সাৰাংশ: পৃথিৱীত দুই প্ৰকাৰৰ মৰুভূমি আছে — গৰম মৰুভূমি আৰু ঠাণ্ডা মৰুভূমি। আফ্ৰিকা মহাদেশৰ উত্তৰাংশত অৱস্থিত চাহাৰা মৰুভূমি পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বৃহৎ গৰম মৰুভূমি। ইয়াৰ জলবায়ু অত্যন্ত কঠোৰ — দিনত তাপমাত্ৰা ৫০°C পৰ্যন্ত উঠে আৰু ৰাতি ০°C লৈকে নামে। বৰষুণ অত্যন্ত কম। খেজুৰ আৰু অ’এছিছৰ পাৰৰ গছ-গছনি প্ৰধান উদ্ভিদ। বেডুইন আৰু টুৱেৰেগ জনজাতি চাহাৰাত বাস কৰে। উটক “মৰুভূমিৰ জাহাজ” বোলা হয়। ভাৰতৰ লাডাখ এক ঠাণ্ডা মৰুভূমি — ই কাৰাকোৰাম আৰু জাস্কাৰ পৰ্বতশ্ৰেণীৰ মাজত অৱস্থিত। লাডাখৰ জলবায়ু অতি শীতল, উদ্ভিদ বিৰল। য়াক লাডাখৰ প্ৰধান পোহনীয়া জন্তু। গম্পা (বৌদ্ধ মঠ) আৰু হেমিছ উৎসৱ লাডাখৰ সংস্কৃতিৰ অংগ।

Summary: Chapter 9 of Class 7 Social Science Geography covers life in the deserts for ASSEB exam. The world has two types of deserts — hot deserts and cold deserts. The Sahara in North Africa is the world’s largest hot desert, with extreme temperatures (up to 50°C in the day), scarce rainfall, and sparse vegetation like date palms and cacti near oases. The Bedouin and Tuareg tribes inhabit the Sahara, and the camel — known as the “ship of the desert” — is their most important animal. Ladakh in India is a cold desert situated between the Karakoram and Zanskar mountain ranges. It has a very cold, dry climate with little vegetation. The people rear yaks for milk, meat, wool, and transport. Buddhist monasteries called gompas are important cultural landmarks, and the Hemis Festival is Ladakh’s most famous celebration. Both desert regions have unique lifestyles adapted to their harsh environments.

---

অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ

১। শুদ্ধ উত্তৰটো বাছি উলিওৱা:

(ক) পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বৃহৎ গৰম মৰুভূমিখন হ’ল — চাহাৰা / আৰেবিয়ান / থৰ।

উত্তৰঃ চাহাৰা।

(খ) উটক “মৰুভূমিৰ জাহাজ” বোলা হয় কাৰণ — ই দ্ৰুতগতিত দৌৰিব পাৰে / ই মৰুভূমিত যাতায়াত আৰু পৰিবহণৰ প্ৰধান মাধ্যম / ই পানীত সাঁতুৰিব পাৰে।

উত্তৰঃ ই মৰুভূমিত যাতায়াত আৰু পৰিবহণৰ প্ৰধান মাধ্যম।

(গ) লাডাখ হ’ল এক — গৰম মৰুভূমি / ঠাণ্ডা মৰুভূমি / উপকূলীয় মৰুভূমি।

উত্তৰঃ ঠাণ্ডা মৰুভূমি।

(ঘ) চাহাৰা মৰুভূমিত পোৱা মুখ্য উদ্ভিদ হ’ল — আপেল / খেজুৰ / মেপল।

উত্তৰঃ খেজুৰ।

(ঙ) লাডাখত বৌদ্ধ মঠক কি বোলা হয় — গম্পা / মসজিদ / মন্দিৰ।

উত্তৰঃ গম্পা।

২। খালী ঠাই পূৰ কৰা:

(ক) চাহাৰা মৰুভূমি _______ মহাদেশত অৱস্থিত।

উত্তৰঃ আফ্ৰিকা।

(খ) মৰুভূমিত পানীৰ উৎস থকা সেউজীয়া ঠাইক _______ বোলে।

উত্তৰঃ অ’এছিছ (Oasis)।

(গ) লাডাখ ভাৰতৰ _______ আৰু _______ পৰ্বতশ্ৰেণীৰ মাজত অৱস্থিত।

উত্তৰঃ কাৰাকোৰাম আৰু জাস্কাৰ।

(ঘ) লাডাখৰ মানুহৰ জীৱনত _______ জন্তুটো সৰ্বাধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ।

উত্তৰঃ য়াক।

(ঙ) চাহাৰা মৰুভূমিত বাস কৰা প্ৰধান দুটা জনজাতি হ’ল _______ আৰু _______।

উত্তৰঃ বেডুইন আৰু টুৱেৰেগ।

(চ) লাডাখৰ সৰ্ববৃহৎ উৎসৱখনৰ নাম _______।

উত্তৰঃ হেমিছ উৎসৱ।

৩। চমু উত্তৰ লিখা (৩০ শব্দৰ ভিতৰত):

(ক) মৰুভূমি কাক বোলে?

উত্তৰঃ যি অঞ্চলত বছৰত ২৫ চেন্টিমিটাৰতকৈ কম বৰষুণ হয়, উদ্ভিদ বিৰল, মাটি বালিচহীয়া বা শিলময়, তাক মৰুভূমি বোলে। মৰুভূমি দুই প্ৰকাৰ — গৰম মৰুভূমি আৰু ঠাণ্ডা মৰুভূমি।

(খ) অ’এছিছ কাক বোলে?

উত্তৰঃ মৰুভূমিৰ মাজত ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ উৎস থকা সেউজীয়া ঠাইবোৰক অ’এছিছ বোলে। অ’এছিছত পানী পোৱা যায় বাবে গছ-গছনি গজে আৰু মানুহ বসবাস কৰে। চাহাৰাত অ’এছিছক কেন্দ্ৰ কৰিয়েই বসতি গঢ়ি উঠে।

(গ) উটক “মৰুভূমিৰ জাহাজ” কিয় বোলা হয়?

উত্তৰঃ উট মৰুভূমিৰ কঠোৰ পৰিৱেশত অনায়াসে চলাচল কৰিব পাৰে। ই দেহৰ চৰ্বিৰ কুঁজত শক্তি সঞ্চিত ৰাখে আৰু বহুদিন বিনা পানীতে থাকিব পাৰে। মানুহ আৰু পণ্য বহনত উট অপৰিহাৰ্য বাবে ইয়াক “মৰুভূমিৰ জাহাজ” বোলা হয়।

(ঘ) চাহাৰা মৰুভূমিৰ জলবায়ু কেনে?

উত্তৰঃ চাহাৰা মৰুভূমিৰ জলবায়ু অত্যন্ত কঠোৰ। দিনত তাপমাত্ৰা ৫০°C পৰ্যন্ত উঠে আৰু ৰাতি ০°C লৈকে নামে। বছৰত মাত্ৰ ২৫ চেন্টিমিটাৰতকৈ কম বৰষুণ হয়। বালিৰ ধুমুহা এই অঞ্চলৰ সাধাৰণ পৰিঘটনা।

(ঙ) লাডাখৰ য়াক কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ?

উত্তৰঃ য়াক লাডাখৰ জনজীৱনৰ অবিচ্ছেদ্য অংগ। ইয়াৰ গাখীৰ, ঘিউ আৰু মাংস খাদ্য হিচাপে ব্যৱহাৰ হয়। য়াকৰ পশম কাপোৰ বনোৱাত, ছাল পোছাক আৰু জোতা বনোৱাত ব্যৱহৃত হয়। পণ্য পৰিবহণ আৰু কৃষি কামতো য়াক ব্যৱহাৰ হয়।

৪। উত্তৰ লিখা (১০০ শব্দৰ ভিতৰত):

(ক) চাহাৰা মৰুভূমিৰ অৱস্থান, বিস্তাৰ আৰু জলবায়ু বৰ্ণনা কৰা।

উত্তৰঃ চাহাৰা মৰুভূমি আফ্ৰিকা মহাদেশৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত। ই পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বৃহৎ গৰম মৰুভূমি। পশ্চিমে আটলান্টিক মহাসাগৰৰ পৰা পূবে ৰঙা সাগৰলৈ আৰু উত্তৰে ভূমধ্যসাগৰৰ পৰা দক্ষিণে নাইজাৰ নদীলৈ ইয়াৰ বিস্তাৰ। প্ৰায় ৮৫ লাখ বৰ্গকিল’মিটাৰ এলেকা জুৰি এই মৰুভূমিৰ বিস্তাৰ। ইয়াৰ জলবায়ু অত্যন্ত কঠোৰ — গ্ৰীষ্মকালত দিনৰ তাপমাত্ৰা ৫০°C পৰ্যন্ত উঠে। ৰাতি তাপমাত্ৰা ০°C লৈকে নামে। বছৰত মাত্ৰ ২৫ চেন্টিমিটাৰতকৈ কম বৰষুণ হয়। বালিৰ ধুমুহা এই অঞ্চলৰ সাধাৰণ পৰিঘটনা। মাটি বালিচহীয়া আৰু শিলময়। উদ্ভিদ অত্যন্ত বিৰল — কেৱল অ’এছিছত খেজুৰ আৰু ক্যাকটাছ গছ পোৱা যায়।

(খ) চাহাৰা মৰুভূমিৰ মানুহৰ জীৱনধাৰা বৰ্ণনা কৰা।

উত্তৰঃ চাহাৰা মৰুভূমিত মূলতঃ বেডুইন আৰু টুৱেৰেগ জনজাতিৰ মানুহ বাস কৰে। এওঁলোক যাযাবৰ — পানী আৰু খাদ্যৰ সন্ধানত এঠাইৰ পৰা আনঠাইলৈ যাত্ৰা কৰে। এওঁলোকৰ প্ৰধান পেচা উটপালন, ভেড়া-ছাগলী পালন আৰু বাণিজ্য। উট পৰিবহণৰ প্ৰধান মাধ্যম — ইয়াক “মৰুভূমিৰ জাহাজ” বোলে। গৰমৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ মানুহে ঢিলা আৰু লম্বা কাপোৰ পিন্ধে; মূৰত পাগুৰি বা কাপোৰ মেৰিয়ায়। তম্বু বা তাঁবু এওঁলোকৰ বাসস্থান। খেজুৰ প্ৰধান খাদ্য — ইয়াৰ ফল, কাণ্ড আৰু পাত সকলো কামত লাগে। অ’এছিছৰ কাষত কৃষিকাৰ্যও হয়। ইদানীং মৰুভূমিত তেল আৱিষ্কাৰৰ ফলত বহু মানুহৰ জীৱনধাৰাৰ পৰিৱৰ্তন হৈছে।

(গ) লাডাখৰ অৱস্থান আৰু জলবায়ু বৰ্ণনা কৰা।

উত্তৰঃ লাডাখ ভাৰতৰ কেন্দ্ৰশাসিত অঞ্চলৰ উত্তৰ-পূব অংশত অৱস্থিত এক ঠাণ্ডা মৰুভূমি। ই কাৰাকোৰাম পৰ্বতশ্ৰেণী (উত্তৰে) আৰু জাস্কাৰ পৰ্বতশ্ৰেণী (দক্ষিণে)-ৰ মাজত অৱস্থিত। হিমালয়ে দক্ষিণ-পশ্চিমৰ মৌচুমী বতাহ বাধা দিয়াৰ বাবে এই অঞ্চলত বৰষুণ অত্যন্ত কম হয়। লাডাখৰ জলবায়ু অতি শীতল আৰু শুষ্ক — শীতকালত তাপমাত্ৰা -৪৫°C লৈকে নামে আৰু গ্ৰীষ্মকালত দিনত ৩৫°C পৰ্যন্ত উঠিব পাৰে। বায়ু পাতল হোৱাৰ বাবে সূৰ্যৰ কিৰণ তীব্ৰ অনুভৱ হয়। তুষাৰপাত সাধাৰণ। উদ্ভিদ অতি বিৰল — মূলতঃ উইলো, পপলাৰ গছ আৰু ঘাঁহ-বন পোৱা যায়।

(ঘ) লাডাখৰ মানুহৰ জীৱনধাৰা বৰ্ণনা কৰা।

উত্তৰঃ লাডাখৰ মানুহ মূলতঃ বৌদ্ধ আৰু মুছলমান ধৰ্মাৱলম্বী। এওঁলোকৰ প্ৰধান পেচা পশুপালন — য়াক, ভেড়া, ছাগলী আৰু ঘোঁৰা পালন কৰা হয়। য়াকে গাখীৰ, মাংস, পশম আৰু পৰিবহণ সেৱা দিয়ে। লাডাখৰ মানুহৰ পোছাক পুৰু পশমেৰে তৈয়াৰ গোন্ছা (Goncha) নামৰ পোছাক সচৰাচৰ পিন্ধা হয়। গ্ৰীষ্মকালত যৱ, মটৰ মাহ আৰু শাক-পাচলি খেতি হয়। মাখন চাহ (Butter Tea) বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়। গম্পা (বৌদ্ধ মঠ) সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ — থিকছে, ৰিম্পছে, হেমিছ আদি বিখ্যাত গম্পা। হেমিছ উৎসৱ লাডাখৰ সৰ্ববৃহৎ উৎসৱ। ইদানীং পৰ্যটন লাডাখৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আয়ৰ উৎস।

(ঙ) চাহাৰা আৰু লাডাখ মৰুভূমিৰ মাজত পাৰ্থক্য দেখুওৱা।

বিষয়	চাহাৰা মৰুভূমি	লাডাখ মৰুভূমি
প্ৰকাৰ	গৰম মৰুভূমি	ঠাণ্ডা মৰুভূমি
অৱস্থান	উত্তৰ আফ্ৰিকা	উত্তৰ ভাৰত
তাপমাত্ৰা	দিনত ৫০°C পৰ্যন্ত	শীতত -৪৫°C পৰ্যন্ত
প্ৰধান জন্তু	উট	য়াক
প্ৰধান জনজাতি	বেডুইন, টুৱেৰেগ	লাডাখী (বৌদ্ধ, মুছলমান)
প্ৰধান উদ্ভিদ	খেজুৰ, ক্যাকটাছ	উইলো, পপলাৰ
প্ৰধান পেচা	পশুপালন, বাণিজ্য	পশুপালন, কৃষি, পৰ্যটন

---

অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ

প্ৰশ্ন ১। মৰুভূমি কেইপ্ৰকাৰৰ আৰু কি কি?

উত্তৰঃ মৰুভূমি দুই প্ৰকাৰৰ —

• গৰম মৰুভূমি: যেনে চাহাৰা (আফ্ৰিকা), থৰ (ভাৰত-পাকিস্তান), আৰেবিয়ান মৰুভূমি। দিনত তাপমাত্ৰা অত্যন্ত বেছি হয়, বৰষুণ কম হয়।
• ঠাণ্ডা মৰুভূমি: যেনে লাডাখ (ভাৰত), গোবি মৰুভূমি (মধ্য এছিয়া)। তাপমাত্ৰা অতি কম, বৰষুণ নগণ্য আৰু তুষাৰপাত হয়।

প্ৰশ্ন ২। চাহাৰা মৰুভূমিত খেজুৰ গছৰ গুৰুত্ব কি?

উত্তৰঃ চাহাৰা মৰুভূমিত খেজুৰ গছ অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ —

• খেজুৰ ফল মানুহ আৰু জন্তুৰ প্ৰধান খাদ্য।
• খেজুৰ গছৰ পাতৰ পৰা ঘৰৰ ছাদ, টোপোলা, চাদৰ বোৱা হয়।
• গছৰ কাণ্ড নিৰ্মাণ সামগ্ৰী হিচাপে ব্যৱহাৰ হয়।
• খেজুৰ গছৰ ছাঁত মানুহ আৰু জন্তু বিশ্ৰাম লয়।
• অ’এছিছত খেজুৰৰ খেতি এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কৃষিকাৰ্য।

প্ৰশ্ন ৩। বেডুইন কোন? তেওঁলোকৰ জীৱনধাৰা কেনে?

উত্তৰঃ বেডুইন হ’ল চাহাৰা আৰু আৰৱ মৰুভূমিত বাস কৰা এক আৰৱ যাযাবৰ জনজাতি। এওঁলোকে তম্বুত বাস কৰে আৰু উট, ঘোঁৰা, ভেড়া-ছাগলী পালন কৰে। পানী আৰু চৰণীয়া মাটিৰ সন্ধানত এঠাইৰ পৰা আনঠাইলৈ ঘূৰি ফুৰে। গৰমৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দীঘল, ঢিলা কাপোৰ পিন্ধে। প্ৰধান খাদ্য হ’ল খেজুৰ, উটৰ গাখীৰ আৰু মাংস।

প্ৰশ্ন ৪। উটৰ বিশেষ শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্যবোৰ উল্লেখ কৰা।

উত্তৰঃ মৰুভূমিৰ কঠোৰ পৰিবেশত বাঁচি থকাৰ বাবে উটৰ বিশেষ শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্য আছে —

• পিঠিত চৰ্বিৰ কুঁজ থাকে — ই শক্তিৰ ভাণ্ডাৰ হিচাপে কাম কৰে।
• উট এবাৰ পানী খালে বহুদিনলৈ পানী নোখোৱাকৈ থাকিব পাৰে।
• নাকৰ ফুটা বন্ধ কৰিব পাৰে যাতে বালি ভিতৰলৈ নোসোমায়।
• চকুত দীঘল নোম থাকে যি বালিৰ পৰা চকু ৰক্ষা কৰে।
• ভৰিৰ তলুৱা চহকী আৰু পাতল — বালিত ডুবি নাযায়।

প্ৰশ্ন ৫। লাডাখৰ গম্পা বা বৌদ্ধ মঠৰ গুৰুত্ব কি?

উত্তৰঃ লাডাখৰ গম্পা বা বৌদ্ধ মঠ কেৱল ধৰ্মীয় স্থানই নহয়, ইয়াৰ বহুমুখী গুৰুত্ব আছে —

• গম্পাবোৰ শিক্ষা আৰু সংস্কৃতিৰ কেন্দ্ৰ।
• প্ৰাচীন বৌদ্ধ পাণ্ডুলিপি আৰু শিল্পকলা সংৰক্ষণ কৰা হয়।
• লাডাখৰ সামাজিক জীৱনত গম্পাৰ কেন্দ্ৰীয় ভূমিকা আছে।
• হেমিছ গম্পা পৰ্যটকৰ মুখ্য আকৰ্ষণ।
• গম্পাবোৰ পৰ্বতৰ কাষত নিৰ্মিত আৰু স্থাপত্যকলাৰ উজ্জ্বল নিদৰ্শন।

প্ৰশ্ন ৬। হেমিছ উৎসৱ কি? ইয়াৰ বিষয়ে লিখা।

উত্তৰঃ হেমিছ উৎসৱ লাডাখৰ সৰ্ববৃহৎ আৰু সৰ্বাধিক পৰিচিত উৎসৱ। হেমিছ গম্পাত প্ৰতি বছৰে তিব্বতীয় বৌদ্ধ পঞ্জিকা অনুসৰি গ্ৰীষ্মকালত এই উৎসৱ পালন কৰা হয়। গুৰু পদ্মসম্ভৱৰ জন্মজয়ন্তী উপলক্ষে এই উৎসৱ উদযাপিত হয়। উৎসৱত মুখা নৃত্য (Mask Dance), ঐতিহ্যবাহী সংগীত আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান হয়। দেশ-বিদেশৰ পৰ্যটক এই উৎসৱ চাবলৈ আহে।

প্ৰশ্ন ৭। মৰুভূমিৰ উদ্ভিদে কম পানীত বাঁচে কেনেকৈ?

উত্তৰঃ মৰুভূমিৰ উদ্ভিদে কম পানীতে বাঁচিবলৈ কিছু বিশেষ বৈশিষ্ট্য অৰ্জন কৰিছে —

• শিপা অত্যন্ত দীঘল — মাটিৰ গভীৰৰ পৰা পানী শোষণ কৰে।
• পাত সৰু বা কাঁইটলৈ ৰূপান্তৰিত — পানীৰ বাষ্পীভৱন কম হয়।
• ক্যাকটাছৰ দৰে উদ্ভিদে কাণ্ডত পানী সঞ্চয় কৰে।
• পাতৰ পৃষ্ঠ মোমজাতীয় আৱৰণেৰে ঢকা — পানী হেৰুওৱা প্ৰতিৰোধ কৰে।
• বৰষুণ হ’লে দ্ৰুতভাৱে বৃদ্ধি পায় আৰু বীজ সৃষ্টি কৰে।

প্ৰশ্ন ৮। লাডাখত মানুহে কি কি খাদ্য খায়?

উত্তৰঃ লাডাখৰ ঠাণ্ডা আৰু শুষ্ক জলবায়ুৰ লগত সামঞ্জস্য ৰাখি মানুহৰ খাদ্যাভ্যাস গঢ়ি উঠিছে। থুকপা (Thukpa) নামৰ নুডলছ চুপ এক জনপ্ৰিয় খাদ্য। যৱৰ আটাৰে তৈয়াৰ ট্ছাম্পা (Tsampa) মুখ্য খাদ্য। মাখন চাহ (Butter Tea) প্ৰতিদিনৰ পানীয়। য়াকৰ গাখীৰ, মাংস আৰু পনীৰও খোৱা হয়। গ্ৰীষ্মকালত শাক-পাচলি, মটৰ মাহ আৰু বিভিন্ন ফল খোৱা হয়।

প্ৰশ্ন ৯। টুৱেৰেগ জনজাতি কোন? তেওঁলোকক “নীলা মানুহ” কিয় বোলা হয়?

উত্তৰঃ টুৱেৰেগ হ’ল চাহাৰা মৰুভূমিৰ মধ্যাংশত বাস কৰা এক বাৰ্বাৰ যাযাবৰ জনজাতি। এওঁলোক মূলতঃ আলজেৰিয়া, নাইজাৰ, মালি, লিবিয়া আৰু বুৰকিনা ফাছ’ত বাস কৰে। নীলা ৰঙৰ ইনডিগো ৰঙত ৰঙোৱা কাপোৰ পিন্ধাৰ বাবে এওঁলোকক “নীলা মানুহ” বোলা হয়। উটপালন, বাণিজ্য আৰু ক্ষুদ্ৰ কৃষিকাৰ্য এওঁলোকৰ জীৱিকা।

প্ৰশ্ন ১০। মৰুভূমি অঞ্চলত পানীৰ গুৰুত্ব কি?

উত্তৰঃ মৰুভূমিত পানী অত্যন্ত মূল্যৱান সম্পদ। পানীৰ অভাৱেই মৰুভূমিৰ জীৱনক কঠিন কৰি তোলে। চাহাৰাত অ’এছিছৰ পাৰেহে মানুহ বসবাস কৰিব পাৰে। উটে পানী সঞ্চয় কৰাৰ ক্ষমতাৰ বাবেই মৰুভূমিত চলাচল কৰিব পাৰে। বেডুইন আৰু টুৱেৰেগ মানুহে পানীৰ সন্ধানতেই যাযাবৰ জীৱন যাপন কৰে। লাডাখত হিমবাহ গলা পানীয়েই জীৱনৰ প্ৰধান উৎস। কৃষিকাৰ্য, পশুপালন, খোৱাপানী — সকলোৰে বাবে পানী অপৰিহাৰ্য।

প্ৰশ্ন ১১। লাডাখত কৃষিকাৰ্য কেনেদৰে হয়?

উত্তৰঃ লাডাখত কৃষিকাৰ্য অত্যন্ত সীমিত কাৰণ জলবায়ু কঠোৰ আৰু উৰ্বৰ মাটি কম। কেৱল গ্ৰীষ্মকালৰ চমু সময়ছোৱাতহে খেতি হয়। হিমবাহ গলা পানী জলসিঞ্চনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। প্ৰধান শস্য হ’ল যৱ (Barley), গম আৰু মটৰ মাহ। নদীৰ পাৰৰ উপত্যকাত শাক-পাচলি খেতি হয়। উইলো আৰু পপলাৰ গছ খেতিৰ পথাৰৰ কাষত ৰোপণ কৰা হয় — বতাহ ৰোধ কৰিবলৈ।

প্ৰশ্ন ১২। চাহাৰা আৰু লাডাখত মানুহৰ পোছাকৰ পাৰ্থক্য লিখা।

চাহাৰাত: গৰমৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে ঢিলা, লম্বা আৰু পাতল কাপোৰ পিন্ধে। মূৰত পাগুৰি বা কাপোৰ মেৰিয়ায় — বালি আৰু গৰমৰ পৰা সুৰক্ষা হয়। বগা বা পাতল ৰঙৰ কাপোৰ বেছি ব্যৱহাৰ হয় কাৰণ ই গৰম প্ৰতিফলিত কৰে।

লাডাখত: প্ৰচণ্ড ঠাণ্ডাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে পুৰু পশমী কাপোৰ পিন্ধে। গোন্ছা (Goncha) নামৰ ঢিলা পোছাক পুৰুষ আৰু মহিলা উভয়ে পিন্ধে। পশম আৰু য়াকৰ পশমৰ কাপোৰ উষ্ণতা ৰক্ষাৰ বাবে উপযুক্ত।

প্ৰশ্ন ১৩। চাহাৰা মৰুভূমিত তেলৰ আৱিষ্কাৰে মানুহৰ জীৱনত কি প্ৰভাৱ পেলাইছে?

উত্তৰঃ চাহাৰা মৰুভূমিৰ তলত বিশাল পৰিমাণৰ খনিজ তেলৰ ভাণ্ডাৰ আৱিষ্কাৰ হৈছে। ইয়াৰ ফলত মৰুভূমিৰ জীৱন বহুলাংশে সলনি হৈছে। লিবিয়া, আলজেৰিয়া, নাইজেৰিয়া আদি দেশে তেলৰ পৰা বিশাল ৰাজহ পাইছে। আধুনিক চহৰ, উদ্যোগ আৰু পৰিকাঠামোৰ বিকাশ হৈছে। যাযাবৰ মানুহৰ বহু অংশ এতিয়া স্থায়ী বসবাস কৰিছে। একে সময়তে পৰিৱেশ দূষণ আৰু ঐতিহ্যবাহী জীৱনধাৰাৰ ক্ষতিও হৈছে।

প্ৰশ্ন ১৪। চাহাৰা আৰু লাডাখৰ উদ্ভিদৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা।

চাহাৰাৰ উদ্ভিদ	লাডাখৰ উদ্ভিদ
খেজুৰ গছ অ’এছিছত প্ৰচুৰ পোৱা যায়।	উইলো আৰু পপলাৰ গছ পোৱা যায়।
ক্যাকটাছ কাণ্ডত পানী সঞ্চয় কৰে।	গ্ৰীষ্মকালত চমু সময়ত ঘাঁহ গজে।
উদ্ভিদৰ শিপা মাটিৰ গভীৰলৈ যায় পানীৰ বাবে।	হিমবাহ গলা পানীত কিছু কৃষি উদ্ভিদ হয়।
গৰম, শুষ্ক পৰিবেশত খাপ খোৱা উদ্ভিদ।	ঠাণ্ডা, শুষ্ক পৰিবেশত খাপ খোৱা উদ্ভিদ।

প্ৰশ্ন ১৫। লাডাখৰ পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।

উত্তৰঃ লাডাখ পৰ্যটনৰ ক্ষেত্ৰত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্য। পৰ্বতৰ অপূৰ্ব দৃশ্য, বৌদ্ধ সংস্কৃতি, হেমিছ উৎসৱ, পাংগং ছো হ্ৰদ আৰু সামৰিক আকৰ্ষণে দেশ-বিদেশৰ পৰ্যটক আকৰ্ষণ কৰে। ট্ৰেকিং, ৰিভাৰ ৰাফটিং আৰু হিমবাহ ভ্ৰমণ জনপ্ৰিয় ক্ৰিয়াকলাপ। পৰ্যটন উদ্যোগে স্থানীয় মানুহক কাম-বাৰী দিছে আৰু অৰ্থনীতিৰ উন্নতি কৰিছে। একে সময়তে পৰ্যটকৰ বাবে পৰিৱেশ দূষণৰ বিপদও বাঢ়িছে।