সাৰাংশ: এই অধ্যায়ত বতৰ আৰু জলবায়ুৰ ধাৰণা আৰু প্ৰাণীৰ অভিযোজনৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। উষ্ণতা, আদ্ৰতা, বতাহৰ গতি আৰু বৰষুণ — এই কাৰকবোৰে এখন ঠাইৰ বতৰ নিৰ্ধাৰণ কৰে। বতৰ অল্প সময়ৰ ভিতৰত সঘনাই সলনি হয়, আনহাতে জলবায়ু হৈছে দীৰ্ঘ সময়ৰ গড় বতৰ। দিনৰ সর্বোচ্চ উষ্ণতা আবেলি আৰু সর্বনিম্ন উষ্ণতা দোকমোকালিতে পৰিলক্ষিত হয়। ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ জলবায়ু বেলেগ বেলেগ — যেনে কেৰেলাৰ জলবায়ু অতি উষ্ণ আৰু আৰ্দ্ৰ, ৰাজস্থানৰ জলবায়ু উষ্ণ আৰু শুষ্ক, আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ।
পৃথিৱীৰ দুটা অতি চৰম জলবায়ু অঞ্চল হৈছে ক্রান্তীয় বৰ্ষাৰণ্য অঞ্চল আৰু মেৰু অঞ্চল। ক্রান্তীয় বৰ্ষাৰণ্যত সাৰা বছৰ উষ্ণ আৰু আৰ্দ্ৰ জলবায়ু থাকে, প্ৰচুৰ বৰষুণ পৰে আৰু জৈৱ বৈচিত্ৰ্য অত্যন্ত বেছি। এই বনাঞ্চলত হাতী, নানা ধৰণৰ বান্দৰ, গৰিলা, চিতাবাঘ, টুকান চৰাই, অজগৰ আদি বিভিন্ন প্ৰাণী পোৱা যায়। হাতীৰ দীঘল শুৰ, ডাঙৰ কাণ, ডাঠ ছাল আদি অনুকূলন বৈশিষ্ট্যই তাক গৰম আৰু আৰ্দ্ৰ পৰিবেশত বাস কৰিবলৈ সহায় কৰে। মেৰু অঞ্চলত অতি কম উষ্ণতাত বাস কৰা প্ৰাণীবোৰৰ বিশেষ অনুকূলন আছে — যেনে পোলাৰ ভালুকৰ বগা নোম (পৰিবেশৰ লগত মিলি যাবলৈ), ছালৰ তলত ডাঠ চৰ্বীৰ তৰপ (উষ্ণতা ধৰি ৰাখিবলৈ), তীব্ৰ ঘ্ৰাণ শক্তি আৰু সাঁতুৰিবলৈ সক্ষম ভৰি।
প্রতিটো প্ৰাণী নিজৰ বাস কৰা পৰিবেশৰ লগত নিজকে খাপ খুৱাই লয়। এই খাপ খোৱাৰ বিশেষ বৈশিষ্ট্য বা গুণসমূহকে অভিযোজন (Adaptation) বোলে। প্রব্রজন হৈছে ঋতু পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে প্ৰাণীয়ে অধিক অনুকূল অঞ্চললৈ আঁতৰি যোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়া। শীতকালত উত্তৰ মেৰু অঞ্চল অতি ঠাণ্ডা হোৱাৰ কাৰণে কিছুমান চৰাই উষ্ণ অঞ্চললৈ প্রব্রজন কৰে আৰু ঋতু পৰিৱৰ্তন হ’লে পুনৰ ঘূৰি আহে। জলবায়ু পৰিৱৰ্তন আজি বিশ্বৰ এক গুৰুতৰ সমস্যা, যিয়ে জীৱজন্তুৰ বাসস্থান আৰু অভিযোজনত প্ৰভাৱ পেলাইছে।
Summary: Chapter 7 of Class 7 General Science, prescribed by SCERT Assam for ASSEB students, covers the concepts of weather, climate, and adaptation of animals to their climatic conditions. Weather is the day-to-day condition of the atmosphere at a place, determined by factors such as temperature, humidity, wind speed, and rainfall. Weather changes frequently over short periods, whereas climate refers to the average weather pattern of a place over a long period of time. The maximum temperature of a day is usually observed in the afternoon, while the minimum temperature occurs just before sunrise in the early morning.
India has diverse climatic zones — Kerala has a very hot and humid climate, Rajasthan has a hot and dry climate, Jammu & Kashmir has a moderately warm and humid climate, and Northeast India has a humid climate. The two most extreme climate zones on Earth are the tropical rainforest region and the polar region. Tropical rainforests have a warm, wet climate throughout the year and support a rich diversity of animal life including elephants, monkeys, gorillas, leopards, toucans, and pythons. Elephants are well adapted to rainforest life through their long trunks (used for smelling, breathing, and lifting food), large ears (to keep them cool), and strong, broad legs. Polar animals like the polar bear have white fur for camouflage, a thick layer of fat under the skin for insulation, a strong sense of smell, and webbed feet for swimming. Migration is the process by which animals move to a more favourable climate during seasonal changes and return when conditions improve. The ability of organisms to adjust to their environment through special features is called adaptation.
অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (Exercise Questions)
১। এখন ঠাইৰ বতৰ নিৰ্ধাৰণ কৰা কাৰকসমূহৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ এখন ঠাইৰ বতৰ নিৰ্ধাৰণ কৰা কাৰকসমূহ হৈছে:
- উষ্ণতা (Temperature)
- আদ্ৰতা (Humidity)
- বতাহৰ গতি (Wind speed)
- বৰষুণ (Rainfall)
২। দিনটোৰ কেতিয়া সর্বোচ্চ আৰু সর্বনিম্ন উষ্ণতা পৰিলক্ষিত হয়?
উত্তৰঃ দিনটোত সর্বোচ্চ উষ্ণতা আবেলিত পৰিলক্ষিত হয়। সূৰ্য উদয়ৰ আগতে দোকমোকালিতে সর্বনিম্ন উষ্ণতা পৰিলক্ষিত হয়।
৩। শূন্যস্থান পূৰণ কৰা।
(i) দীঘলীয়া সময় এছোৱাৰ বাবে পোৱা গড় বতৰকে __________ বোলে।
উত্তৰঃ জলবায়ু।
(ii) অতি কম পৰিমাণে বৰষুণ হোৱা আৰু বছৰৰ প্ৰায়ভাগ সময়ত উষ্ণতাৰ মাত্ৰা অধিক থকা ঠাই এখনৰ জলবায়ু __________ আৰু __________ হয়।
উত্তৰঃ শুকান আৰু বেছি উষ্ণ।
(iii) পৃথিৱীৰ জলবায়ুৰ অৱস্থা অতি মাত্ৰা হোৱা ঠাই দুখন হ’ল __________ আৰু __________।
উত্তৰঃ ক্রান্তীয় (বৰ্ষাৰণ্য) অঞ্চল আৰু মেৰু অঞ্চল।
৪। তলত দিয়া অঞ্চলসমূহৰ জলবায়ুৰ প্ৰকাৰ লিখা।
| অঞ্চল | জলবায়ুৰ প্ৰকাৰ |
|---|---|
| (ক) জম্মু আৰু কাশ্মিৰ | মধ্যমীয়া উষ্ণ আৰু মধ্যমীয়া আৰ্দ্ৰ (শীতকালত অতি ঠাণ্ডা) |
| (খ) কেৰেলা | অতি উষ্ণ আৰু আৰ্দ্ৰ |
| (গ) ৰাজস্থান | উষ্ণ আৰু শুষ্ক |
| (ঘ) উত্তৰ-পূব ভাৰত | আৰ্দ্ৰ |
৫। বতৰ আৰু জলবায়ুৰ কোনটোৰ সঘন পৰিৱৰ্তন ঘটে?
উত্তৰঃ বতৰৰ সঘন পৰিৱৰ্তন ঘটে। বতৰ কম সময়ৰ ভিতৰত সলনি হোৱা বায়ুমণ্ডলৰ অৱস্থা। ই ঘণ্টা বা দিনৰ ব্যৱধানত সলনি হ’ব পাৰে। আনহাতে, জলবায়ু হৈছে দীৰ্ঘ সময় ধৰি এখন ঠাইত দেখা পোৱা গড় বতৰৰ অৱস্থা আৰু ই সহজে সলনি নহয়।
৬। তলৰ তালিকাত থকা প্ৰাণীৰ বৈশিষ্ট্যবোৰ ক্রান্তীয় বৰ্ষাৰণ্য অঞ্চলৰ নে মেৰু অঞ্চলৰ লিখা।
| বৈশিষ্ট্য | অঞ্চল |
|---|---|
| (i) ফলেই মূল আহাৰ | ক্রান্তীয় বৰ্ষাৰণ্য অঞ্চল |
| (ii) বগা নোম | মেৰু অঞ্চল |
| (iii) প্রব্রজনৰ প্রয়োজন | মেৰু অঞ্চল |
| (iv) উচ্চস্বৰত মাতিব পাৰে | ক্রান্তীয় বৰ্ষাৰণ্য অঞ্চল |
| (v) ভৰিত আঠাজাতীয় তৰপ | ক্রান্তীয় বৰ্ষাৰণ্য অঞ্চল |
| (vi) ছালৰ তলত চৰ্বীৰ তৰপ | মেৰু অঞ্চল |
| (vii) আহল-বহল পতা | ক্রান্তীয় বৰ্ষাৰণ্য অঞ্চল |
| (viii) উজ্জ্বল ৰং | ক্রান্তীয় বৰ্ষাৰণ্য অঞ্চল |
| (ix) বলিষ্ঠ নেজ | ক্রান্তীয় বৰ্ষাৰণ্য অঞ্চল |
| (x) দীঘল আৰু বহল পিঠি | ক্রান্তীয় বৰ্ষাৰণ্য অঞ্চল |
৭। ক্রান্তীয় বৰ্ষাৰণ্যত নানা প্রকাৰৰ ডাঙৰ ডাঙৰ আবাদী পোৱা যায়। কিয় বর্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ ক্রান্তীয় বৰ্ষাৰণ্যত নানা প্রকাৰৰ ডাঙৰ ডাঙৰ আবাদী পোৱাৰ কাৰণসমূহ তলত দিয়া হ’ল:
- উষ্ণ আৰু আৰ্দ্ৰ জলবায়ু: ক্রান্তীয় বৰ্ষাৰণ্যত সাৰা বছৰ উষ্ণ আৰু আৰ্দ্ৰ জলবায়ু থাকে। এই অনুকূল পৰিৱেশে বিভিন্ন ধৰণৰ প্ৰাণীৰ বাবে আদৰ্শ বাসস্থান সৃষ্টি কৰে।
- প্ৰচুৰ খাদ্য: বৰ্ষাৰণ্যত প্ৰচুৰ পৰিমাণে ফল-মূল, পাত, পোক-পৰুৱা আদি খাদ্য সহজলভ্য। ইয়াত তৃণভোজী, মাংসভোজী আৰু সর্বভোজী প্ৰাণী সকলোকে যথেষ্ট খাদ্য পোৱা যায়।
- বিচিত্ৰ বাসস্থান: বৰ্ষাৰণ্যত ডাঙৰ গছ, মধ্যমীয়া গছ, জোপোহা আৰু মাটিৰ স্তৰ আদি বিভিন্ন স্তৰত আবাসস্থল আছে। এই বৈচিত্ৰ্যময় আবাসস্থলত ভিন্ন ভিন্ন প্ৰাণী বাস কৰিব পাৰে।
- উদ্ভিদৰ বৈচিত্ৰ্য: প্ৰচুৰ বৰষুণ আৰু সূৰ্যৰ পোহৰৰ কাৰণে বিভিন্ন ধৰণৰ উদ্ভিদ জন্মে, যিয়ে প্ৰাণীবোৰৰ বাবে আশ্ৰয় আৰু খাদ্য দুয়োটাই যোগান ধৰে।
- প্ৰতিযোগিতামূলক বিভাজন: বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ প্ৰাণী বৰ্ষাৰণ্যৰ বিভিন্ন স্তৰত বাস কৰি প্ৰতিযোগিতা হ্ৰাস কৰে, ফলত একে ঠাইতে বহু প্ৰজাতিৰ প্ৰাণী বাস কৰিব পাৰে।
৮। আমি কিয় কোনো এক বিশেষ প্রকাৰৰ প্রাণী কোনো এটা বিশেষ জলবায়ুত পাঁও?
উত্তৰঃ প্ৰতিটো প্ৰাণী তাৰ বাসস্থানৰ বিশেষ পৰিৱেশ অনুযায়ী নিজকে খাপ খুৱাই লয়। এই খাপ খোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াকে অভিযোজন বোলে। অভিযোজনে প্ৰাণীক নিজৰ পৰিৱেশত খাদ্য সংগ্ৰহ কৰিবলৈ, শত্ৰুৰ পৰা নিজকে ৰক্ষা কৰিবলৈ আৰু বংশবিস্তাৰ কৰিবলৈ সহায় কৰে। যেনে — মেৰু অঞ্চলৰ পোলাৰ ভালুক ঠাণ্ডা জলবায়ুৰ লগত খাপ খোৱা বিশেষ বৈশিষ্ট্যৰে সজ্জিত আৰু সি উষ্ণ অঞ্চলত বাঁচি থাকিব নোৱাৰে। সেইদৰে ক্রান্তীয় বৰ্ষাৰণ্যৰ হাতীয়ে উষ্ণ আৰু আৰ্দ্ৰ জলবায়ুৰ লগত খাপ খোৱা বৈশিষ্ট্য লৈ সৃষ্টি হৈছে। এই কাৰণেই বিভিন্ন প্রকাৰৰ প্রাণী কেৱল তেওঁলোকৰ নিজৰ জলবায়ু অঞ্চলতহে পোৱা যায়।
৯। ক্রান্তীয় বৰ্ষাৰণ্যত বাস কৰা হাতীবোৰে পৰিবেশৰ লগত কেনেদৰে নিজকে খাপ খুৱাই লয়?
উত্তৰঃ ক্রান্তীয় বৰ্ষাৰণ্যত বাস কৰা হাতীবোৰে তলৰ ধৰণে পৰিবেশৰ লগত নিজকে খাপ খুৱাই লয়:
- দীঘল শুৰ (নাক): হাতীৰ দীঘল শুৰ বা নাকে গছৰ পাত আৰু ডাল ভাঙি মুখলৈ নিবলৈ সহায় কৰে। ইয়াৰ সহায়ত পানী পান কৰে আৰু গা ধুৱায়। তদুপৰি শুৰে গোন্ধ শুঙাৰ কাম কৰে, যি খাদ্য আৰু বিপদৰ উৎস চিনিবলৈ সহায় কৰে।
- দীঘল দাঁত (গজদন্ত): হাতীৰ দীঘল দাঁতেৰে গছৰ বাকলি আঁচুৰিব পাৰে আৰু মাটি খান্দিব পাৰে। এই দাঁতে খাদ্য সংগ্ৰহত সহায় কৰে।
- ডাঙৰ কাণ: হাতীৰ ডাঙৰ কাণে পাংখাৰ দৰে কাম কৰে। গৰম অনুভৱ হ’লে হাতীয়ে কাণ দুখন দুলায়, তাতে বায়ু চলাচল হয় আৰু তেজ ঠাণ্ডা হয়। ইয়াৰ ফলত শৰীৰৰ উষ্ণতা নিয়ন্ত্ৰণ হয়।
- ডাঠ ছাল: হাতীৰ ডাঠ ছালে পোক-পৰুৱা, কাঁইট আদিৰ পৰা সুৰক্ষা দিয়ে আৰু বনাঞ্চলৰ ঘন জোপোহাৰ মাজেদি চলাচল কৰাত সহায় কৰে।
- বলিষ্ঠ আৰু চেপেটা ভৰি: হাতীৰ শক্তিশালী আৰু চেপেটা ভৰিয়ে ঘন বনৰ নৰম মাটি আৰু জলাভূমিত চলাচল কৰাত সহায় কৰে।
১০। সঠিক উত্তৰ বাছি উলিওৱা।
(ক) গাত পটি থকা মাংসভোজী প্রাণীবোৰ সাধাৰণতে কত পোৱা যায়?
(i) মেৰু অঞ্চলত (ii) মৰুভূমিত (iii) মহাসাগৰত (iv) ক্রান্তীয় বৰ্ষাৰণ্যত
উত্তৰঃ (iv) ক্রান্তীয় বৰ্ষাৰণ্যত।
(খ) অতি চেঁচা জলবায়ুত বাস কৰিবৰ উপযোগী পোলাৰ ভালুকৰ বৈশিষ্ট্যবোৰ কি?
(i) বগা নোম, ছালৰ তলত চৰ্বী, তীব্ৰ ঘ্ৰাণ শক্তি (ii) বগা নোম, ছোট কাণ, দীঘল নাক (iii) সোণালী নোম, তীব্ৰ ঘ্ৰাণ শক্তি, চেপেটা নখ (iv) হালধীয়া নোম, দুর্বল দৃষ্টি, দীঘল নাক
উত্তৰঃ (i) বগা নোম, ছালৰ তলত চৰ্বী, তীব্ৰ ঘ্ৰাণ শক্তি।
(গ) ক্রান্তীয় বৰ্ষাৰণ্যৰ জলবায়ুৰ উত্তম বৈশিষ্ট্য কোনটো?
(i) উষ্ণ আৰু আৰ্দ্ৰ (ii) মধ্যমীয়া উষ্ণ আৰু আৰ্দ্ৰ (iii) ঠাণ্ডা আৰু আৰ্দ্ৰ (iv) উষ্ণ আৰু শুষ্ক
উত্তৰঃ (i) উষ্ণ আৰু আৰ্দ্ৰ।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ (Additional Questions)
১। বতৰ আৰু জলবায়ুৰ মাজৰ পাৰ্থক্য লিখা।
| বতৰ (Weather) | জলবায়ু (Climate) |
|---|---|
| কম সময়ৰ বাবে এখন ঠাইৰ বায়ুমণ্ডলৰ অৱস্থাকে বতৰ বোলে। | দীৰ্ঘ সময় ধৰি (২৫ বা তাতোধিক বছৰ) এখন ঠাইৰ গড় বতৰকে জলবায়ু বোলে। |
| বতৰ সঘনে সলনি হয়; ঘণ্টাৰ মূৰে মূৰেও সলনি হ’ব পাৰে। | জলবায়ু সহজে সলনি নহয়; ই স্থায়ী। |
| উষ্ণতা, আদ্ৰতা, বতাহৰ গতি আৰু বৰষুণ বতৰ নিৰ্ধাৰণ কৰে। | দীৰ্ঘকালীন গড় বতৰৰ তথ্যৰ পৰা জলবায়ু নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। |
| উদাহৰণ: আজি বৰষুণ হৈছে। | উদাহৰণ: অসমৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। |
২। অভিযোজন কি? দুটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ প্ৰাণীয়ে নিজৰ পৰিবেশৰ লগত মিলি চলিবলৈ তাৰ শৰীৰত যি বিশেষ গুণ বা বৈশিষ্ট্য গঢ় লৈ উঠে তাকে অভিযোজন (Adaptation) বোলে। অভিযোজনৰ ফলত প্ৰাণী নিজৰ পৰিবেশত সহজে জীয়াই থাকিব পাৰে।
উদাহৰণ:
- পোলাৰ ভালুক: মেৰু অঞ্চলৰ তীব্ৰ শীতৰ লগত খাপ খোৱাবলৈ পোলাৰ ভালুকৰ ছালৰ তলত ডাঠ চৰ্বীৰ তৰপ আৰু বগা নোম আছে।
- টুকান চৰাই: ক্রান্তীয় বৰ্ষাৰণ্যৰ টুকান চৰাইৰ ডাঙৰ চঞ্চু আছে যি ঘন পাতৰ মাজত থকা ফল সহজে খাবলৈ সহায় কৰে।
৩। পোলাৰ ভালুকে মেৰু অঞ্চলৰ তীব্ৰ শীতৰ লগত কেনেদৰে খাপ খায়?
উত্তৰঃ পোলাৰ ভালুকৰ মেৰু অঞ্চলৰ পৰিবেশৰ লগত খাপ খোৱাৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ হৈছে:
- বগা নোম: পোলাৰ ভালুকৰ নোম বগা হোৱাৰ ফলত বৰফৰ মাজত ই লুকাই থাকিব পাৰে (প্রচ্ছদন)। ইয়াৰ উপৰি নোম শৰীৰক উষ্ণ ৰাখে।
- ছালৰ তলত চৰ্বীৰ ডাঠ তৰপ: ছালৰ তলৰ ডাঠ চৰ্বীয়ে উষ্ণতাৰোধক হিচাপে কাম কৰি শৰীৰক গৰম ৰাখে।
- তীব্ৰ ঘ্ৰাণ শক্তি: বৰফৰ নিচেই তলতো থকা খাদ্য (যেনে চীলমাছ) চিনি পাবলৈ পোলাৰ ভালুকৰ ঘ্ৰাণ শক্তি অত্যন্ত তীক্ষ্ণ।
- সাঁতুৰিবলৈ সক্ষম ভৰি: পোলাৰ ভালুকৰ ভৰিত আঙুলিবোৰৰ মাজত পাতলীয়া তৰপ আছে যি বৰফত হাঁহিৰ দৰে চলাচল কৰাত আৰু ঠাণ্ডা পানীত সাঁতোৰাত সহায় কৰে।
- প্রব্রজন: শীতকালত খাদ্যৰ অভাৱ হ’লে কিছুমান মেৰু প্ৰাণী উষ্ণ ঠাইলৈ গুচি যায়।
৪। প্রব্রজন কি? কোনো এটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ ঋতু পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে প্ৰাণীয়ে খাদ্য, উষ্ণতা বা বংশবিস্তাৰৰ সুবিধাৰ কাৰণে নিজৰ বাসস্থানৰ পৰা আন এক অনুকূল ঠাইলৈ গুচি যোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াকে প্রব্রজন বোলে। প্ৰব্রজনকাৰী প্ৰাণীবোৰ ঋতু সলনি হ’লে পুনৰ পুৰণি বাসস্থানলৈ ঘূৰি আহে।
উদাহৰণ: আৰ্কটিক টার্ন (Arctic Tern) নামৰ চৰাইটো বছৰত প্ৰায় ৭০,০০০ কিলোমিটাৰ ভ্ৰমণ কৰি উত্তৰ মেৰু অঞ্চলৰ পৰা দক্ষিণ মেৰু অঞ্চললৈ প্রব্রজন কৰে। ভাৰতৰ ক্ষেত্ৰত শীতকালত উত্তৰ এছিয়া আৰু ইউৰোপৰ পৰা বহু পৰিযায়ী চৰাই ভাৰতলৈ আহে।
৫। ক্রান্তীয় বৰ্ষাৰণ্য আৰু মেৰু অঞ্চলৰ প্ৰাণীৰ মাজৰ পাৰ্থক্য লিখা।
| ক্রান্তীয় বৰ্ষাৰণ্যৰ প্ৰাণী | মেৰু অঞ্চলৰ প্ৰাণী |
|---|---|
| উষ্ণ আৰু আৰ্দ্ৰ জলবায়ুৰ লগত খাপ খোৱা। | অতি ঠাণ্ডা জলবায়ুৰ লগত খাপ খোৱা। |
| উজ্জ্বল ৰঙীন হয় (যেনে: টুকান চৰাই, বিষাক্ত ভেকুলী)। | বগা বা পাতল ৰঙৰ হয় (যেনে: পোলাৰ ভালুক)। |
| ছালৰ তলত চৰ্বী কম থাকে। | ছালৰ তলত ডাঠ চৰ্বীৰ তৰপ থাকে। |
| ফল-মূল, পোক, মাংস আদি প্ৰচুৰ খাদ্য থাকে। | মাছ, চীল আদি সীমিত খাদ্য পোৱা যায়। |
| উদাহৰণ: হাতী, বান্দৰ, গৰিলা, টুকান, অজগৰ। | উদাহৰণ: পোলাৰ ভালুক, পেংগুইন, চীল, আৰ্কটিক টার্ন। |
৬। বতৰৰ প্ৰতিবেদন (Weather Report) কি আৰু ই কিহৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ?
উত্তৰঃ বতৰৰ প্ৰতিবেদন হৈছে কোনো এখন ঠাইত নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ বাবে বতৰ কেনে হ’ব তাৰ পূৰ্বাভাস। ভাৰতীয় আবহাওয়া বিভাগে (India Meteorological Department – IMD) এই প্ৰতিবেদন সংগ্ৰহ আৰু প্ৰকাশ কৰে।
গুৰুত্ব:
- কৃষক সকলে শস্য সিঁচা আৰু চপোৱাৰ সিদ্ধান্ত ল’বলৈ বতৰৰ পূৰ্বাভাসৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।
- বিমান, জাহাজ আৰু স্থলপথ পৰিবহনৰ পৰিকল্পনাত বতৰৰ প্ৰতিবেদন সহায়ক।
- ঘূৰ্ণিবতাহ, বানপানী বা খৰাঙৰ পূৰ্বাভাস দি মানুহক সতৰ্ক কৰিব পাৰি।
- দৈনন্দিন জীৱনত কাপোৰ পিন্ধা, ভ্ৰমণ পৰিকল্পনা আদিৰ বাবেও বতৰৰ খবৰ জানিব লাগে।
৭। উদ্ভিদেও জলবায়ুৰ লগত অভিযোজন কৰে — দুটা উদাহৰণেৰে বুজাওৱা।
উত্তৰঃ প্ৰাণীৰ দৰে উদ্ভিদেও নিজৰ পৰিবেশৰ জলবায়ুৰ লগত খাপ খায়। দুটা উদাহৰণ:
- কেকটাছ (Cactus) — মৰুভূমিত: মৰুভূমিৰ শুকান আৰু উষ্ণ জলবায়ুত কেকটাছে পানী সংৰক্ষণ কৰিবলৈ ইয়াৰ কাণ্ড মাঙহাল আৰু পানী ধাৰণক্ষম কৰে। পাত কাঁইটলৈ পৰিণত হোৱাৰ ফলত পানীৰ বাষ্পীভবন কমে।
- ক্রান্তীয় বৰ্ষাৰণ্যৰ উদ্ভিদ: ক্রান্তীয় বৰ্ষাৰণ্যৰ গছবোৰৰ পাত ডাঙৰ আৰু মসৃণ হয় যাতে অতিৰিক্ত পানী সহজে গলি পৰে (Drip tip)। ইয়াৰ ফলত পাতত ভেঁকুৰ জন্মিব নোৱাৰে।
৮। আৰ্দ্ৰতা কি? ইয়াৰ পৰিমাপ কিহেৰে কৰা হয়?
উত্তৰঃ বায়ুত থকা জলীয় বাষ্পৰ পৰিমাণকে আৰ্দ্ৰতা বোলে। বায়ুত বেছি জলীয় বাষ্প থাকিলে আৰ্দ্ৰতা বেছি হয় আৰু মানুহে চেঁচা বা ভাপজ অনুভব কৰে। আৰ্দ্ৰতা হাইগ্ৰ’মিটাৰ (Hygrometer) নামৰ যন্ত্ৰৰ সহায়ত জোখা হয়। আৰ্দ্ৰতাক শতকৰা হিচাপত প্ৰকাশ কৰা হয়। অতিমাত্ৰা আৰ্দ্ৰতাৰ ফলত অস্বস্তি অনুভৱ হয়, কাপোৰ শুকাবলৈ বেছি সময় লাগে আৰু ভেঁকুৰজনিত ৰোগৰ সম্ভাৱনা বাঢ়ে।