প্ৰশাসনঃ ৰাজতন্ত্ৰৰপৰা গণতন্ত্ৰলৈ — প্ৰশ্ন উত্তৰ
HSLC Guru লৈ আপোনাক স্বাগতম। এই পৃষ্ঠাত আমি ASSEB (অসম ৰাজ্যিক বিদ্যালয় শিক্ষা পৰিষদ)ৰ সপ্তম শ্ৰেণীৰ সমাজ বিজ্ঞানৰ একাদশ অধ্যায় “প্ৰশাসনঃ ৰাজতন্ত্ৰৰপৰা গণতন্ত্ৰলৈ”ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্ন-উত্তৰ, অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন, সাৰাংশ আৰু শব্দাৰ্থ সহজ অসমীয়াত আগবঢ়ালোঁ। পৰীক্ষাত ভাল নম্বৰ পাবলৈ এই সমাধানসমূহ মনোযোগেৰে অধ্যয়ন কৰক।
সাৰাংশ: মানুহে সমাজ পাতি বসবাস কৰিবলৈ কিছুমান নিৰ্দিষ্ট নীতি-নিয়ম মানি চলিব লাগে। বিদ্যালয় এখন যেনেকৈ কিছুমান নীতি-নিয়মৰ মাজত পৰিচালিত হয় আৰু বিদ্যালয় পৰিচালনা সমিতিয়ে ইয়াৰ সকলো দিশ চোৱা-চিতা কৰে, ঠিক তেনেকৈ দেশ বা সমাজ এখনো বাস্তৱ ক্ষেত্ৰত প্ৰশাসনে পৰিচালনা কৰে। জনসাধাৰণৰ শিক্ষা, স্বাস্থ্য, অনাময়, প্ৰতিৰক্ষা, আইন-শৃংখলা আৰু যাতায়াত আদি দিশ চোৱা-চিতা কৰাই প্ৰশাসনৰ কাম। সমাজৰ শিশু, বৃদ্ধ, বিশেষভাৱে সক্ষম আৰু দৰিদ্ৰ সীমাৰেখাৰ তলৰ বাসিন্দাসকলক অসুৰক্ষিত গোট (Vulnerable Group) বোলে আৰু ইহঁতৰ প্ৰতি প্ৰশাসনৰ বিশেষ দায়িত্ব থাকে।
দেশ এখনৰ ৰাজনৈতিক, সাংস্কৃতিক আৰু অৰ্থনৈতিক অৱস্থা অনুসৰি প্ৰশাসনৰ ৰূপ ভিন ভিন হয়। প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন ৰূপ হ’ল—ৰাজতন্ত্ৰ, জনজাতীয় বা বংশগত প্ৰশাসন, অভিজাততন্ত্ৰ, সমাজবাদী শাসন, সাম্যবাদী শাসন, স্বৈৰতন্ত্ৰ আৰু গণতন্ত্ৰ। ৰাজতন্ত্ৰত উত্তৰাধিকাৰীসূত্ৰে ৰজা বা ৰাণীয়ে শাসন কৰে; সাংবিধানিক ৰাজতন্ত্ৰত (যেনে ইউনাইটেড কিংডম) ৰজা বা ৰাণী প্ৰতীকী প্ৰধান হয় আৰু প্ৰকৃত ক্ষমতা জনসাধাৰণৰ দ্বাৰা নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধিৰ হাতত থাকে।
গণতন্ত্ৰ মানে জনগণৰ শাসন; ইয়াত জনসাধাৰণেই সৰ্বেসৰ্বা। জনসাধাৰণৰ অংশগ্ৰহণৰ ভিত্তিত গণতন্ত্ৰ প্ৰত্যক্ষ (যেনে প্ৰাচীন এথেন্স, চুইজাৰলেণ্ড) আৰু পৰোক্ষ বা প্ৰতিনিধিত্বমূলক (যেনে ভাৰত)—এই দুই ভাগত বিভক্ত। সমতা, স্বাধীনতা, ন্যায়, জন-অংশগ্ৰহণ আৰু মুক্ত নিৰ্বাচন গণতন্ত্ৰৰ মূল নীতি। আব্ৰাহাম লিংকনৰ মতে গণতন্ত্ৰ হৈছে জনগণৰ, জনগণৰ দ্বাৰা আৰু জনগণৰ বাবে চৰকাৰ। বৰ্তমান সময়ত গণতন্ত্ৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় আৰু প্ৰাসংগিক প্ৰশাসন ব্যৱস্থা হিচাপে স্বীকৃত হৈছে আৰু ভাৰত হৈছে বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ গণতান্ত্ৰিক দেশ।
Summary: This chapter of ASSEB Class 7 Social Science explains administration and how it has evolved from monarchy to democracy. Administration is the system that runs a society or country through definite rules, looking after education, health, defence, law and order, transport and the welfare of vulnerable groups such as children, the elderly, differently-abled and the poor. Depending on a country’s political, cultural and economic conditions, administration takes different forms — monarchy, tribal/clan rule, aristocracy, socialist, communist, dictatorship and democracy. Democracy means the rule of the people and may be direct (ancient Athens, Switzerland) or indirect/representative (India). Its core principles are equality, freedom, justice, public participation and free elections. As Abraham Lincoln said, democracy is government of the people, by the people and for the people. India is the world’s largest democracy.
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
অনুশীলনী – ১
১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া—
(ক) প্ৰশাসন বুলিলে কি বুজা ?
উত্তৰঃ এখন সমাজ বা দেশৰ জনসাধাৰণৰ শিক্ষা, স্বাস্থ্য, অনাময়, প্ৰতিৰক্ষা, যাতায়াত আদি বিভিন্ন দিশ চোৱা-চিতা কৰি নিৰ্দিষ্ট নীতি-নিয়মৰ জৰিয়তে দেশ বা সমাজখন সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰা ব্যৱস্থাটোকে প্ৰশাসন বোলে। বিদ্যালয় পৰিচালনা সমিতিয়ে যেনেকৈ বিদ্যালয় এখন চলায়, ঠিক তেনেকৈ প্ৰশাসনে বাস্তৱ ক্ষেত্ৰত দেশ বা সমাজ এখন চলোৱাৰ দায়িত্ব পালন কৰে।
(খ) সমাজৰ কোনবোৰ শ্ৰেণী অসুৰক্ষিত গোটৰ অন্তৰ্ভুক্ত ?
উত্তৰঃ সমাজৰ শিশু, বৃদ্ধ, বিশেষভাৱে সক্ষম আৰু দৰিদ্ৰ সীমাৰেখাৰ তলৰ বাসিন্দাসকল অসুৰক্ষিত গোট (Vulnerable Group)ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। এই শ্ৰেণীৰ লোকসকলে নিজৰ সুৰক্ষা নিজে সুনিশ্চিত কৰিব নোৱাৰাৰ বাবে দেশ বা সমাজে ইহঁতৰ প্ৰতি বিশেষ দায়িত্ব লয়।
(গ) এখন দেশৰ আইন প্ৰণয়ন আৰু কাৰ্যকৰীকৰণৰ দায়িত্ব কাৰ হাতত থাকে ?
উত্তৰঃ এখন দেশৰ আইন প্ৰণয়ন আৰু ইয়াৰ কাৰ্যকৰীকৰণৰ দায়িত্ব প্ৰশাসনৰ হাতত থাকে। গণতান্ত্ৰিক ব্যৱস্থাত জনসাধাৰণে নিৰ্বাচিত কৰা প্ৰতিনিধিসকলে বিধানমণ্ডলৰ (Legislature) জৰিয়তে আইন প্ৰণয়ন কৰে আৰু চৰকাৰ বা প্ৰশাসনে সেই আইন কাৰ্যকৰী কৰে।
(ঘ) ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা কোনে সুনিশ্চিত কৰে ?
উত্তৰঃ ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা প্ৰশাসনে সুনিশ্চিত কৰে। দেশৰ ভিতৰত আইন-শৃংখলা অটুট ৰখা, সীমান্ত সুৰক্ষিত ৰখা আৰু বিদেশী আক্ৰমণৰপৰা দেশক ৰক্ষা কৰাৰ দায়িত্ব প্ৰশাসনৰ, যাৰ বাবে সেনা, আৰক্ষী আদি বাহিনী নিয়োজিত থাকে।
(ঙ) কিহৰ ভিত্তিত প্ৰশাসনৰ কাৰ্যাৱলী ভিন ভিন হ’ব পাৰে ?
উত্তৰঃ দেশ এখনৰ ৰাজনৈতিক অৱস্থা, সাংস্কৃতিক অৱস্থা আৰু অৰ্থনৈতিক অৱস্থা—এই তিনিটা দিশৰ ভিত্তিত প্ৰশাসনৰ কাৰ্যাৱলী ভিন ভিন হ’ব পাৰে।
২। প্ৰশাসনে কৰা জনসেৱামূলক কামৰ তিনিটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ (ক) শিক্ষা, স্বাস্থ্য আদিৰ দৰে অত্যাৱশ্যকীয় সেৱাৰ ব্যৱস্থা কৰা; (খ) জনসাধাৰণৰ জীৱন-ধাৰণৰ মান উন্নত কৰা; আৰু (গ) নাগৰিকৰ বাবে শান্তি, স্থিৰতা আৰু সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰাৰ লগতে দেশৰ আইন-শৃংখলা অটুট ৰখা।
৩। বিদ্যালয় পৰিচালনা আৰু প্ৰশাসনৰ মাজত কি মিল আছে ?
উত্তৰঃ বিদ্যালয় এখন যেনেকৈ কিছুমান নিৰ্দিষ্ট নীতি-নিয়মৰ মাজত পৰিচালিত হয় আৰু বিদ্যালয় পৰিচালনা সমিতিয়ে ইয়াৰ সকলো দিশ চোৱা-চিতা কৰে, ঠিক তেনেকৈ দেশ বা সমাজ এখনো নিৰ্দিষ্ট নীতি-নিয়মৰ মাজত প্ৰশাসনৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয়। দুয়োটাতে নীতি-নিয়ম মানি শৃংখলাবদ্ধভাৱে চোৱা-চিতা কৰা হয় আৰু জনসাধাৰণৰ কল্যাণ সুনিশ্চিত কৰা হয়—এইটোৱেই দুয়োটাৰ মূল মিল।
৪। প্ৰশাসনৰ উল্লেখযোগ্য কাৰ্যাৱলী বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ প্ৰশাসনৰ উল্লেখযোগ্য কাৰ্যাৱলীসমূহ হ’ল—(ক) শিক্ষা, স্বাস্থ্য আদি অত্যাৱশ্যকীয় সেৱাৰ ব্যৱস্থা কৰা; (খ) জনসাধাৰণৰ জীৱন-ধাৰণৰ মান উন্নত কৰা; (গ) দেশত আইন প্ৰণয়ন আৰু ইয়াৰ কাৰ্যকৰীকৰণ; (ঘ) দেশৰ অৰ্থনীতি আৰু অৰ্থনৈতিক কাৰ্য-কলাপ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা; (ঙ) নাগৰিকৰ বাবে শান্তি, স্থিৰতা আৰু সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰা; (চ) দেশৰ আইন-শৃংখলা অটুট ৰখা; (ছ) ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা সুনিশ্চিত কৰা; আৰু (জ) বিদেশী ৰাষ্ট্ৰৰ লগত প্ৰয়োজনীয় সহযোগিতা বজাই ৰখা।
অনুশীলনী – ২
১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া—
(ক) বৰ্তমান কোন দেশত সাংবিধানিক ৰাজতন্ত্ৰৰ প্ৰচলন আছে ?
উত্তৰঃ ইউনাইটেড কিংডম (সংযুক্ত ৰাজ্য)ত বৰ্তমান সাংবিধানিক ৰাজতন্ত্ৰৰ প্ৰচলন আছে। ইয়াত ৰজা বা ৰাণী প্ৰতীকী প্ৰধান (Symbolic Head) আৰু প্ৰকৃত ক্ষমতা জনসাধাৰণৰ দ্বাৰা নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধিৰ হাতত থাকে।
(খ) সংসদীয় গণতন্ত্ৰ প্ৰচলন থকা এখন দেশৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰত। (ভাৰতত সংসদীয় গণতন্ত্ৰ প্ৰচলিত।)
(গ) প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ এথেন্সত কেনেধৰণৰ শাসনব্যৱস্থা আছিল ?
উত্তৰঃ প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ এথেন্সত প্ৰত্যক্ষ গণতন্ত্ৰ (Direct Democracy) আছিল, য’ত জনসাধাৰণে প্ৰত্যক্ষভাৱে ভোট দি আইন প্ৰণয়ন আৰু সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিছিল।
(ঘ) জনজাতীয়া বা বংশগত প্ৰশাসনৰ এটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ প্ৰাৰম্ভিক বৈদিক সমাজ আৰু আফ্ৰিকাৰ জনজাতীয় সমাজ জনজাতীয় বা বংশগত প্ৰশাসনৰ উদাহৰণ। ইয়াত একে বংশ বা পৰম্পৰাৰ মানুহে নিজৰ মাজৰপৰা এজন ব্যক্তিক মুখ্য প্ৰশাসক হিচাপে বাছি লৈ সামূহিক সহমতত সিদ্ধান্ত লয়।
(ঙ) অভিজাততন্ত্ৰ প্ৰচলন থকা এখন দেশৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ প্ৰাচীন গ্ৰীচ (আৰু প্ৰাচীন ৰোম) অভিজাততন্ত্ৰৰ উদাহৰণ, য’ত কমসংখ্যক অভিজাত শ্ৰেণীৰ লোকে ৰাজ্যৰ শাসনভাৰ চলাইছিল।
(চ) সাম্যবাদৰ প্ৰচলন থকা এখন দেশৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ চীন (আৰু কিউবা) সাম্যবাদী শাসনব্যৱস্থাৰ দেশ।
(ছ) আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত কেতিয়া গণতন্ত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল ?
উত্তৰঃ ১৭৮৭ খ্ৰীষ্টাব্দত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত গণতন্ত্ৰ প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল।
(জ) বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ গণতান্ত্ৰিক দেশখনৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰত হৈছে বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ গণতান্ত্ৰিক দেশ।
২। আব্ৰাহাম লিংকনৰ গণতন্ত্ৰ সম্পৰ্কীয় উক্তিটো কি ?
উত্তৰঃ আমেৰিকাৰ প্ৰাক্তন ৰাষ্ট্ৰপতি আব্ৰাহাম লিংকনে গণতন্ত্ৰক সংজ্ঞায়িত কৰি কৈছিল—“গণতন্ত্ৰ হৈছে জনগণৰ, জনগণৰ দ্বাৰা আৰু জনগণৰ বাবে চৰকাৰ।” (Government of the people, by the people, for the people.)
৩। গণতন্ত্ৰৰ মূল নীতিকেইটা কি কি ?
উত্তৰঃ গণতন্ত্ৰৰ মূল নীতিকেইটা হ’ল—(ক) সমতা, (খ) স্বাধীনতা, (গ) ন্যায়, (ঘ) জন-অংশগ্ৰহণ আৰু (ঙ) মুক্ত নিৰ্বাচন।
৪। গণতন্ত্ৰৰ বৈশিষ্ট্যবোৰ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ গণতন্ত্ৰৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যবোৰ হ’ল—(ক) প্ৰশাসনত জনসাধাৰণৰ অংশগ্ৰহণৰ সুবিধা থাকে; (খ) চৰকাৰে দিয়া সকলো সুযোগ-সুবিধা জনসাধাৰণে সমানে লাভ কৰাৰ অধিকাৰ থাকে; (গ) শাসন জনসাধাৰণৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ হৈ থাকে; (ঘ) এক স্বাধীন আৰু নিৰপেক্ষ ন্যায়পালিকা থাকে; আৰু (ঙ) মানৱ অধিকাৰৰ প্ৰতি সন্মান জনোৱা হয়।
৫। গণতন্ত্ৰ কিয় জনপ্ৰিয় প্ৰশাসন হিচাপে স্বীকৃত হৈছে ?
উত্তৰঃ গণতন্ত্ৰত জনসাধাৰণে প্ৰত্যক্ষ বা পৰোক্ষভাৱে প্ৰশাসনত অংশগ্ৰহণৰ সুযোগ পায় আৰু জনসাধাৰণেই সৰ্বেসৰ্বা। ইয়াত সমতা, স্বাধীনতা, ন্যায় আৰু মানৱ অধিকাৰৰ প্ৰতি সন্মান জনোৱা হয় আৰু শাসন জনসাধাৰণৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ হৈ থাকে। সেয়েহে আন প্ৰশাসন ব্যৱস্থাতকৈ বৰ্তমান সময়ত গণতন্ত্ৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় আৰু প্ৰাসংগিক প্ৰশাসন ব্যৱস্থা হিচাপে স্বীকৃত হৈছে। এই কাৰণেই স্বাধীনতা লাভৰ পিছত পৃথিৱীৰ বেছিভাগ দেশে গণতান্ত্ৰিক শাসন ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছে।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
বহুবৈকল্পিক প্ৰশ্ন (MCQ)
১। তলৰ কোনটো নিৰংকুশ ৰাজতন্ত্ৰৰ উদাহৰণ?
(ক) ইউনাইটেড কিংডম (খ) ভাৰত (গ) চাউদি আৰৱ (ঘ) চীন
উত্তৰঃ (গ) চাউদি আৰৱ।
২। প্ৰত্যক্ষ গণতন্ত্ৰৰ বাবে প্ৰসিদ্ধ প্ৰাচীন নগৰ-ৰাষ্ট্ৰখন হ’ল—
(ক) ৰোম (খ) এথেন্স (গ) দিল্লী (ঘ) কায়ৰো
উত্তৰঃ (খ) এথেন্স।
৩। “জনগণৰ, জনগণৰ দ্বাৰা, জনগণৰ বাবে চৰকাৰ”—এই উক্তি কাৰ?
(ক) আব্ৰাহাম লিংকন (খ) মহাত্মা গান্ধী (গ) জৱাহৰলাল নেহৰু (ঘ) জৰ্জ ৱাশ্বিংটন
উত্তৰঃ (ক) আব্ৰাহাম লিংকন।
৪। সাম্যবাদী শাসনব্যৱস্থা প্ৰচলিত দেশ হ’ল—
(ক) ভাৰত (খ) চীন (গ) ইউনাইটেড কিংডম (ঘ) নেপাল
উত্তৰঃ (খ) চীন।
খালী ঠাই পূৰ কৰা
১। গণতন্ত্ৰত ______ই সৰ্বেসৰ্বা।
উত্তৰঃ জনসাধাৰণ।
২। ৰাজপৰিৱাৰৰ এজন ব্যক্তিয়ে উত্তৰাধিকাৰীসূত্ৰে শাসনভাৰ লোৱা ব্যৱস্থাক ______ বোলে।
উত্তৰঃ ৰাজতন্ত্ৰ।
৩। ভাৰত বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ ______ দেশ।
উত্তৰঃ গণতান্ত্ৰিক।
৪। এজন ব্যক্তি বা এটা দলে জনসাধাৰণৰ সন্মতি নোহোৱাকৈ শক্তিৰ প্ৰয়োগেৰে শাসন চলোৱা ব্যৱস্থাক ______ বোলে।
উত্তৰঃ স্বৈৰতন্ত্ৰ।
শুদ্ধ নে অশুদ্ধ
১। গণতন্ত্ৰত জনসাধাৰণৰ অংশগ্ৰহণৰ সুযোগ নাথাকে।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। গণতন্ত্ৰত জনসাধাৰণে প্ৰত্যক্ষ বা পৰোক্ষভাৱে অংশগ্ৰহণৰ সুযোগ পায়।
২। চীন এখন সাম্যবাদী শাসনব্যৱস্থাৰ দেশ।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৩। প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ এথেন্সত পৰোক্ষ গণতন্ত্ৰ আছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। এথেন্সত প্ৰত্যক্ষ গণতন্ত্ৰ আছিল।
৪। ভাৰতত সংসদীয় গণতন্ত্ৰ প্ৰচলিত।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
চমু প্ৰশ্ন-উত্তৰ
১। প্ৰত্যক্ষ আৰু পৰোক্ষ গণতন্ত্ৰৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ প্ৰত্যক্ষ গণতন্ত্ৰত জনসাধাৰণে নিজে প্ৰত্যক্ষভাৱে ভোট দি আইন প্ৰণয়ন আৰু সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে (যেনে—প্ৰাচীন এথেন্স, চুইজাৰলেণ্ড)। পৰোক্ষ বা প্ৰতিনিধিত্বমূলক গণতন্ত্ৰত জনসাধাৰণে ভোট দি প্ৰতিনিধি নিৰ্বাচন কৰে আৰু সেই প্ৰতিনিধিসকলে প্ৰশাসন পৰিচালনা কৰে (যেনে—ভাৰত)।
২। স্বৈৰতন্ত্ৰ বুলিলে কি বুজা ?
উত্তৰঃ এজন ব্যক্তি বা একেটা দলে জনসাধাৰণৰ সন্মতি নোহোৱাকৈ শক্তিৰ প্ৰয়োগেৰে শাসনভাৰ চলোৱা ব্যৱস্থাক স্বৈৰতন্ত্ৰ (Dictatorship) বোলে। ইয়াত সাংবিধানিক ব্যৱস্থাৰ প্ৰয়োজন নাথাকে। উত্তৰ কোৰিয়া ইয়াৰ এটা উদাহৰণ।
৩। অসুৰক্ষিত গোট (Vulnerable Group) মানে কি ?
উত্তৰঃ সমাজৰ যিসকল লোকে নিজৰ সুৰক্ষা নিজে সুনিশ্চিত কৰিব নোৱাৰে—যেনে শিশু, বৃদ্ধ, বিশেষভাৱে সক্ষম আৰু দৰিদ্ৰ সীমাৰেখাৰ তলৰ বাসিন্দা—সেই শ্ৰেণীৰ লোকসকলক অসুৰক্ষিত গোট বোলে। ইহঁতৰ সুৰক্ষা আৰু কল্যাণৰ প্ৰতি প্ৰশাসনে বিশেষ দায়িত্ব লয়।
শব্দাৰ্থ
| শব্দ | অৰ্থ |
|---|---|
| প্ৰশাসন | দেশ বা সমাজ পৰিচালনা কৰা ব্যৱস্থা (Administration) |
| ৰাজতন্ত্ৰ | ৰজা বা ৰাণীৰ উত্তৰাধিকাৰীসূত্ৰৰ শাসন (Monarchy) |
| সাংবিধানিক ৰাজতন্ত্ৰ | ৰজা প্ৰতীকী প্ৰধান, ক্ষমতা নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধিৰ হাতত (Constitutional Monarchy) |
| গণতন্ত্ৰ | জনগণৰ দ্বাৰা পৰিচালিত শাসন (Democracy) |
| প্ৰত্যক্ষ গণতন্ত্ৰ | জনসাধাৰণে নিজে ভোট দি সিদ্ধান্ত লোৱা (Direct Democracy) |
| প্ৰতিনিধিত্বমূলক গণতন্ত্ৰ | প্ৰতিনিধি নিৰ্বাচন কৰি চলোৱা পৰোক্ষ গণতন্ত্ৰ (Representative Democracy) |
| অভিজাততন্ত্ৰ | কমসংখ্যক অভিজাত শ্ৰেণীৰ শাসন (Aristocracy) |
| সমাজবাদী শাসন | সম্পত্তি ৰাষ্ট্ৰ-নিয়ন্ত্ৰিত ব্যৱস্থা (Socialist Government) |
| সাম্যবাদী শাসন | সম্পদত ব্যক্তিগত অধিকাৰ নথকা ব্যৱস্থা (Communist Government) |
| স্বৈৰতন্ত্ৰ | জনসন্মতি নোহোৱাকৈ শক্তিৰ প্ৰয়োগেৰে শাসন (Dictatorship) |
| বিধানমণ্ডল | আইন প্ৰণয়ন কৰা সংস্থা (Legislature) |
| অসুৰক্ষিত গোট | নিজৰ সুৰক্ষা নিজে কৰিব নোৱৰা শ্ৰেণী (Vulnerable Group) |
| মুক্ত নিৰ্বাচন | ভোটৰ জৰিয়তে প্ৰতিনিধি বাছি লোৱা ব্যৱস্থা (Free Election) |
| ন্যায়পালিকা | ন্যায় দিয়া স্বাধীন সংস্থা (Judiciary) |