তথ্যৰ ব্যৱহাৰ — প্ৰশ্ন উত্তৰ
HSLC Guru-লৈ আদৰণি। এই পৃষ্ঠাত ASSEB (অসম ৰাজ্যিক বিদ্যালয় শিক্ষা পৰিষদ)-ৰ ষষ্ঠ শ্ৰেণীৰ নতুন গণিতৰ চতুৰ্থ পাঠ তথ্যৰ ব্যৱহাৰ (Data Handling)-ৰ পাঠ্যপুথিৰ সকলো কৰ্তব্য কাৰ্যৰ সম্পূৰ্ণ সমাধান, উদাহৰণ আৰু অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন-উত্তৰ সৰল অসমীয়াত দিয়া হৈছে।
সাৰাংশ
সংখ্যা, মাপ, পৰ্যবেক্ষণ বা বস্তুৰ অন্যান্য বৰ্ণনা আদিৰ যিকোনো সংগ্ৰহকে তথ্য (Data) বোলা হয়। এই পাঠত আমি তথ্য কেনেকৈ সংগ্ৰহ কৰিব লাগে, তালিকাত সজাব লাগে আৰু বিভিন্ন ধৰণে দেখুৱাব লাগে তাক শিকিছোঁ। তথ্য সহজে গণনা কৰিবলৈ দাগচিহ্ন ব্যৱহাৰ কৰা হয় — প্ৰতিটো তথ্যৰ বাবে এটা থিয় দাগ ‘ | ‘ টানি, প্ৰতি চাৰিটাৰ পিছত পঞ্চম দাগটো কাটি দিয়া হয়। ইয়াৰ দ্বাৰা পাঁচ পাঁচকৈ গণনা কৰাটো সহজ হয়।
কোনো এটা মান বা তথ্য কিমানবাৰ পোৱা যায়, তাকে বাৰংবাৰতা (Frequency) বোলে; আৰু এনে তালিকাক বাৰংবাৰতা বিভাজন তালিকা বোলে। তথ্যক ছবি বা প্ৰতীকৰ সহায়ত দেখুওৱা পদ্ধতিক সচিত্ৰ লেখ (Pictograph) বোলে, য’ত প্ৰতিটো প্ৰতীকে এটা নিৰ্দিষ্ট পৰিমাণ বুজায় (এই পৰিমাণকে স্কেল বোলে)। যেতিয়া তথ্য বহুত ডাঙৰ হয়, তেতিয়া সমান প্ৰস্থৰ দণ্ডৰ সহায়ত তথ্য দেখুওৱা দণ্ডচিত্ৰ (Bar graph) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। দণ্ডৰ দৈৰ্ঘ্য (বা উচ্চতা)-ই সেই শ্ৰেণীৰ বাৰংবাৰতা বুজায়।
সচিত্ৰ লেখ বা দণ্ডচিত্ৰ অংকন কৰোঁতে উপযুক্ত স্কেল, ৰং আৰু বৰ্ণৰ বিভিন্নতা, স্পষ্ট নামকৰণ আদি কলাসন্মত আৰু সৌন্দৰ্যবোধক দিশসমূহ বিবেচনা কৰিলে সেয়া দৰ্শকৰ বাবে অধিক আকৰ্ষণীয় আৰু বোধগম্য হৈ পৰে। এই লেখসমূহ সঠিকভাৱে পঢ়িব পাৰিলে আমি এবাৰ চাইয়ে তথ্যৰ পৰা অৰ্থপূৰ্ণ সিদ্ধান্ত ল’ব পাৰোঁ।
Summary: This page gives complete ASSEB Class 6 New Mathematics Chapter 4 “Data Handling” question answers. It covers collection and organisation of data, tally marks, frequency and frequency distribution tables, pictographs, and bar graphs, with fully worked solutions to every “Work it Out” (কৰ্তব্য কাৰ্য) exercise, the in-text examples, and additional MCQ, fill-in-the-blank, true/false and short-answer questions for Assamese-medium students.
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
এই পাঠৰ তথ্যসমূহ নিম্নলিখিত তালিকা ২-ৰ (৩০ জন শিক্ষাৰ্থীৰ জন্ম বাৰ) বাৰংবাৰতা বিভাজন তালিকাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বহু প্ৰশ্ন সোধা হৈছে —
| জন্ম বাৰ | শিক্ষাৰ্থীৰ সংখ্যা (বাৰংবাৰতা) |
|---|---|
| সোমবাৰ | ৫ |
| মঙ্গলবাৰ | ৪ |
| বুধবাৰ | ৭ |
| বৃহস্পতিবাৰ | ৩ |
| শুক্ৰবাৰ | ৪ |
| শনিবাৰ | ১ |
| দেওবাৰ | ৬ |
তালিকা পৰ্যবেক্ষণৰ পাঠভিত্তিক প্ৰশ্ন
(ক) কোনবোৰ বাৰত সমান সংখ্যক শিক্ষাৰ্থীৰ জন্ম হৈছিল?
উত্তৰঃ মঙ্গলবাৰ আৰু শুক্ৰবাৰ — এই দুয়োটা বাৰত সমান সংখ্যক (৪ জনকৈ) শিক্ষাৰ্থীৰ জন্ম হৈছিল।
(খ) কোনটো বাৰত সৰ্বাধিক সংখ্যক শিক্ষাৰ্থীৰ জন্ম হৈছিল?
উত্তৰঃ বুধবাৰত সৰ্বাধিক অৰ্থাৎ ৭ জন শিক্ষাৰ্থীৰ জন্ম হৈছিল।
বাৰংবাৰতা বিভাজন তালিকাৰ পাঠভিত্তিক প্ৰশ্ন
১। সপ্তাহৰ কোনটো বাৰত সৰ্বাধিক শিক্ষাৰ্থীৰ জন্ম হৈছিল?
উত্তৰঃ বুধবাৰত (৭ জন)।
২। সপ্তাহৰ কোনটো বাৰত আটাইতকৈ কম শিক্ষাৰ্থীৰ জন্ম হৈছিল?
উত্তৰঃ শনিবাৰত (১ জন)।
৩। সোমবাৰে কিমান জন শিক্ষাৰ্থীৰ জন্ম হৈছিল?
উত্তৰঃ সোমবাৰে ৫ জন শিক্ষাৰ্থীৰ জন্ম হৈছিল।
৪। কোনবোৰ বাৰত সমান সংখ্যক শিক্ষাৰ্থীৰ জন্ম হৈছিল?
উত্তৰঃ মঙ্গলবাৰ আৰু শুক্ৰবাৰত (দুয়োটাতে ৪ জনকৈ)।
উদাহৰণ ১ (বয়সৰ সচিত্ৰ লেখ)
প্ৰতিভা সন্ধান পৰীক্ষাৰ বাবে বাছি লোৱা ৪০ জন শিক্ষাৰ্থীৰ বয়স (বছৰত) সচিত্ৰ লেখৰ জৰিয়তে দেখুওৱা হৈছে। বাৰংবাৰতা বিভাজন তালিকাখন হ’ল —
| বয়স (বছৰত) | শিক্ষাৰ্থীৰ সংখ্যা |
|---|---|
| ৯ | ১১ |
| ১০ | ১২ |
| ১১ | ৯ |
| ১২ | ৫ |
| ১৩ | ৩ |
(ক) ১২ বছৰতকৈ কম বয়সৰ কিমান জন শিক্ষাৰ্থী আছে?
উত্তৰঃ ১২ বছৰতকৈ কম বয়সৰ অৰ্থাৎ ৯, ১০ আৰু ১১ বছৰীয়া শিক্ষাৰ্থী = ১১ + ১২ + ৯ = ৩২ জন।
(খ) ৯ বছৰ আৰু ১৩ বছৰ বয়সৰ শিক্ষাৰ্থী একেলগে কিমান জন?
উত্তৰঃ ১১ + ৩ = ১৪ জন।
(গ) সৰ্বাধিক বয়সৰ কিমান জন শিক্ষাৰ্থী আছে?
উত্তৰঃ সৰ্বাধিক বয়স ১৩ বছৰ, তাত ৩ জন শিক্ষাৰ্থী আছে।
(ঘ) সৰ্বাধিক আৰু সৰ্বনিম্ন বয়সৰ শিক্ষাৰ্থীৰ সংখ্যাৰ মাজৰ পাৰ্থক্য কিমান?
উত্তৰঃ সৰ্বনিম্ন বয়স ৯ বছৰত ১১ জন আৰু সৰ্বাধিক বয়স ১৩ বছৰত ৩ জন আছে। পাৰ্থক্য = ১১ − ৩ = ৮ জন।
উদাহৰণ (খেলৰ দণ্ডচিত্ৰ)
জিলা পৰ্যায়ৰ প্ৰতিযোগিতাত ফুটবল, হকী, বেডমিণ্টন আৰু ক্ৰিকেটত অংশগ্ৰহণ কৰা শিক্ষাৰ্থীৰ সংখ্যা — ফুটবল ৩২০, হকী ২৪০, বেডমিণ্টন ১৬০, ক্ৰিকেট ৪৮০। উপযুক্ত স্কেল হিচাপে ৪০ ল’লে দণ্ডবোৰৰ উচ্চতা হ’ব ফুটবল ৮ একক, হকী ৬ একক, বেডমিণ্টন ৪ একক আৰু ক্ৰিকেট ১২ একক।
(ক) আটাইতকৈ কম শিক্ষাৰ্থীয়ে কোন খেল খেলে?
উত্তৰঃ বেডমিণ্টন (১৬০ জন)।
(খ) আটাইতকৈ বেছি শিক্ষাৰ্থীয়ে কোন খেল খেলে?
উত্তৰঃ ক্ৰিকেট (৪৮০ জন)।
(গ) সৰ্বাধিক আৰু সৰ্বনিম্ন সংখ্যক শিক্ষাৰ্থীয়ে খেলা খেল দুটাৰ মাজৰ পাৰ্থক্য কিমান?
উত্তৰঃ ৪৮০ − ১৬০ = ৩২০ জন।
(ঘ) কোন খেল ২০০ জনতকৈ কম শিক্ষাৰ্থীয়ে খেলে?
উত্তৰঃ বেডমিণ্টন (১৬০ জন)।
কৰ্তব্য কাৰ্য ৪.১
১। প্ৰতিভা সন্ধান পৰীক্ষাৰ বাবে ষষ্ঠ, সপ্তম আৰু অষ্টম শ্ৰেণীৰ ৪০ জন শিক্ষাৰ্থীৰ বয়স বছৰত ঊৰ্ধ্বক্ৰমে সজোৱা হ’ল — ৯, ৯, ৯, ৯, ৯, ৯, ৯, ৯, ৯, ৯, ৯, ১০, ১০, ১০, ১০, ১০, ১০, ১০, ১০, ১০, ১০, ১০, ১০, ১১, ১১, ১১, ১১, ১১, ১১, ১১, ১১, ১১, ১২, ১২, ১২, ১২, ১২, ১৩, ১৩, ১৩। ওপৰৰ সজ্জাৰ পৰা তলৰ শূন্যস্থান পূৰ কৰা।
উত্তৰঃ
- (ক) প্ৰতিভা সন্ধান পৰীক্ষাৰ বাবে বাছি লোৱা সৰ্বনিম্ন বয়স হ’ল ৯ বছৰ।
- (খ) সৰ্বাধিক বয়স হ’ল ১৩ বছৰ।
- (গ) ৯ বছৰ বয়সৰ ১১ জন শিক্ষাৰ্থী বাছি লোৱা হৈছে।
- (ঘ) ১০ বছৰতকৈ অধিক বয়সৰ (১১, ১২, ১৩ বছৰ) শিক্ষাৰ্থী = ৯ + ৫ + ৩ = ১৭ জন বাছি লোৱা হৈছে।
২। ওপৰৰ তথ্যক আন এটা ধৰণে সজাব পাৰিনে?
উত্তৰঃ হয়, পাৰি। প্ৰতিটো বয়সৰ কাষত দাগচিহ্ন দি বাৰংবাৰতা বিভাজন তালিকা প্ৰস্তুত কৰিলে তথ্যটো অধিক সংহত আৰু সহজবোধ্য হয়। যেনে —
| বয়স (বছৰত) | দাগচিহ্ন | শিক্ষাৰ্থীৰ সংখ্যা |
|---|---|---|
| ৯ | ||||/ ||||/ | | ১১ |
| ১০ | ||||/ ||||/ || | ১২ |
| ১১ | ||||/ |||| | ৯ |
| ১২ | ||||/ | ৫ |
| ১৩ | ||| | ৩ |
(ইয়াত ‘||||/’ চিহ্নই পাঁচটাৰ এটা দল বুজায় — চাৰিটা থিয় দাগ আৰু পঞ্চম দাগটোৱে সেই চাৰিটাক কাটি যায়।)
৩। একেবোৰ ৪০ জন শিক্ষাৰ্থীৰ বয়সৰ তথ্যৰ পৰা তলৰ দাগচিহ্ন তালিকাখন পূৰ কৰা আৰু প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া।
উত্তৰঃ
- (ক) দাগচিহ্নসমূহ — ১০ বছৰ: ||||/ ||||/ || (১২), ১১ বছৰ: ||||/ |||| (৯), ১২ বছৰ: ||||/ (৫), ১৩ বছৰ: ||| (৩)।
- (খ) প্ৰতিটো বয়স দলৰ মুঠ সংখ্যা — ৯ বছৰ: ১১, ১০ বছৰ: ১২, ১১ বছৰ: ৯, ১২ বছৰ: ৫, ১৩ বছৰ: ৩ (সৰ্বমুঠ ৪০ জন)।
- (i) ১২ বছৰতকৈ কম বয়সৰ শিক্ষাৰ্থী = ১১ + ১২ + ৯ = ৩২ জন।
- (ii) ৯ বছৰ আৰু ১৩ বছৰ বয়সৰ শিক্ষাৰ্থী একেলগে = ১১ + ৩ = ১৪ জন।
- (iii) সৰ্বোচ্চ বয়স দলত (১৩ বছৰ) শিক্ষাৰ্থীৰ সংখ্যা = ৩ জন।
- (iv) সৰ্বনিম্ন সংখ্যক শিক্ষাৰ্থী থকা বয়স দল হ’ল ১৩ বছৰ (৩ জন)।
- (v) সৰ্বাধিক সংখ্যক শিক্ষাৰ্থী থকা বয়স দল হ’ল ১০ বছৰ (১২ জন)।
৪। ৩০ জন শিক্ষাৰ্থীৰ পৰিয়ালৰ সদস্য সংখ্যা তলত দিয়া আছে — ৫, ৪, ৬, ৬, ৮, ৭, ৪, ৫, ১০, ৬, ৬, ৪, ৭, ৮, ৬, ৪, ১০, ৮, ৭, ৭, ৬, ৫, ৫, ৭, ১০, ৭, ৮, ৪, ৮, ৬। সদস্য সংখ্যাবোৰ ক্ৰমান্বয়ে সজাই দাগচিহ্নৰ সহায়ত দেখুৱা।
উত্তৰঃ
| সদস্য সংখ্যা | দাগচিহ্ন | শিক্ষাৰ্থীৰ সংখ্যা |
|---|---|---|
| ৪ | ||||/ | ৫ |
| ৫ | |||| | ৪ |
| ৬ | ||||/ || | ৭ |
| ৭ | ||||/ | | ৬ |
| ৮ | ||||/ | ৫ |
| ১০ | ||| | ৩ |
সৰ্বমুঠ = ৫ + ৪ + ৭ + ৬ + ৫ + ৩ = ৩০ জন।
কৰ্তব্য কাৰ্য ৪.২
১। এখন দোকানত এসপ্তাহত বিক্ৰী হোৱা চাইকেলৰ সংখ্যা সচিত্ৰ লেখৰ জৰিয়তে দেখুওৱা হৈছে (এখন চাইকেল প্ৰতীকে ১ খন চাইকেল বুজায়)। সংখ্যাবোৰ হ’ল — সোমবাৰ ৬, মঙ্গলবাৰ ৫, বুধবাৰ ৫, বৃহস্পতিবাৰ ৮, শুক্ৰবাৰ ৩, শনিবাৰ ২।
উত্তৰঃ
- (ক) আটাইতকৈ বেছি চাইকেল বৃহস্পতিবাৰে (৮ খন) বিক্ৰী হৈছিল।
- (খ) গোটেই সপ্তাহত বিক্ৰী হোৱা চাইকেল = ৬ + ৫ + ৫ + ৮ + ৩ + ২ = ২৯ খন।
- (গ) সমান সংখ্যক চাইকেল মঙ্গলবাৰ আৰু বুধবাৰে (৫ খনকৈ) বিক্ৰী হৈছিল।
- (ঘ) শনিবাৰে ২ খন চাইকেল বিক্ৰী হৈছিল।
- (ঙ) সৰ্বাধিক আৰু সৰ্বনিম্ন বিক্ৰীৰ মাজৰ পাৰ্থক্য = ৮ − ২ = ৬ খন।
২। এটা শ্ৰেণীৰ শিক্ষাৰ্থীসকলৰ প্ৰিয় বিষয় (গণিত, অসমীয়া, বিজ্ঞান, সমাজ অধ্যয়ন আৰু ইংৰাজীৰ ভিতৰত) সচিত্ৰ লেখেৰে দেখুওৱা হৈছে (প্ৰতিটো প্ৰতীকে ১ জন শিক্ষাৰ্থী বুজায়) — গণিত ৮, অসমীয়া ১২, বিজ্ঞান ৭, সমাজ অধ্যয়ন ৮, ইংৰাজী ৬।
উত্তৰঃ
- (ক) শ্ৰেণীটোৰ মুঠ শিক্ষাৰ্থী = ৮ + ১২ + ৭ + ৮ + ৬ = ৪১ জন।
- (খ) সৰ্বাধিক শিক্ষাৰ্থীয়ে অসমীয়া (১২ জন) আৰু সৰ্বনিম্ন শিক্ষাৰ্থীয়ে ইংৰাজী (৬ জন) বিষয় ভাল পায়।
- (গ) বিজ্ঞান আৰু ইংৰাজী ভাল পোৱা শিক্ষাৰ্থীৰ মুঠ সংখ্যা = ৭ + ৬ = ১৩ জন।
- (ঘ) গণিত ভাল পোৱা শিক্ষাৰ্থী = ৮ জন।
- (ঙ) ইংৰাজীৰ তুলনাত অসমীয়া বিষয় ৬ জন বেছি শিক্ষাৰ্থীয়ে ভাল পায় (১২ − ৬ = ৬)।
৩। এখন গাঁৱৰ ৫ টা পৰিয়ালে ৰখা পোহনীয়া প্ৰাণীৰ সংখ্যা — বুধিন ১০, কনমাই ৮, গোমচেং ৫, নাজমা ৮, নিশা ১১। তথ্যক সচিত্ৰ লেখেৰে দেখুৱা আৰু প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া।
উত্তৰঃ কোনো এটা প্ৰতীক (যেনে এটা গৰুৰ ছবি) = ১ টা প্ৰাণী ধৰি লৈ প্ৰতিটো পৰিয়ালৰ সন্মুখত সেই সংখ্যক প্ৰতীক আঁকিলেই সচিত্ৰ লেখ পোৱা যায় (বুধিন ১০ টা, কনমাই ৮ টা, গোমচেং ৫ টা, নাজমা ৮ টা, নিশা ১১ টা)।
- (ক) সৰ্বাধিক প্ৰাণী থকা পৰিয়াল নিশা (১১ টা)।
- (খ) সৰ্বোচ্চ আৰু সৰ্বনিম্ন প্ৰাণী সংখ্যাৰ পাৰ্থক্য = ১১ − ৫ = ৬ টা।
- (গ) নিশাৰ গোমচেংতকৈ = ১১ − ৫ = ৬ টা প্ৰাণী বেছি আছে।
- (ঘ) ৫ টাতকৈ অধিক প্ৰাণী থকা পৰিয়ালকেইটা হ’ল বুধিন, কনমাই, নাজমা আৰু নিশা।
৪। এজন পাচলি বেপাৰীয়ে এসপ্তাহৰ প্ৰথম চাৰিদিনত বিক্ৰী কৰা পাচলিৰ পৰিমাণ (কিগ্ৰাত) — সোমবাৰ ৬, মঙ্গলবাৰ ৮, বুধবাৰ ৫, বৃহস্পতিবাৰ ৮। উপযুক্ত প্ৰতীক ব্যৱহাৰ কৰি তথ্যটো সচিত্ৰ লেখৰ সহায়ত দেখুৱা।
উত্তৰঃ এটা প্ৰতীক (যেনে এটা পাচলিৰ জোলোঙা) = ১ কিগ্ৰা ধৰি ল’লে — সোমবাৰ ৬ টা প্ৰতীক, মঙ্গলবাৰ ৮ টা প্ৰতীক, বুধবাৰ ৫ টা প্ৰতীক আৰু বৃহস্পতিবাৰ ৮ টা প্ৰতীক আঁকিলেই সচিত্ৰ লেখ পোৱা যায়। (মঙ্গলবাৰ আৰু বৃহস্পতিবাৰত একে সংখ্যক অৰ্থাৎ ৮ কিগ্ৰাকৈ পাচলি বিক্ৰী হৈছিল।)
কৰ্তব্য কাৰ্য ৪.৩
১। এখন পঞ্চায়তৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা, ৫ বছৰত পলিঅ’ প্ৰতিষেধকৰ বাবে টিকা লোৱা শিশুৰ সংখ্যা তলত দিয়া হৈছে। ১ একক দৈৰ্ঘ্য = ১০০ শিশু ধৰি তথ্যটো দণ্ডচিত্ৰেৰে দেখুৱা আৰু প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া।
| বছৰ | ২০১৪ | ২০১৫ | ২০১৬ | ২০১৭ | ২০১৮ |
|---|---|---|---|---|---|
| শিশুৰ সংখ্যা | ৫৭০ | ৬৮০ | ৭২০ | ৭৮০ | ৮০০ |
উত্তৰঃ প্ৰতিটো দণ্ডৰ উচ্চতা = সংখ্যা ÷ ১০০ একক (যেনে ২০১৪: ৫.৭ একক, ২০১৮: ৮ একক) ধৰি দণ্ডচিত্ৰ আঁকিব লাগে।
- (ক) সৰ্বাধিক শিশুক ২০১৮ চনত (৮০০ জন) টিকা দিয়া হৈছিল।
- (খ) ২০১৫ আৰু ২০১৬ চনত মুঠ টিকা লোৱা শিশু = ৬৮০ + ৭২০ = ১৪০০ জন।
- (গ) ৫ বছৰত সৰ্বাধিক আৰু সৰ্বনিম্ন সংখ্যাৰ পাৰ্থক্য = ৮০০ − ৫৭০ = ২৩০ জন।
২। বিশ্ব পৰিৱেশ দিৱসত ষষ্ঠ, সপ্তম, অষ্টম, নৱম আৰু দশম শ্ৰেণীৰ শিক্ষাৰ্থীসকলে একেলগে ৰোৱা পুলিৰ সংখ্যা — ষষ্ঠ ৫০, সপ্তম ৭৫, অষ্টম ৬০, নৱম ৮০, দশম ১১০। উপযুক্ত স্কেল ব্যৱহাৰ কৰি তথ্যৰ দণ্ডচিত্ৰ আঁকা।
উত্তৰঃ ১ একক = ১০ পুলি ধৰিলে দণ্ডবোৰৰ উচ্চতা হ’ব — ষষ্ঠ ৫ একক, সপ্তম ৭.৫ একক, অষ্টম ৬ একক, নৱম ৮ একক, দশম ১১ একক। প্ৰতিটো শ্ৰেণীৰ বাবে সমান প্ৰস্থৰ দণ্ড আঁকি এই উচ্চতাখিনি লৈ দণ্ডচিত্ৰ অংকন কৰিব লাগে। সৰ্বাধিক পুলি দশম শ্ৰেণীয়ে (১১০) আৰু সৰ্বনিম্ন ষষ্ঠ শ্ৰেণীয়ে (৫০) ৰুইছিল।
৩। হৰেণৰ কিতাপৰ দোকানৰ প্ৰথম চাৰি মাহৰ কিতাপ বিক্ৰীৰ দণ্ডচিত্ৰ (১ একক = ২০ খন কিতাপ) পৰ্যবেক্ষণ কৰি তালিকা প্ৰস্তুত কৰা আৰু প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া।
উত্তৰঃ দণ্ডচিত্ৰৰ পৰা তালিকাখন হ’ল —
| মাহ | বিক্ৰী হোৱা কিতাপৰ সংখ্যা |
|---|---|
| জানুৱাৰী | ৮০ |
| ফেব্ৰুৱাৰী | ১২০ |
| মাৰ্চ | ৬০ |
| এপ্ৰিল | ৮০ |
- (ক) সৰ্বাধিক কিতাপ বিক্ৰী হৈছিল ফেব্ৰুৱাৰী মাহত (১২০ খন)।
- (খ) এপ্ৰিল আৰু মাৰ্চ মাহত মুঠ বিক্ৰী = ৮০ + ৬০ = ১৪০ খন।
- (গ) জানুৱাৰী আৰু মাৰ্চ মাহৰ বিক্ৰীৰ পাৰ্থক্য = ৮০ − ৬০ = ২০ খন।
৪। সোমবাৰে উপস্থিত থকা ষষ্ঠ, সপ্তম, অষ্টম, নৱম আৰু দশম শ্ৰেণীৰ শিক্ষাৰ্থীৰ সংখ্যা — ষষ্ঠ ৬৫, সপ্তম ৫৮, অষ্টম ৭৫, নৱম ৪০, দশম ৩৫। তালিকাৰ পৰা দণ্ডচিত্ৰ আঁকা আৰু প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া।
উত্তৰঃ ১ একক = ৫ জন ধৰি সমান প্ৰস্থৰ দণ্ড আঁকিলেই দণ্ডচিত্ৰ পোৱা যায়।
- (ক) আটাইতকৈ কম শিক্ষাৰ্থী উপস্থিত আছিল দশম শ্ৰেণীত (৩৫ জন)।
- (খ) সেইদিনা বিদ্যালয়ৰ মুঠ উপস্থিত শিক্ষাৰ্থী = ৬৫ + ৫৮ + ৭৫ + ৪০ + ৩৫ = ২৭৩ জন।
- (গ) নৱম আৰু দশম শ্ৰেণীৰ মুঠ উপস্থিত শিক্ষাৰ্থী = ৪০ + ৩৫ = ৭৫ জন।
৫। এখন বিদ্যালয়ৰ ৫ বছৰৰ ছাত্ৰীৰ সংখ্যা — ২০০৮: ২০০, ২০০৯: ৩৫০, ২০১০: ৪০০, ২০১১: ২৫০, ২০১২: ৪২০। তথ্যৰ দণ্ডচিত্ৰ আঁকা।
উত্তৰঃ ১ একক = ৫০ ছাত্ৰী ধৰিলে দণ্ডবোৰৰ উচ্চতা হ’ব — ২০০৮: ৪ একক, ২০০৯: ৭ একক, ২০১০: ৮ একক, ২০১১: ৫ একক, ২০১২: ৮.৪ একক। এই উচ্চতাখিনি লৈ সমান প্ৰস্থৰ দণ্ড আঁকিলেই দণ্ডচিত্ৰ পোৱা যায় (সৰ্বাধিক ২০১২ চনত ৪২০ গৰাকী)।
জলবায়ুৰ তথ্য (দণ্ডচিত্ৰ পঢ়া)
অসমৰ এবছৰৰ মাহভিত্তিক গড় বৰষুণ (মিমিত, আনুমানিক) — জানুৱাৰী ১৩, ফেব্ৰুৱাৰী ১৯, মাৰ্চ ৩৬, এপ্ৰিল ১১৫, মে ২২৫, জুন ৩২৩, জুলাই ৩৪৮, আগষ্ট ২৮৫, ছেপ্তেম্বৰ ২৪৪, অক্টোবৰ ১১০, নৱেম্বৰ ১৮, ডিচেম্বৰ ১৪।
(ক) কোন মাহত গড় বৰষুণ সৰ্বাধিক?
উত্তৰঃ জুলাই মাহত (৩৪৮ মিমি)।
(খ) কোন মাহত গড় বৰষুণ সৰ্বনিম্ন?
উত্তৰঃ জানুৱাৰী মাহত (১৩ মিমি)।
(গ) কিমান মাহত গড় বৰষুণ বছৰটোৰ গড় বৰষুণতকৈ বেছি?
উত্তৰঃ বছৰটোৰ গড় বৰষুণ ≈ ১৪৬ মিমি। ইয়াতকৈ বেছি বৰষুণ হয় মে, জুন, জুলাই, আগষ্ট আৰু ছেপ্তেম্বৰ — মুঠ ৫ মাহত।
(ঘ) বছৰটোৰ গড় বৰষুণ কিমান?
উত্তৰঃ ১২ মাহৰ বৰষুণৰ যোগফল = ১৭৫০ মিমি। গতিকে গড় বৰষুণ = $\frac{1750}{12} \approx 145.83$ মিমি (প্ৰায় ১৪৬ মিমি)।
অসমৰ এবছৰৰ মাহভিত্তিক গড় উষ্ণতা (°C-ত, আনুমানিক) — জানুৱাৰী ১৯, ফেব্ৰুৱাৰী ২২, মাৰ্চ ২৭, এপ্ৰিল ২৮, মে ৩০, জুন ৩০, জুলাই ২৯, আগষ্ট ২৯, ছেপ্তেম্বৰ ২৯, অক্টোবৰ ২৬, নৱেম্বৰ ২৩, ডিচেম্বৰ ২০।
(ক) কোন মাহত গড় উষ্ণতা সৰ্বনিম্ন?
উত্তৰঃ জানুৱাৰী মাহত (১৯ °C)।
(খ) বছৰটোৰ গড় উষ্ণতা কিমান?
উত্তৰঃ ১২ মাহৰ উষ্ণতাৰ যোগফল = ৩১২ °C। গড় উষ্ণতা = $\frac{312}{12} = 26$ °C।
(গ) কিমান মাহত গড় উষ্ণতা বছৰটোৰ গড় উষ্ণতাতকৈ বেছি?
উত্তৰঃ ২৬ °C-তকৈ বেছি উষ্ণতা মাৰ্চ, এপ্ৰিল, মে, জুন, জুলাই, আগষ্ট আৰু ছেপ্তেম্বৰ — মুঠ ৭ মাহত।
(ঘ) কোন মাহত গড় উষ্ণতা বছৰটোৰ গড় উষ্ণতাৰ সমান?
উত্তৰঃ অক্টোবৰ মাহত (২৬ °C, যি বছৰটোৰ গড় উষ্ণতাৰ সমান)।
কৰ্তব্য কাৰ্য ৪.৪
১। পৃথিৱীৰ পৰ্বতসমূহৰ উচ্চতাৰ তথ্য দেখুৱাবলৈ থিয় দণ্ড নে শোৱা (আনুভূমিক) দণ্ডৰ লেখ ব্যৱহাৰ কৰিবা? কিয়?
উত্তৰঃ থিয় (উলম্ব) দণ্ডৰ দণ্ডচিত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে। কাৰণ উচ্চতা সদায় মাটিৰ পৰা ওপৰলৈ জোখা হয়, গতিকে থিয় দণ্ডবোৰে উচ্চতাৰ ধাৰণাটো স্বাভাৱিক আৰু স্পষ্টভাৱে প্ৰকাশ কৰে।
২। তোমাৰ অঞ্চলত ০–৯, ১০–১৯, ২০–২৯, ৩০–৩৯ আৰু ৪০–৪৯ বয়সৰ মানুহৰ সংখ্যাৰ তথ্য (২০ টা পৰিয়ালৰ পৰা) সংগ্ৰহ কৰি আকৰ্ষণীয় দণ্ডেৰে দেখুৱা।
উত্তৰঃ এইটো এটা তথ্য সংগ্ৰহৰ কাম। ২০ টা পৰিয়ালৰ প্ৰতিজন সদস্যৰ বয়স জানি প্ৰতিটো বয়স দলৰ (০–৯, ১০–১৯, ২০–২৯, ৩০–৩৯, ৪০–৪৯) সন্মুখত দাগচিহ্ন দি বাৰংবাৰতা বিভাজন তালিকা বনাব লাগে। তাৰ পিছত আনুভূমিক অক্ষত বয়স দলবোৰ আৰু উলম্ব অক্ষত মানুহৰ সংখ্যা লৈ, উপযুক্ত স্কেল আৰু বিভিন্ন ৰঙৰ সমান প্ৰস্থৰ দণ্ডৰে আকৰ্ষণীয় দণ্ডচিত্ৰ অংকন কৰিব লাগে। (উত্তৰ সংগ্ৰহ কৰা তথ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব।)
নমুনা সচিত্ৰ লেখ আৰু দণ্ডচিত্ৰ
তলত জন্ম বাৰ অনুসৰি ৩০ জন শিক্ষাৰ্থীৰ তথ্য (সোমবাৰ ৫, মঙ্গলবাৰ ৪, বুধবাৰ ৭, বৃহস্পতিবাৰ ৩, শুক্ৰবাৰ ৪, শনিবাৰ ১, দেওবাৰ ৬) এটা নমুনা সচিত্ৰ লেখেৰে দেখুওৱা হৈছে (প্ৰতিটো ● = ১ জন শিক্ষাৰ্থী) —
একেই ৭ দিনৰ তথ্য (১০০ জন শিক্ষাৰ্থীৰ বাবে সোমবাৰ ১৬, মঙ্গলবাৰ ১৫, বুধবাৰ ১৪, বৃহস্পতিবাৰ ১৯, শুক্ৰবাৰ ১৬, শনিবাৰ ৯, দেওবাৰ ১১) এটা নমুনা দণ্ডচিত্ৰেৰে দেখুওৱা হৈছে (স্কেল: ১ একক = ১ জন শিক্ষাৰ্থী) —
অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
বহু-বিকল্পযুক্ত প্ৰশ্ন (MCQ)
১। সংখ্যা, মাপ, পৰ্যবেক্ষণ আদিৰ সংগ্ৰহক কি বোলে?
(ক) তালিকা (খ) তথ্য (গ) দণ্ড (ঘ) স্কেল
উত্তৰঃ (খ) তথ্য।
২। দাগচিহ্নত পঞ্চম দাগটো কেনেকৈ টনা হয়?
(ক) থিয়কৈ (খ) আনুভূমিকভাৱে (গ) আগৰ চাৰিটাক কাটি কোণাকৈ (ঘ) বৃত্তাকাৰে
উত্তৰঃ (গ) আগৰ চাৰিটাক কাটি কোণাকৈ।
৩। কোনো এটা মান বা তথ্য কিমানবাৰ পোৱা যায়, তাক কি বোলে?
(ক) স্কেল (খ) একক (গ) বাৰংবাৰতা (ঘ) প্ৰতীক
উত্তৰঃ (গ) বাৰংবাৰতা।
৪। ছবি বা প্ৰতীকৰ সহায়ত তথ্য দেখুওৱা পদ্ধতিক কি বোলে?
(ক) সচিত্ৰ লেখ (খ) দণ্ডচিত্ৰ (গ) তালিকা (ঘ) দাগচিহ্ন
উত্তৰঃ (ক) সচিত্ৰ লেখ।
৫। সমান প্ৰস্থৰ দণ্ডৰ সহায়ত তথ্য দেখুওৱা লেখক কি বোলে?
(ক) সচিত্ৰ লেখ (খ) দণ্ডচিত্ৰ (গ) তথ্যচিত্ৰ (ঘ) বাৰংবাৰতা
উত্তৰঃ (খ) দণ্ডচিত্ৰ।
৬। দণ্ডচিত্ৰত এটা দণ্ডৰ দৈৰ্ঘ্য বা উচ্চতাই কি বুজায়?
(ক) শ্ৰেণীৰ নাম (খ) সেই শ্ৰেণীৰ বাৰংবাৰতা (গ) দণ্ডৰ প্ৰস্থ (ঘ) কোনোটোৱে নহয়
উত্তৰঃ (খ) সেই শ্ৰেণীৰ বাৰংবাৰতা।
৭। উচ্চতাৰ তথ্য দেখুৱাবলৈ কোনটো লেখ উপযুক্ত?
(ক) থিয় (উলম্ব) দণ্ড (খ) শোৱা (আনুভূমিক) দণ্ড (গ) দাগচিহ্ন (ঘ) তালিকা
উত্তৰঃ (ক) থিয় (উলম্ব) দণ্ড।
৮। উলম্ব দণ্ডৰ দণ্ডচিত্ৰক আন কি নামেৰেও জনা যায়?
(ক) স্তম্ভলেখ (Column graph) (খ) তথ্যচিত্ৰ (গ) সচিত্ৰ লেখ (ঘ) দাগচিহ্ন
উত্তৰঃ (ক) স্তম্ভলেখ (Column graph)।
৯। ছবি, প্ৰতীক আৰু লেখৰে আকৰ্ষণীয়ভাৱে বহল তথ্য দেখুওৱা পদ্ধতিক কি বোলে?
(ক) দাগচিহ্ন (খ) একক (গ) তথ্যচিত্ৰ (Infographics) (ঘ) স্কেল
উত্তৰঃ (গ) তথ্যচিত্ৰ (Infographics)।
১০। সচিত্ৰ লেখত প্ৰতিটো প্ৰতীকে বুজোৱা পৰিমাণক কি বোলে?
(ক) স্কেল (খ) বাৰংবাৰতা (গ) শাৰী (ঘ) স্তম্ভ
উত্তৰঃ (ক) স্কেল।
খালী ঠাই পূৰ কৰা
- ১। তথ্যক শাৰী আৰু স্তম্ভত সজোৱা পদ্ধতিক ____ বোলে। (তালিকা)
- ২। দাগচিহ্নত ‘||||/’ এ ____ টা বুজায়। (পাঁচ (৫))
- ৩। দণ্ডচিত্ৰত দণ্ডবোৰৰ প্ৰস্থ ____ হ’ব লাগে। (সমান)
- ৪। সচিত্ৰ লেখত ব্যৱহৃত প্ৰতিটো প্ৰতীকে বুজোৱা মানক ____ বোলে। (স্কেল)
- ৫। বাৰংবাৰতা দেখুওৱা তালিকাক ____ তালিকা বোলে। (বাৰংবাৰতা বিভাজন)
শুদ্ধ নে অশুদ্ধ লিখা
- ১। এটা দাগচিহ্ন ‘ | ‘ এ এজন শিক্ষাৰ্থী বুজায়। — শুদ্ধ
- ২। দণ্ডচিত্ৰত দণ্ডবোৰৰ মাজৰ ব্যৱধান অসমান হ’ব লাগে। — অশুদ্ধ (মাজৰ ব্যৱধান সমান হ’ব লাগে)।
- ৩। সচিত্ৰ লেখ ডাঙৰ তথ্যৰ বাবে সদায় সহজ। — অশুদ্ধ (তথ্য ডাঙৰ হ’লে বা বাৰংবাৰতা স্কেলৰ গুণিতক নহ’লে সচিত্ৰ লেখ আঁকিবলৈ কঠিন হয়)।
- ৪। বাৰংবাৰতা মানে কোনো তথ্য কিমানবাৰ পোৱা যায়। — শুদ্ধ
- ৫। দণ্ডচিত্ৰৰ দণ্ড থিয় বা শোৱা — দুয়োটা ধৰণে আঁকিব পাৰি। — শুদ্ধ
চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১। তথ্য মানে কি?
উত্তৰঃ সংখ্যা, মাপ, পৰ্যবেক্ষণ বা বস্তুৰ অন্যান্য বৰ্ণনা আদিৰ যিকোনো সংগ্ৰহকে তথ্য বোলে।
২। দাগচিহ্ন ব্যৱহাৰৰ সুবিধা কি?
উত্তৰঃ দাগচিহ্নে তথ্য পাঁচ পাঁচকৈ দলবদ্ধ কৰি দ্ৰুত আৰু সহজে গণনা কৰাত সহায় কৰে, আৰু বাৰংবাৰতা বিচাৰি উলিওৱাটো সহজ কৰে।
৩। সচিত্ৰ লেখ আৰু দণ্ডচিত্ৰৰ মাজৰ এটা পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ সচিত্ৰ লেখত তথ্য ছবি বা প্ৰতীকৰ সংখ্যাৰে দেখুওৱা হয়, আনহাতে দণ্ডচিত্ৰত তথ্য সমান প্ৰস্থৰ দণ্ডৰ দৈৰ্ঘ্য বা উচ্চতাৰে দেখুওৱা হয়। ডাঙৰ তথ্যৰ বাবে দণ্ডচিত্ৰ অধিক সুবিধাজনক।
৪। দণ্ডচিত্ৰ আঁকোঁতে স্কেল বাছনি কৰাটো কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ?
উত্তৰঃ উপযুক্ত স্কেলে দণ্ডবোৰৰ উচ্চতা নিৰ্ধাৰণ কৰে; সঠিক স্কেলে তথ্য নিখুঁতভাৱে আৰু আকৰ্ষণীয়ভাৱে প্ৰকাশ কৰে আৰু লেখটো নিৰ্দিষ্ট ঠাইত ভালদৰে খাপ খায়।
শব্দাৰ্থ
| অসমীয়া শব্দ | English term | অৰ্থ |
|---|---|---|
| তথ্য | Data | সংখ্যা, মাপ বা পৰ্যবেক্ষণৰ সংগ্ৰহ |
| তথ্য সংগঠিতকৰণ | Organisation of data | তথ্যক শাৰী-স্তম্ভত সজোৱা কাম |
| দাগচিহ্ন | Tally marks | গণনাৰ বাবে ব্যৱহৃত থিয় দাগ (পাঁচটাৰ দল) |
| বাৰংবাৰতা | Frequency | কোনো মান বা তথ্য কিমানবাৰ পোৱা যায় |
| বাৰংবাৰতা বিভাজন তালিকা | Frequency distribution table | বাৰংবাৰতা দেখুওৱা তালিকা |
| সচিত্ৰ লেখ | Pictograph | ছবি/প্ৰতীকেৰে তথ্য দেখুওৱা পদ্ধতি |
| দণ্ডচিত্ৰ | Bar graph | সমান প্ৰস্থৰ দণ্ডেৰে তথ্য দেখুওৱা লেখ |
| স্কেল | Scale | প্ৰতীক বা দণ্ডৰ এক এককে বুজোৱা মান |
| একক | Unit | স্কেলৰ এটা ভাগ (এক দাগ/এক প্ৰতীক) |
| স্তম্ভলেখ | Column graph | উলম্ব দণ্ডৰ দণ্ডচিত্ৰ |
| তথ্যচিত্ৰ | Infographics | ছবি-প্ৰতীকেৰে আকৰ্ষণীয়ভাৱে তথ্য উপস্থাপন |