ASSEB (অসম ৰাজ্যিক মাধ্যমিক শিক্ষা পৰ্ষদ)ৰ ষষ্ঠ শ্ৰেণীৰ সমাজ বিচিত্ৰা পাঠ্যপুথিৰ পঞ্চম অধ্যায় “ভাৰত: পৰিচয় আৰু ভৌগোলিক বৈশিষ্ট্য”ত আমাৰ দেশ ভাৰতৰ অৱস্থান, আকাৰ, প্ৰাকৃতিক বৈশিষ্ট্য, জলবায়ু আৰু জীৱবৈচিত্ৰ্য সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা হৈছে। এই অধ্যায়ৰ পূৰ্ণাংগ প্ৰশ্নোত্তৰ, সাৰাংশ আৰু শব্দাৰ্থ HSLC Guruৰ ইয়াত পোৱা যাব।
সাৰাংশ (Summary)
সাৰাংশ: ভাৰত এছিয়া মহাদেশৰ দক্ষিণ অংশত অৱস্থিত এখন বিশাল দেশ। ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি প্ৰায় ৩২,৮৭,২৬৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ আৰু ই পৃথিৱীৰ সপ্তম বৃহত্তম দেশ। ভাৰতৰ অক্ষাংশ ৮° ৪’ উঃ পৰা ৩৭° ৬’ উঃ লৈ আৰু দ্ৰাঘিমাংশ ৬৮° ৭’ পূঃ পৰা ৯৭° ২৫’ পূঃ লৈকে বিস্তৃত। কৰ্কটক্ৰান্তি ৰেখাই ভাৰতক প্ৰায় দুটা সমান অংশত বিভক্ত কৰিছে। উত্তৰে হিমালয় পৰ্বত, দক্ষিণে ভাৰত মহাসাগৰ, পূবে বংগোপসাগৰ আৰু পশ্চিমে আৰৱ সাগৰে ভাৰতক আবেষ্টন কৰিছে। ভাৰতৰ চুবুৰীয়া দেশসমূহ হ’ল চীন, নেপাল, ভূটান, পাকিস্তান, আফগানিস্তান, বাংলাদেশ, মায়ানমাৰ আৰু শ্ৰীলংকা।
ভৌগোলিক দিশৰ পৰা ভাৰতক পাঁচটা প্ৰধান প্ৰাকৃতিক অঞ্চলত ভাগ কৰিব পাৰি — উত্তৰৰ পৰ্বতীয় অঞ্চল (হিমালয়), উত্তৰৰ সমভূমি, দাক্ষিণাত্য মালভূমি, উপকূলীয় সমভূমি আৰু দ্বীপ অঞ্চল। হিমালয় পৃথিৱীৰ সবাতোকৈ ওখ পৰ্বতমালা যিয়ে ভাৰতক উত্তৰৰ ঠাণ্ডা বতাহৰ পৰা ৰক্ষা কৰে আৰু বৰষুণ আনি দিয়ে। গংগা, যমুনা, ব্ৰহ্মপুত্ৰ, সিন্ধু আদি প্ৰধান নদীসমূহ হিমালয়ৰ পৰাই উৎপত্তি হৈছে। দাক্ষিণাত্য মালভূমিৰ মাজত বিন্ধ্য আৰু সাতপুৰা পৰ্বতে ভাৰতক উত্তৰ আৰু দক্ষিণ ভাগত বিভক্ত কৰিছে। ভাৰতৰ জলবায়ু মূলতঃ মৌচুমী জলবায়ু — গ্ৰীষ্মকালৰ গৰম, বৰষুণৰ মৌচুম আৰু শীতকালৰ ঠাণ্ডা ঋতু ইয়াৰ বৈশিষ্ট্য।
ভাৰত জীৱবৈচিত্ৰ্যৰ ফালৰ পৰাও অতি চহকী। ইয়াত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ অৰণ্য — চিৰসেউজ অৰণ্য, পৰ্ণমোচী অৰণ্য, মৰুভূমিৰ অৰণ্য আৰু পাৰ্বত্য অৰণ্য — পোৱা যায়। বাঘ, হাতী, এশিঙীয়া গঁড়, সিংহ, ভালুক, হৰিণ আদি বহু বন্যপ্ৰাণী ভাৰতৰ অৰণ্যত বাস কৰে। অসমৰ কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান এশিঙীয়া গঁড়ৰ বাবে বিখ্যাত। ভাৰতত প্ৰায় ১৪০ কোটি লোক বাস কৰে আৰু ই বিশ্বৰ সৰ্বাধিক জনসংখ্যাৰ দেশ। বৰ্তমান ভাৰতত ২৮ খন ৰাজ্য আৰু ৮ খন কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল আছে। ভাৰতৰ ৰাজধানী হৈছে নতুন দিল্লী।
Summary: ASSEB Class 6 Social Science Chapter 5 “India: Introduction and Geographical Features” introduces India’s location, size, neighbours, physical divisions, climate, and biodiversity. India is the seventh-largest country, covering about 32,87,263 sq km in South Asia. The Tropic of Cancer divides it almost equally. India has five physical regions — Himalayas, Northern Plains, Deccan Plateau, Coastal Plains and Islands. Its monsoon climate, river systems, varied forests and wildlife make it one of the world’s most biodiverse nations. Useful for ASSEB Class 6 HSLC foundation studies.
শব্দাৰ্থ (Glossary)
| শব্দ | অৰ্থ |
|---|---|
| উপমহাদেশ | মহাদেশৰ এক বৃহৎ অংশ যাৰ স্বতন্ত্ৰ ভৌগোলিক বৈশিষ্ট্য আছে |
| কৰ্কটক্ৰান্তি | ২৩½° উত্তৰ অক্ষাংশৰ ৰেখা যিয়ে ভাৰতক প্ৰায় দুটা সমান অংশত ভাগ কৰে |
| পৰ্বতমালা | একে শাৰীত থকা পৰ্বতৰ সমষ্টি |
| মালভূমি | সমতলৰ পৰা ওখ আৰু পৰ্বততকৈ চাপ পৃষ্ঠ |
| উপকূল | সাগৰ বা মহাসাগৰৰ কাষৰ ভূমি |
| প্ৰণালী | দুখন ভূখণ্ডৰ মাজৰ সংকীৰ্ণ জলপথ |
| ব-দ্বীপ | নদীৰ মুখত পলস জমা হৈ গঠিত ত্ৰিভুজাকৃতিৰ ভূমি |
| মৌচুমী | ঋতু অনুসৰি দিশ সলনি কৰা বতাহ |
| জীৱবৈচিত্ৰ্য | এক অঞ্চলৰ বিভিন্ন উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ সমাহাৰ |
| চিৰসেউজ অৰণ্য | বছৰৰ বাৰোমাহে সেউজ হৈ থকা অৰণ্য |
| পৰ্ণমোচী অৰণ্য | এটা নিৰ্দিষ্ট ঋতুত পাত পৰি যোৱা অৰণ্য |
| সীমা | দুখন দেশ বা ৰাজ্যৰ মাজৰ পৃথককৰণ ৰেখা |
| মাটিকালি | কোনো ভূখণ্ডৰ মুঠ ক্ষেত্ৰফল |
| মহাসাগৰ | পৃথিৱীৰ অতি বিশাল লোণা পানীৰ ভূভাগ |
| দ্বীপ | চাৰিওফালে পানীৰে আবেষ্টিত ভূমি |
অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (Question Answers)
অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১। ভাৰতৰ মুঠ মাটিকালি কিমান?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ মুঠ মাটিকালি প্ৰায় ৩২,৮৭,২৬৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ।
২। ভাৰত পৃথিৱীৰ কিমান নম্বৰ বৃহৎ দেশ?
উত্তৰঃ মাটিকালিৰ ফালৰ পৰা ভাৰত পৃথিৱীৰ সপ্তম বৃহত্তম দেশ।
৩। ভাৰত আৰু শ্ৰীলংকাক পৃথক কৰা প্ৰণালীটোৰ নাম কি?
উত্তৰঃ ভাৰত আৰু শ্ৰীলংকাক পৃথক কৰা প্ৰণালীটোৰ নাম পক্ প্ৰণালী।
৪। ভাৰতবৰ্ষৰ মাজভাগত অৱস্থিত পৰ্বতখনৰ নাম কি?
উত্তৰঃ ভাৰতবৰ্ষৰ মাজভাগত অৱস্থিত পৰ্বতখনৰ নাম বিন্ধ্য পৰ্বত।
৫। ভাৰতৰ ৰাজধানীৰ নাম কি?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ ৰাজধানীৰ নাম নতুন দিল্লী।
৬। ভাৰতৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা কাল্পনিক ৰেখাটোৰ নাম কি?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা কাল্পনিক ৰেখাটোৰ নাম কৰ্কটক্ৰান্তি ৰেখা।
৭। অসম ভাৰতৰ কোন ভৌগোলিক অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত?
উত্তৰঃ অসম ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল ভৌগোলিক অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত।
৮। ভাৰতত মুঠ কেইখন ৰাজ্য আৰু কেইখন কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল আছে?
উত্তৰঃ ভাৰতত মুঠ ২৮ খন ৰাজ্য আৰু ৮ খন কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল আছে।
খালী ঠাই পূৰণ কৰা
৯। ভাৰত _______ মহাদেশৰ দক্ষিণ অংশত অৱস্থিত।
উত্তৰঃ ভাৰত এছিয়া মহাদেশৰ দক্ষিণ অংশত অৱস্থিত।
১০। হিমালয় পৰ্বত ভাৰতৰ _______ দিশত অৱস্থিত।
উত্তৰঃ হিমালয় পৰ্বত ভাৰতৰ উত্তৰ দিশত অৱস্থিত।
১১। ভাৰতৰ দক্ষিণে _______ মহাসাগৰ অৱস্থিত।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ দক্ষিণে ভাৰত মহাসাগৰ অৱস্থিত।
১২। ভাৰতৰ পশ্চিমে _______ সাগৰ অৱস্থিত।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ পশ্চিমে আৰৱ সাগৰ অৱস্থিত।
১৩। ভাৰতৰ পূবে _______ অৱস্থিত।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ পূবে বংগোপসাগৰ অৱস্থিত।
১৪। কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান _______ ৰ বাবে বিখ্যাত।
উত্তৰঃ কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান এশিঙীয়া গঁড়ৰ বাবে বিখ্যাত।
সঁচা/মিছা লিখা
১৫। ভাৰত পৃথিৱীৰ বৃহত্তম দেশ।
উত্তৰঃ মিছা। ভাৰত পৃথিৱীৰ সপ্তম বৃহত্তম দেশ।
১৬। হিমালয় পৃথিৱীৰ সবাতোকৈ ওখ পৰ্বতমালা।
উত্তৰঃ সঁচা।
১৭। গংগা নদী হিমালয় পৰ্বতৰ পৰা উৎপন্ন হৈছে।
উত্তৰঃ সঁচা।
১৮। কৰ্কটক্ৰান্তি ৰেখাই ভাৰতক প্ৰায় দুটা সমান অংশত বিভক্ত কৰিছে।
উত্তৰঃ সঁচা।
১৯। ভাৰতৰ জলবায়ু মৰু জলবায়ু।
উত্তৰঃ মিছা। ভাৰতৰ জলবায়ু মূলতঃ মৌচুমী জলবায়ু।
চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
২০। ভাৰতৰ চুবুৰীয়া দেশসমূহৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ চুবুৰীয়া দেশসমূহ হ’ল —
- উত্তৰে: চীন, নেপাল, ভূটান।
- উত্তৰ-পশ্চিমে: পাকিস্তান, আফগানিস্তান।
- পূবে: বাংলাদেশ, মায়ানমাৰ।
- দক্ষিণে (সাগৰৰ ওপাৰে): শ্ৰীলংকা আৰু মালদ্বীপ।
২১। ভাৰতৰ পাঁচটা প্ৰাকৃতিক অঞ্চলৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ পাঁচটা প্ৰাকৃতিক অঞ্চল হ’ল —
- উত্তৰৰ পৰ্বতীয় অঞ্চল (হিমালয়)।
- উত্তৰৰ বিশাল সমভূমি।
- দাক্ষিণাত্য মালভূমি।
- উপকূলীয় সমভূমি (পূব আৰু পশ্চিম উপকূল)।
- দ্বীপ অঞ্চল (আন্দামান-নিকোবৰ আৰু লাক্ষাদ্বীপ)।
২২। হিমালয় পৰ্বতক ভাৰতৰ “সীমাৰ প্ৰাচীৰ” বুলি কোৱা হয় কিয়?
উত্তৰঃ হিমালয় পৰ্বতক ভাৰতৰ “সীমাৰ প্ৰাচীৰ” বুলি কোৱা হয় কাৰণ —
- হিমালয় পৰ্বতে ভাৰতৰ উত্তৰ সীমাত এক বিশাল প্ৰাচীৰৰ দৰে থিয় হৈ আছে।
- ই উত্তৰৰ পৰা অহা ঠাণ্ডা বতাহক ভাৰতলৈ আহিবলৈ বাধা দিয়ে।
- মৌচুমী বতাহক ৰখাই দি বৰষুণ আনি দিয়ে।
- প্ৰাচীন কালত হিমালয়ে বহিৰাগত আক্ৰমণৰ পৰা ভাৰতক ৰক্ষা কৰিছিল।
- ই ভাৰত আৰু চীন-তিব্বতৰ মাজৰ এক প্ৰাকৃতিক সীমা হিচাপে কাম কৰে।
২৩। ভাৰতৰ প্ৰধান নদীসমূহৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ প্ৰধান নদীসমূহ হ’ল —
- উত্তৰ ভাৰতৰ নদী: গংগা, যমুনা, ব্ৰহ্মপুত্ৰ, সিন্ধু, সাতলেজ, ৰাবি, বিয়াস।
- দক্ষিণ ভাৰতৰ নদী: গোদাবৰী, কৃষ্ণা, কাবেৰী, নৰ্মদা, তাপ্তী, মহানদী।
২৪। ভাৰতৰ মৌচুমী জলবায়ু বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ জলবায়ু মূলতঃ মৌচুমী জলবায়ু। মৌচুমী বতাহৰ প্ৰভাৱত ভাৰতত বছৰটোৰ ভিতৰত প্ৰধানকৈ চাৰিটা ঋতু পোৱা যায় — গ্ৰীষ্মকাল, বৰষুণৰ ঋতু, শৰৎকাল আৰু শীতকাল। গ্ৰীষ্মকালত উত্তৰ ভাৰতত অতিশয় গৰম পৰে আৰু বৰষুণৰ ঋতুত দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহৰ পৰা প্ৰচুৰ বৰষুণ হয়। শীতকালত উত্তৰ ভাৰতত পৰিষ্কাৰ আৰু ঠাণ্ডা বতাহ বয়।
২৫। ভাৰতৰ অৰণ্যৰ প্ৰকাৰভেদ লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ অৰণ্য পোৱা যায় —
- চিৰসেউজ অৰণ্য: বছৰৰ বাৰোমাহে সেউজীয়া হৈ থকা ঘন অৰণ্য — পশ্চিমঘাট, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলত পোৱা যায়।
- পৰ্ণমোচী অৰণ্য: এটা নিৰ্দিষ্ট ঋতুত পাত পৰি যোৱা অৰণ্য — মধ্যপ্ৰদেশ, ছত্তীশগড় আদিত পোৱা যায়।
- মৰুভূমিৰ অৰণ্য: কাঁইটীয়া উদ্ভিদসমূহ — ৰাজস্থানৰ থাৰ মৰুভূমিত পোৱা যায়।
- পাৰ্বত্য অৰণ্য: উচ্চতা অনুসৰি বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ গছ — হিমালয় অঞ্চলত পোৱা যায়।
- মেংগ্ৰোভ অৰণ্য: সাগৰৰ কাষৰ লোণা পানীত গজা গছ — সুন্দৰবন আদিত পোৱা যায়।
দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
২৬। ভাৰতৰ ভৌগোলিক অৱস্থানৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ ভৌগোলিক অৱস্থান —
- ভাৰত এছিয়া মহাদেশৰ দক্ষিণ অংশত অৱস্থিত।
- ই অক্ষাংশৰ ফালৰ পৰা ৮° ৪’ উত্তৰৰ পৰা ৩৭° ৬’ উত্তৰলৈ বিস্তৃত।
- দ্ৰাঘিমাংশৰ ফালৰ পৰা ৬৮° ৭’ পূবৰ পৰা ৯৭° ২৫’ পূবলৈ বিস্তৃত।
- কৰ্কটক্ৰান্তি ৰেখাই (২৩½° উঃ) ভাৰতক প্ৰায় দুটা সমান অংশত ভাগ কৰিছে।
- উত্তৰে হিমালয় পৰ্বত, দক্ষিণে ভাৰত মহাসাগৰ, পূবে বংগোপসাগৰ আৰু পশ্চিমে আৰৱ সাগৰে ভাৰতক আবেষ্টন কৰিছে।
- ভাৰতৰ মুঠ মাটিকালি প্ৰায় ৩২,৮৭,২৬৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ — পৃথিৱীৰ সপ্তম বৃহত্তম দেশ।
২৭। ভাৰতৰ পাঁচটা প্ৰাকৃতিক অঞ্চলৰ চমু বৰ্ণনা দিয়া।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ পাঁচটা প্ৰাকৃতিক অঞ্চলৰ চমু বৰ্ণনা তলত দিয়া হ’ল —
- উত্তৰৰ পৰ্বতীয় অঞ্চল: হিমালয় পৰ্বতে গঠিত। পৃথিৱীৰ সবাতোকৈ ওখ পৰ্বতমালা। এভাৰেষ্ট, কাঞ্চনজংঘা আদি শৃংগ ইয়াত আছে। ভাৰতৰ প্ৰধান নদীসমূহৰ উৎসস্থল।
- উত্তৰৰ বিশাল সমভূমি: গংগা-যমুনা-ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ পলিৰে গঠিত। অতি উৰ্বৰ মাটি; কৃষিৰ বাবে অতি উপযোগী। জনসংখ্যা ঘন।
- দাক্ষিণাত্য মালভূমি: ভাৰতৰ দক্ষিণ অংশৰ ত্ৰিভুজাকৃতিৰ উচ্চভূমি। বিন্ধ্য আৰু সাতপুৰা পৰ্বতে এই অঞ্চলক উত্তৰৰ পৰা পৃথক কৰিছে। খনিজ সম্পদ চহকী।
- উপকূলীয় সমভূমি: পূব উপকূল (বংগোপসাগৰৰ কাষ) আৰু পশ্চিম উপকূল (আৰৱ সাগৰৰ কাষ)। মাছমৰীয়া বৃত্তি প্ৰচলিত। মুম্বাই, চেন্নাই আদি গুৰুত্বপূৰ্ণ বন্দৰ।
- দ্বীপ অঞ্চল: আন্দামান-নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ (বংগোপসাগৰত) আৰু লাক্ষাদ্বীপ (আৰৱ সাগৰত)। জাৰাৱা আদি জনজাতিৰ বসতি।
২৮। ভাৰতৰ জীৱবৈচিত্ৰ্যৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰত জীৱবৈচিত্ৰ্যৰ ফালৰ পৰা পৃথিৱীৰ অন্যতম চহকী দেশ —
- বিভিন্ন ধৰণৰ অৰণ্য — চিৰসেউজ, পৰ্ণমোচী, পাৰ্বত্য, মৰুভূমিৰ আৰু মেংগ্ৰোভ অৰণ্য।
- বন্যপ্ৰাণীৰ মাজত বাঘ, এশিঙীয়া গঁড়, এছিয়াটিক সিংহ, হাতী, ভালুক, হৰিণ, চিতাবাঘ আদি প্ৰধান।
- প্ৰায় ১,২০০-ৰো অধিক প্ৰজাতিৰ চৰাই ভাৰতত পোৱা যায়।
- কাজিৰঙা (অসম) — এশিঙীয়া গঁড়ৰ বাবে বিশ্ববিখ্যাত; চুন্দৰবন (পশ্চিমবংগ) — ৰয়েল বেংগল টাইগাৰৰ বাবে; গিৰ অৰণ্য (গুজৰাট) — এছিয়াটিক সিংহৰ বাবে।
- ভাৰতত ১০৬ খন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু বহু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আছে।
- উদ্ভিদৰ মাজত বট, পিপল, শাল, চাগু, বাঁহ আদি অগণন প্ৰজাতি পোৱা যায়।
২৯। ভাৰতৰ চাৰিটা ঋতুৰ বৰ্ণনা দিয়া।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ মৌচুমী জলবায়ুত প্ৰধানকৈ চাৰিটা ঋতু পোৱা যায় —
| ঋতু | সময় | বৈশিষ্ট্য |
|---|---|---|
| গ্ৰীষ্মকাল | মাৰ্চ — মে | অতি গৰম, উত্তৰ ভাৰতত তাপমাত্ৰা ৪৫°C-লৈকে উঠে |
| বৰষুণৰ ঋতু | জুন — ছেপ্টেম্বৰ | দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহৰ পৰা প্ৰচুৰ বৰষুণ |
| শৰৎকাল | অক্টোবৰ — নৱেম্বৰ | উষ্ণতা কমিবলৈ ধৰে; উত্তৰ-পূব মৌচুমী বতাহৰ আৰম্ভণি |
| শীতকাল | ডিচেম্বৰ — ফেব্ৰুৱাৰী | ঠাণ্ডা আৰু পৰিষ্কাৰ বতাহ; উত্তৰ ভাৰতত বৰফ পৰে |
৩০। ভাৰতৰ ভৌগোলিক বৈশিষ্ট্যৰ ফলত মানুহৰ জীৱিকাত কেনে প্ৰভাৱ পৰে?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ ভৌগোলিক বৈচিত্ৰ্যই মানুহৰ জীৱিকাত প্ৰত্যক্ষভাৱে প্ৰভাৱ পেলায় —
- সমভূমিত: মাটি উৰ্বৰ বাবে ধান, ঘেঁহু, শৰিয়হ, আখ আদি কৃষিকাৰ্যৰ মুখ্য জীৱিকা।
- পৰ্বতীয় অঞ্চলত: ভেড়া-ছাগলী পালন, কাঠ সংগ্ৰহ, পৰ্যটন, ফল-মূলৰ খেতি আৰু চাহ-খেতি।
- মালভূমিত: খনিজ সম্পদ আহৰণ, খেতি আৰু পশুপালন।
- উপকূলীয় অঞ্চলত: মাছমৰীয়া বৃত্তি, লোণ উৎপাদন, জাহাজ-নিৰ্মাণ আৰু বন্দৰ-ভিত্তিক বাণিজ্য।
- দ্বীপ অঞ্চলত: মাছ ধৰা, পৰ্যটন আৰু নাৰিকল-খেতি।
- মৰুভূমিত: উট পালন, পৰ্যটন আৰু সীমিত খেতি।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
১। ভাৰতৰ উত্তৰতম, দক্ষিণতম, পূবতম আৰু পশ্চিমতম স্থানৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ
- উত্তৰতম: ইন্দিৰা কল (লাডাখ)।
- দক্ষিণতম (মূল ভূখণ্ড): কন্যাকুমাৰী (তামিলনাডু)।
- দক্ষিণতম (দ্বীপসহ): ইন্দিৰা পইণ্ট (গ্ৰেট নিকোবৰ)।
- পূবতম: কিবিথু (অৰুণাচল প্ৰদেশ)।
- পশ্চিমতম: গুহাৰ মোতি (গুজৰাট)।
২। কৰ্কটক্ৰান্তি ৰেখা ভাৰতৰ কোন কোন ৰাজ্যৰ মাজেৰে গৈছে?
উত্তৰঃ কৰ্কটক্ৰান্তি ৰেখা (২৩½° উঃ) ভাৰতৰ আঠখন ৰাজ্যৰ মাজেৰে গৈছে — গুজৰাট, ৰাজস্থান, মধ্যপ্ৰদেশ, ছত্তীশগড়, ঝাৰখণ্ড, পশ্চিমবংগ, ত্ৰিপুৰা আৰু মিজোৰাম।
৩। ভাৰতৰ পূব উপকূল আৰু পশ্চিম উপকূলৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ
| পূব উপকূল | পশ্চিম উপকূল |
|---|---|
| বংগোপসাগৰৰ কাষত অৱস্থিত | আৰৱ সাগৰৰ কাষত অৱস্থিত |
| চৌৰা — কৃষ্ণা, গোদাবৰী, কাবেৰী, মহানদীৰ ব-দ্বীপ | সংকীৰ্ণ; ব-দ্বীপ অতি কম |
| প্ৰধান বন্দৰ — চেন্নাই, বিশাখাপত্তনম, কলকাতা | প্ৰধান বন্দৰ — মুম্বাই, কান্দলা, কচ্চিন |
| উপকূলীয় সমভূমি বহল | উপকূলীয় সমভূমি ঠেক |
৪। ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰাণী, ৰাষ্ট্ৰীয় চৰাই আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় ফুলৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ
- ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰাণী: ৰয়েল বেংগল টাইগাৰ (বাঘ)।
- ৰাষ্ট্ৰীয় চৰাই: ময়ূৰ।
- ৰাষ্ট্ৰীয় ফুল: পদুম।
- ৰাষ্ট্ৰীয় গছ: বটগছ।
- ৰাষ্ট্ৰীয় ফল: আম।
৫। ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ৰাজ্যসমূহৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ৰাজ্যসমূহক “অষ্ট ভগ্নী” বুলিও কোৱা হয় —
- অসম
- অৰুণাচল প্ৰদেশ
- মণিপুৰ
- মেঘালয়
- মিজোৰাম
- নাগাল্যাণ্ড
- ত্ৰিপুৰা
- চিকিম
৬। মৌচুমী বতাহ কি? ই ভাৰতলৈ কেনেদৰে আহে?
উত্তৰঃ মৌচুমী বতাহ হ’ল ঋতু অনুসৰি দিশ সলনি কৰা বতাহ। ভাৰতলৈ মৌচুমী বতাহ দুটা ফালৰ পৰা আহে —
- দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহ: জুনৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰলৈ ভাৰত মহাসাগৰ আৰু আৰৱ সাগৰৰ পৰা ভাৰতলৈ আহে; প্ৰচুৰ বৰষুণ আনে।
- উত্তৰ-পূব মৌচুমী বতাহ: অক্টোবৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈ স্থলভাগৰ পৰা সাগৰলৈ বয়; দক্ষিণ ভাৰতৰ তামিলনাডু উপকূলত বৰষুণ দিয়ে।
৭। আন্দামান-নিকোবৰ আৰু লাক্ষাদ্বীপৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ
| আন্দামান-নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ | লাক্ষাদ্বীপ |
|---|---|
| বংগোপসাগৰত অৱস্থিত | আৰৱ সাগৰত অৱস্থিত |
| ২৭২খন দ্বীপ আছে | ৩৬খন দ্বীপ আছে |
| আগ্নেয়গিৰি আৰু পৰ্বতীয় উৎসৰ দ্বীপ | প্ৰবাল ভিত্তিক দ্বীপ |
| ৰাজধানী — পোৰ্ট ব্লেয়াৰ | ৰাজধানী — কাভাৰাট্টি |
| জাৰাৱা, ছেণ্টিনেলিজ আদি জনজাতিৰ বসতি | মূলতঃ মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ বসতি |
৮। ভাৰতৰ গংগা সমভূমিৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ গংগা সমভূমিৰ গুৰুত্ব হ’ল —
- এই সমভূমি গংগা, যমুনা আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীয়ে কঢ়িয়াই অনা পলিৰে গঠিত — অতি উৰ্বৰ।
- ই বিশ্বৰ সবাতোকৈ উৰ্বৰ আৰু কৃষি-উপযোগী অঞ্চলৰ অন্যতম।
- ধান, ঘেঁহু, আখ, পাট, শৰিয়হ আদি ফচল প্ৰচুৰ পৰিমাণে উৎপাদন হয়।
- ভাৰতৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ এক বৃহৎ অংশ ইয়াত বাস কৰে।
- প্ৰাচীন কালৰে পৰা ভাৰতীয় সভ্যতাৰ কেন্দ্ৰভূমি — হৰপ্পা, মগধ, পাটলিপুত্ৰ আদি ইয়াতে গঢ়ি উঠিছিল।
- প্ৰধান নগৰ — দিল্লী, কানপুৰ, বাৰাণসী, পাটনা, কলকাতা ইয়াতে অৱস্থিত।
৯। বিন্ধ্য পৰ্বতৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰঃ বিন্ধ্য পৰ্বতৰ গুৰুত্ব —
- বিন্ধ্য পৰ্বত ভাৰতৰ মাজভাগত অৱস্থিত আৰু ই উত্তৰ ভাৰতক দক্ষিণ ভাৰতৰ পৰা পৃথক কৰে।
- প্ৰাচীন কালত ই উত্তৰ আৰু দক্ষিণ ভাৰতৰ মাজত প্ৰাকৃতিক প্ৰতিবন্ধক হিচাপে কাম কৰিছিল।
- নৰ্মদা আৰু তাপ্তী নদী এই পৰ্বতৰ পৰাই উৎপন্ন হৈছে।
- উত্তৰ ভাৰতৰ আৰু দাক্ষিণাত্যৰ সংস্কৃতি, ভাষা আৰু জীৱনশৈলীৰ মাজত পাৰ্থক্য সৃষ্টিত ই ভূমিকা ৰাখিছে।
- খনিজ সম্পদেৰে চহকী।
১০। ভাৰতৰ জনসংখ্যা সম্পৰ্কে চমু টোকা লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ জনসংখ্যা সম্পৰ্কে —
- ভাৰতৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ১৪০ কোটি — ই বিশ্বৰ সৰ্বাধিক জনসংখ্যাৰ দেশ।
- ভাৰতৰ জনসংখ্যা বিভিন্ন ভাষা, ধৰ্ম আৰু সংস্কৃতিৰ লোকেৰে গঠিত।
- সংবিধানে ২২টা ভাষাক স্বীকৃতি দিছে।
- হিন্দু, মুছলমান, খ্ৰীষ্টান, শিখ, বৌদ্ধ, জৈন আদি ধৰ্মৰ লোক ভাৰতত বাস কৰে।
- উত্তৰৰ সমভূমি আৰু উপকূলীয় অঞ্চল জনসংখ্যাৰ ফালৰ পৰা ঘন; পৰ্বতীয় আৰু মৰুভূমি অঞ্চল কম-ঘন।