সাৰাংশ: তৃতীয় অধ্যায় “দিল্লী ছুলতানী”ত দিল্লীত তুৰ্কী-আফগান শাসন কেনেকৈ প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু কিদৰে ক্ৰমে ক্ৰমে বিস্তৃত হৈছিল তাৰ বিৱৰণ দিয়া হৈছে। চুলতান মামুদে ১০০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা ১০২৭ খ্ৰীষ্টাব্দলৈ আনুমানিক ১৭ বাৰ ভাৰত আক্ৰমণ কৰিছিল আৰু সোমনাথ মন্দিৰ লুণ্ঠন কৰিছিল। তাৰ পাছত মহম্মদ ঘোৰীয়ে তৰাইনৰ যুদ্ধত পৃথ্বীৰাজ চৌহানক পৰাস্ত কৰি (১১৯২ খ্ৰীঃ) দিল্লীত তুৰ্কী আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰে। কুতুবুদ্দিন আইবাকে দাস বংশ প্ৰতিষ্ঠা কৰি ছুলতানী যুগৰ সূচনা কৰে। পিছলৈ খিলজি বংশ, টোগলক বংশ, চৈয়দ বংশ আৰু লোডী বংশই পালে পালে শাসন কৰে। সামগ্ৰিকভাৱে এই তুৰ্কী-আফগান শাসন প্ৰায় তিনিশ বিশ বছৰ (৩২০ বছৰ) ধৰি চলিছিল।
এই অধ্যায়ত ছুলতানী আমোলৰ বিভিন্ন দিশ যেনে প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা, অৰ্থনৈতিক নীতি, সামৰিক শক্তি আৰু স্থাপত্যৰ উপৰি অসমৰ সৈতে তুৰ্কীসকলৰ সম্পৰ্কৰ বিষয়েও আলোচনা কৰা হৈছে। বখটিয়াৰ খিলজিয়ে চীন অভিযানৰ পথত কামৰূপৰ ৰজা পৃথুৰ সৈতে যুদ্ধত লিপ্ত হৈছিল — এয়াই অসমৰ ইতিহাসত প্ৰথম তুৰ্কী অভিযান। আল্লাউদ্দিন খিলজিয়ে বজাৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ এক নতুন পদ্ধতি প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল আৰু দক্ষিণ ভাৰত জয়ী প্ৰথম তুৰ্কী চুলতান হিচাপে ইতিহাসত পৰিচিত। ছুলতানী আমোলৰ শাসকীয় দুৰ্বলতা, ধৰ্মীয় নেতাসকলৰ অতিৰিক্ত প্ৰভাৱ আৰু সামৰিক ক্ষেত্ৰত অৱহেলাৰ ফলতে অৱশেষত ছুলতানীৰ পতন ঘটে।
ছুলতানী যুগৰ স্থাপত্যৰ ক্ষেত্ৰতো উল্লেখযোগ্য অৱদান আছে। কুতুব মিনাৰ, বেগমপুৰী মছজিদ আৰু আলাই দৰৱাজা এই যুগৰ স্থাপত্য দক্ষতাৰ উজ্জ্বল নিদৰ্শন। চুলতান ফিৰোজছাহ টোগলকে জৌনপুৰ, ফিৰোজাবাদ, ফাতেহাবাদ, ফিৰোজপুৰ আৰু হিচাৰফিৰোজা নামৰ পাঁচখন নতুন চহৰ স্থাপন কৰিছিল। ছুলতানী আমোলত ইকটা ব্যৱস্থাৰে সাম্ৰাজ্য পৰিচালনা কৰা হৈছিল আৰু অৰিজ-ই-মামালিক সামৰিক বিভাগৰ মুৰব্বী বিষয়া আছিল।
Summary: Class 7 Social Science History Chapter 3 covers the Delhi Sultanate — the Turkish-Afghan rule over India lasting about 320 years across five dynasties: Slave, Khilji, Tughlaq, Sayyid, and Lodi. ASSEB Class 7 exam notes.
অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
১। চমু উত্তৰ দিয়া
(ক) চুলতান মামুদে কেতিয়া আৰু কেইবাৰ ভাৰত আক্ৰমণ কৰিছিল?
উত্তৰঃ চুলতান মামুদে আনুমানিক ১০০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা ১০২৭ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত মুঠতে ১৭ বাৰ ভাৰত আক্ৰমণ কৰিছিল। তেওঁ সোমনাথ মন্দিৰকে ধৰি বহুকেইখন বিখ্যাত মন্দিৰ লুণ্ঠন কৰিছিল।
(খ) চাহাবুদ্দিন মহম্মদ নামৰ লোকজন ইতিহাসৰ পাতত কি নামেৰে বিখ্যাত?
উত্তৰঃ চাহাবুদ্দিন মহম্মদ ইতিহাসৰ পাতত মহম্মদ ঘোৰী নামেৰে বিখ্যাত।
(গ) তৰাইনৰ প্ৰথম আৰু দ্বিতীয় যুদ্ধ কেতিয়া আৰু কাৰ কাৰ মাজত হৈছিল?
উত্তৰঃ তৰাইনৰ প্ৰথম যুদ্ধ ১১৯১ খ্ৰীষ্টাব্দত পৃথ্বীৰাজ চৌহান আৰু মহম্মদ ঘোৰীৰ মাজত হৈছিল, য’ত মহম্মদ ঘোৰী পৰাস্ত হৈছিল। দ্বিতীয় তৰাইন যুদ্ধ ১১৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত একেই দুয়োজনৰ মাজত হৈছিল, য’ত মহম্মদ ঘোৰী জয়ী হৈছিল আৰু পৃথ্বীৰাজ চৌহান পৰাস্ত তথা নিহত হৈছিল। এই দ্বিতীয় যুদ্ধৰ পিছৰেপৰাই ভাৰতত তুৰ্কী আধিপত্যৰ পত্তন হয়।
(ঘ) কুতুব মিনাৰৰ নিৰ্মাণ কোনে আৰম্ভ আৰু কোনে শেষ কৰিছিল?
উত্তৰঃ কুতুব মিনাৰৰ নিৰ্মাণ কুতুবুদ্দিন আইবাকে আৰম্ভ কৰিছিল আৰু চুলতান ইলতুতমিছৰ শাসনকালত ইয়াৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য সম্পূৰ্ণ হৈছিল।
(ঙ) ইকটা কি?
উত্তৰঃ ছুলতানী আমোলত সুশাসনৰ সুবিধাৰ বাবে সাম্ৰাজ্যক বিভিন্ন অঞ্চলত ভাগ কৰা হৈছিল — এই প্ৰতিটো অঞ্চলকে ইকটা বোলা হৈছিল। প্ৰতিটো ইকটাৰ পৰিচালনা এজন বিষয়াক ন্যস্ত কৰা হৈছিল।
(চ) আল্লাউদ্দিন খিলজিয়ে বজাৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ দায়িত্ব কাৰ ওপৰত ন্যস্ত কৰিছিল?
উত্তৰঃ আল্লাউদ্দিন খিলজিয়ে বজাৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ দায়িত্ব দিৱান-ই-ৰিয়াচত আৰু চাহান-ই-মন্দী নামৰ দুজন বিষয়াৰ ওপৰত ন্যস্ত কৰিছিল।
২। খালী ঠাই পূৰণ কৰা
(ক) __________ আছিল ছুলতানী যুগৰ প্ৰথম আৰু একমাত্ৰ মহিলা চুলতান।
উত্তৰঃ ৰেজিয়া চুলতানা।
(খ) __________ জয় কৰা আল্লাউদ্দিন খিলজিয়েই একমাত্ৰ চুলতান।
উত্তৰঃ দক্ষিণ ভাৰত।
(গ) ইবন বটুটা __________ দিনত ভাৰতলৈ আহিছিল।
উত্তৰঃ মহম্মদ বিন টোগলকৰ।
(ঘ) __________ আছিল সামৰিক বিভাগৰ মুৰব্বী বিষয়া।
উত্তৰঃ অৰিজ-ই-মামালিক।
(ঙ) পানিপতৰ প্ৰথম যুদ্ধ __________ খ্ৰীষ্টাব্দত হৈছিল।
উত্তৰঃ ১৫২৬।
৩। শুদ্ধ উত্তৰ বাছি উলিওৱা
(ক) কুতুবুদ্দিন / ইলতুতমিছে দাস বংশ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।
উত্তৰঃ কুতুবুদ্দিন (কুতুবুদ্দিন আইবাকে দাস বংশ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল)।
(খ) আলপ্তাগীন / মহম্মদ ঘোৰী — গজনী ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক।
উত্তৰঃ আলপ্তাগীন (আলপ্তাগীনে গজনী ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল)।
(গ) কামাখ্যা / সোমনাথ মন্দিৰ চুলতান মামুদে লুণ্ঠন কৰিছিল।
উত্তৰঃ সোমনাথ মন্দিৰ (চুলতান মামুদে সোমনাথ মন্দিৰ লুণ্ঠন কৰিছিল)।
(ঘ) বাহলুল লোডী / ইব্ৰাহিম লোডী — ছুলতানী যুগৰ শেষ চুলতান।
উত্তৰঃ ইব্ৰাহিম লোডী (ছুলতানী যুগৰ শেষ চুলতান আছিল ইব্ৰাহিম লোডী)।
(ঙ) তুৰ্কী-আফগানসকলে ভাৰতত দুশ বছৰ / তিনিশ বিশ বছৰ ৰাজত্ব কৰিছিল।
উত্তৰঃ তিনিশ বিশ বছৰ (তুৰ্কী-আফগানসকলে ভাৰতত প্ৰায় ৩২০ বছৰ ৰাজত্ব কৰিছিল)।
৪। চুলতানী শাসনকালৰ ৰাজবংশ কেইটাৰ নাম ক্ৰমানুসাৰে লিখা।
উত্তৰঃ ছুলতানী শাসনকালৰ ৰাজবংশ কেইটাৰ নাম ক্ৰমানুসাৰে এনেধৰণৰ —
- দাস বংশ (Slave Dynasty)
- খিলজি বংশ (Khilji Dynasty)
- টোগলক বংশ (Tughlaq Dynasty)
- চৈয়দ বংশ (Sayyid Dynasty)
- লোডী বংশ (Lodi Dynasty)
৫। কামৰূপৰ ৰজা পৃথু আৰু কুতুবুদ্দিনৰ সেনাপতি বখটিয়াৰ খিলজিৰ সংঘৰ্ষৰ কাৰণ কি আছিল?
উত্তৰঃ মহম্মদ ঘোৰীৰ সেনাপতি তথা পাছলৈ কুতুবুদ্দিনৰ সেনাপতি বখটিয়াৰ খিলজিয়ে চীন জয়ৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল। চীনলৈ যোৱাৰ পথত তেওঁক কামৰূপৰ মাজেৰে যাব লগা হয়। কামৰূপৰ ৰজা পৃথুৱে এই বিদেশী সেনাক নিজৰ ৰাজ্যৰ মাজেৰে যাব দিয়া উচিত বুলি নাভাবি বাধা দিয়ে। ইয়াৰ ফলতে বখটিয়াৰ খিলজি আৰু কামৰূপৰ ৰজা পৃথুৰ মাজত যুদ্ধ সংঘটিত হয়। এই ঘটনা অসমৰ ইতিহাসত প্ৰথম তুৰ্কী অভিযান হিচাপে পৰিচিত। উত্তৰ গুৱাহাটীৰ কানাই বৰশী বোৱা শিলালিপিত এই সংঘৰ্ষৰ উল্লেখ পোৱা যায়।
৬। ছুলতানী আমোলত প্ৰচলিত তিনিটা কৰৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ছুলতানী আমোলত প্ৰচলিত তিনিটা কৰ আছিল —
- কৃষকৰ উৎপন্ন শস্যৰ ওপৰত দিব লগা কৰ (ভূমি ৰাজহ)।
- গৰু-ম’হৰ ওপৰত দিব লগা কৰ (পশুধনৰ কৰ)।
- ঘৰ-বাৰীৰ ওপৰত দিব লগা কৰ (গৃহ কৰ)।
৭। আল্লাউদ্দিন খিলজিয়ে বজাৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে গ্ৰহণ কৰা তিনিটা পদক্ষেপ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ আল্লাউদ্দিন খিলজিয়ে বজাৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে গ্ৰহণ কৰা তিনিটা পদক্ষেপ হ’ল —
- দিৱান-ই-ৰিয়াচত আৰু চাহান-ই-মন্দী নামৰ দুজন বিষয়াক বজাৰ পৰিদৰ্শনৰ দায়িত্ব দিছিল আৰু কোনো বিক্ৰেতাই অধিক মূল্যত মাল বেচিব নোৱাৰে বুলি কঠোৰ নিয়ম আৰোপ কৰিছিল।
- ব্যৱসায়ীসকলৰ নাম পঞ্জীয়ন বাধ্যতামূলক কৰিছিল আৰু নতুন ব্যৱসায়ীসকলে নিজৰ নাম পঞ্জীয়ন নকৰাকৈ ব্যৱসায় কৰিব নোৱাৰে বুলি নিৰ্দেশ দিছিল।
- খাদ্যশস্য চৰকাৰীভাৱে সংগ্ৰহ কৰি ৰাজহুৱা গুদামঘৰত মজুত ৰাখিছিল আৰু সেই শস্য নিয়ন্ত্ৰিত মূল্যত প্ৰজাৰ মাজত বিতৰণ কৰিছিল। বজাৰত দুৰ্নীতি ৰোধ কৰিবৰ বাবে কঠোৰ শাস্তিৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল।
৮। ছুলতানী যুগৰ তিনিটা স্মৃতিচিহ্নৰ নাম উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ ছুলতানী যুগৰ তিনিটা স্মৃতিচিহ্ন হ’ল —
- কুতুব মিনাৰ — কুতুবুদ্দিন আইবাকে নিৰ্মাণ আৰম্ভ কৰে আৰু ইলতুতমিছৰ সময়ত শেষ হয়।
- বেগমপুৰী মছজিদ — দিল্লীত নিৰ্মিত ছুলতানী যুগৰ এক উল্লেখযোগ্য মছজিদ।
- আলাই দৰৱাজা — আল্লাউদ্দিন খিলজিয়ে নিৰ্মাণ কৰা একটি বিখ্যাত স্থাপত্য কীৰ্তি।
৯। দিল্লীৰ চুলতানসকলৰ পতনৰ চাৰিটা কাৰণ লিখা।
উত্তৰঃ দিল্লীৰ চুলতানসকলৰ পতনৰ চাৰিটা কাৰণ হ’ল —
- শাসকৰ স্বেচ্ছাচাৰিতা আৰু ৰজা-প্ৰজাৰ মাজত সুসম্পৰ্কৰ অভাৱ প্ৰজাসকলৰ মাজত অসন্তোষ সৃষ্টি কৰিছিল।
- দাস বিষয়াসকলক অত্যাধিক ক্ষমতা দিয়া হৈছিল, ফলত পাছলৈ এই দাস বিষয়াসকলেই বিদ্ৰোহ কৰিছিল।
- ধৰ্মীয় নেতা আৰু আমিৰ-ওমৰাহসকলৰ অপ্ৰতিৰোধ্য প্ৰভাৱ-প্ৰতিপত্তিয়ে চুলতানসকলৰ শাসন দুৰ্বল কৰি পেলাইছিল।
- যুদ্ধ-বিগ্ৰহ বাঢ়ি থকাৰ পিছতো সেনাবাহিনীৰ উন্নয়নত অৱহেলা কৰা হৈছিল, ফলত বাহিৰৰ আক্ৰমণকাৰীসকলৰ বিপৰীতে মোকাবিলা কৰিব পৰা হোৱা নাছিল।
১০। চুলতান ফিৰোজছাহ টোগলকে স্থাপন কৰা চহৰ কেইখনৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ চুলতান ফিৰোজছাহ টোগলকে স্থাপন কৰা পাঁচখন চহৰ হ’ল — জৌনপুৰ, ফিৰোজাবাদ, ফাতেহাবাদ, ফিৰোজপুৰ আৰু হিচাৰফিৰোজা।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
প্ৰশ্ন ১। দিল্লী ছুলতানীৰ পাঁচটা বংশৰ শাসনকালৰ এখন তালিকা প্ৰস্তুত কৰা।
উত্তৰঃ দিল্লী ছুলতানীৰ পাঁচটা বংশৰ শাসনকাল তলত দিয়া হ’ল —
| বংশ | শাসনকাল | উল্লেখযোগ্য শাসক |
|---|---|---|
| দাস বংশ | ১২০৬ – ১২৯০ খ্ৰীঃ | কুতুবুদ্দিন আইবাক, ইলতুতমিছ, ৰেজিয়া চুলতানা, বলবন |
| খিলজি বংশ | ১২৯০ – ১৩২০ খ্ৰীঃ | জালালুদ্দিন খিলজি, আল্লাউদ্দিন খিলজি |
| টোগলক বংশ | ১৩২০ – ১৪১৪ খ্ৰীঃ | গিয়াছুদ্দিন টোগলক, মহম্মদ বিন টোগলক, ফিৰোজছাহ টোগলক |
| চৈয়দ বংশ | ১৪১৪ – ১৪৫১ খ্ৰীঃ | খিজৰ খান, চৈয়দ বংশৰ শাসকসকল |
| লোডী বংশ | ১৪৫১ – ১৫২৬ খ্ৰীঃ | বাহলুল লোডী, ইব্ৰাহিম লোডী |
প্ৰশ্ন ২। মহম্মদ ঘোৰী কোন আছিল? তেওঁ ভাৰতত কি কি কৰিছিল?
উত্তৰঃ মহম্মদ ঘোৰী, যাৰ প্ৰকৃত নাম আছিল চাহাবুদ্দিন মহম্মদ, আছিল আফগানিস্তানৰ ঘোৰ অঞ্চলৰ শাসক। তেওঁ ভাৰত আক্ৰমণ কৰি ১১৯১ খ্ৰীষ্টাব্দত তৰাইনৰ প্ৰথম যুদ্ধত পৃথ্বীৰাজ চৌহানৰ হাতত পৰাজিত হয়। কিন্তু পিছৰ বছৰ ১১৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত তৰাইনৰ দ্বিতীয় যুদ্ধত তেওঁ পৃথ্বীৰাজ চৌহানক পৰাস্ত আৰু নিহত কৰে। এই জয়ৰ পিছত তেওঁ ভাৰতত তুৰ্কী শাসনৰ ভেটি স্থাপন কৰে। মহম্মদ ঘোৰীয়ে তেওঁৰ বিশ্বস্ত সেনাপতি কুতুবুদ্দিন আইবাকক ভাৰতৰ শাসনকৰ্তা হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে।
প্ৰশ্ন ৩। ৰেজিয়া চুলতানা কোন আছিল? তেওঁ কিয় ঐতিহাসিকভাৱে বিখ্যাত?
উত্তৰঃ ৰেজিয়া চুলতানা আছিল চুলতান ইলতুতমিছৰ কন্যা। তেওঁ দাস বংশৰ এগৰাকী শাসক আছিল আৰু ছুলতানী যুগৰ একমাত্ৰ মহিলা চুলতান হিচাপে ইতিহাসত বিখ্যাত। ইলতুতমিছে তেওঁৰ পুত্ৰ নহৈ কন্যা ৰেজিয়াকে তেওঁৰ উত্তৰসূৰি হিচাপে মনোনীত কৰিছিল কাৰণ তেওঁ পুত্ৰসকলতকৈ ৰেজিয়াক অধিক যোগ্য বুলি বিবেচনা কৰিছিল। ৰেজিয়াই পৰ্দা প্ৰথা নমানি মুকলি আদালত পাতিছিল আৰু পুৰুষৰ দৰে মুকলি মুখে অশ্বাৰোহণ কৰিছিল।
প্ৰশ্ন ৪। আল্লাউদ্দিন খিলজি কিয় ছুলতানসকলৰ মধ্যত বিশেষভাৱে স্মৰণীয়?
উত্তৰঃ আল্লাউদ্দিন খিলজি বেছিকেইটা কাৰণত বিশেষভাৱে স্মৰণীয় —
- তেওঁ দক্ষিণ ভাৰত জয়কাৰী একমাত্ৰ দিল্লীৰ চুলতান।
- তেওঁ বজাৰ মূল্য নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে এক বিশেষ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল যাৰ ফলত ব্যৱসায়ীসকলে ইচ্ছামতে মূল্য বৃদ্ধি কৰিব নোৱাৰিছিল।
- তেওঁ খাদ্যশস্য চৰকাৰীভাৱে মজুত কৰি প্ৰজাৰ মাজত বিতৰণৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল।
- তেওঁৰ সেনাপতিসকল অতি শক্তিশালী আছিল আৰু তেওঁ মংগোল আক্ৰমণ সফলভাৱে প্ৰতিহত কৰিছিল।
প্ৰশ্ন ৫। দাস বংশ বুলিলে কি বোঝায়? এই বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাপক কোন আছিল?
উত্তৰঃ দাস বংশ মানে সেই বংশ য’ত শাসকসকল প্ৰথমতে দাস বা সেৱক হিচাপে জীৱন আৰম্ভ কৰিছিল আৰু পাছলৈ শাসক হৈ পৰিছিল। এই বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আছিল কুতুবুদ্দিন আইবাক। তেওঁ মহম্মদ ঘোৰীৰ দাস বা সেনাপতি আছিল। মহম্মদ ঘোৰীৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁ ১২০৬ খ্ৰীষ্টাব্দত দাস বংশ প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু দিল্লীৰ প্ৰথম চুলতান হয়। তেওঁ কুতুব মিনাৰৰ নিৰ্মাণ আৰম্ভ কৰিছিল।
প্ৰশ্ন ৬। ইবন বটুটা কোন আছিল? তেওঁ ভাৰতত কিয় আহিছিল?
উত্তৰঃ ইবন বটুটা আছিল মৰক্কোৰ এজন বিখ্যাত পৰ্যটক আৰু লেখক। তেওঁ মহম্মদ বিন টোগলকৰ শাসনকালত ভাৰতলৈ আহিছিল। তেওঁ দিল্লীত বহু বছৰ কটাইছিল আৰু চুলতানৰ দৰবাৰত বিচাৰপতি পদ গ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁ তেওঁৰ ভ্ৰমণ অভিজ্ঞতা “ৰিহলা” নামৰ গ্ৰন্থত লিপিবদ্ধ কৰিছিল। এই গ্ৰন্থখন ছুলতানী আমোলৰ জীৱনযাত্ৰাৰ বিষয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্যৰ ভাণ্ডাৰ।
প্ৰশ্ন ৭। ছুলতানী আমোলৰ প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ ছুলতানী আমোলৰ প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা তলত দিয়া ধৰণৰ আছিল —
- ইকটা ব্যৱস্থাঃ সাম্ৰাজ্যক শাসনৰ সুবিধাৰ বাবে বিভিন্ন অঞ্চলত ভাগ কৰা হৈছিল। এই প্ৰতিটো অঞ্চলকে ইকটা বোলা হৈছিল আৰু এজন বিষয়াক ইয়াৰ পৰিচালনাৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল।
- সামৰিক বিভাগঃ অৰিজ-ই-মামালিক আছিল সামৰিক বিভাগৰ মুৰব্বী বিষয়া। তেওঁ সৈন্যসকলৰ দেখাশোনা আৰু সামৰিক অভিযানৰ পৰিচালনা কৰিছিল।
- বজাৰ নিয়ন্ত্ৰণঃ আল্লাউদ্দিন খিলজিৰ সময়ত দিৱান-ই-ৰিয়াচত আৰু চাহান-ই-মন্দীয়ে বজাৰ পৰিদৰ্শন কৰিছিল।
- কৰ ব্যৱস্থাঃ প্ৰজাসকলৰ পৰা ভূমিকৰ, পশুকৰ আৰু গৃহকৰ সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল।
প্ৰশ্ন ৮। চুলতান মামুদে ভাৰত আক্ৰমণৰ উদ্দেশ্য কি আছিল?
উত্তৰঃ চুলতান মামুদৰ ভাৰত আক্ৰমণৰ মুখ্যতঃ দুটা উদ্দেশ্য আছিল। প্ৰথমতঃ, তেওঁ ভাৰতৰ ধনী মন্দিৰসমূহৰ বিপুল সম্পদ লুণ্ঠন কৰিবলৈ আহিছিল। এই সম্পদ তেওঁ গজনীলৈ লৈ গৈছিল আৰু নিজৰ ৰাজ্যৰ উন্নয়নত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। দ্বিতীয়তঃ, তেওঁ ইছলাম ধৰ্ম প্ৰচাৰৰ নামতো আক্ৰমণ কৰিছিল বুলি কোৱা হয় যদিও মূল উদ্দেশ্য আছিল সম্পদ অৰ্জন। ১০০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা ১০২৭ খ্ৰীষ্টাব্দলৈ তেওঁ প্ৰায় ১৭ বাৰ ভাৰত আক্ৰমণ কৰিছিল।