সাৰাংশ: “মিছাইল মানৱ” পাঠটি ভাৰতৰ বিখ্যাত বিজ্ঞানী তথা ৰাষ্ট্ৰপতি ড° এ. পি. জে. আব্দুল কালামৰ জীৱনী-ভিত্তিক আলোচনা। তামিলনাডুৰ ৰামেশ্বৰমত ১৯৩১ চনৰ ১৫ অক্টোবৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা কালামৰ শৈশৱ দৰিদ্ৰতাৰ মাজতো কঠোৰ অধ্যৱসায় আৰু অদম্য মনোবলেৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল। মাদ্ৰাজ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনল’জিৰ পৰা বৈমানিক প্ৰকৌশল বিভাগত ডিপ্লমা লাভ কৰাৰ পিছত তেওঁ ভাৰতৰ মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা ইছৰো (ISRO) আৰু প্ৰতিৰক্ষা গৱেষণা সংস্থা ডি.আৰ.ডি.অ’ত (DRDO) কাম কৰি ভাৰতক মিছাইল প্ৰযুক্তিত স্বনিৰ্ভৰ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত অগ্ৰণী ভূমিকা পালন কৰে।
কালামৰ নেতৃত্বত ভাৰতে “অগ্নি”, “পৃথ্বী”, “আকাশ”, “ত্ৰিশূল” আৰু “নাগ” নামৰ মিছাইলসমূহ তৈয়াৰ কৰে। ভাৰতীয় ভূমিৰ পৰা সফলতাৰে উৎক্ষেপণ কৰা প্ৰথম কৃত্ৰিম উপগ্ৰহ ৰোহিণীৰ উৎক্ষেপণতো তেওঁৰ বিশেষ অৱদান আছিল। এই অসামান্য বৈজ্ঞানিক অৱদানৰ বাবে তেওঁক “মিছাইল মানৱ” আখ্যা দিয়া হয়। ২০০২ চনৰ পৰা ২০০৭ চনলৈ তেওঁ ভাৰতৰ একাদশ ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে দায়িত্ব পালন কৰে। ১৯৯৭ চনত তেওঁ ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ নাগৰিক পুৰস্কাৰ ভাৰতৰত্ন লাভ কৰে। শিশু আৰু যুৱ প্ৰজন্মৰ প্ৰতি তেওঁৰ অপৰিসীম দৰদ আৰু আগ্ৰহ আছিল। “সপোন দেখা, চিন্তা কৰা, কৰ্মত লগোৱা” — এই দৰ্শনেৰে তেওঁ ভাৰতৰ লাখো যুৱকক অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল।
২০১৫ চনৰ ২৭ জুলাইত শ্বিলঙৰ ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ মেনেজমেণ্টত এক বক্তৃতা প্ৰদানৰ সময়তে কালামে শেষ নিশ্বাস ত্যাগ কৰে। পিতৃ-মাতৃ আৰু শিক্ষকক শিশুৰ আদৰ্শ নায়ক বুলি জনোৱা এই মহান বিজ্ঞানীজনৰ জীৱন আজিও সকলোৰে বাবে আদৰ্শস্বৰূপ।
Summary: The chapter “Michail Manuh” (Missile Man) is a biographical essay about Dr. A. P. J. Abdul Kalam (1931–2015), India’s renowned scientist and the 11th President of India. Born on 15 October 1931 in Rameswaram, Tamil Nadu, Kalam rose from humble beginnings to become one of the most celebrated scientists in Indian history. After earning a diploma in aeronautical engineering from the Madras Institute of Technology, he joined ISRO and DRDO, where he led India’s missile development programme. Under his leadership, India developed missiles named Agni, Prithvi, Akash, Trishul, and Nag, earning him the title “Missile Man of India.” He also played a pivotal role in the successful launch of Rohini, India’s first domestically launched satellite. He served as the President of India from 2002 to 2007 and was awarded the Bharat Ratna in 1997. A devoted friend to children and youth, he always believed that dreams, transformed into thoughts and action, lead to success. He breathed his last on 27 July 2015 in Shillong while delivering a lecture.
লেখকৰ পৰিচয় (About the Subject)
“মিছাইল মানৱ” পাঠটি ড° আবুল পাকিৰ জয়নুলআবেদীন আব্দুল কালাম (এ. পি. জে. আব্দুল কালাম; ১৫ অক্টোবৰ ১৯৩১ – ২৭ জুলাই ২০১৫) সম্পৰ্কে ৰচিত এক জীৱনীমূলক ৰচনা। তেওঁ তামিলনাডুৰ ৰামেশ্বৰম জিলাত এক মধ্যবিত্ত মুছলমান পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁৰ পিতাৰ নাম জয়নালআবেদীন। মাদ্ৰাজ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনল’জিৰ পৰা বৈমানিক প্ৰকৌশলত ডিপ্লমা লাভ কৰাৰ পিছত তেওঁ ISRO আৰু DRDO-ত যোগদান কৰে। তেওঁৰ বৈজ্ঞানিক পথপ্ৰদৰ্শক আছিল সতীশ ধাৱান। তেওঁ বিজ্ঞান, সংগীত আৰু সাহিত্যৰ অনুৰাগী আছিল। ২০০২–২০০৭ পৰ্যন্ত তেওঁ ভাৰতৰ একাদশ ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে কাৰ্য নিৰ্বাহ কৰে। ভাৰতৰত্ন, পদ্মবিভূষণ, পদ্মভূষণ আদি পুৰস্কাৰেৰে সমলংকৃত এই মহান বিজ্ঞানীজনক “ভাৰতৰ মিছাইল মানৱ” বুলি জনা যায়।
পাঠভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ
ক — পাঠভিত্তিক ক্ৰিয়া
১। চমুকৈ উত্তৰ দিয়া —
(ক) ‘মিছাইল মানৱ’ নামেৰে কাক জনা যায়?
উত্তৰঃ ড° এ. পি. জে. আব্দুল কালামক ‘মিছাইল মানৱ’ নামেৰে জনা যায়।
(খ) সফলতাৰে ভাৰতৰ ভূমিত প্ৰথম উৎক্ষেপণ কৰা কৃত্ৰিম উপগ্ৰহটোৰ নাম কি?
উত্তৰঃ সফলতাৰে ভাৰতৰ ভূমিত প্ৰথম উৎক্ষেপণ কৰা কৃত্ৰিম উপগ্ৰহটোৰ নাম ৰোহিণী।
(গ) আব্দুল কালামে শেষ নিশ্বাস ক’ত ত্যাগ কৰিছিল?
উত্তৰঃ আব্দুল কালামে শ্বিলঙৰ ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ মেনেজমেণ্টত শেষ নিশ্বাস ত্যাগ কৰিছিল।
(ঘ) তেখেতৰ মতে শিশুৰ বাবে আদৰ্শ নায়ক কোন কোন?
উত্তৰঃ তেখেতৰ মতে শিশুৰ বাবে আদৰ্শ নায়ক হ’ল পিতৃ-মাতৃ আৰু প্ৰাথমিক তথা হাইস্কুলৰ শিক্ষকসকল।
২। উত্তৰ লিখা —
(ক) আব্দুল কালামক স্কুলীয়া জীৱনত কি ৰহস্যই প্ৰভাৱান্বিত কৰিছিল?
উত্তৰঃ আব্দুল কালামক স্কুলীয়া জীৱনত আকাশৰ বিশালতা আৰু উৰন্ত চৰাইজাকৰ ৰহস্যই প্ৰভাৱান্বিত কৰিছিল। এই ৰহস্যই তেওঁক উৰাজাহাজ আৰু বৈমানিক প্ৰকৌশলৰ প্ৰতি আকৃষ্ট কৰিছিল।
(খ) তেখেত কি কি বিষয়ৰ অনুৰাগী আছিল?
উত্তৰঃ তেখেত বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তি বিদ্যা, সংগীত আৰু সাহিত্যৰ অনুৰাগী আছিল।
(গ) মনে-প্ৰাণে ভাৰতক তেখেতে কি হোৱাটো বিচাৰিছিল?
উত্তৰঃ মনে-প্ৰাণে তেখেতে ভাৰতক সকলো বিষয়তে উন্নত আৰু শক্তিশালী ৰাষ্ট্ৰ হোৱাটো বিচাৰিছিল। তেওঁ ভাৰতক প্ৰযুক্তি, প্ৰতিৰক্ষা আৰু মহাকাশ গৱেষণাত স্বনিৰ্ভৰ হোৱাটো বিচাৰিছিল।
(ঘ) উক্ত কথাষাৰি কোনে কাক কৈছিল?
উত্তৰঃ কথাষাৰি আব্দুল কালামে শিশু তথা যুৱ প্ৰজন্মৰ ল’ৰা-ছোৱালীক কৈছিল। তেওঁ সদায় শিশুসকলক সপোন দেখিবলৈ, চিন্তা কৰিবলৈ আৰু কৰ্মত লগাবলৈ উৎসাহিত কৰিছিল।
খ — ভাষা অধ্যয়ন
৩। শব্দৰ লগত অৰ্থ মিলোৱা —
| শব্দ | অৰ্থ |
|---|---|
| উৎক্ষেপণ | প্ৰচণ্ড জোৰেৰে দূৰলৈ মাৰি পঠোৱা |
| প্ৰজ্বলিত | বৰকৈ জ্বলা (জুই) |
| অভ্যন্তৰীণ | ভিতৰুৱা |
| বিচক্ষণ | পাৰ্গত, উত্তম |
| অদম্য | যাক দমাব বা বশ কৰিব নোৱাৰি |
| দিগন্ত | দিগবলয়, আকাশৰ সীমা |
| ভূষণ | অলংকাৰ |
| নিৰীক্ষণ | দূৰৈৰ পৰা ভালকৈ চোৱা |
৪। ণত্ববিধিৰ নিয়ম খটুৱাই শব্দসমূহ বুজাই লিখা —
উত্তৰঃ
- প্ৰাণ, আভ্যন্তৰীণ: ‘ৰ’ বৰ্ণৰ পিছত বহাৰ কাৰণে মূৰ্ধন্য ণ হৈছে।
- ভূষণ: ‘ষ’ বৰ্ণৰ পিছত বহাৰ কাৰণে মূৰ্ধন্য ণ হৈছে।
- ৰোহিণী, বিচক্ষণ, উৎক্ষেপণ: ঋ, ৰ, ষ-ৰ পিছত স্বৰবৰ্ণ বা ক-বৰ্গ/প-বৰ্গ থাকিলেও দন্ত্য ন মূৰ্ধন্য ণ হয় — এই নিয়মত মূৰ্ধন্য ণ ব্যৱহাৰ হৈছে।
৫। ণত্ববিধিৰ নিয়ম খটুৱাই খালী ঠাই পূৰণ কৰা —
উত্তৰঃ ৰণ, ধন, তৃণ, বৰ্জন, শ্ৰৱণ, কৃপণ, পঠন, ৰঞ্জন, ৰাৱণ, বিভীষণ, ৰামায়ণ, কীৰ্তন।
৬। বিপৰীত অৰ্থ শব্দ লিখা —
| শব্দ | বিপৰীত অৰ্থ |
|---|---|
| জাগ্ৰত | সুপ্ত |
| কৃত্ৰিম | অকৃত্ৰিম |
| সফলতা | বিফলতা |
| উৎসাহ | নিৰুৎসাহ |
| অক্ষম | সক্ষম |
৭। তলত দিয়া শব্দসমূহ ব্যৱহাৰ কৰি বাক্য ৰচনা কৰা —
মনে-প্ৰাণে: যিকোনো কাম কৰোঁতে মনে-প্ৰাণে কৰিলেহে সফলতা পাব পাৰি।
শয়নে-সপোনে: শয়নে-সপোনে চিন্তা কৰিলেহে ভাল কথাৰ সূত্ৰ উলিয়াব পাৰি।
আকাশী পথ: উৰা জাহাজবোৰ আকাশী পথেৰে চলাচল কৰে।
অদম্য ইচ্ছা: অদম্য ইচ্ছা আৰু প্ৰচেষ্টা থাকিলেহে আশা কৰা ফল পাব পাৰি।
বিনিময়: কঠোৰ শ্ৰমৰ বিনিময়ত সি পৰীক্ষাত প্ৰথম স্থান পালে।
৮। উপসৰ্গ যোগ কৰি শব্দ গঠন কৰা আৰু অৰ্থ লিখা —
| উপসৰ্গ + মূল শব্দ | গঠিত শব্দ | অৰ্থ |
|---|---|---|
| প্ৰ + চেষ্টা | প্ৰচেষ্টা | প্ৰয়াস, যত্ন |
| প্ৰ + ক্ষেপণ | প্ৰক্ষেপণ | জোৰেৰে দলিয়াই মাৰি পঠোৱা |
| প্ৰ + জ্বলিত | প্ৰজ্বলিত | বৰকৈ জ্বলা |
| উৎ + ক্ষেপণ | উৎক্ষেপণ | প্ৰচণ্ড জোৰেৰে দূৰলৈ মাৰি পঠোৱা |
| উৎ + পীড়ন | উৎপীড়ন | অত্যাচাৰ, উপদ্ৰৱ |
| উৎ + সাহ | উৎসাহ | আনন্দেৰে কামলৈ আগবাঢ়ি যোৱা ভাব |
গ — প্ৰকল্প
৯। বিভিন্ন সামগ্ৰীৰ আৱিষ্কাৰকৰ তথ্য সংগ্ৰহ কৰি তলৰ তালিকাখন পূৰণ কৰা —
| সামগ্ৰীৰ নাম | আৱিষ্কাৰকৰ নাম | চন |
|---|---|---|
| ঘড়ী | খ্ৰীষ্টিয়ান হাইজেনচ | ১৬৫৭ |
| কলম | লুই এডছন ৱাটাৰমেন | ১৮৮৪ |
| টেলিফোন | আলেকজেণ্ডাৰ গ্ৰাহাম বেল | ১৮৭৬ |
| ৰেডিঅ’ | গুগ্লিয়েলমো মাৰ্কনি | ১৮৯৫ |
| দূৰদৰ্শন | জন ল’গি বেয়ার্ড | ১৯২৫ |
| ৰে’লগাড়ী | জেমছ ৱাট | ১৭৬৯ |
| উৰাজাহাজ | উইলবাৰ ৰাইট আৰু অৰভিল ৰাইট | ১৯০৩ |
অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
১। ড° এ. পি. জে. আব্দুল কালামৰ জন্ম কʼত আৰু কেতিয়া হৈছিল?
উত্তৰঃ ড° এ. পি. জে. আব্দুল কালামৰ জন্ম তামিলনাডুৰ ৰামেশ্বৰমত ১৯৩১ চনৰ ১৫ অক্টোবৰত হৈছিল।
২। আব্দুল কালামৰ পিতাৰ নাম কি আছিল?
উত্তৰঃ আব্দুল কালামৰ পিতাৰ নাম আছিল জয়নালআবেদীন।
৩। কালামে কোনখন প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা বৈমানিক প্ৰকৌশলত ডিপ্লমা লাভ কৰিছিল?
উত্তৰঃ কালামে মাদ্ৰাজ ইনষ্টিটিউট অৱ টেকনল’জি (MIT, মাদ্ৰাজ)-ৰ পৰা বৈমানিক প্ৰকৌশলত ডিপ্লমা লাভ কৰিছিল।
৪। আব্দুল কালামৰ বৈজ্ঞানিক পথপ্ৰদৰ্শক কোন আছিল?
উত্তৰঃ আব্দুল কালামৰ বৈজ্ঞানিক পথপ্ৰদৰ্শক আছিল বিখ্যাত মহাকাশ বিজ্ঞানী সতীশ ধাৱান।
৫। কালামৰ নেতৃত্বত ভাৰতে কি কি মিছাইল তৈয়াৰ কৰিছিল?
উত্তৰঃ কালামৰ নেতৃত্বত ভাৰতে “অগ্নি”, “পৃথ্বী”, “আকাশ”, “ত্ৰিশূল” আৰু “নাগ” নামৰ মিছাইলসমূহ তৈয়াৰ কৰিছিল।
৬। আব্দুল কালাম ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে কোন চনৰ পৰা কোন চনলৈ দায়িত্ব পালন কৰিছিল?
উত্তৰঃ আব্দুল কালাম ভাৰতৰ একাদশ ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে ২০০২ চনৰ পৰা ২০০৭ চনলৈ দায়িত্ব পালন কৰিছিল।
৭। কালামে ভাৰতৰত্ন পুৰস্কাৰ কোন চনত লাভ কৰিছিল?
উত্তৰঃ কালামে ১৯৯৭ চনত ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ নাগৰিক সম্মান ভাৰতৰত্ন পুৰস্কাৰ লাভ কৰিছিল।
৮। “মিছাইল মানৱ” পাঠৰ পৰা আমি কি শিক্ষা লাভ কৰিব পাৰো?
উত্তৰঃ “মিছাইল মানৱ” পাঠৰ পৰা আমি শিক্ষা লাভ কৰিব পাৰো যে কঠোৰ পৰিশ্ৰম, একাগ্ৰতা আৰু অদম্য মনোবলেৰে যিকোনো লক্ষ্য পূৰণ কৰিব পাৰি। দৰিদ্ৰতা সত্ত্বেও কালামে নিজৰ অদম্য ইচ্ছাশক্তি আৰু অধ্যৱসায়ৰ দ্বাৰা ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ সন্মান পদলৈ আৰোহণ কৰিছিল। তেওঁ শিকাইছে যে সপোন দেখা, চিন্তা কৰা আৰু সেই অনুযায়ী কৰ্মত লগোৱাই সফলতাৰ মূল চাবিকাঠি।