সাৰাংশ: সপ্তম শ্ৰেণীৰ সমাজ বিজ্ঞান ভূগোলৰ ষষ্ঠ অধ্যায় “প্ৰাকৃতিক উদ্ভিদ আৰু বনজীৱন” — এই অধ্যায়ত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ প্ৰাকৃতিক উদ্ভিদ আৰু বনজন্তুৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। ভূমিৰ প্ৰকৃতি, মাটি, তাপমাত্ৰা আৰু বৰষুণ — এই চাৰিটা উপাদানে প্ৰাকৃতিক উদ্ভিদ নিৰ্ধাৰণ কৰে। পৃথিৱীৰ উদ্ভিদক মুখ্যতঃ আঠটা ভাগত ভগাব পাৰি — ক্ৰান্তীয় চিৰহৰিৎ অৰণ্য, ক্ৰান্তীয় পৰ্ণমোচী অৰণ্য, নাতিশীতোষ্ণ চিৰহৰিৎ অৰণ্য, নাতিশীতোষ্ণ পৰ্ণমোচী অৰণ্য, ভূমধ্যসাগৰীয় উদ্ভিদ, ঘাঁহনি ভূমি, কণ্টকীয় জোপোহা আৰু শঙ্কু অৰণ্য। মেৰু অঞ্চলৰ তুন্দ্ৰা উদ্ভিদো গুৰুত্বপূৰ্ণ। বনজন্তু সংৰক্ষণ কৰাটো আজিৰ দিনত অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয় — কাৰণ অৰণ্য ধ্বংস, চিকাৰ আৰু প্ৰদূষণৰ ফলত বহু প্ৰজাতি বিলুপ্তিৰ পথত আছে।
Summary: Class 7 ASSEB Geography Chapter 6 covers the world’s natural vegetation — tropical evergreen, tropical deciduous, temperate evergreen, temperate deciduous, Mediterranean, grasslands, thorny shrubs, and coniferous forests — along with tundra vegetation and wildlife conservation. Four factors — land, soil, temperature, and rainfall — determine the type of natural vegetation in any region. Wildlife across the globe faces threats from deforestation, poaching, and pollution, making biodiversity conservation essential for ecological balance.
অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
১। শুদ্ধ উত্তৰটো বাছি উলিওৱা
(ক) তুন্দ্ৰা উদ্ভিদত কি জন্মে?
উত্তৰঃ তুন্দ্ৰা উদ্ভিদত মচ আৰু লাইকেন জন্মে।
(খ) কণ্টকীয় জোপোহা কোন অঞ্চলত পোৱা যায়?
উত্তৰঃ কণ্টকীয় জোপোহা গৰম আৰু শুষ্ক মৰুসদৃশ অঞ্চলত পোৱা যায়।
(গ) ক্ৰান্তীয় চিৰহৰিৎ অৰণ্যত কোনটো প্ৰাণী পোৱা যায়?
উত্তৰঃ ক্ৰান্তীয় চিৰহৰিৎ অৰণ্যত বান্দৰ পোৱা যায়।
(ঘ) শঙ্কু অৰণ্যৰ প্ৰধান গছ কোনটো?
উত্তৰঃ শঙ্কু অৰণ্যৰ প্ৰধান গছ হৈছে পাইন।
(ঙ) ষ্টেপ ঘাঁহনি ক’ত পোৱা যায়?
উত্তৰঃ ষ্টেপ ঘাঁহনি মধ্য এছিয়াত পোৱা যায়।
২। মিলোৱা
| স্তম্ভ-ক | স্তম্ভ-খ |
|---|---|
| ৱালৰাছ | মেৰু প্ৰাণী |
| দেৱদাৰু (Cedar) | কমলফ্লাৱাৰ কাঠ |
| হাতী | ক্ৰান্তীয় পৰ্ণমোচী অৰণ্য |
| কামপোছ | ব্ৰাজিলৰ ঘাঁহনি |
| পাইন | শঙ্কু অৰণ্যৰ গছ |
উত্তৰঃ ৱালৰাছ — মেৰু প্ৰাণী; দেৱদাৰু — কমলফ্লাৱাৰ কাঠ; হাতী — ক্ৰান্তীয় পৰ্ণমোচী অৰণ্য; কামপোছ — ব্ৰাজিলৰ ঘাঁহনি; পাইন — শঙ্কু অৰণ্যৰ গছ।
৩। খালী ঠাই পূৰণ কৰা
(ক) ক্ৰান্তীয় চিৰহৰিৎ অৰণ্যৰ প্ৰধান গছ হৈছে _______ আৰু _______।
উত্তৰঃ ৰোজউড আৰু মহগনি।
(খ) শঙ্কু অৰণ্যৰ কাঠ কাগজৰ মণ্ড, কাঠখৰি আৰু _______ তৈয়াৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
উত্তৰঃ পেকিং বাকচ।
(গ) মেৰু অঞ্চলত _______ আৰু _______ ধৰণৰ উদ্ভিদ পোৱা যায়।
উত্তৰঃ মচ আৰু লাইকেন।
(ঘ) ভূমধ্যসাগৰীয় অঞ্চলত _______ জাতীয় ফল খেতি কৰা হয়।
উত্তৰঃ কমলা-নেমু (citrus) জাতীয় ফল।
(ঙ) ক্ৰান্তীয় পৰ্ণমোচী অৰণ্যক _______ অৰণ্যো বোলা হয়।
উত্তৰঃ মৌচুমী অৰণ্য।
৪। চমু প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিয়া (৩০ শব্দৰ ভিতৰত)
(ক) প্ৰাকৃতিক উদ্ভিদ কাক বোলে?
উত্তৰঃ মানুহৰ কোনো হস্তক্ষেপ অবিহনে প্ৰকৃতিৰ নিজা পৰিৱেশত স্বাভাৱিকভাৱে গজি উঠা উদ্ভিদক প্ৰাকৃতিক উদ্ভিদ বোলে। ভূমিৰ প্ৰকৃতি, মাটি, তাপমাত্ৰা আৰু বৰষুণৰ পৰিমাণে প্ৰাকৃতিক উদ্ভিদ নিৰ্ধাৰণ কৰে।
(খ) ক্ৰান্তীয় চিৰহৰিৎ অৰণ্য কোন অঞ্চলত পোৱা যায়? ইয়াৰ দুটা বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ ক্ৰান্তীয় চিৰহৰিৎ অৰণ্য বিষুৱীয় অঞ্চলত, বিশেষকৈ আমাজন অৱবাহিকা, কঙ্গো অৱবাহিকা আৰু দক্ষিণ-পূৱ এছিয়াত পোৱা যায়। বৈশিষ্ট্য — (১) গছবোৰ সদায় সেউজীয়া থাকে, পাত সৰোৱাৰ নিৰ্দিষ্ট সময় নাই। (২) বৰষুণৰ পৰিমাণ অতি বেছি (২০০ চে.মি.ৰ ওপৰত)।
(গ) শঙ্কু অৰণ্যক “তৈগা” কিয় বোলা হয়?
উত্তৰঃ শঙ্কু অৰণ্যক “তৈগা” বোলা হয়। এই অৰণ্য উত্তৰ এছিয়া, ইউৰোপ আৰু উত্তৰ আমেৰিকাৰ উচ্চ অক্ষাংশত পোৱা যায়। পাইন, ফাৰ, স্প্ৰুচ আদি শঙ্কু আকৃতিৰ গছ এই অৰণ্যৰ বৈশিষ্ট্য। কাঠ কোমল হোৱা বাবে কাগজ তৈয়াৰত ব্যৱহাৰ হয়।
(ঘ) তুন্দ্ৰা অঞ্চলৰ বনজন্তুবোৰ ঠাণ্ডাত কিদৰে জীয়াই থাকে?
উত্তৰঃ তুন্দ্ৰা অঞ্চলৰ বনজন্তুবোৰে ডাঠ নোম আৰু চামৰা থকাৰ বাবে অতিৰিক্ত ঠাণ্ডাতো জীয়াই থাকিব পাৰে। ৱালৰাছ, মেৰু ভালুক আদিৰ শৰীৰত ডাঠ চৰ্বিৰ তৰপ থাকে। ৰেণ্ডিয়াৰৰ মোটা নোম থাকে।
(ঙ) পৰ্ণমোচী অৰণ্যৰ গছবোৰে পাত সৰায় কিয়?
উত্তৰঃ পৰ্ণমোচী অৰণ্যৰ গছবোৰে শুষ্ক মাহসমূহত পানীৰ অপচয় ৰোধ কৰিবলৈ পাত সৰায়। পাতৰ মাধ্যমেৰে অতিৰিক্ত পানী বাষ্পীভৱন হয়, সেইবাবে শুষ্ক ঋতুত পাত সৰাই গছে পানী সংৰক্ষণ কৰে।
৫। দীঘল উত্তৰ দিয়া
(ক) পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ প্ৰাকৃতিক উদ্ভিদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ জলবায়ু, মাটি আৰু ভূমিৰ প্ৰকৃতি অনুযায়ী ভিন ভিন প্ৰকাৰৰ প্ৰাকৃতিক উদ্ভিদ পোৱা যায়।
(১) ক্ৰান্তীয় চিৰহৰিৎ অৰণ্য (Tropical Evergreen Forests): বিষুৱীয় অঞ্চলত ২০০ চে.মি.ৰ ওপৰত বৰষুণ পোৱা ঠাইত এই অৰণ্য পোৱা যায়। আমাজন অৱবাহিকা (দক্ষিণ আমেৰিকা), কঙ্গো অৱবাহিকা (আফ্ৰিকা), ইন্দোনেছিয়া আৰু দক্ষিণ-পূৱ এছিয়াৰ কিছু অংশ এই অৰণ্যভূমি। গছবোৰ সদায় সেউজীয়া থাকে। ৰোজউড, মহগনি, এবনি এই অৰণ্যৰ প্ৰধান গছ। বান্দৰ, মেনকি, গড়, হাতী আদি প্ৰাণী এই অৰণ্যত পোৱা যায়।
(২) ক্ৰান্তীয় পৰ্ণমোচী অৰণ্য বা মৌচুমী অৰণ্য (Tropical Deciduous Forests): ১০০-২০০ চে.মি. বৰষুণ পোৱা অঞ্চলত পোৱা যায়। ভাৰতৰ এক বৃহৎ অংশ, উত্তৰ অষ্ট্ৰেলিয়া, মধ্য আমেৰিকাত এই অৰণ্য আছে। শুষ্ক ঋতুত গছবোৰে পাত সৰায়। শাল আৰু সেগুন (টিক) এই অৰণ্যৰ মূল গছ। বাঘ, সিংহ, হাতী, হৰিণ এই অৰণ্যত বাস কৰে।
(৩) নাতিশীতোষ্ণ চিৰহৰিৎ অৰণ্য (Temperate Evergreen Forests): নাতিশীতোষ্ণ মণ্ডলৰ উপকূলীয় অঞ্চলত পোৱা যায়। মধ্য চিলি, দক্ষিণ-পূৱ ব্ৰাজিল, দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ কিছু অংশ, দক্ষিণ পূৱ অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু নিউজিলেণ্ডত পোৱা যায়। কঠিন পাতযুক্ত আৰু কোমল পাতযুক্ত দুই ধৰণৰ গছ এই অৰণ্যত থাকে।
(৪) নাতিশীতোষ্ণ পৰ্ণমোচী অৰণ্য (Temperate Deciduous Forests): নাতিশীতোষ্ণ মণ্ডলৰ অধিক অক্ষাংশত পোৱা যায়। উত্তৰ-পূৱ আমেৰিকা, ইউৰোপৰ চীনৰ উত্তৰ-পূৱ অংশ আৰু নিউজিলেণ্ডত এই অৰণ্য আছে। ওকৰ, এলম, বীচ আদি গছ এই অৰণ্যৰ বৈশিষ্ট্য। শীতকালত পাত সৰায়।
(৫) ভূমধ্যসাগৰীয় উদ্ভিদ (Mediterranean Vegetation): ভূমধ্যসাগৰৰ পাৰত, কেলিফৰ্নিয়া, চিলি, দক্ষিণ-পশ্চিম অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু দক্ষিণ আফ্ৰিকাত পোৱা যায়। গ্রীষ্মকালত গৰম-শুষ্ক আৰু শীতকালত মৃদু-বৰষুণ এই অঞ্চলৰ জলবায়ু। জলপানী, কেঁচা আঙুৰ, আঞ্জীৰ আৰু কমলা জাতীয় ফল এই অঞ্চলত ভালকৈ হয়।
(৬) ঘাঁহনি ভূমি (Grasslands): মধ্য অক্ষাংশত মহাদেশীয় মধ্যভাগত পোৱা যায়। আফ্ৰিকাত ছাভানা, দক্ষিণ আমেৰিকাত পাম্পাছ, উত্তৰ আমেৰিকাত প্ৰেইৰি, মধ্য এছিয়াত ষ্টেপ আৰু দক্ষিণ আফ্ৰিকাত ভেল্ড নামেৰে জনাজাত। সিংহ, চিতাবাঘ, জেব্ৰা আদি এই ভূমিত বাস কৰে।
(৭) কণ্টকীয় জোপোহা (Thorny Shrubs): খুব কম বৰষুণ পোৱা মৰু অঞ্চলত পোৱা যায়। আফ্ৰিকা, এছিয়া, অষ্ট্ৰেলিয়াৰ মৰুভূমি অঞ্চলত এই উদ্ভিদ পোৱা যায়। পাতবোৰ কাঁইটলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছে আৰু শিপা গভীৰ। উট, সাপ আদি প্ৰাণী এই অঞ্চলত বাস কৰে।
(৮) শঙ্কু অৰণ্য বা তৈগা (Coniferous Forests/Taiga): উত্তৰ গোলাৰ্ধৰ উচ্চ অক্ষাংশত, বিশেষকৈ কানাডা, উত্তৰ ইউৰোপ আৰু ৰাছিয়াত পোৱা যায়। পাইন, ফাৰ, স্প্ৰুচ, লাৰ্চ আদি গছ এই অৰণ্যৰ বৈশিষ্ট্য। কাঠ কোমল আৰু কাগজৰ মণ্ড, নিউজপ্ৰিণ্ট আদিত ব্যৱহাৰ হয়। ৰূপহী শিয়াল, মিংক আদি প্ৰাণী এই অঞ্চলত বাস কৰে।
(খ) প্ৰাকৃতিক উদ্ভিদ নিৰ্ধাৰণ কৰা উপাদানসমূহৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ প্ৰাকৃতিক উদ্ভিদ নিৰ্ধাৰণ কৰা চাৰিটা মূল উপাদান হৈছে:
(১) ভূমিৰ প্ৰকৃতি (Land): ভূমিৰ উচ্চতা, ঢাল আৰু ভূমিৰূপে উদ্ভিদ প্ৰজাতি নিৰ্ধাৰণ কৰে। উপজাও সমতল ভূমিত পৰ্ণমোচী অৰণ্য জন্মে। পৰ্বতীয়া এলেকাত বিভিন্ন উচ্চতাত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ উদ্ভিদ পোৱা যায়।
(২) মাটি (Soil): মাটিৰ প্ৰকৃতি, উৰ্বৰতা আৰু জলধাৰণ ক্ষমতাই উদ্ভিদ নিৰ্ধাৰণ কৰে। বালিচহীয়া মাটিত কণ্টকীয় উদ্ভিদ জন্মে। পলসুৱা মাটিত পৰ্ণমোচী অৰণ্য হয়।
(৩) তাপমাত্ৰা (Temperature): তাপমাত্ৰাই উদ্ভিদৰ বৃদ্ধি, বিকাশ আৰু প্ৰকাৰ নিৰ্ধাৰণ কৰে। বিষুৱীয় অঞ্চলত উচ্চ তাপমাত্ৰা (২৫-২৭°চে.) থকাৰ বাবে চিৰহৰিৎ অৰণ্য হয়। মেৰু অঞ্চলত অতিৰিক্ত ঠাণ্ডাৰ কাৰণে কেৱল মচ আৰু লাইকেন জন্মে।
(৪) বৰষুণৰ পৰিমাণ (Rainfall): বৰষুণ উদ্ভিদৰ বাবে সৰ্বোচ্চ গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান। অধিক বৰষুণৰ অঞ্চলত গভীৰ অৰণ্য হয়। কম বৰষুণৰ অঞ্চলত ঘাঁহনি বা মৰু উদ্ভিদ পোৱা যায়।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
প্ৰশ্ন ১। ক্ৰান্তীয় চিৰহৰিৎ অৰণ্য আৰু ক্ৰান্তীয় পৰ্ণমোচী অৰণ্যৰ মাজত পাৰ্থক্য কি?
| বিষয় | ক্ৰান্তীয় চিৰহৰিৎ অৰণ্য | ক্ৰান্তীয় পৰ্ণমোচী অৰণ্য |
|---|---|---|
| বৰষুণৰ পৰিমাণ | ২০০ চে.মি.তকৈ বেছি | ১০০–২০০ চে.মি. |
| পাত সৰোৱা | সদায় সেউজীয়া; পাত নসৰায় | শুষ্ক ঋতুত পাত সৰায় |
| প্ৰধান গছ | ৰোজউড, মহগনি, এবনি | শাল, সেগুন, শিমলু |
| অৱস্থান | বিষুৱীয় অঞ্চল — আমাজন, কঙ্গো | ভাৰত, মধ্য আমেৰিকা, অষ্ট্ৰেলিয়া |
| প্ৰধান প্ৰাণী | বান্দৰ, গড়, গৰ্ক্ষা হৰিণ | বাঘ, সিংহ, হাতী, হৰিণ |
প্ৰশ্ন ২। ঘাঁহনি ভূমিৰ বিভিন্ন নামৰ তালিকা তৈয়াৰ কৰা।
| ঘাঁহনিৰ নাম | অৱস্থান |
|---|---|
| ছাভানা (Savanna) | আফ্ৰিকা |
| প্ৰেইৰি (Prairie) | উত্তৰ আমেৰিকা |
| পাম্পাছ (Pampas) | দক্ষিণ আমেৰিকা (আৰ্জেন্টিনা) |
| ভেল্ড (Veld) | দক্ষিণ আফ্ৰিকা |
| ডাউন্স (Downs) | অষ্ট্ৰেলিয়া |
| ষ্টেপ (Steppe) | মধ্য এছিয়া (ইউৰেছিয়া) |
| কামপোছ (Campos) | ব্ৰাজিল |
প্ৰশ্ন ৩। শঙ্কু অৰণ্যৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ শঙ্কু অৰণ্যৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ হৈছে —
- এই অৰণ্য উত্তৰ গোলাৰ্ধৰ উচ্চ অক্ষাংশত পোৱা যায়।
- পাইন, ফাৰ, স্প্ৰুচ, লাৰ্চ আদি শঙ্কু আকৃতিৰ গছ এই অৰণ্যৰ বৈশিষ্ট্য।
- গছবোৰৰ পাত সুঁচৰ দৰে (needle-shaped) হয়, যাৰ ফলত তুষাৰ পৰিলে পাত ভাঙে নাই।
- কাঠ কোমল (softwood) হোৱা বাবে কাগজৰ মণ্ড, নিউজপ্ৰিণ্ট, দিয়াছলাই, পেকিং বাকচ আদিত ব্যৱহাৰ হয়।
- ৰূপহী শিয়াল (silver fox), মিংক (mink), মাৰ্টেন (marten) আদি মূল্যৱান নোমযুক্ত প্ৰাণী এই অৰণ্যত থাকে।
- এই অৰণ্যক তৈগা (Taiga) বোলা হয়।
প্ৰশ্ন ৪। বনজন্তু সংকটৰ মুখলৈ যোৱাৰ কাৰণসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ বনজন্তু সংকটৰ মুখলৈ যোৱাৰ মূল কাৰণসমূহ হৈছে:
- অৰণ্য ধ্বংস: কৃষিকাৰ্য, উদ্যোগ আৰু বাসস্থানৰ বাবে অৰণ্য কটাৰ ফলত বনজন্তুৰ আৱাস নষ্ট হৈছে।
- অবৈধ চিকাৰ (Poaching): বনজন্তুৰ চামৰা, শিং, হাড়, দাঁত আদিৰ বাবে অবৈধ চিকাৰ চলে।
- প্ৰদূষণ: জল, বায়ু আৰু মাটি প্ৰদূষণে বনজন্তুৰ বাসস্থান নষ্ট কৰে।
- জলবায়ু পৰিৱৰ্তন: তাপমাত্ৰা আৰু বৰষুণৰ পৰিৱৰ্তনে বনজন্তুৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ নষ্ট কৰে।
- মানৱ বসতিৰ প্ৰসাৰ: জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ ফলত অৰণ্য এলেকা দখল হৈছে।
প্ৰশ্ন ৫। ভূমধ্যসাগৰীয় উদ্ভিদৰ বৈশিষ্ট্য আৰু অৱস্থান লিখা।
উত্তৰঃ ভূমধ্যসাগৰীয় উদ্ভিদ গ্ৰীষ্মকালত গৰম আৰু শুষ্ক, শীতকালত মৃদু আৰু বৰষুণ পোৱা অঞ্চলত জন্মে।
অৱস্থান: ভূমধ্যসাগৰৰ পাৰত (স্পেইন, ইতালী, গ্ৰীচ, তুৰস্ক), মার্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ কেলিফৰ্নিয়া উপকূল, চিলি, দক্ষিণ-পশ্চিম অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু দক্ষিণ আফ্ৰিকাত পোৱা যায়।
বৈশিষ্ট্য: জলপানী (olive), কৰ্ক ওক (cork oak), গোলাপী আদি গছ বিশেষ। কমলা, নেমু আঙুৰ, আঞ্জীৰ, জলপানী আৰু ছত্ৰিছ আদি ফলৰ খেতি বিশেষভাৱে হয়।
প্ৰশ্ন ৬। তুন্দ্ৰা অঞ্চলৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ তুন্দ্ৰা অঞ্চল পৃথিৱীৰ সৰ্বোচ্চ অক্ষাংশত, মেৰু অঞ্চলৰ কাষত পোৱা যায়। এই অঞ্চলত তাপমাত্ৰা অতিৰিক্ত কম (বছৰৰ বেছিভাগ সময় শূন্যৰ তলত) আৰু বৰষুণো নিচেই কম। মাটি বছৰৰ বেছিভাগ সময় জমা থাকে। কেৱল মচ, লাইকেন, ক্ষুদ্ৰ জোপোহা আৰু গ্রীষ্মকালীন ফুল এই অঞ্চলত পোৱা যায়। ৱালৰাছ, মেৰু শিয়াল, ৰেণ্ডিয়াৰ আৰু মাছ বিভিন্ন প্ৰাণী তুন্দ্ৰাত বাস কৰে। এই অঞ্চলৰ প্ৰাণীবোৰৰ শৰীৰত ডাঠ নোম থাকে।
প্ৰশ্ন ৭। পৃথিৱীৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ উদ্ভিদ আৰু বনজন্তুৰ তালিকা তৈয়াৰ কৰা।
| উদ্ভিদৰ প্ৰকাৰ | অঞ্চল | প্ৰধান গছ | প্ৰধান প্ৰাণী |
|---|---|---|---|
| ক্ৰান্তীয় চিৰহৰিৎ | বিষুৱীয় অঞ্চল | ৰোজউড, মহগনি | বান্দৰ, হাতী |
| ক্ৰান্তীয় পৰ্ণমোচী | ভাৰত, মধ্য আমেৰিকা | শাল, সেগুন | বাঘ, হাতী, হৰিণ |
| নাতিশীতোষ্ণ পৰ্ণমোচী | উত্তৰ-পূৱ আমেৰিকা, ইউৰোপ | ওক, এলম, বীচ | হৰিণ, শিয়াল |
| ভূমধ্যসাগৰীয় | ভূমধ্যসাগৰ পাৰ | জলপানী, কৰ্ক ওক | ভেড়া, ছাগলী |
| ঘাঁহনি | আফ্ৰিকা, আমেৰিকা | বিভিন্ন ঘাঁহ | সিংহ, চিতাবাঘ, জেব্ৰা |
| কণ্টকীয় জোপোহা | মৰুভূমি অঞ্চল | কেকটাছ, বাবলা | উট, সাপ, গিৰগিটি |
| শঙ্কু অৰণ্য | উত্তৰ এছিয়া, কানাডা | পাইন, ফাৰ, স্প্ৰুচ | ৰূপহী শিয়াল, মিংক |
| তুন্দ্ৰা | মেৰু অঞ্চল | মচ, লাইকেন | ৱালৰাছ, মেৰু ভালুক |
প্ৰশ্ন ৮। বনজন্তু সংৰক্ষণৰ প্ৰয়োজনীয়তা কিয়?
উত্তৰঃ বনজন্তু সংৰক্ষণ অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয় কাৰণ:
- বনজন্তুৱে প্ৰকৃতিৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰে আৰু খাদ্যশৃংখল বজাই ৰাখে।
- বনজন্তু বিলুপ্ত হ’লে জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য (biodiversity) নষ্ট হয়।
- বহু বনজন্তুৰ পৰা ঔষধি উপাদান পোৱা যায়।
- বনজন্তুৱে পৰিৱেশৰ স্বাস্থ্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।
- বনজন্তু পৰ্যটনৰ আকৰ্ষণ, যি দেশৰ অৰ্থনীতিত সহায় কৰে।
- পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মৰ বাবে প্ৰকৃতিৰ এই সম্পদ সংৰক্ষণ কৰা নৈতিক দায়িত্ব।
প্ৰশ্ন ৯। কণ্টকীয় উদ্ভিদ মৰুভূমিত কিদৰে টিকি থাকে?
উত্তৰঃ কণ্টকীয় উদ্ভিদ মৰুভূমিৰ পৰিৱেশত নিম্নলিখিত উপায়েৰে খাপ খাই লৈছে:
- পাতবোৰ কাঁইটলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছে, ফলত পানীৰ বাষ্পীভৱন কম হয়।
- কাণ্ড/ডালত পানী সঞ্চয় কৰাৰ ক্ষমতা আছে (যেনে কেকটাছৰ ডালত পানী)।
- শিপা মাটিৰ গভীৰলৈ প্ৰসাৰিত হৈ পানী শোষণ কৰে।
- কোনো কোনো উদ্ভিদে অতিৰিক্ত খৰাঙৰ সময়ত সুপ্তাৱস্থালৈ যায়।
- পাত সৰু হোৱা বা নোহোৱা বাবে ছায়া কম হয় — তাপ শোষণ কম হয়।
প্ৰশ্ন ১০। “প্ৰাকৃতিক উদ্ভিদ সংৰক্ষণ আমাৰ দায়িত্ব” — এই উক্তিৰ যুক্তিসহ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ প্ৰাকৃতিক উদ্ভিদ সংৰক্ষণ আমাৰ দায়িত্ব কাৰণ:
- অক্সিজেন সৰবৰাহ: গছ-গছনিয়ে কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড শোষণ কৰে আৰু অক্সিজেন নিৰ্গত কৰে — আমাৰ জীৱনৰ বাবে অপৰিহাৰ্য।
- মাটি ক্ষয় ৰোধ: গছৰ শিপাই মাটি ধৰি ৰাখে আৰু মাটিক খহনীৰ পৰা ৰক্ষা কৰে।
- বৰষুণ সৃষ্টি: অৰণ্যই জলচক্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে আৰু বৃষ্টিপাত সৃষ্টিত সহায় কৰে।
- জলবায়ু নিয়ন্ত্ৰণ: গছ-গছনিয়ে তাপমাত্ৰা নিয়ন্ত্ৰণ কৰে আৰু বৈশ্বিক উষ্ণতা হ্ৰাস কৰে।
- বনজন্তুৰ আৱাস: অৰণ্যই অগণন জীৱ-প্ৰজাতিৰ আৱাস — অৰণ্য নষ্ট হ’লে প্ৰাণীও বিলুপ্ত হয়।
- ঔষধ আৰু খাদ্য: বহু উদ্ভিদৰ পৰা ঔষধ আৰু খাদ্য পোৱা যায়।
গুৰুত্বপূৰ্ণ শব্দাৱলী (Key Terms)
| ইংৰাজী শব্দ | অসমীয়া অৰ্থ |
|---|---|
| Natural Vegetation | প্ৰাকৃতিক উদ্ভিদ |
| Tropical Evergreen Forest | ক্ৰান্তীয় চিৰহৰিৎ অৰণ্য |
| Tropical Deciduous Forest | ক্ৰান্তীয় পৰ্ণমোচী অৰণ্য |
| Monsoon Forest | মৌচুমী অৰণ্য |
| Temperate Forest | নাতিশীতোষ্ণ অৰণ্য |
| Mediterranean Vegetation | ভূমধ্যসাগৰীয় উদ্ভিদ |
| Grassland | ঘাঁহনি ভূমি |
| Thorny Shrubs | কণ্টকীয় জোপোহা |
| Coniferous Forest / Taiga | শঙ্কু অৰণ্য / তৈগা |
| Tundra | তুন্দ্ৰা (মেৰু উদ্ভিদ অঞ্চল) |
| Biodiversity | জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য |
| Wildlife | বনজীৱন / বনজন্তু |
| Deforestation | বনধ্বংস / অৰণ্য উচ্ছেদ |
| Poaching | অবৈধ চিকাৰ |
| Softwood | কোমল কাঠ (শঙ্কু অৰণ্যৰ) |
| Hardwood | টান কাঠ (পৰ্ণমোচী অৰণ্যৰ) |
| Savanna | ছাভানা (আফ্ৰিকাৰ ঘাঁহনি) |
| Prairie | প্ৰেইৰি (উত্তৰ আমেৰিকাৰ ঘাঁহনি) |
| Pampas | পাম্পাছ (দক্ষিণ আমেৰিকাৰ ঘাঁহনি) |
| Steppe | ষ্টেপ (মধ্য এছিয়াৰ ঘাঁহনি) |
| Walrus | ৱালৰাছ (মেৰু সামুদ্ৰিক প্ৰাণী) |
| Silver Fox | ৰূপহী শিয়াল (শঙ্কু অৰণ্যৰ) |
| Reindeer | ৰেণ্ডিয়াৰ (তুন্দ্ৰাৰ প্ৰাণী) |
| Mosses and Lichens | মচ আৰু লাইকেন (তুন্দ্ৰাৰ উদ্ভিদ) |