দক্ষিণ আফ্ৰিকা — প্ৰশ্ন উত্তৰ
HSLC Guru লৈ আপোনাক স্বাগতম। এই পৃষ্ঠাত আমি ASSEB (অসম ৰাজ্যিক বিদ্যালয় শিক্ষা পৰিষদ)ৰ সপ্তম শ্ৰেণীৰ সমাজ বিজ্ঞান (Social Science) কিতাপৰ চতুৰ্থ অধ্যায় “দক্ষিণ আফ্ৰিকা”ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্ন-উত্তৰ (অনুশীলনী), অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন, সাৰাংশ আৰু শব্দাৰ্থ সহজ অসমীয়াত আগবঢ়ালোঁ। পৰীক্ষাত ভাল নম্বৰ পাবলৈ এই সমাধানসমূহ মনোযোগেৰে অধ্যয়ন কৰক।
সাৰাংশ: দক্ষিণ আফ্ৰিকা আফ্ৰিকা মহাদেশৰ একেবাৰে দক্ষিণ প্ৰান্তত অৱস্থিত এখন চহকী দেশ। ইয়াৰ মাটিকালি প্ৰায় ১২.১৯ লাখ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। দেশখনৰ উত্তৰে নামিবিয়া, বতচোৱানা আৰু জিম্বাবৱে, পূৱে মোজাম্বিক আৰু এস্বাটিনি, দক্ষিণে ভাৰত মহাসাগৰ আৰু পশ্চিমে আটলাণ্টিক মহাসাগৰ আছে। লেছ’থ’ (Lesotho) নামৰ ক্ষুদ্ৰ দেশ এখন সম্পূৰ্ণৰূপে দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ ভিতৰতে সোমাই আছে।
দেশখনৰ মাজভাগত ১,২০০–১,৮০০ মিটাৰ উচ্চতাৰ হাইভেল্ড (Highveld) মালভূমি আছে, যাক চৌদিশে ড্ৰাকেন্সবাৰ্গ (Drakensberg) পৰ্বতমালাই আৱৰি আছে। দক্ষিণ-পশ্চিমে গ্ৰেট-কাৰু আৰু লিটল কাৰু নামৰ মৰুপ্ৰায় অঞ্চল আছে। অৰেঞ্জ (Orange) ইয়াৰ প্ৰধান নদী (দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২,২০০ কিলোমিটাৰ) আৰু ভাল (Vaal) ইয়াৰ প্ৰধান উপনদী। জলবায়ু প্ৰধানকৈ উপক্ৰান্তীয় নাতিশীতোষ্ণ; দক্ষিণ-পশ্চিমে ভূমধ্যসাগৰীয়। বাৰ্ষিক গড় বৃষ্টিপাত প্ৰায় ৫০ ছেণ্টিমিটাৰ। ‘Big Five’—সিংহ, বাঘ, হাতী, গঁড় আৰু মহ—ইয়াৰ প্ৰধান বন্যপ্ৰাণী আৰু দেশখনত মুঠতে ১৯ খন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আছে (ক্ৰুগাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান অন্যতম)।
জনসংখ্যাৰ ফালৰপৰা দক্ষিণ আফ্ৰিকা আফ্ৰিকা মহাদেশৰ ষষ্ঠ জনবহুল দেশ; ২০২৫ চনত ইয়াৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ৬৫ নিযুত (৬৫ মিলিয়ন)। জোহানেছবাৰ্গ (‘সোণৰ নগৰ’), কেপ টাউন আৰু ডাৰবান ইয়াৰ প্ৰধান নগৰ। জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৮২ শতাংশ আফ্ৰিকীয় কৃষ্ণাংগ আৰু প্ৰায় ৮৫ শতাংশ লোক খ্ৰীষ্টান ধৰ্মাৱলম্বী। খনিজ সম্পদ (সোণ, হীৰা, প্লেটিনাম, লো-আকৰ) আৰু আধুনিক উদ্যোগৰ বাবে ই আফ্ৰিকাৰ অন্যতম চহকী দেশ, যদিও নিৰুদ্যোগ আৰু দৰিদ্ৰতা এতিয়াও ইয়াৰ প্ৰধান সমস্যা।
দক্ষিণ আফ্ৰিকাক আধুনিক মানৱৰ প্ৰথম বাসস্থান বুলি জনা যায়; খোছান (Khoisan), খোইখোই (Khoekhoe) আৰু চান (San) ইয়াৰ খিলঞ্জীয়া অধিবাসী। ১৬৫২ খ্ৰীষ্টাব্দত ওলন্দাজসকলে (Dutch) কেপ টাউনত বসতি স্থাপন কৰে আৰু ১৭৯৫ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছসকলে কেপ টাউন দখল কৰে। সংখ্যালঘু শ্বেতাংগ চৰকাৰে প্ৰৱৰ্তন কৰা বৰ্ণবৈষম্যমূলক ‘আপাৰ্টহাইট’ (Apartheid) নীতিৰ বিৰুদ্ধে নেলছন মেণ্ডেলাৰ নেতৃত্বত আফ্ৰিকান নেশ্যনেল কংগ্ৰেছে আন্দোলন চলায়, আৰু ১৯৯৪ খ্ৰীষ্টাব্দত সকলো বৰ্ণৰ লোকৰ অংশগ্ৰহণেৰে দক্ষিণ আফ্ৰিকাত নতুন চৰকাৰ গঠিত হয়।
Summary: This chapter is a regional study of South Africa, a country at the southern tip of Africa with an area of about 12.19 lakh square kilometres. Its central Highveld plateau (1,200–1,800 m) is ringed by the Drakensberg mountains, while the Great and Little Karoo lie to the south-west; the Orange is its main river and its climate is largely sub-tropical and temperate. Rich in wildlife (the ‘Big Five’ and 19 national parks), it is Africa’s sixth most populous country, highly urbanised around Johannesburg (the ‘City of Gold’), Cape Town and Durban, and one of the continent’s wealthiest economies thanks to gold, diamonds, platinum and modern industry. Historically the Khoisan were its earliest people; the Dutch settled Cape Town in 1652 and the British seized it in 1795, and the racist apartheid system was ended through the anti-apartheid movement led by Nelson Mandela, resulting in a multi-racial government in 1994.
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
অনুশীলনী – ১
১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া—
(ক) দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ মাটিকালি কিমান?
উত্তৰঃ দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ মাটিকালি প্ৰায় ১২.১৯ লাখ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (১২,১৯,০৯০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ)।
(খ) হাইভেল্ড মালভূমিখনৰ চৌদিশে কোনখন পৰ্বতমালাই আৱৰি আছে?
উত্তৰঃ হাইভেল্ড মালভূমিখনৰ চৌদিশে ড্ৰাকেন্সবাৰ্গ (Drakensberg) পৰ্বতমালাই আৱৰি আছে।
(গ) ‘Big Five’ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ পাঁচটা প্ৰধান বৃহৎ বন্যপ্ৰাণী—সিংহ (lion), বাঘ (leopard), হাতী (elephant), গঁড় (rhinoceros) আৰু মহ (African buffalo)—ক একেলগে ‘Big Five’ বোলা হয়।
২। জোহানেছবাৰ্গক কিয় ‘সোণৰ নগৰ’ বুলি জনা যায়?
উত্তৰঃ জোহানেছবাৰ্গ নগৰখন পৃথিৱীৰ অন্যতম বৃহৎ সোণৰ খনি অঞ্চলৰ ওপৰত গঢ়ি উঠিছে। ১৮৮৬ খ্ৰীষ্টাব্দত এই ঠাইত সোণ পোৱাৰ পিছত সোণৰ খনিক কেন্দ্ৰ কৰি নগৰখন গঢ়ি উঠে। এই কাৰণে ইয়াক ‘সোণৰ নগৰ’ (City of Gold) বুলি জনা যায়।
৩। দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ বিষয়ে এটি টোকা প্ৰস্তুত কৰা (প্ৰয়োজনত ফটো সংলগ্ন কৰিবা)।
উত্তৰঃ দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ বৈচিত্ৰপূৰ্ণ। দেশখনৰ মাজভাগত ১,২০০–১,৮০০ মিটাৰ উচ্চতাৰ হাইভেল্ড নামৰ মালভূমি আছে, যাক চৌদিশে ড্ৰাকেন্সবাৰ্গ পৰ্বতমালাই আৱৰি আছে। দক্ষিণ-পশ্চিমে গ্ৰেট-কাৰু আৰু লিটল কাৰু নামৰ দুটা মৰুপ্ৰায় অঞ্চল আছে। দেশখনৰ পূৱ, দক্ষিণ আৰু পশ্চিম প্ৰান্তত প্ৰায় ২,৭৯৮ কিলোমিটাৰ দীঘল ঠেক উপকূল অঞ্চল আছে, য’ত থকা সৈকতবোৰে বহুতো পৰ্যটক আকৰ্ষণ কৰে। ইয়াৰ প্ৰধান নদী অৰেঞ্জ (দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২,২০০ কিলোমিটাৰ) আৰু প্ৰধান উপনদী ভাল। জলবায়ু প্ৰধানকৈ উপক্ৰান্তীয় নাতিশীতোষ্ণ, দক্ষিণ-পশ্চিমে ভূমধ্যসাগৰীয়; বাৰ্ষিক গড় বৃষ্টিপাত প্ৰায় ৫০ ছেণ্টিমিটাৰ। উদ্ভিদ আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ ক্ষেত্ৰত ই চহকী—‘Big Five’ (সিংহ, বাঘ, হাতী, গঁড় আৰু মহ) আৰু প্ৰায় ৮৫০ প্ৰজাতিৰ চৰাইৰ লগতে ১৯ খন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (ক্ৰুগাৰ অন্যতম) ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক ঐশ্বৰ্য।
অনুশীলনী – ২
১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া—
(ক) দক্ষিণ আফ্ৰিকাত বৰ্ণবৈষম্য বিৰোধী আন্দোলনক কোনে নেতৃত্ব দিছিল?
উত্তৰঃ দক্ষিণ আফ্ৰিকাত বৰ্ণবৈষম্য (আপাৰ্টহাইট) বিৰোধী আন্দোলনক নেলছন মেণ্ডেলাই নেতৃত্ব দিছিল।
(খ) ওলন্দাজসকলে কেতিয়া কেপ টাউন চহৰত বসতি স্থাপন কৰিছিল?
উত্তৰঃ ওলন্দাজসকলে ১৬৫২ খ্ৰীষ্টাব্দত কেপ টাউন (Cape Town) চহৰত বসতি স্থাপন কৰিছিল।
(গ) আফ্ৰিকান নেশ্যনেল কংগ্ৰেছ কি?
উত্তৰঃ আফ্ৰিকান নেশ্যনেল কংগ্ৰেছ (African National Congress) হৈছে দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ কৃষ্ণাংগ লোকসকলৰ এটা ৰাজনৈতিক দল, যিয়ে বৰ্ণবৈষম্য (আপাৰ্টহাইট) নীতিৰ বিৰুদ্ধে আন্দোলন গঢ়ি তুলিছিল। নেলছন মেণ্ডেলা এই দলৰ অন্যতম নেতা আছিল।
২। দক্ষিণ আফ্ৰিকাত বৰ্ণবৈষম্য বিৰোধী আন্দোলন কিয় গঢ়ি উঠিছিল?
উত্তৰঃ দক্ষিণ আফ্ৰিকাত শ্বেতাংগ লোক সংখ্যালঘু হ’লেও সম্পূৰ্ণ ৰাজনৈতিক ক্ষমতা তেওঁলোকৰ হাতত আছিল। শ্বেতাংগ চৰকাৰে বৰ্ণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বৈষম্যমূলক আইন (Pass laws) প্ৰণয়ন কৰিছিল, যাৰ দ্বাৰা কৃষ্ণাংগসকলক শ্বেতাংগ লোকৰপৰা পৃথকীয়া কৰি ৰখা হৈছিল আৰু তেওঁলোকে সমাজত সমান অধিকাৰ নাপাইছিল। এনে বৰ্ণবৈষম্য আৰু শ্বেতাংগ আধিপত্যৰ বিৰুদ্ধে কৃষ্ণাংগসকলে প্ৰতিবাদ কৰিবলৈ ধৰে, আৰু এইদৰেই দক্ষিণ আফ্ৰিকাত বৰ্ণবৈষম্য বিৰোধী আন্দোলন গঢ়ি উঠিছিল।
৩। নেলছন মেণ্ডেলাৰ বিষয়ে এটি চমু টোকা লিখা।
উত্তৰঃ নেলছন মেণ্ডেলা আছিল আফ্ৰিকান নেশ্যনেল কংগ্ৰেছৰ অন্যতম নেতা আৰু দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ বৰ্ণবৈষম্য (আপাৰ্টহাইট) বিৰোধী আন্দোলনৰ প্ৰধান নেতা। বৰ্ণবাদৰ বিৰুদ্ধে সংগ্ৰাম কৰাৰ বাবে ১৯৬২ খ্ৰীষ্টাব্দত চৰকাৰে তেওঁক গ্ৰেপ্তাৰ কৰি যাৱজ্জীৱন কাৰাদণ্ড বিহিছিল। প্ৰায় ২৭ বছৰ কাৰাগাৰত থকাৰ পিছত প্ৰচণ্ড প্ৰতিবাদৰ ফলত ১৯৯০ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰীত তেওঁ কাৰামুক্ত হয়। ইয়াৰ পিছত তেওঁ শ্বেতাংগ চৰকাৰৰ সৈতে শান্তি আলোচনাত অংশ লয়, আৰু ১৯৯৪ খ্ৰীষ্টাব্দত সকলো বৰ্ণৰ অংশগ্ৰহণেৰে অনুষ্ঠিত নিৰ্বাচনৰ পিছত তেওঁ দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ প্ৰথম কৃষ্ণাংগ ৰাষ্ট্ৰপতি হয়।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
বহুবৈকল্পিক প্ৰশ্ন (MCQ)
১। দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ প্ৰধান নদীখনৰ নাম কি?
(ক) ভাল (খ) অৰেঞ্জ (গ) লিম্পপ’ (ঘ) টুগেল
উত্তৰঃ (খ) অৰেঞ্জ।
২। দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ মাজভাগত থকা মালভূমিখনৰ নাম—
(ক) হাইভেল্ড (খ) কাৰু (গ) ড্ৰাকেন্সবাৰ্গ (ঘ) গ’টেং
উত্তৰঃ (ক) হাইভেল্ড।
৩। ‘সোণৰ নগৰ’ বুলি কোন নগৰক জনা যায়?
(ক) কেপ টাউন (খ) ডাৰবান (গ) জোহানেছবাৰ্গ (ঘ) প্ৰিটোৰিয়া
উত্তৰঃ (গ) জোহানেছবাৰ্গ।
৪। ওলন্দাজসকলে কেপ টাউনত বসতি স্থাপন কৰিছিল—
(ক) ১৬৫২ চনত (খ) ১৭৯৫ চনত (গ) ১৮৮৬ চনত (ঘ) ১৯৯৪ চনত
উত্তৰঃ (ক) ১৬৫২ চনত।
খালী ঠাই পূৰ কৰা
১। দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ ভিতৰতে সোমাই থকা ক্ষুদ্ৰ দেশখনৰ নাম ______।
উত্তৰঃ লেছ’থ’ (Lesotho)।
২। দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ সৰ্ববৃহৎ নগৰ হৈছে ______।
উত্তৰঃ জোহানেছবাৰ্গ।
৩। বৰ্ণবৈষম্য নীতিক আফ্ৰিকৰ ভাষাত ______ বোলা হয়।
উত্তৰঃ আপাৰ্টহাইট (Apartheid)।
৪। দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ জলবায়ু প্ৰধানকৈ ______।
উত্তৰঃ উপক্ৰান্তীয় নাতিশীতোষ্ণ।
শুদ্ধ নে অশুদ্ধ
১। কেপ টাউন দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ এখন বন্দৰ-নগৰ।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
২। দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ প্ৰধান ধৰ্ম ইছলাম।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ প্ৰায় ৮৫ শতাংশ লোক খ্ৰীষ্টান ধৰ্মাৱলম্বী।
৩। ব্ৰিটিছসকলে ১৭৯৫ খ্ৰীষ্টাব্দত কেপ টাউন দখল কৰিছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৪। ড্ৰাকেন্সবাৰ্গ দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ এখন নদী।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। ড্ৰাকেন্সবাৰ্গ এখন পৰ্বতমালা।
চমু প্ৰশ্ন-উত্তৰ
১। দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ তিনিখন প্ৰধান নগৰৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ জোহানেছবাৰ্গ, কেপ টাউন আৰু ডাৰবান।
২। দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ খিলঞ্জীয়া অধিবাসীসকল কোন কোন?
উত্তৰঃ খোছান (Khoisan), খোইখোই (Khoekhoe) আৰু চান (San)।
৩। দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ প্ৰধান খনিজ সম্পদ কি কি?
উত্তৰঃ সোণ, হীৰা, লো-আকৰ, প্লেটিনাম আৰু ক্ৰমিয়াম দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ প্ৰধান খনিজ সম্পদ।
৪। লেছ’থ’ৰ বিশেষত্ব কি?
উত্তৰঃ লেছ’থ’ প্ৰায় ৩০,০০০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ মাটিকালিৰ এখন ক্ষুদ্ৰ দেশ, যি সম্পূৰ্ণৰূপে দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ ভিতৰতে সোমাই আছে।
শব্দাৰ্থ
| শব্দ | অৰ্থ |
|---|---|
| হাইভেল্ড | দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ মাজভাগৰ উচ্চ মালভূমি (Highveld) |
| ড্ৰাকেন্সবাৰ্গ | হাইভেল্ডক আৱৰি থকা পৰ্বতমালা (Drakensberg) |
| কাৰু | দক্ষিণ-পশ্চিমৰ মৰুপ্ৰায় অঞ্চল (Karoo) |
| অৰেঞ্জ | দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ প্ৰধান নদী (Orange River) |
| Big Five | সিংহ, বাঘ, হাতী, গঁড় আৰু মহ—পাঁচটা প্ৰধান বন্যপ্ৰাণী |
| গ’টেং | দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ সৰ্বাধিক জনবহুল প্ৰদেশ (Gauteng) |
| সোণৰ নগৰ | জোহানেছবাৰ্গৰ উপনাম (City of Gold) |
| বন্দৰ-নগৰ | সাগৰীয় বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ নগৰ (Port city) |
| খিলঞ্জীয়া অধিবাসী | কোনো ঠাইৰ মূল বা আদি বাসিন্দা (Indigenous people) |
| ওলন্দাজ | নেদাৰলেণ্ডৰ ডাচ (Dutch) লোক |
| বোৱৰ | দক্ষিণ আফ্ৰিকাত থিতাপি লোৱা ওলন্দাজসকলৰ বংশধৰ (Boer) |
| আপাৰ্টহাইট | বৰ্ণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰা বৈষম্যমূলক নীতি (Apartheid) |
| আফ্ৰিকান নেশ্যনেল কংগ্ৰেছ | কৃষ্ণাংগসকলৰ ৰাজনৈতিক দল (African National Congress) |
| নিযুত | দহ লাখ (Million) |