰ কৰা:

(ক) চৰকাৰী চিকিৎসালয়ত বিনামূলীয়া বা _______ মূল্যত চিকিৎসা পোৱা যায়।

উত্তৰঃ নামমাত্ৰ।

(খ) PHC-ৰ সম্পূৰ্ণ নাম হৈছে _______।

উত্তৰঃ প্ৰাথমিক স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ (Primary Health Centre)।

(গ) কস্তাৰিকা _______ মহাদেশত অৱস্থিত।

উত্তৰঃ মধ্য আমেৰিকা।

(ঘ) স্বাস্থ্য হৈছে মানুহৰ এক _______ অধিকাৰ।

উত্তৰঃ মৌলিক।

(ঙ) ভাৰতত চৰকাৰী স্বাস্থ্য সেৱাৰ তলৰ স্তৰটো হৈছে _______।

উত্তৰঃ উপস্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ (Sub-centre)।

প্ৰশ্ন ৩। শুদ্ধ নে অশুদ্ধ লিখা:

(ক) ভাৰতত কেৱল চৰকাৰী স্বাস্থ্য সেৱাহে আছে।

উত্তৰঃ অশুদ্ধ। ভাৰতত চৰকাৰী আৰু বেচৰকাৰী — দুই ধৰণৰ স্বাস্থ্য সেৱা আছে।

(খ) কস্তাৰিকাই নিজৰ সামৰিক বাহিনী বিলুপ্ত কৰি সেই ধন স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষাত খৰচ কৰিছে।

উত্তৰঃ শুদ্ধ।

(গ) চহৰাঞ্চলৰ তুলনাত গ্ৰামাঞ্চলত স্বাস্থ্য সুবিধা বেছি।

উত্তৰঃ অশুদ্ধ। গ্ৰামাঞ্চলৰ তুলনাত চহৰাঞ্চলত স্বাস্থ্য সুবিধা বেছি।

(ঘ) বেচৰকাৰী স্বাস্থ্য সেৱা সকলো মানুহে সহজতে গ্ৰহণ কৰিব পাৰে।

উত্তৰঃ অশুদ্ধ। বেচৰকাৰী স্বাস্থ্য সেৱা অত্যধিক ব্যয়বহুল হোৱাৰ বাবে দুখীয়া লোকে সহজতে গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰে।

(ঙ) স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰদান কৰা কেৱল বেচৰকাৰী সংস্থাৰ দায়িত্ব।

উত্তৰঃ অশুদ্ধ। স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰদান কৰা মূলতঃ চৰকাৰৰ দায়িত্ব।

প্ৰশ্ন ৪। চমু উত্তৰ দিয়া:

(ক) স্বাস্থ্য বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰঃ কেৱল ৰোগমুক্ত হৈ থকাটোকে স্বাস্থ্য বোলা নহয়। শাৰীৰিক, মানসিক আৰু সামাজিক — তিনিওটা দিশত সুস্থ হৈ থকাকে প্ৰকৃত স্বাস্থ্য বোলে। বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা (WHO)ৰ সংজ্ঞা অনুসৰি সম্পূৰ্ণ শাৰীৰিক, মানসিক আৰু সামাজিক সুস্থতাৰ অৱস্থাটোকেই স্বাস্থ্য বোলে।

(খ) প্ৰাথমিক স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ (PHC) বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰঃ প্ৰাথমিক স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ (PHC) হৈছে চৰকাৰী স্বাস্থ্যসেৱাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। এই কেন্দ্ৰসমূহ মূলতঃ গ্ৰামাঞ্চলৰ মানুহৰ বাবে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। এইবোৰত চিকিৎসক, নাৰ্ছ আৰু অন্য স্বাস্থ্য কৰ্মী থাকে। সাধাৰণ ৰোগৰ চিকিৎসা, মাতৃ-শিশু স্বাস্থ্য, টিকাকৰণ আদি সেৱা এইবোৰত দিয়া হয়।

(গ) কস্তাৰিকাই স্বাস্থ্যখণ্ডত কেনেকৈ উন্নতি কৰিলে?

উত্তৰঃ কস্তাৰিকা মধ্য আমেৰিকাৰ এখন সৰু দেশ। ১৯৪৮ চনত কস্তাৰিকাই নিজৰ সামৰিক বাহিনী বিলুপ্ত কৰে। সামৰিক খণ্ডত হোৱা বিপুল পৰিমাণৰ খৰচ বাচোৱা হয় আৰু সেই ধন স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষা খণ্ডত বিনিয়োগ কৰা হয়। ফলত কস্তাৰিকাৰ জনগণৰ জীৱনকাল বৃদ্ধি পায়, শিশু মৃত্যুৰ হাৰ হ্ৰাস পায় আৰু শিক্ষাৰ হাৰ উন্নত হয়।

(ঘ) ভাৰতত স্বাস্থ্যসেৱাত কি ধৰণৰ বৈষম্য দেখা যায়?

উত্তৰঃ ভাৰতত স্বাস্থ্যসেৱাত বিভিন্ন ধৰণৰ বৈষম্য দেখা যায়। চহৰাঞ্চলত উন্নত চিকিৎসালয়, বিশেষজ্ঞ চিকিৎসক আৰু আধুনিক সা-সুবিধা আছে কিন্তু গ্ৰামাঞ্চলত এইবোৰৰ যথেষ্ট অভাৱ। ধনী মানুহে ব্যয়বহুল বেচৰকাৰী চিকিৎসালয়ত চিকিৎসা ল’ব পাৰে, কিন্তু দুখীয়া মানুহে সেই সুবিধা পায় না।

(ঙ) চৰকাৰী স্বাস্থ্য সেৱাত কি কি স্তৰ আছে?

উত্তৰঃ চৰকাৰী স্বাস্থ্য সেৱাত চাৰিটা প্ৰধান স্তৰ আছে — (১) উপস্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ (Sub-centre): আটাইতকৈ তলৰ স্তৰ, গাঁওপঞ্চায়ত পৰ্যায়ত, (২) প্ৰাথমিক স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ (PHC): ব্লক পৰ্যায়ত, (৩) সমাজ স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ (CHC): বৃহত্তৰ গ্ৰামাঞ্চলত, (৪) জিলা চিকিৎসালয় (District Hospital): জিলা সদৰত।

প্ৰশ্ন ৫। দীঘল উত্তৰ দিয়া:

(ক) স্বাস্থ্যত চৰকাৰৰ ভূমিকা কি কি? বিৱৰণ দিয়া।

উত্তৰঃ স্বাস্থ্যত চৰকাৰৰ অনেক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা আছে।

• চিকিৎসালয় আৰু স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ স্থাপন: চৰকাৰে গাঁৱে-ভূঞে উপস্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ, প্ৰাথমিক স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ, সমাজ স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ আৰু জিলা চিকিৎসালয় স্থাপন কৰে।
• বিনামূলীয়া বা সস্তীয়া চিকিৎসা: চৰকাৰী চিকিৎসালয়ত দুখীয়া মানুহে বিনামূলীয়া বা নামমাত্ৰ মূল্যত চিকিৎসা পায়।
• ৰোগ নিৰাময় আৰু প্ৰতিৰোধ: চৰকাৰে জাতীয় স্বাস্থ্য অভিযানৰ জৰিয়তে মেলেৰিয়া, যক্ষ্মা, পোলিঅ’ আদি ৰোগ নিৰাময়ৰ কাৰ্যক্ৰম পৰিচালনা কৰে।
• টিকাকৰণ কাৰ্যক্ৰম: শিশু আৰু মাতৃসকলৰ বাবে বিনামূলীয়া টিকাকৰণ কাৰ্যক্ৰম পৰিচালনা কৰে।
• মাতৃ-শিশু স্বাস্থ্য: গৰ্ভৱতী মহিলা আৰু শিশুৰ স্বাস্থ্য সুৰক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন আঁচনি চলায়।
• বিশুদ্ধ পানীৰ যোগান: চৰকাৰে বিশুদ্ধ খোৱাপানীৰ ব্যৱস্থা কৰি ৰোগ বিয়পা প্ৰতিৰোধ কৰে।
• পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা: শৌচালয় নিৰ্মাণ আৰু পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা অভিযানৰ জৰিয়তে ৰোগ প্ৰতিৰোধ কৰে।

সেয়েহে প্ৰতিটো নাগৰিকৰ স্বাস্থ্য সুৰক্ষা কৰাটো চৰকাৰৰ সাংবিধানিক দায়িত্ব।

(খ) ভাৰতৰ চৰকাৰী আৰু বেচৰকাৰী স্বাস্থ্য সেৱাৰ মাজৰ পাৰ্থক্য লিখা।

চৰকাৰী স্বাস্থ্য সেৱা	বেচৰকাৰী স্বাস্থ্য সেৱা
চৰকাৰে পৰিচালনা কৰে।	ব্যক্তিগত মালিকানাধীন।
বিনামূলীয়া বা নামমাত্ৰ মূল্যত চিকিৎসা পোৱা যায়।	অত্যধিক খৰচ হয়।
সকলো শ্ৰেণীৰ মানুহে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে।	সাধাৰণতে ধনী শ্ৰেণীয়েহে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে।
গ্ৰামাঞ্চলতো স্থাপিত।	মূলতঃ চহৰাঞ্চলত কেন্দ্ৰীভূত।
কেতিয়াবা চিকিৎসকৰ অভাৱ, পৰিকাঠামোৰ দুৰ্বলতা দেখা যায়।	উন্নত সা-সুবিধা আৰু বিশেষজ্ঞ চিকিৎসক থাকে।
উদাহৰণ: চৰকাৰী হাস্পতাল, PHC, CHC।	উদাহৰণ: নাৰ্চিং হোম, বেচৰকাৰী ক্লিনিক।

(গ) ভাৰতত স্বাস্থ্যসেৱাৰ সমস্যাসমূহ আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ ভাৰতত স্বাস্থ্যসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত বহু সমস্যা বিদ্যমান।

• চহৰ-গ্ৰামাঞ্চলৰ বৈষম্য: চহৰাঞ্চলত উন্নত চিকিৎসা সুবিধা আছে, কিন্তু গ্ৰামাঞ্চলত চিকিৎসক, ওষধ আৰু আধুনিক সুবিধাৰ অভাৱ।
• চিকিৎসকৰ অভাৱ: চৰকাৰী চিকিৎসালয়ত পৰ্যাপ্ত চিকিৎসক নাই। বহু প্ৰাথমিক স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰত চিকিৎসক নিয়মীয়াকৈ নাহে।
• ধনী-দুখীয়াৰ বৈষম্য: বেচৰকাৰী চিকিৎসালয়ত উন্নত চিকিৎসা পোৱা যায়, কিন্তু দুখীয়া মানুহে আৰ্থিক অভাৱত সেই সুবিধা ল’ব নোৱাৰে।
• দুৰ্বল পৰিকাঠামো: বহু গ্ৰামাঞ্চলৰ চিকিৎসালয়ত ওষধ, সঁজুলি আৰু বিদ্যুতৰ অভাৱ।
• পৌষ্টিক আহাৰৰ অভাৱ: দুখীয়া মানুহে পৰ্যাপ্ত পুষ্টিকৰ খাদ্য নোপোৱাত ৰোগৰ প্ৰতি দুৰ্বল হৈ পৰে।
• বিশুদ্ধ পানীৰ অভাৱ: গ্ৰামাঞ্চলৰ বহু ঠাইত বিশুদ্ধ খোৱাপানীৰ ব্যৱস্থা নাই যাৰ ফলত ডায়েৰিয়া, কলেৰা আদি ৰোগ বিয়পে।

এই সমস্যাসমূহ সমাধানৰ বাবে চৰকাৰে দৃঢ় পদক্ষেপ ল’ব লাগে।

(ঘ) ওম প্ৰকাশৰ গাঁওখনত চৰকাৰী স্বাস্থ্য সেৱাৰ কি অৱস্থা আছিল? তোমাৰ পাঠৰ আলোচনাৰ আধাৰত লিখা।

উত্তৰঃ ওম প্ৰকাশ এজন দুখীয়া কৃষকৰ পুত্ৰ। তেওঁৰ গাঁওখনত চৰকাৰী স্বাস্থ্য সেৱাৰ নামত এটা উপস্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ আছিল, কিন্তু তালৈ চিকিৎসক নিয়মীয়াকৈ নাহিছিল। নিকটতম প্ৰাথমিক স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰলৈ যোৱা কঠিন আছিল কাৰণ পৰিবহণৰ অভাৱ আছিল আৰু চিকিৎসকো সদায় পোৱা নাছিল। বেচৰকাৰী চিকিৎসালয়ত যথেষ্ট খৰচ হোৱাত গৰিব পৰিয়ালে সেই সুবিধা ল’ব নোৱাৰিছিল। এই অভিজ্ঞতাই দেখুৱায় যে গ্ৰামাঞ্চলত চৰকাৰী স্বাস্থ্য সেৱাৰ মান আৰু পৰিমাণ উন্নত কৰাটো অতি প্ৰয়োজনীয়।

(ঙ) অলানা দেৱীৰ অভিজ্ঞতাৰ আধাৰত চহৰৰ চৰকাৰী চিকিৎসালয়ৰ পৰিস্থিতি বৰ্ণনা কৰা।

উত্তৰঃ অলানা দেৱী চহৰৰ এজন কৰ্মী মহিলা। তেওঁৰ সন্তান অসুস্থ হৈ পৰাত চৰকাৰী চিকিৎসালয়লৈ গৈছিল। চহৰৰ চৰকাৰী চিকিৎসালয়ত — চিকিৎসক আছিল কিন্তু বেছি ৰোগীৰ বাবে দীৰ্ঘ শাৰীত থাকিব লগা হৈছিল, পৰীক্ষা-নিৰীক্ষাৰ সুবিধা আছিল, কিন্তু সকলো ওষধ বিনামূলীয়াকৈ পোৱা নাছিল। তথাপি বেচৰকাৰী চিকিৎসালয়ৰ তুলনাত চৰকাৰী চিকিৎসালয়ত খৰচ বহু কম আছিল। এই উদাহৰণে দেখুৱায় যে চহৰাঞ্চলত সুবিধা বেছি যদিও উন্নতিৰ আৰু থল আছে।

---

অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ

প্ৰশ্ন ১। স্বাস্থ্য কিয় মৌলিক অধিকাৰ?

উত্তৰঃ স্বাস্থ্য মানুহৰ জীৱনৰ ভেটি। সুস্বাস্থ্য অবিহনে মানুহে শিক্ষা গ্ৰহণ, কাম-কাজ কৰা আৰু সমাজৰ উন্নয়নত অৱদান ৰখা কঠিন হৈ পৰে। স্বাস্থ্যসেৱাৰ অভাৱত দুখীয়া মানুহ আৰু দুখীয়া হৈ পৰে, কিয়নো ৰোগৰ চিকিৎসাত সিহঁতৰ সঞ্চয় সকলো শেষ হৈ যায়। সেয়েহে প্ৰতিটো নাগৰিকৰ প্ৰতি চৰকাৰৰ দায়িত্ব হৈছে স্বাস্থ্যসেৱা নিশ্চিত কৰা — ইয়াকে স্বাস্থ্যক মৌলিক অধিকাৰ বোলা হয়।

প্ৰশ্ন ২। চৰকাৰী স্বাস্থ্য সেৱাৰ বিভিন্ন স্তৰসমূহ বৰ্ণনা কৰা।

উত্তৰঃ ভাৰতত চৰকাৰী স্বাস্থ্য সেৱা চাৰিটা স্তৰত সংগঠিত।

স্তৰ	নাম	সেৱাৰ এলেকা	মূল সেৱা
প্ৰথম	উপস্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ (Sub-centre)	গাঁওপঞ্চায়ত স্তৰ	প্ৰাথমিক স্বাস্থ্য পৰামৰ্শ, টিকাকৰণ, মাতৃ-শিশু যত্ন
দ্বিতীয়	প্ৰাথমিক স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ (PHC)	ব্লক স্তৰ	বহিৰাগত চিকিৎসা, সাধাৰণ ৰোগৰ চিকিৎসা, প্ৰসূতি সেৱা
তৃতীয়	সমাজ স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ (CHC)	উপ-জিলা স্তৰ	বিশেষজ্ঞ সেৱা, শল্য চিকিৎসা, ৰোগীক ভৰ্তি ৰখাৰ সুবিধা
চতুৰ্থ	জিলা চিকিৎসালয় (District Hospital)	জিলা সদৰ	সম্পূৰ্ণ বিশেষজ্ঞ সেৱা, উন্নত প্ৰযুক্তি, জটিল ৰোগৰ চিকিৎসা

প্ৰশ্ন ৩। কস্তাৰিকাক ভাৰতৰ বাবে কি শিক্ষণীয় উদাহৰণ হিচাপে উপস্থাপন কৰিব পাৰি?

উত্তৰঃ কস্তাৰিকা মধ্য আমেৰিকাৰ এখন সৰু কিন্তু উন্নত জনস্বাস্থ্যৰ দেশ। ১৯৪৮ চনত সেই দেশে সামৰিক বাহিনী বিলুপ্ত কৰে আৰু সেই ধন স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষাত বিনিয়োগ কৰে। ফলত কস্তাৰিকাৰ গড় আয়ুস বৃদ্ধি পায়, শিশু মৃত্যুৰ হাৰ হ্ৰাস পায় আৰু শিক্ষাৰ হাৰ প্ৰায় ১০০ শতাংশ হয়। ভাৰতৰ বাবে শিক্ষণীয় বিষয় এয়ে যে — সামৰিক আৰু অপ্ৰয়োজনীয় খৰচ কমাই স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষাত অধিক বিনিয়োগ কৰিলে জনগণৰ জীৱনমান উন্নত হয়।

প্ৰশ্ন ৪। অসৰকাৰী সংস্থা (NGO)-সমূহ স্বাস্থ্য ক্ষেত্ৰত কি ভূমিকা পালন কৰে?

উত্তৰঃ অসৰকাৰী সংস্থা বা NGO-সমূহ স্বাস্থ্য ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে —

• চৰকাৰী সেৱাৰ পৰিপূৰক হিচাপে কাম কৰে।
• প্ৰত্যন্ত অঞ্চলত চিকিৎসা শিবিৰ আয়োজন কৰে।
• বিনামূলীয়াকৈ ওষধ আৰু চিকিৎসা প্ৰদান কৰে।
• স্বাস্থ্য সচেতনতামূলক অভিযান পৰিচালনা কৰে।
• মাতৃ-শিশু স্বাস্থ্য, পুষ্টি আৰু স্বাস্থ্যবিধি সম্পৰ্কীয় শিক্ষা প্ৰদান কৰে।
• চৰকাৰৰ সৈতে সমন্বয় ৰক্ষা কৰি দুখীয়া আৰু প্ৰান্তিক জনগণক সহায় কৰে।

প্ৰশ্ন ৫। “স্বাস্থ্যত বৈষম্য কিয় অন্যায়?” — এই বিষয়ে তোমাৰ মত লিখা।

উত্তৰঃ স্বাস্থ্যত বৈষম্য অন্যায় কাৰণ —

• সকলো মানুহ সমান মৰ্যাদাসম্পন্ন। ধনী-দুখীয়া নিৰ্বিশেষে সকলোৱে ভাল চিকিৎসা পোৱাৰ অধিকাৰ আছে।
• আৰ্থিক দুৰ্বলতাৰ বাবে কোনো মানুহ ভাল চিকিৎসাৰ পৰা বঞ্চিত হ’ব নালাগে।
• গাঁৱত জন্ম হোৱাৰ বাবে যদি কেউ চিকিৎসা নাপায়, সেয়া সামাজিক ন্যায়ৰ পৰিপন্থী।
• স্বাস্থ্যৰ বৈষম্যই সামাজিক আৰু আৰ্থিক বৈষম্য আৰু বঢ়ায় — দুখীয়া মানুহ ৰোগৰ কাৰণে আৰু দুখীয়া হয়।

সেয়েহে চৰকাৰৰ দায়িত্ব হৈছে সকলোৰে বাবে সমানে স্বাস্থ্যসেৱা নিশ্চিত কৰা।

প্ৰশ্ন ৬। স্বাস্থ্য আৰু অৰ্থনীতিৰ মাজত কি সম্পৰ্ক আছে?

উত্তৰঃ স্বাস্থ্য আৰু অৰ্থনীতিৰ মাজত গভীৰ সম্পৰ্ক আছে।

• এজন সুস্বাস্থ্যৰ মানুহ বেছি উৎপাদনশীল — তেওঁ বেছি কাম কৰিব পাৰে, আয় বেছি হয়।
• ৰোগাক্ৰান্ত হ’লে কামত অনুপস্থিত থকাটো আৰু চিকিৎসাত খৰচ হোৱাটো — দুয়োটায়ে পৰিয়ালৰ অৰ্থনীতিত বোজা পেলায়।
• দেশৰ নাগৰিকসকল সুস্বাস্থ্যত থাকিলে দেশৰ সামগ্ৰিক উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধি পায়।
• কস্তাৰিকাৰ উদাহৰণে দেখুৱায় যে স্বাস্থ্যখণ্ডত বিনিয়োগে দীৰ্ঘমেয়াদী অৰ্থনৈতিক উন্নতি আনে।

প্ৰশ্ন ৭। চৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু বেচৰকাৰী নাৰ্চিং হোমৰ তুলনা কৰা।

উত্তৰঃ চৰকাৰী চিকিৎসালয়ত সকলো আৰ্থিক শ্ৰেণীৰ মানুহে সুলভ মূল্যত চিকিৎসা পায়, কিন্তু অতিৰিক্ত ৰোগীৰ হেতুকে সেৱাৰ মান কেতিয়াবা হ্ৰাস পায়। বেচৰকাৰী নাৰ্চিং হোমত উন্নত সা-সুবিধা, দক্ষ চিকিৎসক আৰু দ্ৰুত সেৱা পোৱা যায়, কিন্তু অত্যধিক খৰচৰ বাবে দুখীয়া মানুহৰ বাবে নিষিদ্ধ। চৰকাৰী স্বাস্থ্য সেৱা শক্তিশালী কৰিলে দুখীয়া মানুহো ভাল চিকিৎসা পাব পাৰে।

প্ৰশ্ন ৮। স্বাস্থ্যসেৱা উন্নত কৰাৰ বাবে চৰকাৰে কি পদক্ষেপ ল’ব পাৰে?

উত্তৰঃ স্বাস্থ্যসেৱা উন্নত কৰাৰ বাবে চৰকাৰে তলত উল্লেখ কৰা পদক্ষেপসমূহ ল’ব পাৰে —

• গ্ৰামাঞ্চলত পৰ্যাপ্ত সংখ্যক চৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা।
• চৰকাৰী চিকিৎসালয়ত পৰ্যাপ্ত চিকিৎসক আৰু নাৰ্ছ নিযুক্ত কৰা।
• বিনামূলীয়া ওষধৰ যোগান নিশ্চিত কৰা।
• গ্ৰামাঞ্চলৰ চিকিৎসকসকলক উৎসাহমূলক সুবিধা প্ৰদান কৰা যাতে তেওঁলোক গাঁৱত কাম কৰিবলৈ আগ্ৰহী হয়।
• স্বাস্থ্যখণ্ডত বাজেট বৰাদ্দ বৃদ্ধি কৰা।
• বিশুদ্ধ পানীৰ যোগান, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা আৰু পুষ্টিৰ প্ৰতি গুৰুত্ব দিয়া।
• স্বাস্থ্য সচেতনতা অভিযান পৰিচালনা কৰা।

প্ৰশ্ন ৯। গ্ৰামাঞ্চলৰ দুখীয়া মানুহে স্বাস্থ্যসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত কি কঠিনতাৰ সন্মুখীন হয়?

উত্তৰঃ গ্ৰামাঞ্চলৰ দুখীয়া মানুহে স্বাস্থ্যসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত অনেক কঠিনতাৰ সন্মুখীন হয় —

• নিকটৱৰ্তী চিকিৎসালয়লৈ পৰিবহণৰ অভাৱ।
• কাম এৰি চিকিৎসালয়লৈ গ’লে দিনৰ আয় হেৰুৱাব লগীয়া হয়।
• চৰকাৰী চিকিৎসালয়ত চিকিৎসকৰ অনুপস্থিতি।
• বেচৰকাৰী চিকিৎসালয়ত চিকিৎসা কৰোৱাৰ আৰ্থিক সামৰ্থ্য নাই।
• ওষধ কিনিবলৈও যথেষ্ট ধন নাই।
• স্বাস্থ্য জ্ঞানৰ অভাৱত ৰোগ প্ৰতিৰোধৰ উপায় নাজানে।

প্ৰশ্ন ১০। ভাৰতীয় সংবিধানত স্বাস্থ্যৰ প্ৰতি কি দৃষ্টিভংগী আছে?

উত্তৰঃ ভাৰতীয় সংবিধানে স্বাস্থ্যক মানুহৰ মৌলিক অধিকাৰৰ অংশ হিচাপে স্বীকৃতি দিছে। সংবিধানৰ ৪৭ নং অনুচ্ছেদ অনুযায়ী চৰকাৰৰ দায়িত্ব হৈছে জনগণৰ পুষ্টি, জীৱনমান আৰু স্বাস্থ্যৰ উন্নতি সাধন কৰা। ৰাজ্য নীতি নিৰ্দেশক নীতিসমূহৰ অধীনত চৰকাৰে প্ৰতিটো নাগৰিকৰ স্বাস্থ্যসেৱা নিশ্চিত কৰিব লাগে বুলি নিৰ্দেশ দিয়া আছে।