সাৰাংশ: এই অধ্যায়ত দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ভৌগোলিক অঞ্চলৰ মানৱ পৰিবেশ আৰু তাৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়াৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে — আমাজন নদী অৱবাহিকা (Amazon Basin) আৰু গঙ্গা-ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী অৱবাহিকা (Ganga-Brahmaputra Basin)। আমাজন অৱবাহিকা দক্ষিণ আমেৰিকাত অৱস্থিত আৰু পৃথিৱীৰ বৃহত্তম গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় বৰ্ষাৰণ্য অঞ্চল। ইয়াত বছৰজুৰি গৰম আৰু আৰ্দ্ৰ আবহাৱা বিৰাজ কৰে। ঘন চিৰসেউজ অৰণ্যত টুকান চৰাই, পিৰানহা মাছ, এনাকণ্ডা সাপ, টেপিৰ আদি বিৰল প্ৰাণী পোৱা যায়। মানিয়ক (কাছাভা) হৈছে এই অঞ্চলৰ মুখ্য খাদ্য। এই অঞ্চলৰ মানুহে মালোকা নামৰ ঢালু চালিৰ ঘৰত বাস কৰে। গঙ্গা-ব্ৰহ্মপুত্ৰ অৱবাহিকা ভাৰত, নেপাল, ভুটান আৰু বাংলাদেশত বিস্তৃত এক উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ অঞ্চল। ইয়াত ধান, গোমধান, আখু, মৰাপাট আদি কৃষিপণ্য উৎপাদন হয়। এশিঙীয়া গঁড় (অসম), ৰয়েল বেংগল বাঘ (সুন্দৰবন), হাতী আদি বিৰল প্ৰাণী এই অঞ্চলত বাস কৰে। উন্নয়নমূলক কাৰ্যকলাপৰ ফলত আমাজনৰ বৰ্ষাৰণ্য ক্ৰমে হ্ৰাস পাইছে।
Summary: Chapter 8 explores human-environment interactions in two major geographical regions — the Amazon Basin (tropical rainforest, South America) and the Ganga-Brahmaputra Basin (subtropical plains, South Asia). The Amazon Basin is characterised by a hot and wet climate year-round, dense evergreen rainforests (selvas), and extraordinary biodiversity including toucans, piranhas, anacondas, and tapirs. People here live in maloca houses, grow manioc (cassava) as a staple, and practice slash-and-burn agriculture. The Ganga-Brahmaputra Basin spans India, Nepal, Bhutan, and Bangladesh with a monsoon-dominated subtropical climate. Major crops include paddy, wheat, sugarcane, and jute. Kaziranga in Assam is home to the one-horned rhinoceros, while the Sundarbans delta shelters the Royal Bengal Tiger. Deforestation threatens the Amazon’s rich biodiversity, while overpopulation and river pollution are key challenges in the Ganga-Brahmaputra Basin.
মুখ্য তথ্য: আমাজন অৱবাহিকা আৰু গঙ্গা-ব্ৰহ্মপুত্ৰ অৱবাহিকা (Key Facts)
| বিষয় (Topic) | আমাজন অৱবাহিকা (Amazon Basin) | গঙ্গা-ব্ৰহ্মপুত্ৰ অৱবাহিকা (Ganga-Brahmaputra Basin) |
|---|---|---|
| অৱস্থান (Location) | দক্ষিণ আমেৰিকা; বিষুৱৰেখাৰ নিকটৱৰ্তী ১০°উ.অ. ও ১০°দ.অ. মাজত | ভাৰত, নেপাল, ভুটান, বাংলাদেশ; ১০°উ.অ. ৩০°উ.অ. মাজত |
| জলবায়ু (Climate) | গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয়; গৰম আৰু আৰ্দ্ৰ; বছৰজুৰি বৰষুণ | উপক্ৰান্তীয়; মৌচুমী বৰষুণ; গ্ৰীষ্ম, বৰ্ষা, শীত তিনিটা ঋতু |
| বনানী (Vegetation) | গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় বৰ্ষাৰণ্য (চেলভাছ); চিৰসেউজ, অৰ্কিড, লতা | গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় পৰ্ণমোচী বন; বাঁহনি; হিমালয়ত শঙ্কুময় বনানী; সুন্দৰবনত ম্যানগ্ৰভ |
| মুখ্য নদী (Rivers) | আমাজন আৰু ইয়াৰ উপনদীসমূহ | গঙ্গা (উপনদী: ঘাঘৰা, শোণ, চম্বল, গণ্ডক, কোশী), ব্ৰহ্মপুত্ৰ |
| খাদ্যশস্য (Food Crops) | মানিয়ক/কাছাভা, টেপিওকা, আনাৰস, মিঠা আলু; নগদী শস্য: কফি, ভুট্টা, ক’কৌ | ধান, গোমধান, আখু, ডাইল, মৰাপাট, মিলেট |
| প্ৰাণী (Animals) | পিৰানহা মাছ, টুকান চৰাই, টেপিৰ, এনাকণ্ডা, বানৰ, চ্লথ | এশিঙীয়া গঁড় (অসম), ৰয়েল বেংগল বাঘ, হাতী, হৰিণা, ছুছু ডলফিন |
| আৱাস (Housing) | মালোকা — ঢালু চালিৰ বাঁহ-কাঠৰ ঘৰ; নদীৰ পাৰে পাৰে | মাটিৰ ঘৰ, পকী ঘৰ; নগৰত আধুনিক ভৱন; পাহাৰত চিৰিৰ খেতি |
| প্ৰধান উৎসৱ (Festivals) | গোত্ৰভিত্তিক নৃত্য আৰু লোক-উৎসৱ | বিহু (অসম), পূজা-পাৰ্বণ, ছট পূজা, দুৰ্গাপূজা |
| সমস্যা (Problems) | অৰণ্য ধ্বংস, জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য হ্ৰাস, মাটিক্ষয় | জনসংখ্যা বৃদ্ধি, নদী প্ৰদূষণ, বানপানী, ছুছু ডলফিনৰ বিপদ |
অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
প্ৰশ্ন ১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া।
(ক) আমাজন অৱবাহিকা কোন মহাদেশত অৱস্থিত?
উত্তৰঃ আমাজন অৱবাহিকা দক্ষিণ আমেৰিকা মহাদেশত অৱস্থিত। ই বিষুৱৰেখাৰ ওচৰত প্ৰায় ১০° উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ১০° দক্ষিণ অক্ষাংশৰ মাজত বিস্তৃত। ব্ৰাজিল, ইকুৱেডৰ আৰু কলম্বিয়া এই অৱবাহিকাৰ প্ৰধান দেশ।
(খ) আমাজন অৱবাহিকাৰ মানুহে কি কি শস্য কৃষি কৰে?
উত্তৰঃ আমাজন অৱবাহিকাৰ মানুহে প্ৰধানকৈ মানিয়ক (কাছাভা), টেপিওকা, আনাৰস আৰু মিঠা আলু আদি মুখ্য খাদ্যশস্য কৃষি কৰে। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁলোকে কফি, ভুট্টা আৰু ক’কৌ আদি নগদী শস্যো উৎপাদন কৰে।
(গ) আমাজনৰ বৰ্ষাৰণ্যত কি কি চৰাই পোৱা যায়?
উত্তৰঃ আমাজনৰ বৰ্ষাৰণ্যত টুকান (Toucan) চৰাই প্ৰধানকৈ পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰিও হামিংবাৰ্ড (Hummingbird), তোতা, মেকা আৰু বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ অতি ৰঙীন চৰাই দেখা যায়।
(ঘ) গঙ্গা নদীৰ পাৰে পাৰে কি কি প্ৰধান নগৰ অৱস্থিত?
উত্তৰঃ গঙ্গা নদীৰ পাৰে পাৰে অৱস্থিত প্ৰধান নগৰবোৰ হৈছে — এলাহাবাদ (প্ৰয়াগৰাজ), কানপুৰ, বাৰাণসী, লক্ষ্ণৌ, পাটনা আৰু কলকাতা।
(ঙ) এশিঙীয়া গঁড় ক’ত পোৱা যায়?
উত্তৰঃ এশিঙীয়া গঁড় ব্ৰহ্মপুত্ৰ সমভূমি অৰ্থাৎ অসমত পোৱা যায়। কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান এশিঙীয়া গঁড়ৰ বাবে বিশেষভাৱে বিখ্যাত।
প্ৰশ্ন ২। সঠিক উত্তৰটো বাছি লোৱা।
(ক) টুকান হৈছে এবিধ —
উত্তৰঃ (i) চৰাই (Bird) — টুকান আমাজনৰ বৰ্ষাৰণ্যত পোৱা এবিধ বৰ ঠোঁটৰ বৰণীয়া চৰাই।
(খ) মানিয়ক হৈছে কাৰ মুখ্য খাদ্য?
উত্তৰঃ (iii) আমাজন অঞ্চলৰ মানুহৰ — মানিয়ক বা কাছাভা আমাজন অঞ্চলৰ মানুহৰ মুখ্য খাদ্য।
(গ) কলকাতা কোন নদীৰ পাৰত অৱস্থিত?
উত্তৰঃ (ii) হুগলী — কলকাতা গঙ্গাৰ শাখা নদী হুগলীৰ পাৰত অৱস্থিত।
(ঘ) দেওদাৰ আৰু ফাৰ হৈছে —
উত্তৰঃ (i) শঙ্কুময় গছ (Coniferous Trees) — দেওদাৰ আৰু ফাৰ হিমালয়ৰ পাদদেশত পোৱা শঙ্কুময় গছ।
(ঙ) বাংলাদেশৰ ব-দ্বীপ অঞ্চলত কোনটো প্ৰাণী পোৱা যায়?
উত্তৰঃ (ii) বেংগল বাঘ (Bengal Tiger) — সুন্দৰবন ব-দ্বীপ অঞ্চলত ৰয়েল বেংগল বাঘ পোৱা যায়।
প্ৰশ্ন ৩। উপযুক্ত স্তম্ভৰ সৈতে মিলাওক।
| স্তম্ভ ‘ক’ | স্তম্ভ ‘খ’ |
|---|---|
| তুলা বস্ত্ৰ শিল্প (Cotton Textile) | গঙ্গা সমভূমি (Ganga Plain) |
| মালোকা (Maloca) | ঢালু চালিৰ ঘৰ (House with slanting roof) |
| পিৰানহা (Piranha) | মাছ (Fish) |
| ৰেচম পোক (Silkworm) | ৰেচম পালন (Sericulture) |
| কাজিৰঙা (Kaziranga) | অসম (Assam) |
প্ৰশ্ন ৪। কাৰণ দৰ্শাওক।
(ক) বৰ্ষাৰণ্য ক্ৰমে হ্ৰাস পাইছে।
উত্তৰঃ নিম্নলিখিত কাৰণত বৰ্ষাৰণ্য ক্ৰমে হ্ৰাস পাইছে —
- উন্নয়নমূলক কাৰ্যকলাপ যেনে খনিজ উত্তোলন, বাঁধ নিৰ্মাণ আৰু কৃষিকাৰ্যৰ বাবে বৃহৎ পৰিমাণে অৰণ্য কটা হৈছে।
- মানুহৰ বসতি বিস্তাৰৰ বাবে অৰণ্যভূমি পৰিষ্কাৰ কৰা হৈছে।
- পথ, ৰেলপথ আদি পৰিকাঠামো নিৰ্মাণৰ বাবেও অৰণ্য ধ্বংস হৈছে। ১৯৭০ চনত নিৰ্মিত ট্ৰেন্স-আমাজন হাইৱেয়ে অৱবাহিকাৰ সকলো অংশলৈ যোগাযোগ সুলভ কৰাৰ পিছৰেপৰা অৰণ্য ধ্বংস আৰু দ্ৰুতগতিত হৈছে।
- অৰণ্য কাটি পেলালে মাটিৰ ওপৰৰ স্তৰ বৰষুণত ধুই যায়, মাটিৰ উৰ্বৰতা নষ্ট হয় আৰু সেই ভূমি মৰুভূমিৰ দৰে হৈ পৰে।
(খ) গঙ্গা-ব্ৰহ্মপুত্ৰ সমভূমিত ধান খেতি কৰা হয়।
উত্তৰঃ গঙ্গা-ব্ৰহ্মপুত্ৰ সমভূমিত ধান খেতি কৰাৰ কাৰণসমূহ হৈছে —
- ধান খেতিৰ বাবে প্ৰচুৰ পানীৰ প্ৰয়োজন হয়। গঙ্গা-ব্ৰহ্মপুত্ৰ সমভূমিত মৌচুমী বৰষুণৰ পৰিমাণ অধিক আৰু নদীৰ পানী সেচৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
- এই অঞ্চলৰ মাটি নদীৰ পলসেৰে গঠিত অতি উৰ্বৰ পলসুৱা মাটি, যি ধান খেতিৰ বাবে আদৰ্শ।
- উষ্ণ আৰু আৰ্দ্ৰ জলবায়ু ধানৰ বিকাশ আৰু বৃদ্ধিত সহায়ক।
- এই অঞ্চলত বহু সংখ্যক মানুহে ধান মুখ্য খাদ্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰে, সেয়ে চাহিদাও বেছি।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
প্ৰশ্ন ১। আমাজন অৱবাহিকাৰ জলবায়ু কেনেকুৱা?
উত্তৰঃ আমাজন অৱবাহিকাৰ জলবায়ু গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয়। এই অঞ্চলত বছৰজুৰি গৰম আৰু আৰ্দ্ৰ আবহাৱা থাকে। বছৰৰ প্ৰতিটো মাহতে প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। দিনত গৰম হৈ বাষ্পীভূত পানী বিকালি আৰু সন্ধিয়া ভাৰী বৰষুণৰ ৰূপত নামি আহে। এই অঞ্চলৰ গড় উষ্ণতা প্ৰায় ২৫°চে. আৰু বার্ষিক বৰষুণৰ পৰিমাণ অতি বেছি।
প্ৰশ্ন ২। মালোকা কি? ইয়াৰ বৈশিষ্ট্য কি কি?
উত্তৰঃ মালোকা (Maloca) হৈছে আমাজন অৱবাহিকাৰ স্থানীয় জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত ঘৰ। ইয়াৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ হৈছে —
- মালোকাৰ চাল ঢালু থাকে, যাতে বৰষুণৰ পানী সহজে গলি যায়।
- ঘৰবোৰ বাঁহ আৰু স্থানীয় গছৰ কাঠেৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়।
- মালোকা সাধাৰণতে নদীৰ পাৰত বা তাৰ ওচৰে পাজৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়।
- এটা মালোকাত একোটা বৃহৎ পৰিয়ালৰ সকলো সদস্য একেলগে বাস কৰে।
- বৰষুণ আৰু গৰম দুয়োটা পৰিবেশৰ সৈতে মিলাপ কৰিব পৰাকৈ এই ঘৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়।
প্ৰশ্ন ৩। আমাজনৰ বৰ্ষাৰণ্যৰ উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণী সম্পৰ্কে চমু বিৱৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ আমাজনৰ বৰ্ষাৰণ্য পৃথিৱীৰ সৰ্ববৃহৎ চিৰসেউজ অৰণ্য। ইয়াত পোৱা উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ বিৱৰণ তলত দিয়া হ’ল —
- উদ্ভিদ: বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ চিৰসেউজ গছ-গছনি, অৰ্কিড ফুল, ব্ৰমেলিয়া (Bromeliad — পাতত পানী জমা কৰে), বিভিন্ন লতা-পাত আদি এই অৰণ্যত পোৱা যায়। ঘন চামিপা (Canopy) স্তৰে মাটিলৈ সূৰ্যৰ পোহৰ পৰাৰ বাধা দিয়ে।
- প্ৰাণী: পিৰানহা মাছ (মাংসভোজী মাছ), টেপিৰ (বনৰীয়া প্ৰাণী), এনাকণ্ডা (বিশাল সাপ), বোৱা কণষ্ট্ৰিক্টৰ, কুমিৰ, টুকান চৰাই, হামিংবাৰ্ড, বানৰ, চ্লথ আদি বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ প্ৰাণী ইয়াত বাস কৰে।
প্ৰশ্ন ৪। গঙ্গা-ব্ৰহ্মপুত্ৰ অৱবাহিকাৰ জলবায়ু কেনেকুৱা?
উত্তৰঃ গঙ্গা-ব্ৰহ্মপুত্ৰ অৱবাহিকাৰ জলবায়ু উপক্ৰান্তীয় মৌচুমী জলবায়ু। ইয়াত গ্ৰীষ্ম, বৰ্ষা আৰু শীত — এই তিনিটা ঋতু স্পষ্টভাৱে অনুভৱ হয়। মধ্য জুন মাহৰ পৰা মধ্য ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈ দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহৰ প্ৰভাৱত প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। গ্ৰীষ্মকালত অত্যধিক গৰম আৰু শীতকালত ঠাণ্ডা পৰিবেশ বিৰাজ কৰে।
প্ৰশ্ন ৫। গঙ্গা-ব্ৰহ্মপুত্ৰ অৱবাহিকাৰ মানুহৰ জীৱিকাৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰঃ গঙ্গা-ব্ৰহ্মপুত্ৰ অৱবাহিকাৰ মানুহৰ জীৱিকা বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ —
- কৃষি: ধান, গোমধান, আখু, মৰাপাট, চাহ, মিলেট, ছোলা আদি প্ৰধান শস্য। ধান এই অঞ্চলৰ মুখ্য খাদ্যশস্য।
- হস্তশিল্প: ৰেচম পোক পালন কৰি ৰেচম উৎপাদন (Sericulture) এই অঞ্চলৰ এক প্ৰধান কুটীৰ শিল্প।
- মৎস্য পালন: নদী আৰু পুখুৰীত ৰহু, কাটলা, ইলিশ আদি মাছ ধৰা আৰু পালন।
- ব্যৱসায়-বাণিজ্য: গঙ্গা নদীৰ পাৰৰ নগৰবোৰত বস্ত্ৰ শিল্প, চামৰা শিল্প আৰু ব্যৱসায়-বাণিজ্য সমৃদ্ধ।
- পৰ্যটন: বাৰাণসী, এলাহাবাদ, আগ্ৰা আদি ধৰ্মীয় আৰু ঐতিহাসিক নগৰত পৰ্যটন শিল্প উন্নত।
প্ৰশ্ন ৬। আমাজনৰ বৰ্ষাৰণ্যক “পৃথিৱীৰ ফুচফুচ” বুলি কিয় কোৱা হয়?
উত্তৰঃ আমাজনৰ বৰ্ষাৰণ্যক “পৃথিৱীৰ ফুচফুচ” (Lungs of the Earth) বুলি কোৱা হয় কাৰণ —
- এই অৰণ্যৰ কোটি কোটি গছে সালোক সংশ্লেষণ প্ৰক্ৰিয়াৰে বায়ুমণ্ডলৰ পৰা বিপুল পৰিমাণে কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড শোষণ কৰি প্ৰচুৰ পৰিমাণে অক্সিজেন মুক্ত কৰে।
- এই অৰণ্যই পৃথিৱীৰ মুঠ অক্সিজেনৰ প্ৰায় ২০% উৎপাদন কৰে বুলি অনুমান কৰা হয়।
- বায়ুমণ্ডলৰ কাৰ্বন ডাই-অক্সাইডৰ মাত্ৰা নিয়ন্ত্ৰণত আৰু পৃথিৱীৰ জলবায়ু নিয়ন্ত্ৰণতো এই অৰণ্যই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।
প্ৰশ্ন ৭। সুন্দৰবন কি? ইয়াত কোনটো প্ৰাণী পোৱা যায়?
উত্তৰঃ সুন্দৰবন হৈছে গঙ্গা নদীৰ ব-দ্বীপ অঞ্চলত অৱস্থিত পৃথিৱীৰ সৰ্ববৃহৎ ম্যানগ্ৰভ অৰণ্য। ই ভাৰত আৰু বাংলাদেশৰ সীমান্ত অঞ্চলত বিস্তৃত আৰু ইউনেস্কোৰ বিশ্ব ঐতিহ্যবাহী স্থান (UNESCO World Heritage Site) হিচাপে স্বীকৃত। সুন্দৰবনত বিখ্যাত ৰয়েল বেংগল বাঘ (Royal Bengal Tiger) পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰিও কুমিৰ, ঘড়িয়াল, নানান প্ৰজাতিৰ চৰাই আৰু সামুদ্ৰিক প্ৰাণীও দেখা যায়।
প্ৰশ্ন ৮। আমাজন অৱবাহিকাৰ মানুহৰ জীৱন-যাপনৰ পদ্ধতি সংক্ষেপে বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ আমাজন অৱবাহিকাৰ মানুহৰ জীৱন-যাপনৰ পদ্ধতি তলত বৰ্ণনা কৰা হ’ল —
- বাসস্থান: তেওঁলোক মালোকা নামৰ ঢালু চালিৰ বাঁহ-কাঠৰ ঘৰত বাস কৰে। এই ঘৰ নদীৰ পাৰে পাৰে নিৰ্মাণ কৰা হয়।
- খাদ্য: মানিয়ক (কাছাভা), আনাৰস, মিঠা আলু, টেপিওকা আদি মুখ্য খাদ্য। নদী আৰু অৰণ্যৰ পৰা মাছ আৰু মাংসও সংগ্ৰহ কৰা হয়।
- পৰিবহণ: নদীয়েই এই অঞ্চলত যাতায়াতৰ প্ৰধান মাধ্যম। ডুঙি আৰু নাও প্ৰধান পৰিবহণ।
- কৃষি: স্থানান্তৰ কৃষি বা জুম খেতি পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰচলিত আছিল। এতিয়া কফি, ভুট্টা, ক’কৌ আদি নগদী শস্যও উৎপাদন কৰা হয়।
- পোছাক: পৰম্পৰাগতভাৱে কম কাপোৰ পিন্ধাৰ ৰীতি প্ৰচলিত আছিল; আধুনিক প্ৰভাৱত এতিয়া সাধাৰণ বস্ত্ৰ পিন্ধে।
- কৰ্মবিভাজন: পুৰুষসকলে চিকাৰ আৰু মাছ ধৰে, মহিলাসকলে খেতি-বাতিৰ কাম চায়।
প্ৰশ্ন ৯। ছুছু (Susu) কি? ইয়াৰ বিষয়ে কি জানা?
উত্তৰঃ ছুছু হৈছে গঙ্গা আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীত পোৱা এবিধ মিঠাপানীৰ ডলফিন। ইয়াক ‘অন্ধ ডলফিন’ (Blind Dolphin)ও বোলা হয় কাৰণ ইয়াৰ চকু অতি সৰু আৰু দৃষ্টিশক্তি প্ৰায় নাই। নদীখনৰ স্বাস্থ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সূচক হিচাপে ছুছুক গণ্য কৰা হয় — ইয়াৰ উপস্থিতিয়ে নদীৰ পানী পৰিষ্কাৰ আৰু স্বাস্থ্যসম্মত বুলি সংকেত দিয়ে। বৰ্তমান শিল্পকেন্দ্ৰ আৰু নগৰৰ অপৰিশ্ৰুত ৰাসায়নিক বৰ্জ্যই নদী প্ৰদূষিত কৰাৰ ফলত ছুছুৰ অস্তিত্ব বিপন্ন হৈ পৰিছে।
প্ৰশ্ন ১০। স্থানান্তৰ কৃষি (Slash-and-Burn Agriculture) বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ স্থানান্তৰ কৃষি বা জুম খেতি (Slash-and-Burn Agriculture) হৈছে এক পৰম্পৰাগত কৃষি পদ্ধতি। এই পদ্ধতিত কৃষকে এখণ্ড মাটিৰ গছ-গছনি কাটি (Slash) জ্বলাই (Burn) দিয়ে। জলোৱা ছাইয়ে মাটিত পুষ্টিকৰ সাৰ যোগান ধৰে। কেইবছৰমান শস্য ফলাবৰ পিছত মাটিৰ উৰ্বৰতা হ্ৰাস পালে সেই ঠাই এৰি নতুন ঠাইলৈ যায় আৰু পুনৰ একেই পদ্ধতিৰে খেতি কৰে। এই পদ্ধতি আমাজন অৱবাহিকাৰ আদিম জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত।
প্ৰশ্ন ১১। গঙ্গা-ব্ৰহ্মপুত্ৰ অৱবাহিকাৰ বনানীৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰঃ গঙ্গা-ব্ৰহ্মপুত্ৰ অৱবাহিকাত বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ বনানী পোৱা যায় —
- সমভূমিত: গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় পৰ্ণমোচী বন — শাল, শিমলু, পিপল আদি গছ। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সমভূমিত ঘন বাঁহনি পোৱা যায়।
- পাহাৰীয়া অঞ্চলত: হিমালয়ৰ পাদদেশত দেওদাৰ, ফাৰ, পাইন, ছপ্ৰুছ আদি শঙ্কুময় গছ।
- ব-দ্বীপ অঞ্চলত: সুন্দৰবনত ম্যানগ্ৰভ অৰণ্য, য’ত সুন্দৰী গছ প্ৰধান।
প্ৰশ্ন ১২। ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ অন্য নামবোৰ কি কি?
উত্তৰঃ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী বিভিন্ন ঠাইত বিভিন্ন নামেৰে জনা যায় —
- তিব্বতত: য়াৰলুং চাংপো (Yarlung Tsangpo)
- অৰুণাচল প্ৰদেশত: ছিয়াং বা দিহাং (Siang/Dihang)
- অসমত: লুইত বা দিলাও (Luit/Dilao)
- বাংলাদেশত: যমুনা (Jamuna)
প্ৰশ্ন ১৩। অৱবাহিকা বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ কোনো এখন প্ৰধান নদী আৰু তাৰ উপনদীসমূহে যিখিনি অঞ্চলৰ পানী নিষ্কাশন কৰে, সেই সমুদায় অঞ্চলক সেই নদীখনৰ অৱবাহিকা বোলা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, আমাজন নদী আৰু তাৰ অসংখ্য উপনদীয়ে যিখিনি অঞ্চলৰ পানী সংগ্ৰহ কৰে তাকে আমাজন অৱবাহিকা বোলা হয়।
প্ৰশ্ন ১৪। বিহু উৎসৱৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ বিহু অসমৰ প্ৰধান উৎসৱ। বিহু বছৰত তিনিবাৰ পালন কৰা হয় — ৰঙালী বিহু (বহাগ মাহত, বসন্তকাল), কঁগালী বিহু (কাতি মাহত) আৰু ভোগালী বিহু (মাঘ মাহত)। ৰঙালী বিহু বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয় — ইয়াত পৰম্পৰাগত নৃত্য, গীত, হুঁচৰি আদিৰে আনন্দ কৰা হয়। বিহু গঙ্গা-ব্ৰহ্মপুত্ৰ অৱবাহিকা অঞ্চলৰ অসমীয়া মানুহৰ কৃষিৰ সৈতে জড়িত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক উৎসৱ।
প্ৰশ্ন ১৫। পাহাৰীয়া অঞ্চলত চিৰি খেতি (Terrace Farming) কিয় কৰা হয়?
উত্তৰঃ পাহাৰীয়া অঞ্চলত ভূমিভাগ অত্যন্ত ঢালু। ঢালু মাটিত খেতি কৰা সহজ নহয়। সেয়ে পাহাৰৰ ঢালত সমান্তৰাল চিৰি বা মঞ্চৰ দৰে সমতল অংশ তৈয়াৰ কৰা হয়, যাক চিৰি খেতি বোলা হয়। চিৰি খেতিৰ ফলত — মাটিৰ ক্ষয় হ্ৰাস পায়, পানী সংৰক্ষণ হয়, সমতল পৃষ্ঠত খেতি কৰিব পৰা যায়, আৰু অধিক জমি কৃষিৰ আওতালৈ আনিব পৰা যায়।
শুদ্ধ / অশুদ্ধ নিৰ্ণয় কৰা
(ক) আমাজন অৱবাহিকা উত্তৰ আমেৰিকাত অৱস্থিত। — উত্তৰঃ অশুদ্ধ। আমাজন অৱবাহিকা দক্ষিণ আমেৰিকাত অৱস্থিত।
(খ) মানিয়ক (কাছাভা) আমাজন অঞ্চলৰ মানুহৰ মুখ্য খাদ্য। — উত্তৰঃ শুদ্ধ।
(গ) এশিঙীয়া গঁড় সুন্দৰবনত পোৱা যায়। — উত্তৰঃ অশুদ্ধ। এশিঙীয়া গঁড় ব্ৰহ্মপুত্ৰ সমভূমি অৰ্থাৎ অসমৰ কাজিৰঙাত পোৱা যায়।
(ঘ) কলকাতা হুগলী নদীৰ পাৰত অৱস্থিত। — উত্তৰঃ শুদ্ধ।
(ঙ) আমাজনৰ বৰ্ষাৰণ্যত শীতকালত বৰষুণ নহয়। — উত্তৰঃ অশুদ্ধ। আমাজনত বছৰজুৰি প্ৰায় প্ৰতিদিনে বৰষুণ হয়।
(চ) মালোকা হৈছে আমাজনৰ মানুহৰ পৰম্পৰাগত ঘৰ। — উত্তৰঃ শুদ্ধ।