মধ্যযুগৰ ভাৰত — প্ৰশ্ন উত্তৰ
HSLC Guru লৈ আপোনাক স্বাগতম। এই পৃষ্ঠাত আমি ASSEB (অসম ৰাজ্যিক বিদ্যালয় শিক্ষা পৰিষদ)ৰ সপ্তম শ্ৰেণীৰ সমাজ বিজ্ঞানৰ ষষ্ঠ অধ্যায় “মধ্যযুগৰ ভাৰত”ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্ন-উত্তৰ, অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন, সাৰাংশ আৰু শব্দাৰ্থ সহজ অসমীয়াত আগবঢ়ালোঁ। পৰীক্ষাত ভাল নম্বৰ পাবলৈ এই সমাধানসমূহ মনোযোগেৰে অধ্যয়ন কৰক।
সাৰাংশ: মধ্যযুগত দিল্লীক কেন্দ্ৰ কৰি প্ৰথমে তুৰ্কী-আফগান চুলতানসকলে আৰু পাছলৈ মোগলসকলে ভাৰতত শাসন চলাইছিল। ১২০৬ খ্ৰীষ্টাব্দত দাস বংশৰপৰা আৰম্ভ কৰি ১৫২৬ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে কেইবাটাও তুৰ্কী-আফগান বংশই প্ৰায় ৩০০ বছৰ ৰাজত্ব কৰিছিল; এই ৰজাসকলক চুলতান বোলা হৈছিল বাবে ইয়াক চুলতানী শাসন বোলে। দাস বংশ (কুতুবুদ্দিন আইবাক, ইলতুৎমিছ, ৰেজিয়া, বলবন), খিলজি বংশ (জালালুদ্দিন, আলাউদ্দিন খিলজি), তোগলক বংশ (গিয়াছুদ্দিন, মহম্মদ-বিন-তোগলক, ফিৰোজ শ্বাহ), ছৈয়দ বংশ আৰু লোডী বংশ—এই পাঁচটা মুখ্য ৰাজবংশে দিল্লী শাসন কৰিছিল। চুলতানসকলৰ প্ৰশাসনৰ মূল ভেটি আছিল ইছলাম ধৰ্মীয় আইন আৰু আটাইতকৈ উচ্চ বিষয়া আছিল ৱাজিৰ।
১৫২৬ খ্ৰীষ্টাব্দত পানীপথৰ প্ৰথম যুদ্ধত বাবৰে ইব্ৰাহীম লোডীক পৰাস্ত কৰি ভাৰতত মোগল সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰে। বাবৰ, হুমায়ূন, আকবৰ, জাহাঙ্গীৰ, শ্বাহজাহান আৰু ঔৰংগজেব—এই বাদশ্বাহসকলে সাম্ৰাজ্যখন ক্ৰমাৎ বিস্তাৰ কৰিছিল; ঔৰংগজেবৰ সময়ত ই পূৱে বংগৰপৰা পশ্চিমে গুজৰাটলৈ আৰু উত্তৰে কাশ্মীৰৰপৰা দক্ষিণে কৰ্ণাটকলৈ বিয়পি আছিল। আকবৰে ধৰ্মীয় সহনশীলতা প্ৰদৰ্শন কৰি জিজিয়া কৰ বিলোপ কৰিছিল আৰু ‘চুল-হি-কুল’ নীতি অৱলম্বন কৰিছিল; শ্বাহজাহানে পত্নী মমতাজৰ স্মৃতিত তাজমহল নিৰ্মাণ কৰিছিল; ঔৰংগজেবে আলমগীৰ উপাধি লৈ শাসন কৰিছিল। মোগল শাসন আছিল কেন্দ্ৰীভূত; সাম্ৰাজ্যক চুবাত ভগোৱা হৈছিল আৰু সামৰিক পৰিচালনাৰ বাবে মনচবদাৰী ব্যৱস্থা প্ৰচলিত আছিল।
মোগল শাসনৰ বিৰুদ্ধে বিভিন্ন সময়ত কৃষক, মৰাঠা, শিখ, জাট আৰু আহোমসকলে প্ৰতিৰোধ গঢ়ি তুলিছিল; ১৬৭১ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰাইঘাটৰ যুদ্ধত আহোম সৈন্যই মোগলক পৰাস্ত কৰি অসম দখলৰ চেষ্টা ব্যৰ্থ কৰিছিল। ১৭০৮ খ্ৰীষ্টৰ পাছত মোগল সাম্ৰাজ্যৰ ভেটি ক্ৰমাগত দুৰ্বল হৈ পৰে আৰু সেই সুযোগত পৰ্তুগাল, হলেণ্ড, ফ্ৰান্স, ব্ৰিটেইন আদি ইউৰোপীয় দেশৰ বাণিজ্যিক কোম্পানীবোৰ ভাৰতলৈ আহে। শেষত ব্ৰিটেইনৰ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে ১৭৫৭ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পলাশীৰ যুদ্ধত জয়লাভ কৰি ভাৰতত ৰাজনৈতিক ক্ষমতাৰ পাতনি মেলে।
Summary: This chapter traces Medieval India through two great powers centred on Delhi. From 1206 to 1526 the Turkish-Afghan Delhi Sultanate ruled through five main dynasties — the Slave, Khilji, Tughlaq, Sayyid and Lodhi — with rulers such as Qutbuddin Aibak, Alauddin Khilji and Muhammad-bin-Tughlaq, and an administration based on Islamic law headed by the Wazir. In 1526 Babur defeated Ibrahim Lodhi at the First Battle of Panipat and founded the Mughal Empire, which was expanded by Humayun, Akbar, Jahangir, Shah Jahan and Aurangzeb. Akbar abolished the jizya tax and followed the policy of ‘Sulh-i-kul’, Shah Jahan built the Taj Mahal, and the empire was run through the centralised suba system and the mansabdari organisation. After 1708 Mughal power declined, European trading companies arrived, and the British East India Company began its rise after the Battle of Plassey (1757).
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
অনুশীলনী – ১
১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া—
(ক) তুৰ্কীসকলে অসম আক্ৰমণ কৰাৰ কথা ক’ত উল্লেখ আছে?
উত্তৰঃ দাস বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ সময়ত মহম্মদ ইবন বখতিয়াৰ খিলজিয়ে কামৰূপত (অসম) প্ৰৱেশ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল। এই ঘটনাক অসমৰ ইতিহাসত প্ৰথম তুৰ্কী আক্ৰমণ বুলি ধৰা হয় আৰু ইয়াৰ কথা উত্তৰ গুৱাহাটীৰ কানাই-বৰশী-বোৱা শিলালিপিত উল্লেখ আছে।
(খ) কোন গৰাকী চুলতানে দিল্লীৰপৰা দৌলতাবাদলৈ ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰিছিল?
উত্তৰঃ তোগলক বংশৰ চুলতান মহম্মদ-বিন-তোগলকে দিল্লীৰপৰা দৌলতাবাদলৈ ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰিছিল।
(গ) ইবন বতুতা ক’ৰ পৰা ভাৰতলৈ আহিছিল?
উত্তৰঃ বিখ্যাত পৰিব্ৰাজক ইবন বতুতা মৰক্কোৰপৰা (উত্তৰ আফ্ৰিকা) মহম্মদ-বিন-তোগলকৰ শাসনকালত ভাৰতলৈ আহিছিল।
(ঘ) ছৈয়দ বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাপক কোন আছিল?
উত্তৰঃ খিজ্ৰ খাঁয়ে দিল্লীৰ সিংহাসন দখল কৰি ছৈয়দ বংশৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল; সেয়েহে খিজ্ৰ খাঁয়েই ছৈয়দ বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আছিল।
(ঙ) ১৫২৬ খ্ৰীষ্টাব্দত পানীপথৰ যুদ্ধত কোনে কাক পৰাস্ত কৰিছিল?
উত্তৰঃ ১৫২৬ খ্ৰীষ্টাব্দত পানীপথৰ প্ৰথম যুদ্ধত বাবৰে লোডী বংশৰ শেষৰজন চুলতান ইব্ৰাহীম লোডীক পৰাস্ত কৰিছিল।
(চ) কোনে দিল্লীত তিনিখন বজাৰ স্থাপন কৰিছিল?
উত্তৰঃ খিলজি বংশৰ চুলতান আলাউদ্দিন খিলজিয়ে দিল্লীত তিনিখন বজাৰ স্থাপন কৰিছিল—প্ৰথমখনত খাদ্যশস্য, দ্বিতীয়খনত কাপোৰৰ লগতে চেনি-ঘি আদি আৰু তৃতীয়খনত ঘোঁৰা, দাস আৰু গৰুৰ বজাৰ আছিল।
(ছ) চুলতানীসকলৰ প্ৰশাসনৰ মূল ভেটি কি আছিল?
উত্তৰঃ চুলতানীসকলৰ প্ৰশাসনৰ মূল ভেটি আছিল ইছলাম ধৰ্মীয় আইন।
২। চুলতানী শাসক বুলিলে কি বুজা? চুলতানী শাসনৰ উল্লেখযোগ্য ৰাজবংশকেইটা কি কি?
উত্তৰঃ ১২০৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰপৰা ১৫২৬ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে দিল্লীক কেন্দ্ৰ কৰি ভাৰতত তুৰ্কী-আফগানসকলৰ যিসকল ৰজাই ৰাজত্ব কৰিছিল, তেওঁলোকক চুলতান বোলা হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ শাসনক চুলতানী শাসন বোলে; এনে ৰজাসকলেই চুলতানী শাসক। চুলতানী শাসনৰ উল্লেখযোগ্য ৰাজবংশকেইটা হ’ল—(১) দাস বংশ, (২) খিলজি বংশ, (৩) তোগলক বংশ, (৪) ছৈয়দ বংশ আৰু (৫) লোডী বংশ।
৩। কুতুবুদ্দিন আইবাকে প্ৰতিষ্ঠা কৰা বংশটোক কিয় দাস বংশ বোলা হয়?
উত্তৰঃ কুতুবুদ্দিন আইবাক নিজে আছিল তুৰ্কীমূলৰ এজন ক্ৰীতদাস (দাস), যাক গজনীৰ চুলতান মহম্মদ ঘোৰীয়ে কিনি লৈছিল আৰু পাছত দ্বিতীয় তৰাইনৰ যুদ্ধৰ পাছত দখল কৰা অঞ্চলৰ শাসনভাৰ অৰ্পণ কৰিছিল। এনে ক্ৰীতদাসৰপৰা উঠি অহা শাসকে প্ৰতিষ্ঠা কৰা বাবেই কুতুবুদ্দিন আইবাকে স্থাপন কৰা এই ৰাজবংশটোক দাস বংশ বুলি অভিহিত কৰা হয়।
৪। মহম্মদ-বিন-তোগলকক কিয় ‘জ্ঞানী মূৰ্খ’ বজা বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰঃ মহম্মদ-বিন-তোগলক এজন জ্ঞানী আৰু প্ৰজাহিতৈষী চুলতান আছিল আৰু তেওঁ বহুতো নতুন আঁচনি হাতত লৈছিল, যেনে—ৰাজধানী দিল্লীৰপৰা দৌলতাবাদলৈ স্থানান্তৰ কৰা আৰু তামৰ মুদ্ৰাৰ প্ৰচলন কৰা। কিন্তু বাস্তৱ পৰিকল্পনাৰ অভাৱত তেওঁৰ এই আঁচনিবোৰ বিফল হৈছিল আৰু ইয়াৰ ফলত প্ৰজাৰ ধন-জনৰ বহু ক্ষতি হৈছিল। জ্ঞানী হৈও তেওঁৰ সিদ্ধান্তবোৰ অবাস্তৱ হোৱা বাবে তেওঁক ‘জ্ঞানী মূৰ্খ’ বুলি কোৱা হয়।
৫। চুলতানসকলৰ প্ৰশাসন ব্যৱস্থা বিষয়ে এটি চমুটোকা লিখা।
উত্তৰঃ বৃহৎ অঞ্চল শাসন কৰিবলৈ চুলতানসকলৰ এক সু-সংহত প্ৰশাসন ব্যৱস্থা আছিল। চুলতান আছিল সৰ্বোচ্চ ক্ষমতাৰ গৰাকী আৰু তেওঁলোকৰ প্ৰশাসনৰ মূল ভেটি আছিল ইছলাম ধৰ্মীয় আইন। প্ৰশাসন ব্যৱস্থাটো ধৰ্ম আৰু ন্যায়, সামৰিক, ৰাজসভা আৰু ৰাজপ্ৰাসাদ আদি বিভিন্ন বিভাগত ভগোৱা হৈছিল; প্ৰতিটো বিভাগৰ একোজন বিষয়া আছিল। আটাইতকৈ উচ্চ পদবীৰ বিষয়া আছিল ৱাজিৰ, যাৰ দপ্তৰক ‘দিৱান-ই-ৱাজাৰত’ বোলা হৈছিল। চুলতানসকলে ক্ৰীতদাসৰ মাজৰপৰাও বিষয়া নিৰ্বাচন কৰিছিল।
অনুশীলনী – ২
১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া—
(ক) মোগল সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক বাবৰ কাৰ বংশধৰ আছিল?
উত্তৰঃ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক বাবৰ আছিল টাইমুৰৰ (তৈমুৰৰ) বংশধৰ। (পিতৃৰ ফালৰপৰা তেওঁ তৈমুৰ আৰু মাতৃৰ ফালৰপৰা চেংগিছ খানৰ বংশধৰ আছিল।)
(খ) মোগল সাম্ৰাজ্যৰ বিস্তৃতি ক’ৰপৰা ক’লৈ আছিল?
উত্তৰঃ ঔৰংগজেবৰ সময়ত মোগল সাম্ৰাজ্যৰ বিস্তৃতি পূৱে বংগ (বাংলা)ৰপৰা পশ্চিমে গুজৰাটলৈ আৰু উত্তৰে কাশ্মীৰৰপৰা দক্ষিণে কৰ্ণাটকলৈ বিয়পি আছিল।
(গ) ‘বাবৰনামা’ কি?
উত্তৰঃ ‘বাবৰনামা’ হ’ল সম্ৰাট বাবৰৰ আত্মজীৱনী। ইয়াত স্থাপত্য, কবিতা, ছবি অঁকা, গছ-বনৌষধি আদিৰ প্ৰতি বাবৰৰ আগ্ৰহ প্ৰতিফলিত হৈছে।
(ঘ) ‘হেমচন্দ্ৰ বিক্ৰমাদিত্য’ উপাধি কোনে গ্ৰহণ কৰিছিল?
উত্তৰঃ সুৰ বংশৰ দক্ষ সেনাপতি তথা মন্ত্ৰী হেমুৱে ‘হেমচন্দ্ৰ বিক্ৰমাদিত্য’ উপাধি গ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁ কিছুদিনৰ বাবে দিল্লীৰ সিংহাসন দখল কৰিছিল যদিও ১৫৫৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পানীপথৰ দ্বিতীয় যুদ্ধত মোগলৰ হাতত পৰাজিত হয়।
(ঙ) ‘চুল-হি-কুল’ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ ‘চুল-হি-কুল’ বুলিলে সম্ৰাট আকবৰে অৱলম্বন কৰা সকলোৰে সৈতে শান্তি তথা সহনশীলতাৰ নীতিক বুজায়। এই নীতিৰ দ্বাৰা আকবৰে সকলো ধৰ্মৰ প্ৰতি সমান আৰু উদাৰ মনোভাৱ প্ৰদৰ্শন কৰিছিল।
(চ) তাজমহল কোনে আৰু কাৰ স্মৃতিত নিৰ্মাণ কৰিছিল?
উত্তৰঃ মোগল বাদশ্বাহ শ্বাহজাহানে তেওঁৰ পত্নী মমতাজৰ স্মৃতিত আগ্ৰাত তাজমহল নিৰ্মাণ কৰিছিল।
(ছ) ঔৰংগজেবে সিংহাসনত অধিষ্ঠিত হৈ কি উপাধি গ্ৰহণ কৰিছিল?
উত্তৰঃ ঔৰংগজেবে ১৬৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দত সিংহাসনত অধিষ্ঠিত হৈ ‘আলমগীৰ’ উপাধি গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু প্ৰায় ৪৯ বছৰ শাসন কৰিছিল।
২। আকবৰে জ্ঞান অন্বেষণৰ বাবে কি কি কাৰ্যাৱলী হাতত লৈছিল?
উত্তৰঃ জ্ঞান অন্বেষণৰ প্ৰতি আকবৰৰ ধাউতি আছিল প্ৰবল। (ক) তেওঁ নিজে নিৰক্ষৰ আছিল যদিও পাৰ্চী আৰু ভাৰতীয় গ্ৰন্থবোৰৰ প্ৰতি তেওঁৰ দুৰ্বাৰ আকৰ্ষণ আছিল। (খ) তেওঁ নিজৰ ৰাজসভাত ভাৰতৰ পণ্ডিতসকলক স্থান দিছিল। (গ) মহাভাৰত, ৰামায়ণ, ভাগৱত গীতা আৰু পঞ্চতন্ত্ৰৰ দৰে সংস্কৃত ভাষাৰ গ্ৰন্থ তেওঁৰ পৃষ্ঠপোষকতাতে পাৰ্চী ভাষালৈ অনূদিত হৈছিল।
৩। জিজিয়া কৰ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ জিজিয়া কৰ হ’ল মুছলমান শাসকসকলে অ-মুছলমান প্ৰজাৰ ওপৰত আৰোপ কৰা এক প্ৰকাৰৰ কৰ। নিজৰ জীৱন আৰু সা-সম্পত্তিৰ সুৰক্ষাৰ বিনিময়ত অ-মুছলমান প্ৰজাই সম্ৰাটক এই কৰ প্ৰদান কৰিবলগীয়া হৈছিল। আকবৰে এই কৰ বিলোপ কৰিছিল যদিও পিছত ঔৰংগজেবে ইয়াক পুনৰ বহাইছিল।
৪। মনচবদাৰী ব্যৱস্থাৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ মনচবদাৰী ব্যৱস্থা আছিল মোগল শাসনৰ এক প্ৰধান বৈশিষ্ট্য। ‘মনচব’ এটা আৰবী শব্দ, যাৰ অৰ্থ হ’ল পদ বা স্থান। সামৰিক বাহিনী সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰিবলৈ এই প্ৰথা প্ৰচলন কৰা হৈছিল। মনচবদাৰসকলে সামৰিক আৰু অসামৰিক দুয়ো ক্ষেত্ৰতে কাম কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ পদ নিয়োগ ও পদোন্নতি সম্ৰাটে কৰিছিল—এই পদ বংশানুক্ৰমিক নাছিল। মনচবদাৰসকলৰ দৰমহা তেওঁলোকৰ পদমৰ্যাদা অনুসৰি দিয়া হৈছিল আৰু তেওঁলোকক এটা নিৰ্দিষ্ট এলেকা (জাগিৰ) দিয়া হৈছিল, যাৰপৰা তেওঁলোকে ভূমি ৰাজহ সংগ্ৰহ কৰিছিল। প্ৰতিজন মনচবদাৰৰ পদমৰ্যাদা ‘জাট’ আৰু ‘সৱাৰ’ নামৰ দুটা পদবীৰে বুজোৱা হৈছিল।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
বহুবৈকল্পিক প্ৰশ্ন (MCQ)
১। ভাৰতত চুলতানী শাসনৰ আৰম্ভণি কৰিছিল—
(ক) ইলতুৎমিছে (খ) কুতুবুদ্দিন আইবাকে (গ) আলাউদ্দিন খিলজিয়ে (ঘ) বাবৰে
উত্তৰঃ (খ) কুতুবুদ্দিন আইবাকে।
২। পানীপথৰ প্ৰথম যুদ্ধ কোন চনত হৈছিল?
(ক) ১৫২৬ খ্ৰীষ্টাব্দ (খ) ১৫৫৬ খ্ৰীষ্টাব্দ (গ) ১৬৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দ (ঘ) ১৭৫৭ খ্ৰীষ্টাব্দ
উত্তৰঃ (ক) ১৫২৬ খ্ৰীষ্টাব্দ।
৩। তাজমহল নিৰ্মাণ কৰিছিল কোন মোগল বাদশ্বাহে?
(ক) আকবৰে (খ) জাহাঙ্গীৰে (গ) শ্বাহজাহানে (ঘ) ঔৰংগজেবে
উত্তৰঃ (গ) শ্বাহজাহানে।
৪। ‘চুল-হি-কুল’ নীতি কোনে অৱলম্বন কৰিছিল?
(ক) বাবৰে (খ) আকবৰে (গ) ঔৰংগজেবে (ঘ) ইব্ৰাহীম লোডীয়ে
উত্তৰঃ (খ) আকবৰে।
৫। ‘মনচব’ শব্দৰ অৰ্থ কি?
(ক) ৰাজহ (খ) সৈন্য (গ) পদ বা স্থান (ঘ) মুদ্ৰা
উত্তৰঃ (গ) পদ বা স্থান।
খালী ঠাই পূৰ কৰা
১। ভাৰতত চুলতানী শাসন ______ খ্ৰীষ্টাব্দৰপৰা আৰম্ভ হৈছিল।
উত্তৰঃ ১২০৬।
২। মোগল সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আছিল ______।
উত্তৰঃ বাবৰ।
৩। চুলতানী প্ৰশাসনৰ আটাইতকৈ উচ্চ পদবীৰ বিষয়া আছিল ______।
উত্তৰঃ ৱাজিৰ।
৪। মোগল সাম্ৰাজ্যক শাসনৰ সুবিধাৰ বাবে ______ নামৰ প্ৰদেশত ভগোৱা হৈছিল।
উত্তৰঃ চুবা।
শুদ্ধ নে অশুদ্ধ
১। আলাউদ্দিন খিলজিয়ে দিল্লীত বজাৰ সংস্কাৰ কৰিছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
২। জিজিয়া কৰ আকবৰে পুনৰ বহাইছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। আকবৰে জিজিয়া কৰ বিলোপ কৰিছিল; ঔৰংগজেবে ইয়াক পুনৰ বহাইছিল।
৩। চিকন্দৰ লোডীয়ে দিল্লীৰপৰা আগ্ৰালৈ ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰিছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৪। চৰাইঘাটৰ যুদ্ধত মোগল সৈন্যই আহোম সৈন্যক পৰাস্ত কৰিছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। চৰাইঘাটৰ যুদ্ধত আহোম সৈন্যই মোগল সৈন্যক পৰাস্ত কৰিছিল।
চমু প্ৰশ্ন-উত্তৰ
১। মহম্মদ-বিন-তোগলকৰ দুটা মুদ্ৰা-সংস্কাৰৰ কথা লিখা।
উত্তৰঃ মহম্মদ-বিন-তোগলকে তামৰ মুদ্ৰাৰ প্ৰচলন কৰিছিল আৰু সেই তামৰ মুদ্ৰাক প্ৰচলিত সোণ আৰু ৰূপৰ মুদ্ৰাৰ সমমূল্যৰ বুলি ঘোষণা কৰিছিল। ফলত প্ৰজা বিমোৰত পৰিছিল আৰু কিছু দুষ্ট চক্ৰই নকল তামৰ মুদ্ৰা প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ধৰিছিল।
২। ভাৰতত ইউৰোপীয় বাণিজ্যিক কোম্পানীবোৰ কিয় আহিছিল আৰু সিহঁতৰ ভিতৰত কোনটো সৰ্বশক্তিশালী হৈ উঠিছিল?
উত্তৰঃ ১৭০৮ খ্ৰীষ্টৰ পাছত মোগল সাম্ৰাজ্য দুৰ্বল হৈ পৰাত পৰ্তুগাল, হলেণ্ড, ফ্ৰান্স আৰু ব্ৰিটেইন আদি ইউৰোপীয় দেশৰ কোম্পানীবোৰ বেহা-বেপাৰৰ বাবে ভাৰতলৈ আহিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ব্ৰিটেইনৰ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে ১৭৫৭ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পলাশীৰ যুদ্ধত বংগৰ নৱাব চিৰাজউদ্দৌলাক পৰাস্ত কৰি সৰ্বশক্তিশালী হৈ উঠিছিল আৰু ক্ৰমে সমগ্ৰ ভাৰতত শাসন বিস্তাৰ কৰিছিল।
৩। আকবৰৰ শাসনকালত ভাৰতলৈ অহা বিখ্যাত পৰিব্ৰাজক তৈমুৰৰ আক্ৰমণৰ কথা চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ তোগলক বংশৰ শাসনকালত, ১৩৯৮-৯৯ খ্ৰীষ্টাব্দত মধ্য এছিয়াৰ সমৰখণ্ডৰ শাসনকৰ্তা তৈমুৰে (টাইমুৰে) উত্তৰ-পশ্চিম ভাৰত আক্ৰমণ কৰিছিল। তেওঁ প্ৰচুৰ সা-সম্পত্তি আৰু ধন-সোণ আহৰণ কৰি উভতি গৈছিল।
শব্দাৰ্থ
| শব্দ | অৰ্থ |
|---|---|
| চুলতান | মধ্যযুগত দিল্লী শাসন কৰা তুৰ্কী-আফগান ৰজা (Sultan) |
| চুলতানী শাসন | ১২০৬–১৫২৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ দিল্লীৰ চুলতানসকলৰ শাসন (Sultanate) |
| বাদশ্বাহ | মোগল সাম্ৰাজ্যৰ সম্ৰাটৰ উপাধি (Emperor) |
| ৱাজিৰ | চুলতানী প্ৰশাসনৰ আটাইতকৈ উচ্চ পদবীৰ বিষয়া (Wazir) |
| জিজিয়া কৰ | অ-মুছলমান প্ৰজাৰ ওপৰত আৰোপ কৰা কৰ (Jizya) |
| চুল-হি-কুল | আকবৰৰ সকলোৰে সৈতে শান্তি আৰু সহনশীলতাৰ নীতি (Sulh-i-kul) |
| মনচব | পদ বা স্থান বুজোৱা আৰবী শব্দ (Rank/Post) |
| মনচবদাৰ | মোগল সেনা-প্ৰশাসনৰ পদমৰ্যাদাধাৰী বিষয়া (Mansabdar) |
| জাগিৰ | মনচবদাৰক ৰাজহ সংগ্ৰহৰ বাবে দিয়া ভূমি (Jagir) |
| চুবা | মোগল সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ (Province) |
| চুবেদাৰ | চুবাৰ (প্ৰদেশৰ) মুৰব্বী (Provincial governor) |
| দাতব্য | মূল্য অবিহনে দিয়া (Charitable) |
| আগ্ৰাসন | আন ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰি দখল কৰাৰ ইচ্ছা (Aggression) |
| অসহিষ্ণুতা | সহ্য কৰিব নোৱাৰা গুণ (Intolerance) |