ভাৰতৰ কৃষি আৰু উদ্যোগ — প্ৰশ্ন উত্তৰ
HSLC Guru লৈ আপোনাক স্বাগতম। এই পৃষ্ঠাত আমি ASSEB (অসম ৰাজ্যিক বিদ্যালয় শিক্ষা পৰিষদ)ৰ সপ্তম শ্ৰেণীৰ সমাজ বিজ্ঞানৰ তৃতীয় অধ্যায় “ভাৰতৰ কৃষি আৰু উদ্যোগ”ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্ন-উত্তৰ (অনুশীলনী ১, ২ আৰু ৩), অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন, সাৰাংশ আৰু শব্দাৰ্থ সহজ অসমীয়াত আগবঢ়ালোঁ। পৰীক্ষাত ভাল নম্বৰ পাবলৈ এই সমাধানসমূহ মনোযোগেৰে অধ্যয়ন কৰক।
সাৰাংশ: ভাৰত এখন কৃষিপ্ৰধান দেশ। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি দেশৰ প্ৰায় ৪৬.৬ শতাংশ লোক প্ৰত্যক্ষভাৱে কৃষিৰ লগত জড়িত। সেয়েহে কৃষিক ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ মূল ভেঁটি বুলি কোৱা হয়। ভাৰতত মুখ্যতঃ তিনিটা কৃষি ঋতু আছে—খাৰিফ (গ্ৰীষ্মকাল, জুন-ছেপ্তেম্বৰ), ৰবী (শীতকাল, অক্টোবৰ-মাৰ্চ) আৰু জায়দ (এপ্ৰিল-জুন)।
মাটি, জলবায়ু আৰু ভূ-প্ৰকৃতিৰ ভিন্নতাৰ বাবে ভাৰতত বিভিন্ন কৃষি পদ্ধতি প্ৰচলিত—স্থানান্তৰিত কৃষি (ঝুম খেতি), বেৰিকা কৃষি, গহন বা নিবিড় কৃষি, মিশ্ৰ কৃষি, বোপন কৃষি, উদ্যান কৃষি আৰু ট্ৰাক ফাৰ্মিং। শস্যৰ ধৰণ অনুসৰি দেশখনক সাতটা কৃষি বলয়ত ভগোৱা হৈছে—ধান-মৰাপাট-চাহ বলয়, ঘেঁহু আৰু কুঁহিয়াৰ বলয়, মিলেট আৰু তেলবন্তি শস্য বলয়, মাকৈ বলয়, কপাহ বলয়, মচলাজাতীয় আৰু বোপন শস্যৰ বলয় আৰু ফল-মূল আৰু শাক-পাচলি বলয়। আধুনিক প্ৰযুক্তিৰে উৎপাদন বঢ়োৱা সেউজ বিপ্লৱে ভাৰতৰ খাদ্য সমস্যা দূৰ কৰাত সহায় কৰিছিল।
প্ৰকৃতিৰ পৰা পোৱা কেঁচামালক যন্ত্ৰ-প্ৰযুক্তিৰ সহায়ত মানুহৰ ব্যৱহাৰ-উপযোগী সামগ্ৰীলৈ প্ৰস্তুত কৰা কেন্দ্ৰকে উদ্যোগ বোলে। উদ্যোগৰ কেঁচামাল আহে খনিজ পদাৰ্থ, বনজ সম্পদ আৰু কৃষিজাত সম্পদৰ পৰা। আকাৰ, কেঁচামাল, উৎপাদন আৰু মালিকীস্বৰ ভিত্তিত উদ্যোগবোৰক কুটীৰ শিল্প উদ্যোগ, ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ আৰু বৃহৎ উদ্যোগ এই তিনিটা ভাগত ভগোৱা হয়।
১৯০৭ খ্ৰীষ্টাব্দত জামছেদপুৰত ভাৰতৰ প্ৰথমটো লো-তীখা কেন্দ্ৰ স্থাপনৰ লগে লগে দেশত ঔদ্যোগিক বিকাশ আৰম্ভ হয়। ভাৰতৰ প্ৰধান শিল্প অঞ্চলবোৰ হ’ল—হুগলী, ছোটানাগপুৰ (ভাৰতৰ ‘ৰুৰ’), মুম্বাই-পুনে, আহমেদাবাদ-চুৰাট, মাদুৰাই-কইম্বাটোৰ-বেংগালোৰ, গুৰুগ্ৰাম-দিল্লী-মিৰাট আৰু কোলাম-থিৰুৱনন্তপুৰম শিল্প অঞ্চল।
Summary: This chapter deals with the agriculture and industry of India. India is an agricultural country where about 46.6 per cent of the people depend directly on farming, so agriculture is called the backbone of the Indian economy. The three crop seasons are kharif, rabi and jayad, and farming types include shifting (jhum), terrace, intensive, composite, plantation, horticulture and truck farming. India is divided into seven agricultural belts. Industry converts raw materials from minerals, forests and farms into useful goods and is classified into cottage, small and large industries. India’s first iron and steel plant was set up at Jamshedpur in 1907, and major industrial regions include Hooghly, Chota Nagpur (the ‘Ruhr of India’), Mumbai-Pune, Ahmedabad-Surat, Madurai-Coimbatore-Bengaluru and Delhi.
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
অনুশীলনী – ১
১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া—
(ক) ভাৰতৰ কৃষি ঋতু কেইটা আৰু কি কি?
উত্তৰঃ ভাৰতত মুখ্যতঃ তিনিটা কৃষি ঋতু আছে—খাৰিফ (গ্ৰীষ্মকাল), ৰবী (শীতকাল) আৰু জায়দ।
(খ) ভাৰতৰ কোন কোন ৰাজ্যত কি কি বোপন শস্যৰ খেতি কৰা হয়?
উত্তৰঃ অসম আৰু পশ্চিমবংগৰ অঞ্চলত চাহৰ বোপন খেতি হয়; কেৰালা, তামিলনাডু, কৰ্ণাটক আৰু অন্ধ্ৰপ্ৰদেশত কফি, ৰবৰ, নাৰিকল আৰু মচলাৰ খেতি হয়; ওড়িশাতো বোপন কৃষি কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰি কুঁহিয়াৰ, কল আৰু আনাৰসো বোপন কৃষিৰ শস্য।
(গ) ঝুম খেতি কাক বোলে?
উত্তৰঃ হাবি-বননি কাটি-জ্বলাই পৰিষ্কাৰ কৰা মাটিত দুই-তিনি বছৰ খেতি কৰি, মাটিৰ উৰ্বৰতা কমি গ’লে আন এডোখৰ ঠাইলৈ গৈ পুনৰ সেইদৰে খেতি কৰা স্থানান্তৰিত কৃষি (Slash and Burn)কে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলবোৰত ঝুম খেতি বোলে।
(ঘ) মিশ্ৰ কৃষি বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ যি কৃষি পদ্ধতিত একেখন মাটিত শস্যৰ খেতিৰ লগতে পশুপালনো একেলগে কৰা হয়, তাক মিশ্ৰ কৃষি বোলে। ইয়াত খেতিৰ লগতে গৰু-ম’হ, ছাগলী আদি পালন কৰা হয় আৰু পশুৰ মল-মূত্ৰ সাৰ হিচাপে খেতিত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এনে পদ্ধতিত গোটেই বছৰ মাটি একেলগে ব্যৱহাৰ হোৱা বাবে কৃষকৰ আয় অধিক হয়।
(ঙ) ট্ৰাক ফাৰ্মিং কি? এই পদ্ধতিৰ কৃষিত সাধাৰণতে কিহৰ খেতি কৰা হয়?
উত্তৰঃ নগৰ বা চহৰৰ চাৰিওকাষৰ অঞ্চলত বজাৰত বিক্ৰীৰ বাবে শাক-পাচলি খেতি কৰি ট্ৰাকযোগে সোনকালে বজাৰলৈ পঠিওৱা পদ্ধতিকে ট্ৰাক ফাৰ্মিং বোলে। এই পদ্ধতিৰ কৃষিত সাধাৰণতে সহজে নষ্ট হোৱা শাক-পাচলি আৰু তৰিতৰকাৰীৰ (যেনে—কবি, বিলাহী, বেঙেনা আদি) খেতি কৰা হয়।
২। কৃষিক কিয় ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ মূল ভেঁটি বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰঃ ভাৰত এখন কৃষিপ্ৰধান দেশ। দেশৰ প্ৰায় ৪৬.৬ শতাংশ লোক প্ৰত্যক্ষভাৱে কৃষিৰ লগত জড়িত আৰু কৃষিয়ে কোটি কোটি লোকক জীৱিকা আৰু খাদ্য যোগায়। উদ্যোগবোৰেও কৃষিৰ পৰা কেঁচামাল লাভ কৰে আৰু দেশৰ অৰ্থনীতিৰ বহু অংশ কৃষিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। সেয়েহে কৃষিক ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ মূল ভেঁটি বুলি কোৱা হয়।
৩। আমাৰ দেশত কৃষি ঋতু কেইটা আৰু কি কি শস্য খেতি কৰা হয় উদাহৰণসহ লিখা।
উত্তৰঃ আমাৰ দেশত মুখ্যতঃ তিনিটা কৃষি ঋতু আছে—
(ক) খাৰিফ (গ্ৰীষ্মকাল, জুন-ছেপ্তেম্বৰ): ধান, কপাহ, মৰাপাট, বজৰা, ৰাগি, জোৱাৰ আদি।
(খ) ৰবী (শীতকাল, অক্টোবৰ-মাৰ্চ): ঘেঁহু, মাহজাতীয় শস্য, সৰিয়হ, বাদাম, লাইশাক, পালেংশাক, গাজৰ আদি।
(গ) জায়দ (এপ্ৰিল-জুন): তিয়ঁহ, তৰমুজ, পশুখাদ্য, ধান, জিকা, লেচেৰা আদি।
৪। ভাৰতত প্ৰচলিত কৃষি পদ্ধতিবোৰৰ বিষয়ে এটা টোকা প্ৰস্তুত কৰা।
উত্তৰঃ মাটি, জলবায়ু আৰু ভূ-প্ৰকৃতিৰ ভিন্নতাৰ বাবে ভাৰতত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ কৃষি পদ্ধতি প্ৰচলিত। মুখ্য পদ্ধতিবোৰ হ’ল—(১) স্থানান্তৰিত কৃষি (Shifting Cultivation): হাবি কাটি-জ্বলাই কৰা খেতি, উত্তৰ-পূব ভাৰতত ইয়াক ঝুম খেতি বোলা হয়। (২) বেৰিকা কৃষি (Terrace Cultivation): পাহাৰৰ ঢাল খলপ খলপকৈ কাটি কৰা খেতি। (৩) গহন বা নিবিড় কৃষি (Intensive Cultivation): কম মাটিত অধিক শ্ৰম আৰু সাৰ দি বেছি উৎপাদন কৰা খেতি। (৪) মিশ্ৰ কৃষি (Composite Farming): শস্য খেতিৰ লগতে পশুপালন। (৫) বোপন কৃষি (Plantation Agriculture): বৃহৎ অঞ্চলত একেবিধ শস্যৰ খেতি, যেনে—চাহ, কফি, ৰবৰ। (৬) উদ্যান কৃষি (Horticulture): ফল-মূল, শাক-পাচলি আৰু ফুলৰ খেতি। (৭) ট্ৰাক ফাৰ্মিং (Truck Farming): নগৰৰ ওচৰত বজাৰৰ বাবে শাক-পাচলিৰ খেতি।
অনুশীলনী – ২
১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া—
(ক) ঘেঁহু আৰু কুঁহিয়াৰৰ খেতি ভাৰতত কোন কোন ৰাজ্যত কৰা হয়?
উত্তৰঃ ঘেঁহু আৰু কুঁহিয়াৰৰ খেতি মুখ্যতঃ পঞ্জাব, হাৰিয়ানা, উত্তৰ প্ৰদেশ, বিহাৰ আৰু গংগা-যমুনা উপত্যকাৰ পলসুৱা মাটিৰ অঞ্চলবোৰত (ঘেঁহু-কুঁহিয়াৰ বলয়ত) কৰা হয়।
(খ) তেলবন্তি শস্য দুবিধৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ সৰিয়হ আৰু বাদাম (ইয়াৰ উপৰি তিল, সূৰ্যমুখী আদিও তেলবন্তি শস্য)।
(গ) বৃষ্টিছায়া অঞ্চল কাক বোলে?
উত্তৰঃ জলীয় বাষ্প কঢ়িয়াই অনা বায়ু পৰ্বতৰ প্ৰতিহত ঢালত (Windward) বাধা পাই ওপৰলৈ উঠি বৰষুণ দিয়ে; পৰ্বত পাৰ হৈ অনুবাত ঢালত (Leeward) নামি অহা বায়ুত জলীয় বাষ্প কম থাকে বাবে সেই অংশত বৰষুণ কম হয়। পৰ্বতৰ এনে অনুবাত ঢালৰ কম বৰষুণ পোৱা শুকান অঞ্চলকে বৃষ্টিছায়া অঞ্চল (Rain shadow) বোলে।
(ঘ) ভাৰতত কোনটো অঞ্চল কপাহ খেতিৰ বাবে বিখ্যাত?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ দাক্ষিণাত্য মালভূমিৰ উত্তৰ-পশ্চিম অঞ্চল (মহাৰাষ্ট্ৰ আদিৰ ক’লা মাটিৰ অঞ্চল) কপাহ খেতিৰ বাবে বিখ্যাত। এই অঞ্চলৰ ক’লা মাটি কপাহ খেতিৰ বাবে অতি উপযোগী।
(ঙ) দুবিধ মচলাজাতীয় শস্যৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ইলাচি (এলাচি) আৰু জালুক (গোলমৰিচ) দুবিধ মচলাজাতীয় শস্য।
(চ) সেউজ বিপ্লৱ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ পৰম্পৰাগত কৃষি পদ্ধতিৰ সলনি আধুনিক প্ৰযুক্তিৰ প্ৰয়োগেৰে কৃষি উৎপাদন বৃদ্ধি কৰা আন্দোলনকে সেউজ বিপ্লৱ বোলে। উচ্চফলনক্ষম শস্যৰ বীজ, ৰাসায়নিক সাৰৰ পৰিমিত ব্যৱহাৰ, কীটনাশক প্ৰয়োগ আৰু নিয়ন্ত্ৰিত জলসিঞ্চনৰ দ্বাৰা ঘেঁহু আৰু ধানৰ উৎপাদন বঢ়োৱা হৈছিল। ১৯৬১ খ্ৰীষ্টাব্দত ড’ এম. এছ. স্বামীনাথনে ইয়াৰ নেতৃত্ব দিছিল আৰু পঞ্জাব ও হাৰিয়ানা ইয়াৰ প্ৰথম কেন্দ্ৰ আছিল।
২। কৃষি বলয় বা অঞ্চল বুলিলে কি বুজা? ভাৰতত কেইটা কৃষি বলয় আছে, প্ৰতিটোৰে নাম লিখা।
উত্তৰঃ একে ধৰণৰ জলবায়ু, মাটি আৰু ভূ-প্ৰকৃতিৰ বাবে যি অঞ্চলত এবিধ বা একেধৰণৰ শস্যৰ খেতি প্ৰধানকৈ হয়, সেই অঞ্চলকে কৃষি বলয় বা অঞ্চল বোলে। ভাৰতত মুখ্যতঃ সাতটা কৃষি বলয় আছে—(১) ধান-মৰাপাট-চাহ বলয়, (২) ঘেঁহু আৰু কুঁহিয়াৰ বলয়, (৩) মিলেট আৰু তেলবন্তি শস্য বলয়, (৪) মাকৈ বলয়, (৫) কপাহ বলয়, (৬) মচলাজাতীয় আৰু বোপন শস্যৰ বলয় আৰু (৭) ফল-মূল আৰু শাক-পাচলি বলয়।
৩। ধান খেতিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কাৰকবোৰ কি কি?
উত্তৰঃ ধান খেতিৰ বাবে প্ৰয়োজন—(ক) উষ্ণ আৰু আৰ্দ্ৰ জলবায়ু, (খ) অধিক বৰষুণ (প্ৰায় ২০০ চেণ্টিমিটাৰ) বা পৰ্যাপ্ত জলসিঞ্চন, (গ) পলসুৱা উৰ্বৰ কঠীয়া মাটি আৰু (ঘ) সুলভ শ্ৰমিক। ধান খেতিৰ পথাৰত পানী জমা হৈ থাকিব লাগে।
৪। ভাৰতৰ ফল-মূল আৰু শাক-পাচলি বলয়টোৰ মূল বৈশিষ্ট্য কি? পূব হিমালয় অঞ্চলত কি ফলৰ খেতি প্ৰধানকৈ কৰা হয়?
উত্তৰঃ ফল-মূল আৰু শাক-পাচলি বলয়টো কাশ্মীৰৰ পৰা উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈকে বিস্তৃত। ইয়াৰ উত্তৰ-পশ্চিম অংশত বাৰ্ষিক বৃষ্টিপাত ৬০ চেণ্টিমিটাৰতকৈ কম আৰু পূব অংশত ২০০ চেণ্টিমিটাৰ পৰ্যন্ত বৃষ্টিপাত হয়। পশ্চিম হিমালয় পাহাৰীয়া অঞ্চলত আপেল, নাচপতি, ষ্ট্ৰবেৰী আদি ফলৰ খেতি হয়। পূব হিমালয় অঞ্চলত ফলৰ ভিতৰত প্ৰধানকৈ সুমথিৰা (কমলা)ৰ খেতি কৰা হয় আৰু শাক-পাচলিৰ ভিতৰত আলু, জলকীয়া আদিৰ খেতি হয়।
৫। ভাৰতৰ কৃষিক্ষেত্ৰত দেখা দিয়া বিভিন্ন সমস্যাবোৰৰ বিষয়ে এটা টোকা প্ৰস্তুত কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ কৃষিক্ষেত্ৰত দেখা দিয়া প্ৰধান সমস্যাবোৰ হ’ল—(ক) জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ ফলত খেতিৰ মাটি কমি অহা, (খ) মাটিৰ উৰ্বৰতা হ্ৰাস পোৱা, (গ) জলবায়ু পৰিৱৰ্তন, (ঘ) পৰ্যাপ্ত জলসিঞ্চনৰ অভাৱ, (ঙ) কৃষিকাৰ্যত আধুনিক প্ৰযুক্তিৰ সীমিত ব্যৱহাৰ আৰু (চ) খেতিৰ বাবে বৰষুণৰ ওপৰত অতিমাত্ৰা নিৰ্ভৰশীলতা। এই সমস্যাবোৰ সমাধানৰ বাবে জলসিঞ্চন ব্যৱস্থাৰ উন্নয়ন, উন্নত প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ আৰু মাটিৰ উৰ্বৰতা ৰক্ষা প্ৰয়োজন।
অনুশীলনী – ৩
১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া—
(ক) তিনিটা হস্তশিল্পৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ (১) বাঁহ-বেতৰ সামগ্ৰী প্ৰস্তুত কৰা শিল্প, (২) মৃৎশিল্প (মাটিৰ বাচন-বৰ্তন সজা কুমাৰশিল্প) আৰু (৩) হাতেবোৱা কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰা তাঁতশিল্প।
(খ) কোন চনত ভাৰতত প্ৰথমটো লো-তীখা কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯০৭ খ্ৰীষ্টাব্দত ভাৰতত প্ৰথমটো লো-তীখা কেন্দ্ৰ বৰ্তমান ঝাৰখণ্ড ৰাজ্যৰ জামছেদপুৰত স্থাপন কৰা হৈছিল।
(গ) ছোটানাগপুৰ অঞ্চলটোক কিয় ভাৰতৰ ‘ৰুৰ’ শিল্প অঞ্চল বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰঃ জাৰ্মানীৰ ৰুৰ (Ruhr) অঞ্চল খনিজ সম্পদ আৰু গধুৰ শিল্পৰ বাবে বিখ্যাত। ছোটানাগপুৰ মালভূমিও কয়লা, লো-ইস্পাত আদি খনিজ পদাৰ্থৰ বাবে সমৃদ্ধ আৰু ইয়াতো খনিজভিত্তিক গধুৰ শিল্প-উদ্যোগ প্ৰচুৰ পৰিমাণে গঢ়ি উঠিছে। জাৰ্মানীৰ ৰুৰ অঞ্চলৰ লগত সাদৃশ্য থকা বাবে ছোটানাগপুৰ অঞ্চলটোক ভাৰতৰ ‘ৰুৰ’ শিল্প অঞ্চল বুলি কোৱা হয়।
(ঘ) হুগলী শিল্প অঞ্চল কি কি উদ্যোগৰ বাবে বিখ্যাত?
উত্তৰঃ হুগলী শিল্প অঞ্চল মৰাপাটৰ (পাট) সামগ্ৰী, বস্ত্ৰ উদ্যোগ, কাগজ, গধুৰ অভিযান্ত্ৰিক যন্ত্ৰ-পাতি, ৰাসায়নিক উদ্যোগ, ঔষধ আৰু বৈদ্যুতিক সামগ্ৰী উদ্যোগৰ বাবে বিখ্যাত।
(ঙ) মুম্বাই-পুনে শিল্প অঞ্চল ক’ৰ পৰা ক’লৈকে বিস্তৃত হৈ আছে?
উত্তৰঃ মুম্বাই-পুনে শিল্প অঞ্চল মুম্বাই-থানেৰ পৰা পুনে, নাচিক আৰু ছোলাপুৰ জিলালৈকে বিস্তৃত হৈ আছে।
(চ) ভাৰতত সকলো ঠাইতে শিল্প অঞ্চল গঢ়ি নুঠাৰ মূল কাৰণবোৰ কি?
উত্তৰঃ শিল্প অঞ্চল গঢ়ি উঠিবলৈ কেঁচামাল, শক্তি সম্পদ, মূলধন, শ্ৰমিক, পৰিবহণ সুবিধা আৰু বজাৰ আদি কাৰকৰ প্ৰয়োজন। এই কাৰকবোৰ ভাৰতৰ সকলো ঠাইতে সমানভাৱে নাথাকে; কিছুমান অঞ্চলত খনিজ সম্পদ, শক্তি বা যাতায়াতৰ সুবিধা নথকা বাবে সেই ঠাইবোৰত শিল্প অঞ্চল গঢ়ি নুঠে। সেয়েহে ভাৰতত সকলো ঠাইতে শিল্প অঞ্চল গঢ়ি উঠা নাই।
২। উদ্যোগবোৰকে কিহৰ ভিত্তিত শ্ৰেণীবিভাজন কৰা হৈছে? শ্ৰেণীকেইটা কি কি?
উত্তৰঃ উদ্যোগবোৰক আকাৰ, কেঁচামাল, উৎপাদন আৰু মালিকীস্বৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি শ্ৰেণীবিভাজন কৰা হৈছে। আকাৰ আৰু প্ৰকৃতি অনুযায়ী উদ্যোগবোৰক তিনিটা ভাগত ভগোৱা হৈছে—(১) কুটীৰ শিল্প উদ্যোগ, (২) ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ আৰু (৩) বৃহৎ উদ্যোগ।
৩। দেশ এখনৰ উদ্যোগৰ বিকাশত কি কি কাৰকে প্ৰভাৱ পেলায়?
উত্তৰঃ দেশ এখনৰ উদ্যোগৰ বিকাশত মুখ্যতঃ প্ৰভাৱ পেলোৱা কাৰকবোৰ হ’ল—কেঁচামাল (খনিজ, বনজ আৰু কৃষিজাত সম্পদ), শক্তি বা জ্বালানি সম্পদ, মূলধন, দক্ষ শ্ৰমিক, পৰিবহণ আৰু যাতায়াতৰ সুবিধা, বজাৰ আৰু চৰকাৰী নীতি-পৃষ্ঠপোষকতা।
৪। ভাৰতৰ আটাইতকৈ দ্ৰুতভাৱে বিকশিত শিল্প অঞ্চল কোনটো? এই অঞ্চলটো কি উদ্যোগৰ বাবে জনাজাত?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ আটাইতকৈ দ্ৰুতভাৱে বিকশিত শিল্প অঞ্চল হৈছে দক্ষিণ ভাৰতৰ মাদুৰাই-কইম্বাটোৰ-বেংগালোৰ শিল্প অঞ্চল। এই অঞ্চলটো বস্ত্ৰ উদ্যোগ, যন্ত্ৰ-পাতি উদ্যোগ, টেলিফোন উদ্যোগ, বিমান উদ্যোগ, অভিযান্ত্ৰিক যন্ত্ৰ-পাতি, খাদ্য প্ৰস্তুতকৰণ, চামৰা আৰু ৰাসায়নিক উদ্যোগৰ বাবে জনাজাত।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
বহুবৈকল্পিক প্ৰশ্ন (MCQ)
১। খাৰিফ ঋতুৰ প্ৰধান শস্য কোনটো?
(ক) ঘেঁহু (খ) ধান (গ) সৰিয়হ (ঘ) বাদাম
উত্তৰঃ (খ) ধান।
২। উত্তৰ-পূব ভাৰতত স্থানান্তৰিত কৃষিক কি বোলা হয়?
(ক) বেৰিকা কৃষি (খ) ঝুম খেতি (গ) ট্ৰাক ফাৰ্মিং (ঘ) মিশ্ৰ কৃষি
উত্তৰঃ (খ) ঝুম খেতি।
৩। ভাৰতৰ প্ৰথমটো লো-তীখা কেন্দ্ৰ ক’ত স্থাপন কৰা হৈছিল?
(ক) মুম্বাই (খ) কলকাতা (গ) জামছেদপুৰ (ঘ) দিল্লী
উত্তৰঃ (গ) জামছেদপুৰ।
৪। ছোটানাগপুৰ অঞ্চলক ভাৰতৰ কি বুলি কোৱা হয়?
(ক) ৰুৰ শিল্প অঞ্চল (খ) চাহ অঞ্চল (গ) কপাহ বলয় (ঘ) বৃষ্টিছায়া অঞ্চল
উত্তৰঃ (ক) ৰুৰ শিল্প অঞ্চল।
খালী ঠাই পূৰ কৰা
১। ভাৰতৰ প্ৰায় ______ শতাংশ লোক প্ৰত্যক্ষভাৱে কৃষিৰ লগত জড়িত।
উত্তৰঃ ৪৬.৬।
২। ৰবী শস্যৰ খেতি ______ কালত কৰা হয়।
উত্তৰঃ শীত।
৩। সেউজ বিপ্লৱৰ নেতৃত্ব ড’ ______ স্বামীনাথনে দিছিল।
উত্তৰঃ এম. এছ.।
৪। মুম্বাই-পুনে শিল্প অঞ্চল ______ উদ্যোগৰ বাবে প্ৰধানকৈ বিখ্যাত।
উত্তৰঃ বস্ত্ৰ (সুতা)।
শুদ্ধ নে অশুদ্ধ
১। খাৰিফ শস্যৰ খেতি শীতকালত কৰা হয়।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। খাৰিফ শস্যৰ খেতি গ্ৰীষ্মকালত (জুন-ছেপ্তেম্বৰ) কৰা হয়।
২। চাহ এবিধ বোপন কৃষিৰ শস্য।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৩। ভাৰতৰ প্ৰথমটো লো-তীখা কেন্দ্ৰ ১৯০৭ চনত স্থাপন কৰা হৈছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৪। ভাৰতত মুখ্যতঃ পাঁচটা কৃষি বলয় আছে।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। ভাৰতত মুখ্যতঃ সাতটা কৃষি বলয় আছে।
চমু প্ৰশ্ন-উত্তৰ
১। বোপন কৃষি কি?
উত্তৰঃ বৃহৎ অঞ্চলত একেবিধ শস্য বা ফল-মূলৰ খেতি কৰা কৃষি পদ্ধতিকে বোপন কৃষি বোলে। চাহ, কফি, ৰবৰ, কুঁহিয়াৰ আদি বোপন কৃষিৰ শস্য।
২। উদ্যোগ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ প্ৰকৃতিৰ পৰা পোৱা কেঁচামালক বিভিন্ন কলা-কৌশল আৰু যন্ত্ৰ-পাতিৰ প্ৰয়োগেৰে মানুহৰ ব্যৱহাৰ-উপযোগী সামগ্ৰীলৈ প্ৰস্তুত কৰা কেন্দ্ৰকে উদ্যোগ বোলে।
৩। উদ্যোগৰ কেঁচামালৰ তিনিটা উৎস লিখা।
উত্তৰঃ খনিজ পদাৰ্থ, বনজ সম্পদ আৰু কৃষিজাত সম্পদ।
শব্দাৰ্থ
| শব্দ | অৰ্থ |
|---|---|
| খাৰিফ | গ্ৰীষ্মকালীন কৃষি ঋতু (Kharif) |
| ৰবী | শীতকালীন কৃষি ঋতু (Rabi) |
| জায়দ | গ্ৰীষ্মৰ চুটি কৃষি ঋতু (Jayad/Zaid) |
| ঝুম খেতি | হাবি কাটি-জ্বলাই কৰা স্থানান্তৰিত কৃষি (Shifting/Jhum cultivation) |
| বেৰিকা কৃষি | পাহাৰৰ ঢালত খলপ কাটি কৰা খেতি (Terrace cultivation) |
| মিশ্ৰ কৃষি | শস্য খেতি আৰু পশুপালন একেলগে কৰা (Composite/Mixed farming) |
| বোপন কৃষি | বৃহৎ অঞ্চলত একেবিধ শস্যৰ খেতি (Plantation agriculture) |
| উদ্যান কৃষি | ফল-মূল, শাক-পাচলি আৰু ফুলৰ খেতি (Horticulture) |
| ট্ৰাক ফাৰ্মিং | নগৰৰ ওচৰত বজাৰৰ বাবে শাক-পাচলিৰ খেতি (Truck farming) |
| বৃষ্টিছায়া অঞ্চল | পৰ্বতৰ অনুবাত ঢালৰ কম বৰষুণৰ শুকান অঞ্চল (Rain shadow) |
| সেউজ বিপ্লৱ | আধুনিক প্ৰযুক্তিৰে কৃষি উৎপাদন বৃদ্ধিৰ আন্দোলন (Green Revolution) |
| উদ্যোগ | কেঁচামালক ব্যৱহাৰ-উপযোগী সামগ্ৰীলৈ প্ৰস্তুত কৰা কেন্দ্ৰ (Industry) |
| কুটীৰ শিল্প | ঘৰুৱাভাৱে পৰিয়ালৰ সহায়ত চলা সৰু উদ্যোগ (Cottage industry) |
| ৰুৰ অঞ্চল | খনিজভিত্তিক গধুৰ শিল্পৰ অঞ্চল (Ruhr region) |