সাৰাংশ: সপ্তম শ্ৰেণীৰ ইতিহাসৰ ষষ্ঠ অধ্যায় “নগৰ, ব্যৱসায়ী আৰু কাৰিকৰ” — এই অধ্যায়ত মধ্যযুগীয় ভাৰতৰ নগৰ, বাণিজ্য আৰু কাৰিকৰ শিল্পৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। মন্দিৰকেন্দ্ৰিক নগৰ, প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ আৰু বন্দৰনগৰী — এই তিনিধৰণে নগৰ গঢ়ি উঠিছিল। তাঞ্জাভুৰ, হাম্পি আৰু মাছুলিপট্টনম এই অধ্যায়ৰ তিনিটা প্ৰধান নগৰ। ৰাজাৰাজেশ্বৰ মন্দিৰৰ কেন্দ্ৰ তাঞ্জাভুৰ চোল ৰজাৰ ৰাজধানী আছিল। বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ হাম্পি নগৰ বাণিজ্য আৰু সংস্কৃতিৰ কেন্দ্ৰ আছিল। ছুৰাট পশ্চিম উপকূলৰ সৰ্বপ্ৰধান বন্দৰ আছিল আৰু ইয়াক “মক্কাৰ দ্বাৰ” বুলি কোৱা হৈছিল।
Summary: Chapter 6 of Class 7 History, “Towns, Traders and Craftspersons,” explores medieval India’s urban centres — Thanjavur, Hampi, and Surat — trade networks, merchant communities, and craftspeople’s role. Surat’s hundis were honoured as far as Cairo, Basra, and Antwerp. The Vishwakarma community of goldsmiths, bronzesmiths, masons, and carpenters were vital to temple construction. ASSEB Class 7 exam notes.
অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
খালী ঠাই পূৰণ কৰা
প্ৰশ্ন ১। তলৰ খালী ঠাইবোৰ পূৰণ কৰা —
| খালী ঠাই | উত্তৰ |
|---|---|
| (ক) ৰাজাৰাজেশ্বৰ মন্দিৰ ________ ত নিৰ্মিত হৈছিল। | তাঞ্জাভুৰ (১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দত) |
| (খ) অজমেৰ ________ নামৰ ছুফী সাধুৰ সৈতে জড়িত। | খাজা মুইনুদ্দিন চিস্তি |
| (গ) হাম্পি ________ ৰ ৰাজধানী আছিল। | বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্য |
| (ঘ) ওলন্দাজসকলে ________ ত বসতি স্থাপন কৰিছিল। | মাছুলিপট্টনম (অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ) |
শুদ্ধ নে অশুদ্ধ
(ক) ৰাজাৰাজেশ্বৰ মন্দিৰৰ স্থপতিকাৰৰ নাম এটি শিলালিপিৰ পৰা জানিব পৰা গৈছে।
উত্তৰঃ শুদ্ধ। ৰাজাৰাজেশ্বৰ মন্দিৰৰ নিৰ্মাতাৰ নাম এটি শিলালিপিত খোদাই কৰা আছে।
(খ) ব্যৱসায়ীসকলে জঁটলাতকৈ অকলে ভ্ৰমণ কৰাটো পছন্দ কৰিছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। ব্যৱসায়ীসকলে অকলে নহয়, জঁট বান্ধি (কাফেলাত) ভ্ৰমণ কৰিছিল। কাৰণ একলৈ ভ্ৰমণ কৰিলে ডকাইত আৰু অপৰাধীৰ ভয় আছিল।
(গ) কাবুল হস্তীৰ বাণিজ্যৰ এটি প্ৰধান কেন্দ্ৰ আছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। কাবুল হস্তীৰ বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ নাছিল। কাবুলৰ পৰা মূলতঃ ঘোঁৰাৰ বাণিজ্য হৈছিল।
(ঘ) ছুৰাট বঙ্গোপসাগৰৰ এটি গুৰুত্বপূৰ্ণ বন্দৰ আছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। ছুৰাট বঙ্গোপসাগৰত নহয়, আৰব সাগৰৰ তীৰত অৱস্থিত আছিল। ই পশ্চিম উপকূলৰ সৰ্বপ্ৰধান বন্দৰ আছিল।
চমু প্ৰশ্নোত্তৰ
প্ৰশ্ন ৩। তাঞ্জাভুৰ নগৰলৈ পানীৰ যোগান কেনেকৈ হৈছিল?
উত্তৰঃ তাঞ্জাভুৰ নগৰলৈ পানীৰ যোগান মূলতঃ কাভেৰী নদীৰ পৰা আহিছিল। ইয়াৰ উপৰিও নগৰত খন্দা কুঁৱা আৰু পুখুৰীৰ পানী ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। নলাৰ মাধ্যমেৰে এই পানী নগৰৰ বিভিন্ন অংশলৈ পৰিবহন কৰা হৈছিল।
প্ৰশ্ন ৪। মাদ্ৰাজৰ দৰে নগৰত ‘ক’লা নগৰ’ত কোনে বাস কৰিছিল?
উত্তৰঃ মাদ্ৰাজৰ দৰে নগৰত ‘ক’লা নগৰ’ (Black Town) ত বণিক, কাৰিকৰ (যেনে কাপোৰ বোৱা তাঁতীসকল), স্থানীয় ব্যৱসায়ী আৰু হস্তশিল্পীসকলে বাস কৰিছিল।
প্ৰশ্ন ৫। মন্দিৰক কেন্দ্ৰ কৰি নগৰ গঢ়ি উঠাৰ কাৰণ কি আছিল?
উত্তৰঃ মন্দিৰক কেন্দ্ৰ কৰি নগৰ গঢ়ি উঠাৰ প্ৰধান কাৰণসমূহ হ’ল —
- মন্দিৰসমূহ সমাজৰ অৰ্থনৈতিক কেন্দ্ৰ হিচাপে কাম কৰিছিল। ৰজাসকলে মন্দিৰত ভূমি আৰু ধন দান কৰিছিল।
- তীৰ্থযাত্ৰীসকলে মন্দিৰত বিশাল পৰিমাণৰ দান-দক্ষিণা দিছিল, যাৰ ফলত মন্দিৰ কৰ্তৃপক্ষ অৰ্থনৈতিকভাৱে শক্তিশালী হৈছিল।
- মন্দিৰক কেন্দ্ৰ কৰি পুৰোহিত, কৰ্মচাৰী, কাৰিকৰ, ব্যৱসায়ী আদি বিভিন্ন লোক বসবাস কৰিব আৰম্ভ কৰিছিল।
- মন্দিৰক কেন্দ্ৰ কৰি বজাৰ গঢ়ি উঠিছিল।
প্ৰশ্ন ৬। মন্দিৰ নিৰ্মাণ আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণত কাৰিকৰসকলৰ ভূমিকা কি আছিল?
উত্তৰঃ মন্দিৰ নিৰ্মাণ আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণত কাৰিকৰসকলৰ অপৰিসীম ভূমিকা আছিল —
- বিশ্বকৰ্মা সম্প্ৰদায়: সোণাৰী, কাঁহাৰী (ব্ৰঞ্জ শিল্পী), লোহাৰী (কামাৰ), ৰাজমিস্ত্ৰী আৰু ছুতাৰ — এই পাঁচ প্ৰকাৰৰ বিশ্বকৰ্মা সম্প্ৰদায়ৰ কাৰিকৰে মন্দিৰ নিৰ্মাণত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।
- তাঁতী সম্প্ৰদায়: চালিয়াৰ বা কাইক্কোলাৰ তাঁতী সম্প্ৰদায় সমৃদ্ধ আছিল। তেওঁলোকে মন্দিৰত ধন আৰু বস্ত্ৰ দান কৰিছিল।
- ভাস্কৰ্যশিল্পী: মন্দিৰৰ দেৱতাৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণত ভাস্কৰ্যশিল্পীসকলে অপৰিহাৰ্য ভূমিকা পালন কৰিছিল। “মৰা-মোম পদ্ধতি” (Lost Wax Process) ব্যৱহাৰ কৰি তেওঁলোকে ব্ৰঞ্জৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণ কৰিছিল।
প্ৰশ্ন ৭। দূৰ-দূৰণিৰ মানুহে ছুৰাট ভ্ৰমণ কৰিছিল কিয়?
উত্তৰঃ দূৰ-দূৰণিৰ মানুহে ছুৰাট ভ্ৰমণ কৰাৰ কেইটামান প্ৰধান কাৰণ হ’ল —
- ছুৰাট মধ্যযুগীয় ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূলৰ সৰ্বপ্ৰধান বন্দৰ আছিল আৰু পশ্চিম এছিয়াৰ সৈতে বাণিজ্যৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ আছিল।
- মক্কালৈ হজযাত্ৰাৰ বাবে জাহাজ ছুৰাটৰ পৰাই যাত্ৰা কৰিছিল — সেইকাৰণে ছুৰাটক “মক্কাৰ দ্বাৰ” বুলি কোৱা হৈছিল।
- ছুৰাটৰ কাপোৰ, বিশেষতঃ জৰী (সোণ-ৰূপৰ তাঁৰ দিয়া কাপোৰ) বিশ্ব বিখ্যাত আছিল।
- ছুৰাটৰ “হুন্ডী” মিছৰৰ কায়ৰো, ইৰাকৰ বছৰা আৰু বেলজিয়ামৰ এন্টৱাৰ্পৰ বজাৰতো সন্মান পাইছিল।
প্ৰশ্ন ৮। তাঞ্জাভুৰ আৰু কলিকতাৰ হস্তশিল্পৰ মাজত কেনে পাৰ্থক্য আছিল?
| তাঞ্জাভুৰৰ হস্তশিল্প | কলিকতাৰ হস্তশিল্প |
|---|---|
| তামৰ পাত্ৰত ৰূপৰ খোদাই কাম (বিদৰী) ৰ বাবে বিখ্যাত। | কপাহ, পাট আৰু ৰেচম বস্ত্ৰ উৎপাদনৰ বাবে বিখ্যাত। |
| মন্দিৰ সজ্জাৰ বাবে বিশেষ ধাতুশিল্প তৈয়াৰ। | ইউৰোপীয় কোম্পানীৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত নক্সাত কাপোৰ বোৱা। |
| কাৰিকৰসকলে স্বাধীনভাৱে শিল্পকাৰ্য কৰিব পাৰিছিল। | কাৰিকৰসকলে ইউৰোপীয় কোম্পানীৰ নির্দেশ মতে কাম কৰিব লগা হৈছিল। |
দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ
প্ৰশ্ন ৯। মধ্যযুগীয় ভাৰতত বিভিন্ন ধৰণে নগৰ গঢ়ি উঠাৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰঃ মধ্যযুগীয় ভাৰতত মূলতঃ তিনিধৰণে নগৰ গঢ়ি উঠিছিল —
(ক) মন্দিৰকেন্দ্ৰিক নগৰ (Temple Towns): মন্দিৰক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠা নগৰসমূহ ধৰ্মীয় আৰু অৰ্থনৈতিক উভয়ৰে কেন্দ্ৰ আছিল। তাঞ্জাভুৰ, মদুৰাই, তিৰুপতি, ভৃন্দাবন, অজমেৰ আদি এই শ্ৰেণীৰ নগৰ।
(খ) প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ (Administrative Centres): ৰাজ-শাসনৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি উঠা নগৰসমূহত ৰজাৰ প্ৰাসাদ, সৈন্যৰ বাসস্থান আদি নিৰ্মিত হৈছিল। হাম্পি বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হৈছিল।
(গ) বাণিজ্যিক নগৰ আৰু বন্দৰনগৰী (Commercial Towns and Port Cities): বন্দৰসমূহ বৈদেশিক বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ আছিল। ছুৰাট আৰু মাছুলিপট্টনম আছিল উল্লেখযোগ্য বন্দৰনগৰী।
প্ৰশ্ন ১০। হাম্পি নগৰৰ ইতিহাস আৰু ইয়াৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ হাম্পি বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল। ১৩৩৬ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰতিষ্ঠিত এই সাম্ৰাজ্যৰ ৰাজধানী হাম্পি আছিল দক্ষিণ ভাৰতৰ এক বিশাল আৰু সমৃদ্ধ নগৰ।
- স্থাপত্য: হাম্পিত অনেক চতুৰ্ভুজাকাৰ তোৰণ, গম্বুজ, স্তম্ভবিশিষ্ট হল নিৰ্মিত হৈছিল।
- বাণিজ্য: হাম্পিত বিশাল বজাৰ আছিল। ঘোঁৰা, গজ, মছলা, কপাহ, ৰেচম আদি সকলো প্ৰকাৰৰ সামগ্ৰীৰ বাণিজ্য হৈছিল।
- পতন: ১৫৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত তালিকোটাৰ যুদ্ধত বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্য পৰাজিত হোৱাৰ পিছত হাম্পিৰ পতন ঘটে। বৰ্তমান হাম্পি UNESCO বিশ্ব ঐতিহ্যবাহী ক্ষেত্ৰ।
প্ৰশ্ন ১১। মাছুলিপট্টনম বন্দৰৰ গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ মাছুলিপট্টনম অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ কৃষ্ণা নদীৰ মুখতে অৱস্থিত আছিল।
- পূৰ্ব উপকূলৰ এক প্ৰধান বন্দৰ হিচাপে বিভিন্ন দেশৰ ব্যৱসায়ীৰ কেন্দ্ৰ আছিল।
- ইংৰাজ আৰু ওলন্দাজ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী উভয়েই ইয়াত কুঠি স্থাপন কৰিছিল।
- মুল্লা আব্দুল গফুৰ আৰু বিৰজি ভোৰাৰ দৰে সমৃদ্ধ ভাৰতীয় বণিকে মাছুলিপট্টনমত বাণিজ্য পৰিচালনা কৰিছিল।
প্ৰশ্ন ১২। মধ্যযুগীয় ভাৰতত ব্যৱসায়ীসকলে কেনে বাধা-বিঘিনিৰ সন্মুখীন হৈছিল?
- ডকাইতৰ ভয়: দীঘলীয়া পথেৰে যাত্ৰা কৰোঁতে ব্যৱসায়ীসকল ডকাইত আৰু দস্যুৰ আক্ৰমণৰ শিকাৰ হোৱাৰ আশংকা আছিল।
- ইউৰোপীয় কোম্পানীৰ অত্যাচাৰ: ভাৰতীয় বণিকসকলক ইউৰোপীয় কোম্পানীৰ সেৱাত নিযুক্ত হ’বলৈ বাধ্য কৰা হৈছিল।
- কৰ-শুল্কৰ বোজা: বিভিন্ন ৰাজ্যৰ মাজেৰে যোৱাৰ সময়ত বিভিন্ন কৰ আৰু শুল্ক দিব লগা হৈছিল।
প্ৰশ্ন ১৩। ছুৰাটৰ গুৰুত্ব আৰু পতনৰ কাৰণসমূহ লিখা।
ছুৰাটৰ গুৰুত্ব: ছুৰাট পশ্চিম উপকূলৰ সৰ্বপ্ৰধান মধ্যযুগীয় বন্দৰ আছিল। মক্কালৈ হজযাত্ৰাৰ জাহাজ ছুৰাটৰ পৰাই যাত্ৰা কৰিছিল। ছুৰাটৰ হুন্ডী কায়ৰো, বছৰা আৰু এন্টৱাৰ্পতো মান্যতা পাইছিল। ছুৰাটৰ কাপোৰ (জৰী) বিখ্যাত আছিল।
ছুৰাটৰ পতনৰ কাৰণ: মুগল সাম্ৰাজ্যৰ শক্তি দুৰ্বল হৈ পৰা আৰু ইংৰাজ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে বম্বেলৈ (মুম্বাই) প্ৰধান বন্দৰ স্থানান্তৰিত কৰাৰ পিছত ছুৰাটৰ গুৰুত্ব কমি যায়।
প্ৰশ্ন ১৪। তাঞ্জাভুৰ নগৰৰ বিষয়ে বিস্তাৰিতভাৱে লিখা।
উত্তৰঃ তাঞ্জাভুৰ দক্ষিণ ভাৰতৰ তামিলনাড়ু ৰাজ্যত অৱস্থিত। কাভেৰী নদীৰ তীৰত অৱস্থিত এই নগৰ চোল ৰজাসকলৰ ৰাজধানী আছিল।
- ৰাজাৰাজেশ্বৰ মন্দিৰ: মহান চোল ৰজা প্ৰথম ৰাজৰাজে ১০১০ খ্ৰীষ্টাব্দত এই বিখ্যাত মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল।
- মন্দিৰ অৰ্থনীতি: মন্দিৰখন তাঞ্জাভুৰৰ অৰ্থনৈতিক কেন্দ্ৰ আছিল।
- বজাৰ আৰু বাণিজ্য: তাঞ্জাভুৰত ধান, মচলা, কাপোৰ আদিৰ বিশাল বজাৰ আছিল।
- কাৰিকৰ আৰু হস্তশিল্প: তাঁতী, কামাৰ, সোণাৰী, মূৰ্তি নিৰ্মাতা আদি বিভিন্ন কাৰিকৰ সম্প্ৰদায় তাঞ্জাভুৰত বাস কৰিছিল।
প্ৰশ্ন ১৫। মধ্যযুগীয় ভাৰতত বণিক সমাজৰ বিষয়ে লিখা।
- গুজৰাটী বণিক: হিন্দু বানিয়া আৰু মুছলিম বোহ্ৰা — দুই সম্প্ৰদায়ৰ গুজৰাটী বণিকে দক্ষিণ-পূব এছিয়া, চীন, আফ্ৰিকা আৰু ইউৰোপৰ সৈতে বাণিজ্য কৰিছিল।
- মাৰোৱাৰী: ৰাজস্থানৰ মাৰোৱাৰী বণিকসকলে সমগ্ৰ ভাৰতত বাণিজ্য কৰিছিল।
- চেট্টিয়া: দক্ষিণ ভাৰতৰ চেট্টিয়া সম্প্ৰদায়ৰ বণিকসকল বিশেষতঃ মছলা বাণিজ্যত নিয়োজিত আছিল।
- বঞ্জাৰা: বঞ্জাৰা সম্প্ৰদায়ৰ লোকে কাফেলাত সংগঠিত হৈ দূৰ-দূৰণিলৈ মাল পৰিবহন কৰিছিল।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
প্ৰশ্ন ১৬। “হুন্ডী” কি? ব্যৱসায়ত ইয়াৰ ভূমিকা কি আছিল?
উত্তৰঃ “হুন্ডী” হ’ল মধ্যযুগীয় ভাৰতত প্ৰচলিত এক বিনিময়পত্ৰ বা প্ৰতিশ্ৰুতিপত্ৰ (Promissory Note)। ব্যৱসায়ীয়ে দীঘল পথ যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত নগদ ধন কঢ়িয়াই লৈ ফুৰাৰ পৰিৱৰ্তে হুন্ডীৰ মাধ্যমেৰে মূল্য পৰিশোধ কৰিছিল। ছুৰাটৰ হুন্ডী মিছৰৰ কায়ৰো, ইৰাকৰ বছৰা আৰু বেলজিয়ামৰ এন্টৱাৰ্পৰ বজাৰতো সন্মান পাইছিল।
প্ৰশ্ন ১৭। “বিদৰী” কাম কি? ইয়াৰ বৈশিষ্ট্য কি?
উত্তৰঃ “বিদৰী” (Bidri) হ’ল কৰ্ণাটকৰ বিদাৰ নগৰৰ বিখ্যাত ধাতুশিল্প। এই শিল্পত তামৰ বা জিংক ধাতুৰ পাত্ৰত ৰূপৰ তাঁৰ বা পাত খোদাই কৰা হয়। বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত এই শিল্পৰ বিকাশ ঘটে আৰু মন্দিৰ সজ্জাত ইয়াৰ বহুল ব্যৱহাৰ হৈছিল।
প্ৰশ্ন ১৮। “মৰা-মোম পদ্ধতি” (Lost Wax Process) কি?
উত্তৰঃ “মৰা-মোম পদ্ধতি” হ’ল ব্ৰঞ্জৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণৰ এক প্ৰাচীন আৰু বিশেষ প্ৰক্ৰিয়া। এই পদ্ধতিত প্ৰথমে মোমেৰে মূৰ্তিৰ প্ৰতিৰূপ তৈয়াৰ কৰা হয়। তাৰ পিছত মোমৰ প্ৰতিৰূপখন মাটিৰে ঢাকি দিয়া হয়। তাপ দিলে মোম গলি যায়। সেই খোলতে গলা ধাতু ঢালি দিয়া হয়। এই পদ্ধতিত তৈয়াৰ প্ৰতিটো মূৰ্তি অনন্য।
প্ৰশ্ন ১৯। ইউৰোপীয় কোম্পানীসমূহৰ আগমনে ভাৰতীয় বণিক আৰু কাৰিকৰসকলৰ ওপৰত কেনে প্ৰভাৱ পেলাইছিল?
- স্বাধীন বাণিজ্যৰ অৱসান: ধনী ভাৰতীয় বণিকসকলক ইউৰোপীয় কোম্পানীৰ দলালি কৰিবলৈ বাধ্য কৰা হৈছিল।
- কাৰিকৰৰ শোষণ: ইউৰোপীয় কোম্পানীসমূহে তাঁতী আৰু কাৰিকৰসকলক আগতীয়া পৰিশোধ দিছিল, ফলত কাৰিকৰসকলে কেৱল কোম্পানীৰ নিৰ্ধাৰিত নক্সাতহে কাম কৰিব লগা হৈছিল।
- ভাৰতীয় বণিকৰ আধিপত্যৰ হ্ৰাস: সমুদ্ৰপথত ইউৰোপীয় কোম্পানীৰ নৌশক্তিৰ আগত ভাৰতীয় বণিকসকলে আন্তৰ্জাতিক বাণিজ্যৰ নিয়ন্ত্ৰণ হেৰুৱাব লগা হৈছিল।
প্ৰশ্ন ২০। তাঞ্জাভুৰত কোন মন্দিৰ আছে?
উত্তৰঃ তাঞ্জাভুৰত ৰাজাৰাজেশ্বৰ মন্দিৰ আছে।
প্ৰশ্ন ২১। হাম্পি কোন সাম্ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল?
উত্তৰঃ হাম্পি বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্যৰ ৰাজধানী আছিল।
প্ৰশ্ন ২২। ছুৰাটক কি বুলি কোৱা হৈছিল?
উত্তৰঃ ছুৰাটক “মক্কাৰ দ্বাৰ” বুলি কোৱা হৈছিল।
প্ৰশ্ন ২৩। বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্য কেতিয়া প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল?
উত্তৰঃ বিজয়নগৰ সাম্ৰাজ্য ১৩৩৬ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল।
প্ৰশ্ন ২৪। বিশ্বকৰ্মা সম্প্ৰদায়ত কোনবোৰ পেশাৰ লোক আছিল?
উত্তৰঃ বিশ্বকৰ্মা সম্প্ৰদায়ত সোণাৰী, কাঁহাৰী (ব্ৰঞ্জ শিল্পী), লোহাৰী, ৰাজমিস্ত্ৰী আৰু ছুতাৰ — এই পাঁচ প্ৰকাৰৰ কাৰিকৰ আছিল।
প্ৰশ্ন ২৫। কোন চনত তালিকোটাৰ যুদ্ধ হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৫৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত তালিকোটাৰ যুদ্ধ হৈছিল।
প্ৰশ্ন ২৬। তাঁতী সম্প্ৰদায়ৰ দুটা নাম লিখা।
উত্তৰঃ চালিয়াৰ আৰু কাইক্কোলাৰ — এই দুটা তাঁতী সম্প্ৰদায় সমৃদ্ধ আছিল আৰু তেওঁলোকে মন্দিৰত দান দিছিল।