ASSEB Class 6 Social Science (সমাজ বিচিত্ৰা) ৰ চতুৰ্দশ অধ্যায় “স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন ব্যৱস্থা”ত আমি ভাৰতীয় গণতান্ত্ৰিক ব্যৱস্থাৰ আটাইতকৈ নিম্নস্তৰৰ প্ৰশাসনিক একক — অৰ্থাৎ স্থানীয় চৰকাৰৰ গঠন আৰু কাৰ্যাৱলীৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰোঁ। স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন ব্যৱস্থা হৈছে সেই ব্যৱস্থা য’ত স্থানীয় মানুহে নিজৰ অঞ্চলৰ উন্নয়ন আৰু প্ৰশাসনিক কামবোৰ নিজেই চম্ভালে। ভাৰতত গাঁৱৰ অঞ্চলত পঞ্চায়তী ৰাজ ব্যৱস্থা আৰু চহৰৰ অঞ্চলত পৌৰ-নিগম, পৌৰসভা আদিৰ মাধ্যমেৰে এই ব্যৱস্থা পৰিচালিত হয়। এই অধ্যায়ত আমি গাওঁ পঞ্চায়ত, আঞ্চলিক পঞ্চায়ত, জিলা পৰিষদ আৰু পৌৰ সংস্থাবোৰৰ গঠন, কাৰ্য আৰু গুৰুত্ব সম্পৰ্কে শিকিম।
সাৰাংশ (Summary)
সাৰাংশ: “স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন ব্যৱস্থা” অধ্যায়টোৱে স্থানীয় স্তৰত জনগণে নিজে চলোৱা শাসন ব্যৱস্থাৰ পৰিচয় দাঙি ধৰে। ভাৰতত মহাত্মা গান্ধীৰ “গ্ৰাম স্বৰাজ”ৰ আদৰ্শৰ ভিত্তিত পঞ্চায়তী ৰাজ ব্যৱস্থা গঢ়ি তোলা হৈছে। ১৯৯২ চনৰ ৭৩তম আৰু ৭৪তম সংবিধান সংশোধনৰ যোগেদি এই ব্যৱস্থাক সাংবিধানিক স্বীকৃতি প্ৰদান কৰা হৈছিল। গাঁৱৰ অঞ্চলত পঞ্চায়তী ৰাজ ব্যৱস্থাৰ তিনিটা স্তৰ আছে — গাওঁ পঞ্চায়ত (গ্ৰামস্তৰ), আঞ্চলিক পঞ্চায়ত (ব্লকস্তৰ) আৰু জিলা পৰিষদ (জিলাস্তৰ)। গাওঁ পঞ্চায়তৰ মূল গঠনত গাওঁসভা, পঞ্চায়ত সদস্য আৰু সভাপতি আদি অন্তৰ্ভুক্ত। আঞ্চলিক পঞ্চায়তে কেইবাখনো গাওঁ পঞ্চায়তক একত্ৰিত কৰি ব্লকস্তৰৰ উন্নয়নৰ কাম চম্ভালে। জিলা পৰিষদে গোটেই জিলাৰ পৰিকল্পনা আৰু সমন্বয়ৰ দায়িত্ব বহন কৰে।
চহৰৰ অঞ্চলত স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন ব্যৱস্থা পৌৰ-নিগম, পৌৰসভা আৰু নগৰ পঞ্চায়তৰ মাধ্যমেৰে চলোৱা হয়। পৌৰ-নিগম ডাঙৰ চহৰৰ বাবে, পৌৰসভা মজলীয়া আৰু সৰু চহৰৰ বাবে আৰু নগৰ পঞ্চায়ত সৰু নগৰ অঞ্চলৰ বাবে গঠিত হয়। এই সংস্থাবোৰে চহৰৰ পানী যোগান, ৰাস্তা-ঘাটৰ মেৰামতি, আবৰ্জনা পৰিষ্কাৰ, পথ-পোহৰ, স্বাস্থ্য-সেৱা, শিক্ষা আদি বিভিন্ন কাম চম্ভালে। স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন ব্যৱস্থাৰ যোগেদি জনগণে গণতান্ত্ৰিক প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰত্যক্ষভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰে আৰু নিজৰ অঞ্চলৰ উন্নয়নৰ পৰিকল্পনা প্ৰণয়ন কৰিব পাৰে। মহিলাসকলৰ বাবে এক-তৃতীয়াংশ আসন সংৰক্ষিত ৰখাৰ ব্যৱস্থাই মহিলাৰ ক্ষমতায়নৰ এক প্ৰধান পদক্ষেপ।
Summary: Class 6 Social Science Chapter 14 “Local Self-Government System” introduces the system through which people manage administration at the grassroots level. India’s Panchayati Raj system, inspired by Mahatma Gandhi’s idea of Gram Swaraj, was given constitutional status through the 73rd and 74th Constitutional Amendments in 1992. Rural areas have a three-tier structure — Gaon Panchayat at village level, Anchalik Panchayat at block level, and Zilla Parishad at district level. Urban areas have Municipal Corporations for big cities, Municipalities for medium and small towns, and Nagar Panchayats for small urban areas. These bodies manage water supply, roads, sanitation, street lighting, health, education, and local development. One-third of seats are reserved for women, ensuring inclusive participation. ASSEB Class 6 exam notes.
শব্দাৰ্থ (Glossary)
| শব্দ | অৰ্থ |
|---|---|
| স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন | স্থানীয় মানুহে নিজৰ অঞ্চলৰ প্ৰশাসন নিজে চলোৱা ব্যৱস্থা |
| পঞ্চায়তী ৰাজ | গাঁৱৰ অঞ্চলৰ স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন ব্যৱস্থা |
| গাওঁ পঞ্চায়ত | গাঁৱৰ স্তৰৰ পঞ্চায়তী ৰাজৰ একক |
| গাওঁসভা | গাওঁ পঞ্চায়তৰ অধীনত থকা সকলো নিৰ্বাচকৰ সভা |
| আঞ্চলিক পঞ্চায়ত | ব্লকস্তৰৰ পঞ্চায়তী ৰাজৰ একক |
| জিলা পৰিষদ | জিলাস্তৰৰ পঞ্চায়তী ৰাজৰ শীৰ্ষ একক |
| পৌৰ-নিগম | ডাঙৰ চহৰৰ স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন সংস্থা |
| পৌৰসভা | মজলীয়া আৰু সৰু চহৰৰ স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন সংস্থা |
| নগৰ পঞ্চায়ত | সৰু নগৰ অঞ্চলৰ স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন সংস্থা |
| সভাপতি | গাওঁ পঞ্চায়তৰ মুৰব্বী |
| সচিব | পঞ্চায়তৰ লিখা-পঢ়াৰ দায়িত্বত থকা চৰকাৰী বিষয়া |
| মেয়ৰ | পৌৰ-নিগমৰ মুৰব্বী |
| ৱাৰ্ড | পৌৰ-সংস্থা বা পঞ্চায়তৰ নিৰ্বাচকীয় বিভাজন |
| কৰ | চৰকাৰে বা স্থানীয় সংস্থাই সংগ্ৰহ কৰা ধন |
| ৭৩তম সংশোধন | ১৯৯২ চনত গাঁৱৰ পঞ্চায়তী ৰাজক সাংবিধানিক স্বীকৃতি দিয়া সংশোধনী |
| ৭৪তম সংশোধন | ১৯৯২ চনত চহৰৰ পৌৰ-সংস্থাক সাংবিধানিক স্বীকৃতি দিয়া সংশোধনী |
| গ্ৰাম স্বৰাজ | মহাত্মা গান্ধীৰ গাঁৱৰ স্বশাসনৰ আদৰ্শ |
| সংৰক্ষণ | মহিলা, অনুসূচিত জাতি-জনজাতিৰ বাবে আসন আবণ্টন |
অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (Question Answers)
১। শূন্যস্থান পূৰণ কৰা —
(ক) স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন ব্যৱস্থাৰ গাঁৱৰ স্তৰৰ এককটোৰ নাম ______।
উত্তৰঃ গাওঁ পঞ্চায়ত।
(খ) ভাৰতীয় সংবিধানৰ ______তম সংশোধনৰ যোগেদি পঞ্চায়তী ৰাজ ব্যৱস্থাক সাংবিধানিক স্বীকৃতি প্ৰদান কৰা হয়।
উত্তৰঃ ৭৩।
(গ) ডাঙৰ চহৰৰ স্থানীয় স্বায়ত্তশাসনৰ একককে ______ বুলি কোৱা হয়।
উত্তৰঃ পৌৰ-নিগম।
(ঘ) পৌৰ-নিগমৰ মুৰব্বীক ______ বুলি কোৱা হয়।
উত্তৰঃ মেয়ৰ।
(ঙ) মহিলাসকলৰ বাবে স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন সংস্থাত ______ ভাগ আসন সংৰক্ষিত।
উত্তৰঃ এক-তৃতীয়াংশ (১/৩)।
২। স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন ব্যৱস্থা মানে কি?
উত্তৰঃ স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন ব্যৱস্থা হৈছে সেই গণতান্ত্ৰিক ব্যৱস্থা য’ত স্থানীয় অঞ্চলৰ মানুহে নিজৰ অঞ্চলৰ উন্নয়ন, প্ৰশাসন আৰু সমাজিক সেৱাৰ কামবোৰ নিজেই পৰিচালনা কৰে। ইয়াৰ যোগেদি স্থানীয় মানুহে নিজৰ সমস্যা চিনাক্ত কৰি সমাধানৰ পথ ওলিয়াব পাৰে। ভাৰতত গাঁৱৰ অঞ্চলত পঞ্চায়তী ৰাজ ব্যৱস্থা আৰু চহৰৰ অঞ্চলত পৌৰ-নিগম, পৌৰসভা আদিৰ মাধ্যমেৰে এই ব্যৱস্থা প্ৰচলিত আছে।
৩। পঞ্চায়তী ৰাজ ব্যৱস্থা কি? ইয়াৰ তিনিটা স্তৰৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ পঞ্চায়তী ৰাজ ব্যৱস্থা হৈছে গাঁৱৰ অঞ্চলৰ স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন ব্যৱস্থা য’ত নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধিৰ যোগেদি গাঁৱৰ মানুহে নিজৰ প্ৰশাসন চলায়। মহাত্মা গান্ধীৰ “গ্ৰাম স্বৰাজ” আদৰ্শৰ ভিত্তিত এই ব্যৱস্থা গঢ়ি তোলা হৈছে। ১৯৯২ চনৰ ৭৩তম সংবিধান সংশোধনৰ যোগেদি ইয়াক সাংবিধানিক স্বীকৃতি প্ৰদান কৰা হ’ল।
পঞ্চায়তী ৰাজৰ তিনিটা স্তৰ হ’ল —
- গাওঁ পঞ্চায়ত — গ্ৰামস্তৰ।
- আঞ্চলিক পঞ্চায়ত — ব্লকস্তৰ।
- জিলা পৰিষদ — জিলাস্তৰ।
৪। গাওঁ পঞ্চায়তৰ গঠন বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ গাওঁ পঞ্চায়ত হৈছে পঞ্চায়তী ৰাজ ব্যৱস্থাৰ আটাইতকৈ নিম্নস্তৰৰ একক। ইয়াৰ গঠনৰ মূল উপাদানসমূহ হ’ল —
- গাওঁসভা: গাওঁ পঞ্চায়তৰ অধীনত থকা সকলো প্ৰাপ্তবয়স্ক নিৰ্বাচকৰ সভা। ই হৈছে গাওঁ পঞ্চায়তৰ মূল গণতান্ত্ৰিক একক।
- সভাপতি (President): গাওঁ পঞ্চায়তৰ মুৰব্বী। ৰাজহুৱাভাৱে নিৰ্বাচিত হয়।
- উপ-সভাপতি (Vice-President): সভাপতিৰ অনুপস্থিতিত দায়িত্ব বহন কৰে।
- পঞ্চায়ত সদস্য (Ward Members): বিভিন্ন ৱাৰ্ডৰ পৰা নিৰ্বাচিত হোৱা সদস্য।
- সচিব: চৰকাৰৰ দ্বাৰা নিযুক্ত বিষয়া যিয়ে লিখা-পঢ়াৰ কাম চম্ভালে।
- সংৰক্ষিত আসন: মহিলা, অনুসূচিত জাতি আৰু অনুসূচিত জনজাতিৰ বাবে আসন সংৰক্ষিত থাকে।
৫। গাওঁ পঞ্চায়তৰ মুখ্য কাৰ্যাৱলীসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ গাওঁ পঞ্চায়তৰ মুখ্য কাৰ্যাৱলীসমূহ হ’ল —
- গাঁৱৰ ৰাস্তা-ঘাট নিৰ্মাণ আৰু মেৰামতি কৰা।
- খোৱা পানীৰ যোগান নিশ্চিত কৰা — নলকূপ, কুৱাঁ আদি স্থাপন কৰা।
- পথ-পোহৰৰ ব্যৱস্থা কৰা।
- প্ৰাথমিক বিদ্যালয়, স্বাস্থ্য কেন্দ্ৰ আৰু অংগনৱাড়ী কেন্দ্ৰৰ তত্ত্বাৱধান কৰা।
- পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা ৰক্ষা কৰা আৰু আবৰ্জনা পৰিষ্কাৰ কৰা।
- জন্ম-মৃত্যুৰ পঞ্জীয়ন কৰা।
- কৃষি, বনাঞ্চল আৰু পশুপালনৰ উন্নয়ন কৰা।
- দৰিদ্ৰ মানুহৰ বাবে চৰকাৰী আঁচনি ৰূপায়ণ কৰা — যেনে ইন্দিৰা আৱাস যোজনা, MGNREGA আদি।
- স্থানীয় কৰ সংগ্ৰহ কৰা।
- প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ সময়ত সাহায্য আগবঢ়োৱা।
৬। আঞ্চলিক পঞ্চায়ত আৰু জিলা পৰিষদৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ আঞ্চলিক পঞ্চায়ত আৰু জিলা পৰিষদৰ মাজৰ পাৰ্থক্য তলত উল্লেখ কৰা হ’ল —
| আঞ্চলিক পঞ্চায়ত | জিলা পৰিষদ |
|---|---|
| ব্লকস্তৰৰ একক। | জিলাস্তৰৰ শীৰ্ষ একক। |
| কেইবাখনো গাওঁ পঞ্চায়তৰ সমষ্টিৰে গঠিত। | জিলাৰ সকলো আঞ্চলিক পঞ্চায়তৰ সমষ্টিৰে গঠিত। |
| মুৰব্বীক “সভাপতি” বুলি কোৱা হয়। | মুৰব্বীক “সভাপতি” বা “অধ্যক্ষ” বুলি কোৱা হয়। |
| ব্লকস্তৰৰ উন্নয়ন পৰিকল্পনা প্ৰণয়ন কৰে। | গোটেই জিলাৰ উন্নয়ন পৰিকল্পনাৰ সমন্বয় ৰক্ষা কৰে। |
| গাওঁ পঞ্চায়ত আৰু জিলা পৰিষদৰ মাজৰ সংযোগকাৰী। | চৰকাৰ আৰু পঞ্চায়তী ৰাজৰ অন্য স্তৰৰ মাজৰ সংযোগকাৰী। |
৭। পৌৰ-নিগম আৰু পৌৰসভাৰ পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰঃ পৌৰ-নিগম আৰু পৌৰসভাৰ পাৰ্থক্য তলত উল্লেখ কৰা হ’ল —
| পৌৰ-নিগম | পৌৰসভা |
|---|---|
| ডাঙৰ চহৰৰ বাবে গঠিত — সাধাৰণতে ১০ লাখৰ ওপৰৰ জনসংখ্যা। | মজলীয়া বা সৰু চহৰৰ বাবে গঠিত। |
| মুৰব্বীক “মেয়ৰ” বুলি কোৱা হয়। | মুৰব্বীক “চেয়াৰমেন” বুলি কোৱা হয়। |
| আয়ৰ উৎস বহল আৰু কাৰ্যাৱলীৰ পৰিসৰ ডাঙৰ। | আয়ৰ উৎস কম আৰু কাৰ্যাৱলীৰ পৰিসৰ সীমিত। |
| উদাহৰণ — গুৱাহাটী পৌৰ-নিগম। | উদাহৰণ — তেজপুৰ পৌৰসভা, ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা। |
৮। পৌৰ-সংস্থাবোৰৰ মুখ্য কাৰ্যাৱলী কি কি?
উত্তৰঃ পৌৰ-সংস্থাবোৰৰ (পৌৰ-নিগম, পৌৰসভা, নগৰ পঞ্চায়ত) মুখ্য কাৰ্যাৱলী হ’ল —
- চহৰৰ ৰাস্তা-ঘাট, পুল, ড্ৰেইন আদি নিৰ্মাণ আৰু মেৰামতি।
- পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্ন খোৱা পানীৰ যোগান।
- আবৰ্জনা পৰিষ্কাৰ আৰু ব্যৱস্থাপনা কৰা।
- পথ-পোহৰৰ ব্যৱস্থা কৰা।
- প্ৰাথমিক স্কুল আৰু স্বাস্থ্য সেৱা পৰিচালনা কৰা।
- হাট-বজাৰ, বাছ-আস্থান নিয়ন্ত্ৰণ কৰা।
- জন্ম-মৃত্যুৰ পঞ্জীয়ন কৰা।
- আগুনি-নিৰ্বাপন সেৱা যোগান ধৰা।
- উদ্যান, খেলপথাৰ আৰু সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা।
- সম্পত্তি কৰ, পানী কৰ আদি বিভিন্ন কৰ সংগ্ৰহ কৰা।
- চহৰৰ পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণৰ অনুমতি দিয়া।
৯। স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন সংস্থাৰ আয়ৰ উৎসসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন সংস্থাৰ আয়ৰ উৎসসমূহ হ’ল —
- স্থানীয় কৰ: সম্পত্তি কৰ, পানী কৰ, পথ কৰ, আবৰ্জনা কৰ আদি।
- লাইচেন্স মাচুল: দোকান, যান-বাহন, ব্যৱসায়ৰ লাইচেন্সৰ পৰা পোৱা ধন।
- হাট-বজাৰৰ মাচুল: বজাৰ, পশু-হাট, মেলা আদিৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা ধন।
- চৰকাৰী অনুদান: ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ পৰা পোৱা ধন।
- জৰিমানা: নিয়ম উলংঘা কৰিলে দিয়া জৰিমানাৰ পৰা পোৱা ধন।
- সম্পত্তি ভাড়া: পঞ্চায়ত বা পৌৰ-সংস্থাৰ সম্পত্তিৰ ভাড়াৰ পৰা পোৱা ধন।
- উন্নয়ন আঁচনিৰ অনুদান: বিভিন্ন উন্নয়ন আঁচনিৰ বাবে চৰকাৰে দিয়া বিশেষ ধন।
১০। স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন ব্যৱস্থাৰ গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন ব্যৱস্থাৰ গুৰুত্ব তলত উল্লেখ কৰা হ’ল —
- গণতন্ত্ৰৰ ভেটি: এই ব্যৱস্থা গণতান্ত্ৰিক প্ৰক্ৰিয়াৰ আটাইতকৈ তৃণমূল স্তৰৰ ৰূপ। ই গণতন্ত্ৰক জনগণৰ মাজত সঁচাকৈ জীৱন্ত কৰি ৰাখে।
- প্ৰত্যক্ষ অংশগ্ৰহণ: জনগণে নিজৰ অঞ্চলৰ প্ৰশাসনত প্ৰত্যক্ষভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰে।
- স্থানীয় সমস্যাৰ সমাধান: স্থানীয় মানুহে স্থানীয় সমস্যা সবচেয়ে ভালদৰে বুজি পায় বাবে সঠিক সমাধান উলিয়াব পাৰে।
- উন্নয়নৰ গতি বৃদ্ধি: স্থানীয় স্তৰত পৰিকল্পনা আৰু কাৰ্যকৰীকৰণৰ ফলত উন্নয়নৰ গতি দ্ৰুত হয়।
- মহিলাৰ ক্ষমতায়ন: এক-তৃতীয়াংশ আসন সংৰক্ষণৰ ফলত মহিলাসকল ৰাজনৈতিক প্ৰক্ৰিয়াত যুক্ত হোৱাৰ সুযোগ পায়।
- নেতৃত্ব সৃষ্টি: স্থানীয় স্তৰৰ পৰাই নতুন গণতান্ত্ৰিক নেতৃত্ব গঢ়ি ওঠে।
- প্ৰশাসনিক বোজা হ্ৰাস: ৰাজ্য চৰকাৰৰ ওপৰত পৰা প্ৰশাসনিক বোজা হ্ৰাস কৰে।
- নাগৰিকত্ব শিক্ষা: জনগণে নিজৰ অধিকাৰ আৰু কৰ্তব্য সম্পৰ্কে অৱগত হয়।
১১। গাওঁসভা মানে কি? ইয়াৰ কাৰ্যাৱলী লিখা।
উত্তৰঃ গাওঁসভা হৈছে গাওঁ পঞ্চায়তৰ অধীনত থকা সকলো প্ৰাপ্তবয়স্ক নিৰ্বাচকৰ সভা। ই হৈছে গাঁৱৰ গণতান্ত্ৰিক ব্যৱস্থাৰ মূল ভেটি। গাওঁসভাৰ সভা সাধাৰণতে বছৰত দুবাৰ বহে।
গাওঁসভাৰ মুখ্য কাৰ্যাৱলী হ’ল —
- গাওঁ পঞ্চায়তৰ বাৰ্ষিক বাজেট আৰু উন্নয়ন আঁচনি অনুমোদন কৰা।
- পঞ্চায়তৰ কাম-কাজ পৰীক্ষা কৰা আৰু বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদন গ্ৰহণ কৰা।
- উন্নয়ন আঁচনিৰ বাবে হিতাধিকাৰী বাছনি কৰা।
- স্থানীয় সমস্যা আলোচনা কৰি সমাধানৰ পথ ওলিওৱা।
- পঞ্চায়তৰ আয়-ব্যয়ৰ হিচাপ পৰীক্ষা কৰা।
- সামাজিক ন্যায় আৰু সমতা সম্পৰ্কীয় বিষয় আলোচনা কৰা।
১২। ৭৩তম আৰু ৭৪তম সংবিধান সংশোধনৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰঃ ১৯৯২ চনত ভাৰতীয় সংবিধানৰ ৭৩তম আৰু ৭৪তম সংশোধনে স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন ব্যৱস্থাত যুগান্তকাৰী পৰিৱৰ্তন আনিছিল। এই সংশোধনসমূহৰ গুৰুত্ব হ’ল —
- ৭৩তম সংশোধন: গাঁৱৰ অঞ্চলৰ পঞ্চায়তী ৰাজ ব্যৱস্থাক সাংবিধানিক স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিলে। তিনিটা স্তৰৰ পঞ্চায়ত — গাওঁ, ব্লক, জিলা — বাধ্যতামূলকভাৱে গঠন কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰিলে।
- ৭৪তম সংশোধন: চহৰৰ অঞ্চলৰ পৌৰ-সংস্থাবোৰক সাংবিধানিক স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিলে। পৌৰ-নিগম, পৌৰসভা আৰু নগৰ পঞ্চায়তৰ গঠন বাধ্যতামূলক কৰিলে।
- মহিলাসকলৰ বাবে এক-তৃতীয়াংশ আসন সংৰক্ষণৰ ব্যৱস্থা কৰা হ’ল।
- অনুসূচিত জাতি আৰু অনুসূচিত জনজাতিৰ বাবেও সংৰক্ষণৰ ব্যৱস্থা কৰা হ’ল।
- প্ৰতি পাঁচ বছৰৰ অন্তৰে নিৰ্বাচন বাধ্যতামূলক কৰা হ’ল।
- স্থানীয় সংস্থাবোৰৰ বিত্তীয় ক্ষমতা সাংবিধানিকভাৱে নিশ্চিত কৰা হ’ল।
১৩। মহিলাৰ বাবে আসন সংৰক্ষণৰ ব্যৱস্থা কিয় কৰা হৈছে?
উত্তৰঃ স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন সংস্থাবোৰত মহিলাৰ বাবে এক-তৃতীয়াংশ আসন সংৰক্ষণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে কেইবাটাও কাৰণত —
- সমাজত মহিলাসকল দীৰ্ঘদিন ৰাজনৈতিক প্ৰক্ৰিয়াৰ পৰা বঞ্চিত হৈ আছিল।
- মহিলাৰ ক্ষমতায়ন সুনিশ্চিত কৰিবৰ বাবে।
- সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ প্ৰক্ৰিয়াত মহিলাৰ মতামত আৰু দৃষ্টিভংগি অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবৰ বাবে।
- মহিলা সম্পৰ্কীয় বিষয় — যেনে স্বাস্থ্য, শিক্ষা, পৰিয়ালৰ কল্যাণ — অধিক গুৰুত্ব দিবৰ বাবে।
- লিংগ-সমতা প্ৰতিষ্ঠা কৰিবৰ বাবে।
- মহিলাৰ নেতৃত্বৰ গুণ বিকশিত কৰিবৰ বাবে।
- সমাজত মহিলাৰ অৱদান স্বীকৃতি দিবৰ বাবে।
১৪। গাওঁ পঞ্চায়ত আৰু পৌৰ-সংস্থাৰ মাজত পাৰ্থক্য নিৰূপণ কৰা।
উত্তৰঃ গাওঁ পঞ্চায়ত আৰু পৌৰ-সংস্থাৰ পাৰ্থক্য তলত উল্লেখ কৰা হ’ল —
| গাওঁ পঞ্চায়ত | পৌৰ-সংস্থা |
|---|---|
| গাঁৱৰ অঞ্চলৰ স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন সংস্থা। | চহৰৰ অঞ্চলৰ স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন সংস্থা। |
| পঞ্চায়তী ৰাজ ব্যৱস্থাৰ অংশ (৭৩তম সংশোধন)। | পৌৰ ব্যৱস্থাৰ অংশ (৭৪তম সংশোধন)। |
| মুৰব্বীক সভাপতি বুলি কোৱা হয়। | মুৰব্বীক মেয়ৰ বা চেয়াৰমেন বুলি কোৱা হয়। |
| মূল আয়ৰ উৎস কৃষি-সম্পৰ্কীয় কৰ আৰু চৰকাৰী অনুদান। | মূল আয়ৰ উৎস সম্পত্তি কৰ, পানী কৰ আদি। |
| কাম-কাজৰ পৰিসৰ — কৃষি, খোৱা পানী, প্ৰাথমিক শিক্ষা আদি। | কাম-কাজৰ পৰিসৰ — চহৰৰ অবকাঠামো, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা, বজাৰ ব্যৱস্থাপনা আদি। |
| জনসংখ্যা কম, এলেকা সীমিত। | জনসংখ্যা বেছি, এলেকা ডাঙৰ। |
১৫। অসমত পঞ্চায়তী ৰাজ ব্যৱস্থা কেনেদৰে পৰিচালিত হয়?
উত্তৰঃ অসমত পঞ্চায়তী ৰাজ ব্যৱস্থা ১৯৯৪ চনৰ অসম পঞ্চায়ত আইনৰ ভিত্তিত পৰিচালিত হৈ আহিছে। ভাৰতীয় সংবিধানৰ ৭৩তম সংশোধনৰ অনুসৰি এই ব্যৱস্থা গঢ়ি তোলা হৈছে। অসমৰ পঞ্চায়তী ৰাজৰ গঠন এনে —
- গাওঁ পঞ্চায়ত: গ্ৰামস্তৰৰ একক। অসমত প্ৰায় ২২০০ৰ ওপৰ গাওঁ পঞ্চায়ত আছে।
- আঞ্চলিক পঞ্চায়ত: ব্লকস্তৰৰ একক। কেইবাখনো গাওঁ পঞ্চায়তৰ সমষ্টিৰে গঠিত।
- জিলা পৰিষদ: জিলাস্তৰৰ শীৰ্ষ একক। প্ৰতিখন জিলাত এখনকৈ জিলা পৰিষদ আছে।
- পঞ্চায়ত নিৰ্বাচন প্ৰতি পাঁচ বছৰত এবাৰ অনুষ্ঠিত হয়।
- মহিলাসকলৰ বাবে এক-তৃতীয়াংশ আসন সংৰক্ষিত।
- অসম ৰাজ্য নিৰ্বাচন আয়োগে পঞ্চায়ত নিৰ্বাচন পৰিচালনা কৰে।
১৬। শুদ্ধ/অশুদ্ধ লিখা —
(ক) পৌৰ-নিগমৰ মুৰব্বীক সভাপতি বুলি কোৱা হয়।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (পৌৰ-নিগমৰ মুৰব্বীক “মেয়ৰ” বুলি কোৱা হয়।)
(খ) পঞ্চায়তী ৰাজ ব্যৱস্থা মহাত্মা গান্ধীৰ “গ্ৰাম স্বৰাজ” আদৰ্শৰ ভিত্তিত গঢ়ি তোলা হৈছে।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
(গ) ৭৪তম সংশোধনে পঞ্চায়তী ৰাজ ব্যৱস্থাক সাংবিধানিক স্বীকৃতি প্ৰদান কৰে।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (৭৩তম সংশোধনে পঞ্চায়তী ৰাজক সাংবিধানিক স্বীকৃতি প্ৰদান কৰে; ৭৪তম সংশোধনে পৌৰ-সংস্থাবোৰক স্বীকৃতি দিয়ে।)
(ঘ) মহিলাসকলৰ বাবে স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন সংস্থাত আধা আসন সংৰক্ষিত।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (এক-তৃতীয়াংশ আসন সংৰক্ষিত।)
(ঙ) গাওঁসভা গাওঁ পঞ্চায়তৰ মূল গণতান্ত্ৰিক একক।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
১। মহাত্মা গান্ধীৰ “গ্ৰাম স্বৰাজ” আদৰ্শ মানে কি?
উত্তৰঃ মহাত্মা গান্ধীৰ “গ্ৰাম স্বৰাজ” আদৰ্শ মানে হৈছে গাঁৱৰ স্বশাসন। গান্ধীজীয়ে কৈছিল যে ভাৰতৰ আত্মা গাঁৱত আছে আৰু সঁচা স্বাধীনতা কেৱল তেতিয়াহে আহিব যেতিয়া প্ৰতিটো গাঁও স্বনিৰ্ভৰ আৰু স্বশাসিত হ’ব। তেওঁৰ মতে, গাঁৱৰ মানুহে নিজৰ সমস্যা নিজে সমাধান কৰিব লাগে আৰু গণতন্ত্ৰৰ সঁচা ৰূপ গাঁৱৰ পৰাই আৰম্ভ হ’ব লাগে। এই আদৰ্শৰ ভিত্তিতে ভাৰতত পঞ্চায়তী ৰাজ ব্যৱস্থা গঢ়ি তোলা হৈছে।
২। নগৰ পঞ্চায়ত মানে কি?
উত্তৰঃ নগৰ পঞ্চায়ত হৈছে সৰু নগৰ অঞ্চলৰ স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন সংস্থা। যিবোৰ অঞ্চল গাঁৱৰ পৰা নগৰৰ ৰূপ লৈ আহিছে কিন্তু এতিয়াও সম্পূৰ্ণ চহৰ হোৱা নাই — সেই অঞ্চলৰ বাবে নগৰ পঞ্চায়ত গঠন কৰা হয়। ৭৪তম সংবিধান সংশোধনৰ যোগেদি নগৰ পঞ্চায়তক সাংবিধানিক স্বীকৃতি প্ৰদান কৰা হৈছে। ই গাঁৱৰ পঞ্চায়ত আৰু পৌৰসভাৰ মাজৰ এক স্তৰ।
৩। স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন সংস্থাৰ নিৰ্বাচন কোনে পৰিচালনা কৰে?
উত্তৰঃ স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন সংস্থাৰ নিৰ্বাচন ৰাজ্য নিৰ্বাচন আয়োগে পৰিচালনা কৰে। অসমত অসম ৰাজ্য নিৰ্বাচন আয়োগে এই দায়িত্ব বহন কৰে। প্ৰতি পাঁচ বছৰৰ অন্তৰে এই নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হয়। ভোটাৰৰ তালিকা প্ৰস্তুতিৰ পৰা ফলাফল ঘোষণালৈকে গোটেই প্ৰক্ৰিয়া স্বাধীন আৰু নিৰপেক্ষভাৱে এই আয়োগে পৰিচালনা কৰে।
৪। ৱাৰ্ড মানে কি?
উত্তৰঃ ৱাৰ্ড হৈছে স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন সংস্থাৰ এটা সৰু নিৰ্বাচকীয় বিভাজন। গাওঁ পঞ্চায়ত বা পৌৰ-সংস্থা কেইবাটাও ৱাৰ্ডত বিভক্ত। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ পৰা নিৰ্বাচকসকলে নিজৰ প্ৰতিনিধি বাছনি কৰে। ইয়াৰ ফলত স্থানীয় প্ৰতিনিধিৰ যোগেদি গণতান্ত্ৰিক ব্যৱস্থা সুদৃঢ় হয়।
৫। স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন ব্যৱস্থাৰ সমস্যাবোৰ কি কি?
উত্তৰঃ স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন ব্যৱস্থাৰ মুখ্য সমস্যাবোৰ হ’ল —
- আৰ্থিক সংকট: বহুতো পঞ্চায়ত আৰু পৌৰ-সংস্থাৰ পৰ্যাপ্ত আয়ৰ উৎস নাই।
- প্ৰশিক্ষণৰ অভাৱ: নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধিৰ প্ৰশাসনিক জ্ঞান কম।
- দুৰ্নীতি: বিভিন্ন স্তৰত দুৰ্নীতিৰ ছাঁ পৰে।
- ৰাজনৈতিক হস্তক্ষেপ: ৰাজনৈতিক দলৰ অযথা হস্তক্ষেপ।
- প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ: বানপানী, খৰাং আদি দুৰ্যোগে কাৰ্যক্ৰম বিঘ্নিত কৰে।
- সাক্ষৰতাৰ অভাৱ: ভোটাৰৰ মাজত সচেতনতাৰ অভাৱ।
- আমলাতান্ত্ৰিক দীৰ্ঘসূত্ৰিতা: চৰকাৰী আঁচনি সঠিক সময়ত প্ৰয়োগ নহোৱা।
৬। মেয়ৰৰ কাৰ্যাৱলী কি কি?
উত্তৰঃ মেয়ৰ হৈছে পৌৰ-নিগমৰ মুৰব্বী। তেওঁৰ মুখ্য কাৰ্যাৱলী হ’ল —
- পৌৰ-নিগমৰ সভা পৰিচালনা কৰা।
- চহৰৰ উন্নয়নৰ পৰিকল্পনা প্ৰণয়ন কৰা।
- পৌৰ-নিগমৰ বাজেট অনুমোদনৰ ব্যৱস্থা কৰা।
- চহৰৰ বিভিন্ন কাৰ্যাৱলীৰ তত্ত্বাৱধান কৰা।
- আনুষ্ঠানিক অনুষ্ঠানসমূহত পৌৰ-নিগমৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰা।
- চৰকাৰৰ সৈতে যোগাযোগ ৰক্ষা কৰা।
- চহৰৰ মানুহৰ সমস্যা সমাধানৰ পথ ওলিওৱা।
৭। কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ আৰু স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন সংস্থাৰ মাজৰ সম্পৰ্ক কি?
উত্তৰঃ কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ আৰু স্থানীয় স্বায়ত্তশাসন সংস্থাৰ মাজৰ সম্পৰ্ক ত্ৰিস্তৰীয় গণতান্ত্ৰিক প্ৰক্ৰিয়াৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ —
- কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে বিভিন্ন উন্নয়ন আঁচনিৰ বাবে স্থানীয় সংস্থাবোৰক অনুদান প্ৰদান কৰে — যেনে MGNREGA, প্ৰধানমন্ত্ৰী আৱাস যোজনা, স্বচ্ছ ভাৰত অভিযান আদি।
- স্থানীয় সংস্থাবোৰে কেন্দ্ৰীয় আঁচনি প্ৰয়োগৰ কাম চম্ভালে।
- কেন্দ্ৰীয় বিত্ত আয়োগৰ পৰামৰ্শ মতে স্থানীয় সংস্থাৰ বাবে ধন আবণ্টন কৰা হয়।
- সংবিধানৰ ৭৩তম আৰু ৭৪তম সংশোধনৰ যোগেদি কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে স্থানীয় স্বায়ত্তশাসনৰ ভেটি সাংবিধানিকভাৱে নিশ্চিত কৰিছে।
- স্থানীয় সংস্থাবোৰে স্থানীয় সমস্যা আৰু আৱশ্যকতাৰ তথ্য কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰলৈ পঠিয়ায়।
৮। সম্পত্তি কৰ মানে কি?
উত্তৰঃ সম্পত্তি কৰ হৈছে চহৰৰ অধিবাসীয়ে নিজৰ মালিকীস্বত্বত থকা ঘৰ-দুৱাৰ, ভূমি, ভৱন আদি স্থিৰ সম্পত্তিৰ বাবে পৌৰ-সংস্থাক বছৰি দিব লগা কৰ। ই পৌৰ-সংস্থাৰ আয়ৰ এটা প্ৰধান উৎস। সম্পত্তিৰ মূল্য, আকাৰ আৰু অৱস্থানৰ ভিত্তিত এই কৰৰ পৰিমাণ নিৰূপণ কৰা হয়। সংগ্ৰহ কৰা ধন চহৰৰ অবকাঠামো নিৰ্মাণ আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।