কিনা-বেচাৰ মাধ্যমৰূপে বজাৰ — প্ৰশ্ন উত্তৰ
HSLC Guru লৈ আপোনাক স্বাগতম। এই পৃষ্ঠাত আমি ASSEB (অসম ৰাজ্যিক বিদ্যালয় শিক্ষা পৰিষদ)ৰ সপ্তম শ্ৰেণীৰ সমাজ বিজ্ঞানৰ চতুৰ্দশ অধ্যায় “কিনা-বেচাৰ মাধ্যমৰূপে বজাৰ”ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্ন-উত্তৰ, অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন, সাৰাংশ আৰু শব্দাৰ্থ সহজ অসমীয়াত আগবঢ়ালোঁ। পৰীক্ষাত ভাল নম্বৰ পাবলৈ এই সমাধানসমূহ মনোযোগেৰে অধ্যয়ন কৰক।
সাৰাংশ: আমাৰ প্ৰয়োজনীয় বহুতো বস্তু-সামগ্ৰী আৰু সেৱা আমি ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰিব নোৱাৰোঁ, সেয়েহে টকা-পইচাৰ বিনিময়ত সেইবোৰ বজাৰৰপৰা কিনি আনিব লাগে। যি ঠাইত দ্ৰব্য-সামগ্ৰী (পণ্য) আৰু সেৱাৰ ক্ৰয়-বিক্ৰয় হয়, তাকে বজাৰ (Market) বোলে। বজাৰ ব্যৱস্থাৰ চাৰিটা অপৰিহাৰ্য অংগ হ’ল—পণ্য, ক্ৰেতা, বিক্ৰেতা আৰু বজাৰ। যিয়ে বস্তু বেচে তেওঁ বিক্ৰেতা (Seller) আৰু যিয়ে কিনে তেওঁ ক্ৰেতা (Buyer)।
সময় বা দিনৰ ভিত্তিত বজাৰক দৈনিক বজাৰ, স্থায়ী বজাৰ, সাপ্তাহিক বজাৰ, অৰ্ধ-সাপ্তাহিক বজাৰ আৰু পক্ষেকীয়া বজাৰ বুলি ভগোৱা হয়। ক্ৰেতা-বিক্ৰেতাৰ ভূমিকাৰ ভিত্তিত বজাৰ দুই ধৰণৰ—পাইকাৰী বজাৰ (Wholesale) আৰু খুচৰা বজাৰ (Retail)। উৎপাদনকাৰীৰপৰা পাইকাৰী ব্যৱসায়ী, তাৰপৰা খুচৰা ব্যৱসায়ী হৈ গ্ৰাহকলৈকে বস্তু অহাৰ ক্ৰমটোক বজাৰ শৃঙ্খল (Market Chain) বোলে।
ক্ৰেতা-বিক্ৰেতাৰ উপস্থিতিৰ ভিত্তিত বজাৰক বাস্তৱিক বজাৰ (Physical) আৰু অনলাইন বজাৰ (Online) বুলি ভগোৱা হয়। ভৌগোলিক অৱস্থানৰ ভিত্তিত বজাৰক স্থানীয়, আঞ্চলিক, ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰ বুলি ভাগ কৰা হয়। উৎপাদনকাৰীৰপৰা গ্ৰাহকলৈকে বস্তু যিমান বেছি মাজভোগীয়াৰ হাতেৰে পাৰ হয়, পৰিবহণ খৰচ আৰু লাভ (মুনাফা) যোগ হৈ বস্তুৰ দাম সিমানে বৃদ্ধি পায়।
Summary: This chapter of ASSEB Class 7 Social Science explains the market as the medium for buying and selling goods and services. A market is a place where goods (commodities) and services are exchanged for money, and its essential elements are the commodity, the buyer, the seller and the market itself. Markets are classified by time (daily, permanent, weekly, biweekly and fortnightly), by the role of traders (wholesale and retail), by the presence of buyers and sellers (physical and online) and by geographical area (local, regional, national and international). Goods reach the consumer through a market chain — producer to wholesaler to retailer to consumer — and the price rises as more middlemen and transport costs are added.
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
অনুশীলনী – ১
১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া—
(ক) চিকিৎসকক কিয় আমি মাননী বা ফিজ দিওঁ?
উত্তৰঃ অসুস্থ হ’লে চিকিৎসকে আমাক চিকিৎসাসেৱা আগবঢ়ায়। এই চিকিৎসা এবিধ সেৱা (service) হোৱা বাবে ইয়াৰ বিনিময়ত আমি চিকিৎসকক মাননী বা ফিজ (Fees) ৰূপে টকা-পইচা পৰিশোধ কৰোঁ। অৰ্থাৎ চিকিৎসাসেৱাৰ মূল্য হিচাপেই আমি চিকিৎসকক ফিজ দিওঁ।
(খ) বজাৰ মানে কি?
উত্তৰঃ যি ঠাইত টকা-পইচাৰ বিনিময়ত দ্ৰব্য-সামগ্ৰী (পণ্য) আৰু সেৱাৰ ক্ৰয়-বিক্ৰয় হয়, সেই ঠাইখনকে বজাৰ (Market) বোলে। বজাৰত ক্ৰেতাই বিক্ৰেতাক টকা দি নিজৰ প্ৰয়োজনীয় বস্তু বা সেৱা কিনি লয়।
(গ) বজাৰ ব্যৱস্থাৰ অপৰিহাৰ্য অংগবোৰ কি কি?
উত্তৰঃ বজাৰ ব্যৱস্থাৰ অপৰিহাৰ্য অংগ চাৰিটা—(১) পণ্য বা দ্ৰব্য-সামগ্ৰী, (২) ক্ৰেতা (কিনোঁতা/Buyer), (৩) বিক্ৰেতা (বেচোঁতা/Seller) আৰু (৪) বজাৰ নিজেই। এই অংগবোৰ নাথাকিলে বজাৰ ব্যৱস্থা গঢ়ি নুঠে।
(ঘ) অৰ্ধ-সাপ্তাহিক বজাৰ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ সপ্তাহত দুই দিনৰ ব্যৱধানত এখন নিৰ্দিষ্ট ঠাইত অস্থায়ীভাৱে বহা বজাৰক অৰ্ধ-সাপ্তাহিক বজাৰ (Biweekly Market) বোলে। উদাহৰণস্বৰূপে—ওৰাংটিয়াৰ বেলতলা বজাৰ।
২। দৈনিক বজাৰ আৰু স্থায়ী বজাৰৰ সুবিধাবোৰ কি কি?
উত্তৰঃ দৈনিক বজাৰ আৰু স্থায়ী বজাৰৰ সুবিধা—(১) এই বজাৰবোৰত প্ৰতিদিনেই দোকান খোলা থাকে, সেয়েহে যিকোনো দিনতে প্ৰয়োজনীয় বস্তু কিনিব পাৰি। (২) ইয়াত শাক-পাচলি, মাছ-মাংস আদি দৈনিক ব্যৱহাৰ্য সামগ্ৰী সদায় পোৱা যায়, গতিকে সৰু সৰু বস্তুৰ বাবে বহু দূৰলৈ যাব নালাগে। (৩) দোকানবোৰ স্থায়ী হোৱা বাবে ক্ৰেতাই বিচৰা দোকানখন সহজে বিচাৰি পায় আৰু ভালেমান দোকানত দৰ-দাম কৰি কিনিব পাৰে। (৪) স্থায়ী বজাৰত পাইকাৰী আৰু খুচৰা দুয়ো ধৰণেই বস্তু বেচা-কিনা হোৱা বাবে সকলো ধৰণৰ ক্ৰেতাই সুবিধা পায়।
৩। সাপ্তাহিক বজাৰত কি কি ধৰণৰ দ্ৰব্য-সামগ্ৰী বেচা-কিনা কৰা হয়?
উত্তৰঃ সাপ্তাহিক বজাৰত মূলতঃ স্থানীয়ভাৱে উৎপাদিত সামগ্ৰী বেচা-কিনা কৰা হয়। যেনে—দৰব (ঔষধি লতা-পাত), মাহ, তামোল-পাণ, শাক-পাচলি আদিৰ লগতে হাঁহ-কুকুৰা, মাছ, ছাগলী, কাপোৰ, বাচন-বৰ্তন, বাঁহ-বেত আৰু কাঠৰ সামগ্ৰী আদিও এনে বজাৰত বেচা-কিনা কৰা হয়।
অনুশীলনী – ২
১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া—
(ক) খুচৰা বজাৰ মানে কি?
উত্তৰঃ যি বজাৰত খুচৰা ব্যৱসায়ীসকলে পাইকাৰী বজাৰৰপৰা কম দৰত বস্তু কিনি অলপ বেছি দামত পোনপটীয়াকৈ গ্ৰাহকৰ (উপভোক্তাৰ) হাতত অলপ অলপকৈ বেচে, তাক খুচৰা বজাৰ (Retail Market) বোলে। খুচৰা বজাৰত খুচৰা ব্যৱসায়ী আৰু গ্ৰাহকৰ মাজত বস্তু বেচা-কিনা হয়।
(খ) বাস্তৱিক বজাৰৰ এটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ দৈনিক বজাৰ বাস্তৱিক বজাৰৰ এটা উদাহৰণ (এনেদৰে সাপ্তাহিক বজাৰ আৰু স্থায়ী বজাৰো বাস্তৱিক বজাৰ), য’ত ক্ৰেতা আৰু বিক্ৰেতা এটা নিৰ্দিষ্ট ঠাইত পৰস্পৰ উপস্থিত থাকি বেচা-কিনা কৰে।
(গ) স্থানীয় বজাৰৰ সুবিধাবোৰ কি কি?
উত্তৰঃ স্থানীয় বজাৰৰ সুবিধা—(১) ই ঘৰৰ ওচৰতে থাকে বাবে কম সময়তে সহজে বস্তু কিনিব পাৰি। (২) স্থানীয়ভাৱে উৎপাদিত টাটকা শাক-পাচলি, ফল-মূল, মাছ-মাংস আদি পোৱা যায়। (৩) সামগ্ৰীৰ এক নিৰ্দিষ্ট দাম নাথাকে বাবে গ্ৰাহকে দৰ-দাম (Bargaining) কৰি নিজৰ সুবিধামতে কিনিব পাৰে। (৪) ফেৰীৱালাসকলে ঘৰে ঘৰে গৈ সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰাৰ বাবে ঘৰৰ পৰাও বস্তু কিনিব পাৰি।
(ঘ) ৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ এখন দেশৰ ভৌগোলিক সীমাৰ ভিতৰত বিভিন্ন অঞ্চলৰ ব্যৱসায়ী আৰু গ্ৰাহকৰ মাজত দ্ৰব্য-সামগ্ৰীৰ ক্ৰয়-বিক্ৰয় হোৱা বজাৰখনক ৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰ (National Market) বোলে। ইয়াত দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ ব্যৱসায়ীসকলে সকলো পৰ্যায়ৰ গ্ৰাহকলৈ সামগ্ৰীৰ যোগান ধৰে।
২। পাইকাৰী বজাৰ আৰু খুচৰা বজাৰৰ মাজৰ পাৰ্থক্যবোৰ কি কি?
উত্তৰঃ (ক) পাইকাৰী বজাৰত উৎপাদনকাৰীৰপৰা বৃহৎ পৰিমাণৰ বস্তু বেপাৰী বা বিক্ৰেতাসকলে কিনে; খুচৰা বজাৰত খুচৰা ব্যৱসায়ীয়ে অলপ অলপকৈ গ্ৰাহকক বেচে। (খ) পাইকাৰী বজাৰত উৎপাদনকাৰী আৰু পাইকাৰী ব্যৱসায়ীৰ মাজত বেচা-কিনা হয়; খুচৰা বজাৰত খুচৰা ব্যৱসায়ী আৰু গ্ৰাহকৰ মাজত বেচা-কিনা হয়। (গ) পাইকাৰী বজাৰত বস্তুৰ দৰ কম থাকে; খুচৰা বজাৰত মাজভোগীয়াৰ লাভ যোগ হৈ বস্তুৰ দৰ কিছু বেছি হয়।
৩। কোনখন বজাৰৰ সুবিধা লাভ কৰিবলৈ ইণ্টাৰনেট সেৱাৰ প্ৰয়োজন হয়? এনে বজাৰৰপৰা কি কি সামগ্ৰী ক্ৰয় কৰিব পাৰি?
উত্তৰঃ অনলাইন বজাৰৰ (Online Market) সুবিধা লাভ কৰিবলৈ ইণ্টাৰনেট সেৱাৰ প্ৰয়োজন হয়। এনে বজাৰত ক্ৰেতা আৰু বিক্ৰেতা এটা ঠাইত উপস্থিত নাথাকিও মোবাইল ফোন বা কম্পিউটাৰৰ জৰিয়তে বেচা-কিনা কৰিব পাৰে। এনে বজাৰৰপৰা চাউল, দাইল, ঔষধ, কাপোৰ, খাদ্যবস্তু, বৈদ্যুতিক সামগ্ৰী আদি বিভিন্ন প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী অৰ্ডাৰ দি ক্ৰয় কৰিব পাৰি।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
বহুবৈকল্পিক প্ৰশ্ন (MCQ)
১। যি ঠাইত দ্ৰব্য-সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ ক্ৰয়-বিক্ৰয় হয়, তাক কি বোলে?
(ক) কাৰখানা (খ) বজাৰ (গ) গুদাম (ঘ) বেংক
উত্তৰঃ (খ) বজাৰ।
২। কোন বজাৰত ক্ৰেতা আৰু বিক্ৰেতা পৰস্পৰ উপস্থিত নাথাকে?
(ক) দৈনিক বজাৰ (খ) সাপ্তাহিক বজাৰ (গ) অনলাইন বজাৰ (ঘ) স্থায়ী বজাৰ
উত্তৰঃ (গ) অনলাইন বজাৰ।
৩। প্ৰতি পোন্ধৰ দিনৰ অন্তৰত বহা বজাৰক কি বোলে?
(ক) সাপ্তাহিক বজাৰ (খ) পক্ষেকীয়া বজাৰ (গ) দৈনিক বজাৰ (ঘ) ৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰ
উত্তৰঃ (খ) পক্ষেকীয়া বজাৰ।
৪। ভাৰতে অন্য দেশলৈ ৰপ্তানি কৰা এটা সামগ্ৰী হ’ল—
(ক) সোণ (খ) খনিজ তেল (গ) চাহ (ঘ) যন্ত্ৰ-পাতি
উত্তৰঃ (গ) চাহ।
খালী ঠাই পূৰ কৰা
১। যি ঠাইত দ্ৰব্য-সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ ক্ৰয়-বিক্ৰয় হয়, তাক ______ বোলে।
উত্তৰঃ বজাৰ।
২। কোনো বস্তু বা সেৱাৰ বিনিময়ত দিবলগীয়া মূল্যক ______ বোলে।
উত্তৰঃ দাম (মূল্য)।
৩। উৎপাদনকাৰীৰপৰা বৃহৎ পৰিমাণে বস্তু কিনা-বেচা কৰা বজাৰক ______ বজাৰ বোলে।
উত্তৰঃ পাইকাৰী।
৪। ইণ্টাৰনেটৰ জৰিয়তে বেচা-কিনা কৰা বজাৰক ______ বজাৰ বোলে।
উত্তৰঃ অনলাইন।
শুদ্ধ নে অশুদ্ধ
১। অনলাইন বজাৰত ক্ৰেতা আৰু বিক্ৰেতা একেঠাইতে উপস্থিত থাকিব লাগে।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। অনলাইন বজাৰত ক্ৰেতা-বিক্ৰেতা একেঠাইতে উপস্থিত নাথাকিও বেচা-কিনা কৰিব পাৰে।
২। সাপ্তাহিক বজাৰ সপ্তাহৰ এটা নিৰ্দিষ্ট দিনত এখন নিৰ্দিষ্ট ঠাইত বহে।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৩। খুচৰা ব্যৱসায়ীয়ে পাইকাৰী বজাৰৰপৰা বস্তু কিনি গ্ৰাহকক বেচে।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৪। মৰাপাট ভাৰতে অন্য দেশৰপৰা আমদানি কৰে।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। মৰাপাট ভাৰতে অন্য দেশলৈ ৰপ্তানি (বিক্ৰী) কৰে।
চমু প্ৰশ্ন-উত্তৰ
১। বজাৰ শৃঙ্খল (Market Chain) বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ উৎপাদনকাৰীৰপৰা আৰম্ভ কৰি গ্ৰাহকৰ ওচৰ পোৱালৈকে দ্ৰব্য-সামগ্ৰী বিভিন্ন মাজভোগীয়াৰ হাতেৰে যি ক্ৰম বা শৃঙ্খলেৰে আহে, তাকে বজাৰ শৃঙ্খল বোলে। ইয়াৰ ক্ৰমটো হ’ল—উৎপাদনকাৰী → পাইকাৰী ব্যৱসায়ী → খুচৰা ব্যৱসায়ী → গ্ৰাহক।
২। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰ কি? ইয়াৰ এটা সুবিধা লিখা।
উত্তৰঃ বিভিন্ন দেশৰ মাজত দ্ৰব্য-সামগ্ৰী বা সেৱাৰ ক্ৰয়-বিক্ৰয় হোৱা বজাৰক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বা আন্তঃজাতিক বজাৰ (International Market) বোলে। যেনে—ভাৰতে চাহ, মৰাপাট আদি ৰপ্তানি কৰে আৰু খনিজ তেল, সোণ আদি আমদানি কৰে। ই দেশসমূহৰ মাজত অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা বৃদ্ধি কৰে আৰু বিশ্ব অৰ্থনীতিত অংশগ্ৰহণৰ সুযোগ দিয়ে।
৩। মাজভোগীয়া বাঢ়িলে বস্তুৰ দাম কিয় বৃদ্ধি পায়?
উত্তৰঃ উৎপাদনকাৰীৰপৰা গ্ৰাহকলৈকে বস্তু যিমান বেছি মাজভোগীয়া (বিক্ৰেতা)ৰ হাতেৰে পাৰ হয়, প্ৰতিজনৰে পৰিবহণ খৰচ আৰু লাভ (মুনাফা) বস্তুৰ দামত যোগ হয়। সেয়েহে মাজভোগীয়া যিমান বেছি হয়, বস্তুৰ দামো সিমানে বৃদ্ধি পায়।
শব্দাৰ্থ
| শব্দ | অৰ্থ |
|---|---|
| বজাৰ | দ্ৰব্য-সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ ক্ৰয়-বিক্ৰয় হোৱা ঠাই (Market) |
| ক্ৰেতা | যিয়ে বস্তু কিনে; কিনোঁতা (Buyer) |
| বিক্ৰেতা | যিয়ে বস্তু বেচে; বেচোঁতা (Seller) |
| পণ্য | ক্ৰয়-বিক্ৰয়ৰ বাবে ব্যৱহৃত দ্ৰব্য-সামগ্ৰী (Commodity) |
| দাম | কোনো বস্তু বা সেৱাৰ বিনিময়ত দিবলগীয়া মূল্য (Price) |
| পাইকাৰী বজাৰ | বৃহৎ পৰিমাণে বস্তু বেচা-কিনা হোৱা বজাৰ (Wholesale Market) |
| খুচৰা বজাৰ | অলপ অলপকৈ গ্ৰাহকক বস্তু বেচা বজাৰ (Retail Market) |
| বজাৰ শৃঙ্খল | উৎপাদনকাৰীৰপৰা গ্ৰাহকলৈ বস্তু অহাৰ ক্ৰম (Market Chain) |
| বাস্তৱিক বজাৰ | ক্ৰেতা-বিক্ৰেতা পৰস্পৰ উপস্থিত থকা বজাৰ (Physical Market) |
| অনলাইন বজাৰ | ইণ্টাৰনেটৰ জৰিয়তে বেচা-কিনা কৰা বজাৰ (Online Market) |
| সাপ্তাহিক বজাৰ | সপ্তাহৰ এটা নিৰ্দিষ্ট দিনত বহা বজাৰ (Weekly Market) |
| পক্ষেকীয়া বজাৰ | প্ৰতি পোন্ধৰ দিনৰ অন্তৰত বহা বজাৰ (Fortnightly Market) |
| যোগান | বস্তু বা সেৱা প্ৰদান কৰা (Supply) |
| মুনাফা | ব্যৱসায়ীৰ লাভ (Profit) |