সংবিধান — প্ৰশ্ন উত্তৰ
HSLC Guru লৈ আপোনাক স্বাগতম। এই পৃষ্ঠাত আমি ASSEB (অসম ৰাজ্যিক বিদ্যালয় শিক্ষা পৰিষদ)ৰ সপ্তম শ্ৰেণীৰ সমাজ বিজ্ঞানৰ দ্বাদশ অধ্যায় “সংবিধান”ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্ন-উত্তৰ (অনুশীলনী ১, ২ আৰু ৩), অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন, সাৰাংশ আৰু শব্দাৰ্থ সহজ অসমীয়াত আগবঢ়ালোঁ। পৰীক্ষাত ভাল নম্বৰ পাবলৈ এই সমাধানসমূহ মনোযোগেৰে অধ্যয়ন কৰক।
সাৰাংশ: এখন দেশ বা ৰাষ্ট্ৰ সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰিবলৈ কিছুমান নীতি-নিয়মৰ প্ৰয়োজন। এই নীতি-নিয়মসমূহ লিখিত ৰূপত থকা সৰ্বোচ্চ দস্তাবেজখনেই হৈছে সংবিধান। সংবিধানে ৰাষ্ট্ৰ পৰিচালনাৰ নীতি নিৰ্ধাৰণ কৰে, শাসনবিভাগৰ গঠন আৰু কাৰ্যাৱলী ঠিক কৰি দিয়ে, নাগৰিকৰ অধিকাৰ আৰু কৰ্তব্য নিৰ্ধাৰণ কৰে আৰু বিভিন্নতাৰ মাজতো একতা ৰক্ষা কৰাত সহায় কৰে। সংবিধান প্ৰধানকৈ দুই প্ৰকাৰৰ—লিখিত সংবিধান (যেনে আমেৰিকা) আৰু অলিখিত সংবিধান (যেনে ইংলেণ্ড)।
১৯৪৬ চনৰ কেবিনেট মিছনৰ প্ৰস্তাৱ অনুসৰি ভাৰতত সংবিধান সভা (Constituent Assembly) গঠন কৰা হৈছিল, যাৰ সভাপতি আছিল ড॰ ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ। ড॰ বি. আৰ. আম্বেদকাৰৰ সভাপতিত্বত গঠিত ৭ জনীয়া খচৰা কমিটিয়ে (Drafting Committee) সংবিধানৰ খচৰা প্ৰস্তুত কৰিছিল। ২ বছৰ ১১ মাহ ১৮ দিনৰ মূৰত সংবিধানখন প্ৰস্তুত হয়, ২৮৪ জন সদস্যই ইয়াত স্বাক্ষৰ কৰে আৰু ১৯৫০ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীৰ পৰা ই কাৰ্যকৰী হয়। ভাৰতৰ সংবিধান প্ৰণয়নত অসমৰো গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আছিল—চৈয়দ মহম্মদ ছাদুল্লা খচৰা কমিটিৰ সদস্য আছিল।
ভাৰতীয় সংবিধান পৃথিৱীৰ দীৰ্ঘতম লিখিত সংবিধান; ইয়াত প্ৰায় ৪৪৮ টা অনুচ্ছেদ, ২৫ টা অধ্যায় আৰু ১২ টা অনুসূচী আছে। ইয়াৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল—প্ৰস্তাৱনা, নমনীয়-অনমনীয় মিশ্ৰিত ৰূপ, সাৰ্বভৌমত্ব, ধৰ্মনিৰপেক্ষতা, মৌলিক অধিকাৰ আৰু কৰ্তব্য, সংসদীয় চৰকাৰ, কেন্দ্ৰ-ৰাজ্যৰ মাজত ক্ষমতাৰ বিভাজন, ৰাষ্ট্ৰ পৰিচালনাৰ নিৰ্দেশাত্মক নীতি আৰু সাৰ্বজনীন প্ৰাপ্তবয়স্ক ভোটাধিকাৰ। প্ৰয়োজন অনুসৰি সংবিধান সংশোধন কৰিব পৰা বাবে ইয়াক জীৱন্ত দস্তাবেজ বোলা হয়। অসমৰ জনজাতীয় অঞ্চলৰ বাবে ষষ্ঠ অনুসূচীৰ জৰিয়তে স্বায়ত্ত শাসনৰ বিশেষ ব্যৱস্থাও সংবিধানত আছে।
Summary: A Constitution is the supreme, fundamental law of a country that lays down the principles for governing the state, the structure of government, and the rights and duties of citizens. Constitutions are of two kinds — written (as in the USA, the world’s first written constitution) and unwritten (as in England). India’s Constitution was framed by the Constituent Assembly (formed 1946), headed by Dr. Rajendra Prasad, with the Drafting Committee chaired by Dr. B. R. Ambedkar; it took 2 years 11 months 18 days, was signed by 284 members and came into force on 26 January 1950. It is the longest written constitution in the world, with about 448 articles, 25 parts and 12 schedules. Its key features include the Preamble, a blend of rigidity and flexibility, sovereignty, secularism, fundamental rights and duties, parliamentary government, distribution of powers between the Centre and states, directive principles and universal adult franchise. Being amendable, it is called a living document, and the Sixth Schedule gives special self-governance provisions to the tribal areas of Assam.
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
অনুশীলনী – ১
১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া—
(ক) সংবিধান বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ এখন দেশ বা ৰাষ্ট্ৰ পৰিচালনা কৰাৰ বাবে যিবোৰ মৌলিক নীতি-নিয়ম লিখিত ৰূপত সংকলিত কৰি ৰখা হয়, সেই সৰ্বোচ্চ দস্তাবেজখনকেই সংবিধান বোলে। সংবিধান হৈছে দেশখনৰ অলঙ্ঘনীয় আৰু মৌলিক আইনৰ উৎস, যিয়ে ৰাষ্ট্ৰ পৰিচালনা কৰাত, নাগৰিকৰ অধিকাৰ ৰক্ষা কৰাত আৰু বিভিন্নতাৰ মাজত একতা ৰক্ষা কৰাত সহায় কৰে।
(খ) সংবিধান কেই প্ৰকাৰৰ?
উত্তৰঃ সংবিধান প্ৰধানকৈ দুই প্ৰকাৰৰ—(১) লিখিত সংবিধান আৰু (২) অলিখিত সংবিধান।
(গ) কোনখন দেশৰ সৰ্বপ্ৰথম লিখিত সংবিধান প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত (USA) সৰ্বপ্ৰথম লিখিত সংবিধান প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল।
(ঘ) অলিখিত সংবিধান থকা দেশ এখনৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ইংলেণ্ড (গ্ৰেট ব্ৰিটেন) অলিখিত সংবিধান থকা এখন দেশ।
(ঙ) সংবিধানৰ যিকোনো এটা বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ সংবিধান হৈছে ৰাষ্ট্ৰৰ সৰ্বোচ্চ আইন—ই দেশৰ আন সকলো আইনৰ ওপৰত থাকে আৰু নাগৰিকৰ অধিকাৰ সুনিশ্চিত কৰি ক্ষমতাৰ অপপ্ৰয়োগ ৰোধ কৰে।
২। সংবিধানৰ প্ৰয়োজনীয়তা বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ সংবিধানৰ প্ৰয়োজনীয়তা তলত দিয়া ধৰণে বৰ্ণনা কৰিব পাৰি—
(ক) সংবিধানে ৰাষ্ট্ৰ পৰিচালনাৰ নীতি-নিয়ম নিৰ্ধাৰণ কৰে; এখন দেশত বিভিন্ন জাতি, ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতিৰ লোক থাকে আৰু সংবিধানে সেই বিভিন্নতাৰ মাজত একতা ৰক্ষা কৰাত সহায় কৰে।
(খ) সংবিধানে দেশৰ শাসনবিভাগৰ গঠন আৰু কাৰ্যাৱলীৰ দিগ্নিৰ্দেশ কৰি দিয়ে, যাৰদ্বাৰা শাসন সুচাৰুৰূপে চলে।
(গ) সংবিধানে নাগৰিকক কিছুমান মৌলিক অধিকাৰ প্ৰদান কৰে আৰু কৰ্তব্য নিৰ্ধাৰণ কৰি দিয়ে।
(ঘ) সংবিধানে নিৰ্বাচন পৰিচালনাৰ বাবে স্বতন্ত্ৰ ব্যৱস্থাৰ নিৰ্দেশনা দিয়ে।
(ঙ) সংবিধানৰ জৰিয়তে দেশ এখনৰ আদৰ্শ, লক্ষ্য, উদ্দেশ্য আৰু দৰ্শন প্ৰতিফলিত হয়।
৩। চমুটোকা লিখা— (ক) অলিখিত সংবিধান (খ) লিখিত সংবিধান
উত্তৰঃ (ক) অলিখিত সংবিধানঃ যি সংবিধান কোনো দেশত প্ৰচলিত ৰীতি-নীতি, পৰম্পৰা বা পূৰ্বৰ আদালতৰ ৰায়ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি চলি থাকে আৰু নিৰ্দিষ্ট লিখিত ৰূপত সংকলিত নহয়, তাকে অলিখিত সংবিধান বোলে। উদাহৰণ—ইংলেণ্ডৰ সংবিধান। (খ) লিখিত সংবিধানঃ যি সংবিধান নিৰ্দিষ্টভাৱে প্ৰণয়ন কৰি লিখিত ৰূপত সংকলিত অৱস্থাত থাকে, তাকে লিখিত সংবিধান বোলে। পৃথিৱীৰ প্ৰায়বোৰ দেশতে লিখিত সংবিধান প্ৰচলিত। উদাহৰণ—আমেৰিকা আৰু ভাৰতৰ সংবিধান।
অনুশীলনী – ২
১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া—
(ক) ভাৰতৰ সংবিধান সভাৰ সভাপতি কোন আছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ সংবিধান সভাৰ (Constituent Assembly) সভাপতি আছিল ড॰ ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ।
(খ) ভাৰতৰ সংবিধানৰ খচৰা কমিটিত থকা অসমৰ একমাত্ৰ সদস্যজনৰ নাম কি?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ সংবিধানৰ খচৰা কমিটিত (Drafting Committee) থকা অসমৰ একমাত্ৰ সদস্য আছিল চৈয়দ মহম্মদ ছাদুল্লা।
(গ) ভাৰতক কিয় ‘অৰ্ধ-যুক্তৰাষ্ট্ৰ’ বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ সংবিধানত কেন্দ্ৰ আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ উপস্থিতি, ক্ষমতাৰ বিভাজন, লিখিত সংবিধান আৰু নিৰপেক্ষ ন্যায়ালয়ৰ দৰে যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় বৈশিষ্ট্য আছে। আনহাতে শক্তিশালী কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ আৰু একক নাগৰিকত্বৰ দৰে একক (এককেন্দ্ৰিক) চৰকাৰৰ বৈশিষ্ট্যও ইয়াত পৰিলক্ষিত হয়। এই দুয়োটা ব্যৱস্থাৰ সংমিশ্ৰণ থকা বাবে ভাৰতক ‘অৰ্ধ-যুক্তৰাষ্ট্ৰ’ (Quasi-Federal) বুলি কোৱা হয়।
(ঘ) ভাৰতীয় সংবিধানৰ চূড়ান্ত কপিত কেইখন সদস্যই স্বাক্ষৰ কৰিছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতীয় সংবিধানৰ চূড়ান্ত কপিত সংবিধান সভাৰ ২৮৪ জন সদস্যই স্বাক্ষৰ কৰিছিল।
(ঙ) ভাৰতীয় সংবিধান অনুসৰি জৰুৰী অৱস্থা কেইপ্ৰকাৰৰ?
উত্তৰঃ ভাৰতীয় সংবিধান অনুসৰি জৰুৰী অৱস্থা তিনি প্ৰকাৰৰ—(১) জাতীয় জৰুৰী (National Emergency, অনুচ্ছেদ ৩৫২), (২) ৰাজ্যিক জৰুৰী বা ৰাষ্ট্ৰপতি শাসন (State Emergency / President’s Rule, অনুচ্ছেদ ৩৫৬) আৰু (৩) আৰ্থিক জৰুৰী (Financial Emergency, অনুচ্ছেদ ৩৬০)।
২। কি কি পৰিস্থিতিত ভাৰতীয় সংবিধান অনুসৰি দেশত জৰুৰী অৱস্থা ঘোষণা কৰিব পাৰি?
উত্তৰঃ তলত দিয়া পৰিস্থিতিসমূহত ভাৰতীয় সংবিধান অনুসৰি জৰুৰী অৱস্থা ঘোষণা কৰিব পাৰি—
(১) কোনো বিদেশী শক্তিয়ে ভাৰতৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ ঘোষণা কৰিলে বা কৰাৰ ভাবুকি দিলে অথবা দেশত আভ্যন্তৰীণ সশস্ত্ৰ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হ’লে ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে জাতীয় জৰুৰী (National Emergency) ঘোষণা কৰিব পাৰে।
(২) কোনো ৰাজ্যৰ প্ৰশাসন সংবিধানৰ নিয়ম অনুসৰি পৰিচালিত নহ’লে ৰাজ্যপালৰ প্ৰতিবেদনৰ ভিত্তিত ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে অনুচ্ছেদ ৩৫৬ অনুসৰি সেই ৰাজ্যত ৰাজ্যিক জৰুৰী বা ৰাষ্ট্ৰপতি শাসন (President’s Rule) ঘোষণা কৰিব পাৰে।
(৩) সমগ্ৰ দেশ বা ইয়াৰ কোনো অংশত শোচনীয় অৰ্থনৈতিক সংকট দেখা দিলে ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে অনুচ্ছেদ ৩৬০ অনুসৰি আৰ্থিক জৰুৰী (Financial Emergency) ঘোষণা কৰিব পাৰে।
৩। ভাৰতীয় সংবিধানৰ যিকোনো তিনিটা বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতীয় সংবিধানৰ তিনিটা বৈশিষ্ট্য হ’ল—
(১) দীৰ্ঘতম লিখিত সংবিধানঃ ভাৰতৰ সংবিধান পৃথিৱীৰ দীৰ্ঘতম লিখিত সংবিধান; ইয়াত প্ৰায় ৪৪৮ টা অনুচ্ছেদ, ২৫ টা অধ্যায় আৰু ১২ টা অনুসূচী আছে।
(২) ধৰ্মনিৰপেক্ষতাঃ ভাৰতত ধৰ্মৰ ভিত্তিত কোনো বৈষম্য নকৰে; প্ৰতিজন নাগৰিকে নিজ নিজ ধৰ্ম বিশ্বাস আৰু চৰ্চা কৰাৰ স্বাধীনতা পায়।
(৩) মৌলিক অধিকাৰ আৰু কৰ্তব্যঃ সংবিধানে নাগৰিকক ৬ প্ৰকাৰ মৌলিক অধিকাৰ প্ৰদান কৰে আৰু ১১ প্ৰকাৰ মৌলিক কৰ্তব্যৰ কথা উল্লেখ কৰে।
৪। ভাৰতৰ সংবিধান প্ৰণয়ন সন্দৰ্ভত অসমৰ অৱদান বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ সংবিধান প্ৰণয়নত অসমৰ বহুকেইজন বৰেণ্য ব্যক্তিয়ে প্ৰত্যক্ষ বা পৰোক্ষভাৱে অৱদান আগবঢ়াইছিল। নিবাৰণ চন্দ্ৰ লস্কৰ, ধৰণীধৰ বসুমতাৰী, গোপীনাথ বৰদলৈ, কুলধৰ চলিহা, ৰোহিনী কুমাৰ চৌধুৰী, চৈয়দ মহম্মদ ছাদুল্লা, আব্দুৰ ৰউফ আদিয়ে সংবিধান প্ৰণয়নত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত চৈয়দ মহম্মদ ছাদুল্লা সংবিধানৰ খচৰা কমিটিৰ সদস্য আছিল। গোপীনাথ বৰদলৈয়ে উত্তৰ-পূৱ সীমান্ত (অসম) জনজাতীয় আৰু বহিৰ্ভূত অঞ্চলৰ উপ-সমিতিৰ [Sub Committee on the North East Frontier (Assam) Tribal and Excluded Areas] কাৰ্যভাৰ গ্ৰহণ কৰিছিল; এই সমিতিৰ পৰামৰ্শ মতেই সংবিধানৰ ষষ্ঠ অনুসূচীৰ জৰিয়তে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ পৰ্বতীয়া আৰু জনজাতীয় অঞ্চলৰ বাবে স্বায়ত্ত শাসনৰ বিশেষ ব্যৱস্থা কৰা হয়।
অনুশীলনী – ৩
১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া—
(ক) সংবিধান সংশোধন মানে কি বুজা?
উত্তৰঃ দেশৰ পৰিৱৰ্তিত পৰিস্থিতিৰ লগত সংগতি ৰাখি সময়ে সময়ে সংবিধানৰ কোনো অধ্যায় (Part), অনুচ্ছেদ (Article) বা অনুসূচী (Schedule) নতুনকৈ সংযোজন কৰা অথবা পূৰ্বৰ কোনো ধাৰা বাদ দিয়া প্ৰক্ৰিয়াটোকেই সংবিধান সংশোধন বোলে। মূল নীতিসমূহৰ সলনি নকৰাকৈ ইয়াৰ প্ৰাসংগিকতা বজাই ৰাখিবলৈ এই সংশোধন কৰা হয়, সেয়ে সংবিধানক ‘জীৱন্ত দস্তাবেজ’ (Living Document) বুলিও কোৱা হয়।
(খ) কোনটো সংশোধনীৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় সংবিধানত বিনামূলীয়া আৰু বাধ্যতামূলক শিক্ষাৰ অধিকাৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে?
উত্তৰঃ ২০০২ চনৰ ৮৬তম সংবিধান সংশোধনীৰ জৰিয়তে ৬ৰ পৰা ১৪ বছৰ বয়সৰ শিশুৰ বাবে বিনামূলীয়া আৰু বাধ্যতামূলক শিক্ষা পোৱাটো মৌলিক অধিকাৰ হিচাপে ভাৰতীয় সংবিধানত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।
(গ) ৪২তম সংবিধান সংশোধনীৰ যোগেদি ভাৰতৰ সংবিধানত কি কি বিষয় সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯৭৬ চনৰ ৪২তম সংবিধান সংশোধনীৰ জৰিয়তে সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাত ‘সমাজবাদী’ (Socialist) আৰু ‘ধৰ্মনিৰপেক্ষ’ (Secular) শব্দ সংযোজন কৰা হৈছিল আৰু সংবিধানত নাগৰিকৰ মৌলিক কৰ্তব্য (Fundamental Duties) সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছিল।
২। ভাৰতৰ সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাৰ তিনিটা মূল বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনাৰ তিনিটা মূল বৈশিষ্ট্য হ’ল—
(১) ই ভাৰতক এখন সাৰ্বভৌম, সমাজবাদী, ধৰ্মনিৰপেক্ষ, গণতান্ত্ৰিক গণৰাজ্য হিচাপে ঘোষণা কৰে।
(২) ই দেশৰ সকলো নাগৰিকলৈ সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক ন্যায়, স্বাধীনতা আৰু সমতা প্ৰদানৰ সংকল্প ব্যক্ত কৰে।
(৩) ই ব্যক্তিৰ মৰ্যাদা তথা জাতীয় ঐক্য আৰু সংহতি সুনিশ্চিত কৰি ভ্ৰাতৃত্ববোধ বৃদ্ধি কৰাৰ কথা কয়। প্ৰস্তাৱনাই সংবিধানৰ পথ-প্ৰদৰ্শক ৰূপে ইয়াৰ আদৰ্শ আৰু উদ্দেশ্য প্ৰতিফলিত কৰে।
৩। অসমৰ বাবে ভাৰতীয় সংবিধানত আগবঢ়োৱা বিশেষ ব্যৱস্থাবোৰৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰঃ অসমত বসবাস কৰা বিভিন্ন জনজাতিৰ ঐতিহ্য আৰু সংস্কৃতি ৰক্ষণাবেক্ষণৰ বাবে ভাৰতীয় সংবিধানত কেইটামান বিশেষ ব্যৱস্থা আছে—
(১) সংবিধানৰ ষষ্ঠ অনুসূচীৰ জৰিয়তে জনজাতীয় অঞ্চলৰ বাবে স্বায়ত্ত শাসনৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।
(২) অনুচ্ছেদ ২৪৪(২) আৰু ২৭৫(১)ৰ জৰিয়তে জনজাতীয় লোকসকলৰ বাবে জিলা স্বায়ত্ত শাসিত পৰিষদ (Autonomous District Council) গঠন কৰা হৈছে; যেনে—বড়োলেণ্ড আঞ্চলিক পৰিষদ আৰু কাৰ্বি আংলং স্বায়ত্ত শাসিত পৰিষদ।
(৩) অনুচ্ছেদ ৩৭১(খ)ৰ জৰিয়তে ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে জনজাতীয় লোকসকলৰ স্বাৰ্থৰ বাবে অসম বিধানসভাৰ ভিতৰত এটা জনজাতীয় প্ৰতিনিধি কমিটি গঠন কৰিব পাৰে। এই ব্যৱস্থাবোৰে ক্ষমতাৰ বিকেন্দ্ৰীকৰণ ঘটায় আৰু জনজাতীয় ভূমি আৰু সংস্কৃতি সুৰক্ষিত কৰে।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
বহুবৈকল্পিক প্ৰশ্ন (MCQ)
১। ভাৰতীয় সংবিধানৰ খচৰা কমিটিৰ সভাপতি কোন আছিল?
(ক) জৱাহৰলাল নেহৰু (খ) ড॰ বি. আৰ. আম্বেদকাৰ (গ) ড॰ ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ (ঘ) সৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল
উত্তৰঃ (খ) ড॰ বি. আৰ. আম্বেদকাৰ।
২। ভাৰতীয় সংবিধান কাৰ্যকৰী হোৱা দিনটো হ’ল—
(ক) ২৬ নৱেম্বৰ ১৯৪৯ (খ) ১৫ আগষ্ট ১৯৪৭ (গ) ২৬ জানুৱাৰী ১৯৫০ (ঘ) ২ অক্টোবৰ ১৯৫০
উত্তৰঃ (গ) ২৬ জানুৱাৰী ১৯৫০।
৩। অলিখিত সংবিধান থকা দেশখন হ’ল—
(ক) আমেৰিকা (খ) ভাৰত (গ) ইংলেণ্ড (ঘ) ফ্ৰান্স
উত্তৰঃ (গ) ইংলেণ্ড।
৪। মৌলিক অধিকাৰ ভাৰতীয় সংবিধানৰ কোন অধ্যায়ত লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে?
(ক) প্ৰথম (খ) তৃতীয় (গ) চতুৰ্থ (ঘ) পঞ্চম
উত্তৰঃ (খ) তৃতীয় অধ্যায় (অনুচ্ছেদ ১২ৰ পৰা ৩৫)।
৫। ৬১তম সংবিধান সংশোধনীৰ যোগেদি ভোটদানৰ ন্যূনতম বয়স কিমান কৰা হয়?
(ক) ২১ বছৰ (খ) ১৮ বছৰ (গ) ২৫ বছৰ (ঘ) ১৬ বছৰ
উত্তৰঃ (খ) ১৮ বছৰ।
খালী ঠাই পূৰ কৰা
১। পৃথিৱীৰ সৰ্বপ্ৰথম লিখিত সংবিধান প্ৰণয়ন কৰা দেশখন হ’ল ______।
উত্তৰঃ আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ।
২। ভাৰতীয় সংবিধানত মুঠ ______ টা অনুচ্ছেদ আছে।
উত্তৰঃ ৪৪৮।
৩। অসমৰ জনজাতীয় অঞ্চলত স্বায়ত্ত শাসনৰ বাবে সংবিধানৰ ______ অনুসূচীৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।
উত্তৰঃ ষষ্ঠ।
৪। ভাৰতীয় সংবিধানত ______ প্ৰকাৰ মৌলিক অধিকাৰৰ উল্লেখ আছে।
উত্তৰঃ ছয় (৬)।
শুদ্ধ নে অশুদ্ধ
১। ইংলেণ্ডৰ সংবিধান এখন লিখিত সংবিধান।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। ইংলেণ্ডৰ সংবিধান এখন অলিখিত সংবিধান।
২। ভাৰতীয় সংবিধান পৃথিৱীৰ দীৰ্ঘতম লিখিত সংবিধান।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৩। ৪২তম সংবিধান সংশোধনীৰ জৰিয়তে প্ৰস্তাৱনাত ‘ধৰ্মনিৰপেক্ষ’ শব্দ সংযোজন কৰা হৈছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৪। ভাৰতৰ সংবিধান অনুসৰি জৰুৰী অৱস্থা দুই প্ৰকাৰৰ।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। জৰুৰী অৱস্থা তিনি প্ৰকাৰৰ—জাতীয়, ৰাজ্যিক আৰু আৰ্থিক জৰুৰী।
চমু প্ৰশ্ন-উত্তৰ
১। ক্ষমতাৰ বিভাজনৰ তিনিটা তালিকাৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ কেন্দ্ৰীয় তালিকা (Central List), ৰাজ্যিক তালিকা (State List) আৰু সমৱৰ্তী বা উমৈহতীয়া তালিকা (Concurrent List)।
২। সংবিধানক ‘জীৱন্ত দস্তাবেজ’ বুলি কিয় কোৱা হয়?
উত্তৰঃ দেশৰ পৰিৱৰ্তিত পৰিস্থিতিৰ লগত খাপ খুৱাই সময়ে সময়ে সংবিধান সংশোধন কৰি ইয়াক প্ৰাসংগিক কৰি ৰখা হয়। এইদৰে সময়ৰ লগে লগে সলনি হৈ জীয়াই থকা বাবে সংবিধানক ‘জীৱন্ত দস্তাবেজ’ (Living Document) বুলি কোৱা হয়।
৩। ধৰ্মনিৰপেক্ষতা বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ ধৰ্মনিৰপেক্ষতা মানে হ’ল ৰাষ্ট্ৰৰ কোনো নিজা ধৰ্ম নাথাকে আৰু ৰাষ্ট্ৰই ধৰ্মৰ ভিত্তিত নাগৰিকৰ মাজত কোনো বৈষম্য নকৰে। ভাৰতত প্ৰতিজন নাগৰিকে নিজ নিজ ধৰ্ম বিশ্বাস আৰু চৰ্চা কৰাৰ সমান স্বাধীনতা পায়।
৪। ভাৰতৰ সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনা মতে ভাৰত কেনে ধৰণৰ ৰাষ্ট্ৰ?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ সংবিধানৰ প্ৰস্তাৱনা অনুসৰি ভাৰত এখন সাৰ্বভৌম, সমাজবাদী, ধৰ্মনিৰপেক্ষ, গণতান্ত্ৰিক গণৰাজ্য।
শব্দাৰ্থ
| শব্দ | অৰ্থ |
|---|---|
| সংবিধান | ৰাষ্ট্ৰ পৰিচালনাৰ মৌলিক নীতি-নিয়ম থকা সৰ্বোচ্চ দস্তাবেজ (Constitution) |
| প্ৰস্তাৱনা | সংবিধানৰ পাতনি, য’ত ইয়াৰ আদৰ্শ আৰু উদ্দেশ্য থাকে (Preamble) |
| সাৰ্বভৌম | সৰ্বোপৰি ক্ষমতাৰ অধিকাৰী, কোনো বিদেশী ৰাষ্ট্ৰৰ অধীন নহয় (Sovereign) |
| ধৰ্মনিৰপেক্ষতা | ৰাষ্ট্ৰই ধৰ্মৰ ভিত্তিত বৈষম্য নকৰা নীতি (Secularism) |
| মৌলিক অধিকাৰ | নাগৰিকক সংবিধানে দিয়া মূল অধিকাৰ (Fundamental Rights) |
| মৌলিক কৰ্তব্য | নাগৰিকে পালন কৰিবলগীয়া মূল দায়িত্ব (Fundamental Duties) |
| সংবিধান সংশোধন | সংবিধানৰ অংশ সলনি, সংযোজন বা বাদ দিয়া প্ৰক্ৰিয়া (Amendment) |
| জীৱন্ত দস্তাবেজ | সময়ৰ লগে খাপ খাই সংশোধন হৈ থকা সংবিধান (Living Document) |
| খচৰা কমিটি | সংবিধানৰ খচৰা প্ৰস্তুত কৰা কমিটি (Drafting Committee) |
| সংবিধান সভা | সংবিধান প্ৰণয়ন কৰা সভা (Constituent Assembly) |
| জৰুৰী অৱস্থা | অসাধাৰণ পৰিস্থিতিত ঘোষণা কৰা বিশেষ অৱস্থা (Emergency) |
| স্বায়ত্ত শাসন | নিজে নিজৰ অঞ্চল পৰিচালনা কৰাৰ ক্ষমতা (Autonomy) |
| নিৰ্দেশাত্মক নীতি | কল্যাণকামী ৰাষ্ট্ৰ গঠনৰ পথ-নিৰ্দেশক নীতি (Directive Principles) |
| সাৰ্বজনীন প্ৰাপ্তবয়স্ক ভোটাধিকাৰ | ১৮ বছৰৰ ওপৰৰ সকলো নাগৰিকৰ ভোটদানৰ অধিকাৰ (Universal Adult Franchise) |