ASSEB Class 6 General Science Chapter 9 “দৈৰ্ঘ্যৰ জোখ আৰু গতি” (Measurement of Length and Motion) ৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ ইয়াত আগবঢ়োৱা হৈছে। এই অধ্যায়ত দৈৰ্ঘ্য জুখাৰ বিভিন্ন পদ্ধতি, SI প্ৰামাণিক একক, জোখৰ মানক যন্ত্ৰ আৰু বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ গতিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। অসম ৰাজ্যিক বিদ্যালয়ীয়া শিক্ষা পৰিষদ (ASSEB)ৰ ষষ্ঠ শ্ৰেণীৰ সাধাৰণ বিজ্ঞান পাঠ্যপুথিৰ অনুসৰি প্ৰস্তুত কৰা এই উত্তৰসমূহ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতিৰ বাবে অতি সহায়ক হ’ব।

সাৰাংশ (Summary)

সাৰাংশ: দৈৰ্ঘ্যৰ জোখ আৰু গতি অধ্যায়ত বস্তুৰ দৈৰ্ঘ্য জুখাৰ পদ্ধতি আৰু বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ গতিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। প্ৰাচীন কালত মানুহে হাতৰ আঙুলি, বেহঁত (হাত), ভৰি, খোজ আদিৰে দৈৰ্ঘ্য জুখিছিল। কিন্তু এনে পদ্ধতিত মানুহে মানুহে সলনি হোৱাৰ বাবে শুদ্ধ জোখ পোৱা নাছিল। সেইবাবে সকলোৱে গ্ৰহণ কৰিব পৰা প্ৰামাণিক একক “মিটাৰ” উদ্ভাৱিত হৈছে। বৰ্তমান সমগ্ৰ পৃথিৱীত SI পদ্ধতি (International System of Units) ব্যৱহাৰ কৰা হয় য’ত দৈৰ্ঘ্যৰ প্ৰামাণিক একক হৈছে মিটাৰ (m)।

দৈৰ্ঘ্য জোখাৰ মানক যন্ত্ৰ হৈছে মিটাৰ স্কেল। সৰু দৈৰ্ঘ্য মিলিমিটাৰ বা চেণ্টিমিটাৰত আৰু দীঘল দূৰত্ব কিল’মিটাৰত জোখা হয়। ১ মিটাৰ = ১০০ চেণ্টিমিটাৰ = ১০০০ মিলিমিটাৰ আৰু ১ কিল’মিটাৰ = ১০০০ মিটাৰ। দৈৰ্ঘ্য জুখোতে স্কেল বস্তুৰ লগত সমান্তৰালভাৱে ৰাখিব লাগে আৰু চকু স্কেলৰ চিহ্নৰ ঠিক ওপৰত ৰাখিব লাগে যাতে শুদ্ধ পঢ়াত পোৱা যায়। বক্ৰ ৰেখাৰ দৈৰ্ঘ্য জুখিবলৈ সূতা বা সূক্ষ্ম তাঁৰৰ সহায় লোৱা হয়।

গতি (Motion) হৈছে সময়ৰ লগে লগে বস্তুৰ স্থান সলনি হোৱা প্ৰক্ৰিয়া। যদি বস্তুৰ স্থান সময়ৰ লগে লগে সলনি নহয়, তেন্তে বস্তুটো বিৰাম অৱস্থাত আছে বুলি কোৱা হয়। গতি বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ— সৰলৰৈখিক গতি (যেনে ৰে’লগাড়ীৰ গতি), বক্ৰৰৈখিক গতি (যেনে ফুটবলৰ গতি), বৃত্তীয় গতি (যেনে ঘূৰি থকা পংখাৰ পাতৰ গতি), পৰ্যাবৃত্তিক গতি (যেনে দোলকৰ গতি, গছৰ ডালৰ লৰ-চৰ), আৰু ঘূৰ্ণন গতি (যেনে লাটুৰ গতি)। কিছুমান বস্তুত একে সময়তে এটাতকৈ অধিক প্ৰকাৰৰ গতি দেখা পোৱা যায়, যেনে পৃথিৱীৰ গতি— পৃথিৱীয়ে নিজৰ অক্ষৰ চাৰিওফালে ঘূৰ্ণন কৰাৰ লগতে সূৰ্যৰ চাৰিওফালে আৱৰ্তন কৰে।

Summary: Chapter 9 of Class 6 General Science deals with Measurement of Length and Motion. Measurement is the comparison of an unknown quantity with a known fixed quantity of the same kind, called the unit. In ancient times, people used body parts like fingers, hand-spans (বেহঁত), foot-length, and pace (খোজ) for measurement, but these varied from person to person and gave inconsistent results. Therefore, standard units were introduced. The internationally accepted system of units is the SI system (International System of Units), and the SI unit of length is the metre (m). The standard instrument for measuring length is the metre scale. Smaller lengths are measured in centimetre (cm) or millimetre (mm), while longer distances are measured in kilometre (km). Conversions: 1 m = 100 cm = 1000 mm; 1 km = 1000 m. While measuring, the scale must be placed parallel to the object, and the eye must be directly above the reading mark to avoid parallax error. Curved lines are measured using a thread or thin wire. Motion is the change in position of an object with time. If an object’s position does not change with time, it is said to be at rest. Types of motion include rectilinear (straight-line) motion, curvilinear motion, circular motion, periodic motion (e.g., a pendulum), and rotational motion (e.g., a spinning top). Some objects exhibit more than one type of motion simultaneously — for example, the Earth rotates on its axis while also revolving around the Sun.

---

শব্দাৰ্থ (Glossary)

অসমীয়া শব্দ	English Term	অৰ্থ / Meaning
জোখ	Measurement	কোনো এটা অজ্ঞাত ৰাশিক জ্ঞাত ৰাশিৰ লগত তুলনা কৰা প্ৰক্ৰিয়া।
একক	Unit	জোখৰ বাবে ব্যৱহৃত নিৰ্দিষ্ট প্ৰামাণিক ৰাশি।
মিটাৰ	Metre (m)	SI পদ্ধতিত দৈৰ্ঘ্যৰ প্ৰামাণিক একক।
SI পদ্ধতি	SI System	সমগ্ৰ পৃথিৱীত গৃহীত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় একক পদ্ধতি।
বেহঁত	Hand-span / Cubit	হাতৰ এক প্ৰাচীন প্ৰাকৃতিক জোখ।
খোজ	Pace / Step	এখোজত অতিক্ৰম কৰা দূৰত্ব।
চেণ্টিমিটাৰ	Centimetre (cm)	মিটাৰৰ এশভাগৰ এভাগ; ১ মি = ১০০ চে.মি.।
মিলিমিটাৰ	Millimetre (mm)	মিটাৰৰ হেজাৰ ভাগৰ এভাগ; ১ চে.মি. = ১০ মি.মি.।
কিল’মিটাৰ	Kilometre (km)	হেজাৰ মিটাৰৰ সমান দূৰত্ব।
গতি	Motion	সময়ৰ লগে লগে বস্তুৰ স্থান সলনি হোৱা।
বিৰাম	Rest	সময়ৰ লগে লগে বস্তুৰ স্থান সলনি নোহোৱা অৱস্থা।
সৰলৰৈখিক গতি	Rectilinear Motion	পোন ৰেখাত অহা-যোৱা গতি।
বক্ৰৰৈখিক গতি	Curvilinear Motion	বক্ৰ পথত হোৱা গতি।
বৃত্তীয় গতি	Circular Motion	বৃত্তাকাৰ পথত হোৱা গতি।
পৰ্যাবৃত্তিক গতি	Periodic Motion	একে সময়ৰ ব্যৱধানত পুনৰাবৃত্তি ঘটা গতি।
ঘূৰ্ণন গতি	Rotational Motion	নিজৰ অক্ষৰ চাৰিওফালে ঘূৰি থকা গতি।
আৱৰ্তন গতি	Revolutionary Motion	এটা কেন্দ্ৰৰ চাৰিওফালে ঘূৰি থকা গতি।
দোলক	Pendulum	সূতাত ওলোমাই থোৱা ভাৰৰ পৰ্যাবৃত্তিক গতি।

---

অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (Question Answers)

শূন্যস্থান পূৰণ কৰা

১। (ক) এমিটাৰত _________ চেণ্টিমিটাৰ থাকে।

উত্তৰঃ ১০০ (এশ)।

(খ) ৫ কিল’মিটাৰত _________ মিটাৰ থাকে।

উত্তৰঃ ৫০০০ (পাঁচ হেজাৰ)।

(গ) দোলকৰ গতি _________ গতিৰ উদাহৰণ।

উত্তৰঃ পৰ্যাবৃত্তিক।

(ঘ) ৰে’লৰ পথত ৰে’লৰ গতি _________ গতিৰ উদাহৰণ।

উত্তৰঃ সৰলৰৈখিক।

(ঙ) দৈৰ্ঘ্যৰ SI একক _________ ।

উত্তৰঃ মিটাৰ (metre)।

শুদ্ধ/অশুদ্ধ নিৰ্ণয় কৰা

২। (ক) দৈৰ্ঘ্য জুখাৰ এটা সঠিক একক হৈছে বেহঁত।

উত্তৰঃ অশুদ্ধ। বেহঁত মানুহে মানুহে সলনি হোৱাৰ বাবে ই দৈৰ্ঘ্য জুখাৰ সঠিক একক নহয়। দৈৰ্ঘ্য জুখাৰ সঠিক একক হৈছে মিটাৰ।

(খ) প্ৰতিটো বস্তু গতিশীল।

উত্তৰঃ অশুদ্ধ। প্ৰতিটো বস্তু গতিশীল নহয়; কিছুমান বস্তু বিৰাম অৱস্থাত থাকে। যেনে— টেবুলৰ ওপৰত থোৱা কিতাপ বিৰাম অৱস্থাত থাকে।

(গ) ১ কিল’মিটাৰ = ১০০ মিটাৰ।

উত্তৰঃ অশুদ্ধ। ১ কিল’মিটাৰ = ১০০০ মিটাৰ।

(ঘ) দৈৰ্ঘ্য জুখাৰ সময়ত স্কেলৰ চিহ্নৰ ঠিক ওপৰত চকু থাকিব লাগে।

উত্তৰঃ শুদ্ধ। স্কেলৰ চিহ্নৰ ঠিক ওপৰত চকু ৰাখিলেহে শুদ্ধ পঢ়া পোৱা যায়।

(ঙ) সূৰ্যৰ চাৰিওফালে পৃথিৱীৰ গতি বৃত্তীয় গতিৰ উদাহৰণ।

উত্তৰঃ শুদ্ধ। সূৰ্যৰ চাৰিওফালে পৃথিৱীয়ে প্ৰায় বৃত্তাকাৰ পথেৰে আৱৰ্তন কৰে, যিটো বৃত্তীয় গতিৰ উদাহৰণ।

চমু উত্তৰ দিয়া

৩। জোখ মানে কি?

উত্তৰঃ কোনো এটা অজ্ঞাত ৰাশিক জ্ঞাত নিৰ্দিষ্ট পৰিমাণৰ লগত তুলনা কৰি প্ৰকাশ কৰাকে জোখ বোলে। উদাহৰণস্বৰূপে, এডাল লাঠিৰ দৈৰ্ঘ্য মিটাৰ স্কেলৰ সহায়ত জুখি ১ মিটাৰ পোৱা মানে লাঠিডালৰ দৈৰ্ঘ্য ১ মিটাৰৰ সমান।

৪। জোখৰ একক বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰঃ কোনো এটা ৰাশি জুখাৰ বাবে ব্যৱহৃত নিৰ্দিষ্ট প্ৰামাণিক পৰিমাণকে সেই ৰাশিৰ একক বোলে। যেনে— দৈৰ্ঘ্যৰ একক মিটাৰ, সময়ৰ একক ছেকেণ্ড, ভৰৰ একক কিল’গ্ৰাম।

৫। প্ৰাচীন কালত মানুহে দৈৰ্ঘ্য জুখিবলৈ কি কি ব্যৱহাৰ কৰিছিল?

উত্তৰঃ প্ৰাচীন কালত মানুহে দৈৰ্ঘ্য জুখিবলৈ শৰীৰৰ বিভিন্ন অংগ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। যেনে—

• হাতৰ আঙুলিৰ প্ৰস্থ (finger-width)
• বেহঁত (hand-span / cubit) — কঁইনাৰ পৰা মাজৰ আঙুলিৰ আগলৈকে দূৰত্ব
• ভৰিৰ দৈৰ্ঘ্য (foot)
• খোজ বা পদক্ষেপ (pace / step)
• হাতৰ মুঠি (fist)

৬। শৰীৰৰ অংগৰ দ্বাৰা দৈৰ্ঘ্য জোখা পদ্ধতিত কি অসুবিধা আছিল?

উত্তৰঃ শৰীৰৰ অংগ ব্যৱহাৰ কৰি দৈৰ্ঘ্য জোখা পদ্ধতিৰ প্ৰধান অসুবিধা হৈছে— মানুহে মানুহে শৰীৰৰ অংগৰ আকাৰ বেলেগ বেলেগ। সেইবাবে এজনে জোখা বেহঁত আৰু আনজনে জোখা বেহঁতৰ পৰিমাণ একে নহয়। ফলত একেটা বস্তুৰে দৈৰ্ঘ্য বেলেগ বেলেগ মানুহে বেলেগ বেলেগ পায়। তদুপৰি সৰু-ডাঙৰ মানুহৰ ক্ষেত্ৰতো জোখৰ পাৰ্থক্য হয়। সেইকাৰণে এই পদ্ধতিৰে শুদ্ধ আৰু সৰ্বজনগ্ৰহণযোগ্য জোখ পোৱা নাযায়।

৭। SI পদ্ধতি বুলিলে কি বুজা? দৈৰ্ঘ্যৰ SI একক কি?

উত্তৰঃ SI পদ্ধতি (Système International d’Unités) হৈছে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় একক পদ্ধতি, যিটো বৰ্তমান সমগ্ৰ পৃথিৱীত বিজ্ঞান, ব্যৱসায় আৰু দৈনন্দিন জীৱনত একক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। দৈৰ্ঘ্যৰ SI একক হৈছে মিটাৰ (metre, সংকেত m)।

৮। ১ মিটাৰ, ১ চেণ্টিমিটাৰ আৰু ১ কিল’মিটাৰৰ মাজৰ সম্পৰ্ক লিখা।

উত্তৰঃ ১ মিটাৰ, ১ চেণ্টিমিটাৰ আৰু ১ কিল’মিটাৰৰ মাজৰ সম্পৰ্ক—

• ১ মিটাৰ (m) = ১০০ চেণ্টিমিটাৰ (cm)
• ১ মিটাৰ (m) = ১০০০ মিলিমিটাৰ (mm)
• ১ কিল’মিটাৰ (km) = ১০০০ মিটাৰ (m)
• ১ কিল’মিটাৰ (km) = ১,০০,০০০ চেণ্টিমিটাৰ (cm)
• ১ চেণ্টিমিটাৰ (cm) = ১০ মিলিমিটাৰ (mm)

৯। দৈৰ্ঘ্য জুখাৰ সময়ত কি কি কথাৰ প্ৰতি সাৱধান হ’ব লাগে?

উত্তৰঃ দৈৰ্ঘ্য জুখাৰ সময়ত মূল সাৱধানতাসমূহ হৈছে—

• স্কেলডাল বস্তুৰ লগত সমান্তৰালভাৱে ৰাখিব লাগে।
• স্কেলৰ আৰম্ভণিৰ চিহ্ন (০ চিহ্ন) বস্তুৰ এমূৰৰ ঠিক সংলগ্ন কৰি ৰাখিব লাগে। যদি ০ চিহ্ন পৰিষ্কাৰ নহয়, তেন্তে কোনো এটা স্পষ্ট চিহ্নৰ পৰা পঢ়া আৰম্ভ কৰি অন্ততে বিয়োগ কৰি প্ৰকৃত দৈৰ্ঘ্য উলিয়াব লাগে।
• চকু স্কেলৰ চিহ্নৰ ঠিক ওপৰত ৰাখিব লাগে যাতে লম্ব দৃষ্টিৰে শুদ্ধ পঢ়া পোৱা যায় (লম্ব-দৃষ্টি ভ্ৰম এৰাব পৰা যায়)।
• স্কেলৰ ভঙা মূৰ ব্যৱহাৰ নকৰিব।
• সৰু সৰু চিহ্নৰ পৰা পঢ়িবলৈ ভাল পোহৰৰ ব্যৱস্থা কৰিব লাগে।

১০। বক্ৰ ৰেখাৰ দৈৰ্ঘ্য কেনেকৈ জুখা হয়?

উত্তৰঃ বক্ৰ ৰেখাৰ দৈৰ্ঘ্য জুখিবলৈ মিটাৰ স্কেল প্ৰত্যক্ষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি, কাৰণ স্কেল পোন। তেনে ক্ষেত্ৰত এডাল সূতা বা সূক্ষ্ম তাঁৰ লোৱা হয়। সূতাডালৰ এমূৰ বক্ৰ ৰেখাৰ আৰম্ভণিৰ বিন্দুত ৰাখি সূতাডাল বক্ৰ ৰেখাৰ ওপৰেদি লাহে লাহে বহাই নিয়া হয়। বক্ৰ ৰেখাৰ অন্যপ্ৰান্ত পাইছেগৈ সূতাত চিহ্ন দিয়া হয়। তাৰপাছত সূতাডাল পোন কৰি স্কেলৰ সহায়ত আৰম্ভণিৰ পৰা চিহ্নলৈকে দৈৰ্ঘ্য জুখা হয়। এই দৈৰ্ঘ্যই সেই বক্ৰ ৰেখাৰ দৈৰ্ঘ্য।

১১। গতি বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰঃ সময়ৰ লগে লগে এটা বস্তুৰ স্থান (অৱস্থান) সলনি হোৱা ক্ৰিয়াকে গতি বোলে। যদি এটা বস্তুৰ স্থান কোনো এটা প্ৰসংগ বিন্দুৰ সাপেক্ষে সময়ৰ লগে লগে সলনি হয়, তেন্তে বস্তুটো গতিশীল আৰু যদি সলনি নহয় তেন্তে বস্তুটো বিৰাম অৱস্থাত আছে। উদাহৰণস্বৰূপে, ৰাস্তাৰে যোৱা মটৰগাড়ী গতিশীল কাৰণ ইয়াৰ স্থান সময়ৰ লগে লগে সলনি হয়।

১২। গতি কেইপ্ৰকাৰৰ আৰু কি কি? উদাহৰণসহ লিখা।

উত্তৰঃ গতি প্ৰধানকৈ পাঁচ প্ৰকাৰৰ। তলৰ তালিকাত এই গতিসমূহৰ সংক্ষিপ্ত বিৱৰণ আৰু উদাহৰণ দিয়া হ’ল—

গতিৰ প্ৰকাৰ	সংজ্ঞা	উদাহৰণ
সৰলৰৈখিক গতি	পোন ৰেখাত হোৱা গতি।	পোন পথত যোৱা ৰে’ল, পোন ৰাস্তাত যোৱা মটৰগাড়ী।
বক্ৰৰৈখিক গতি	বক্ৰ পথত হোৱা গতি।	লাথ মাৰি পঠোৱা ফুটবল, ছাতিৰ ছাঁৰ গতি।
বৃত্তীয় গতি	বৃত্তাকাৰ পথত হোৱা গতি।	সূৰ্যৰ চাৰিওফালে পৃথিৱীৰ গতি, বৃত্তীয় পথত দৌৰি থকা ল’ৰাৰ গতি।
পৰ্যাবৃত্তিক গতি	একে সময়ৰ ব্যৱধানত পুনৰাবৃত্তি ঘটা গতি।	দোলকৰ গতি, দোলনাৰ গতি, গছৰ ডালৰ লৰ-চৰ।
ঘূৰ্ণন গতি	নিজৰ অক্ষৰ চাৰিওফালে ঘূৰি থকা গতি।	লাটুৰ গতি, পংখাৰ পাতৰ গতি, পৃথিৱীৰ নিজৰ অক্ষৰ গতি।

১৩। সৰলৰৈখিক গতি আৰু বক্ৰৰৈখিক গতিৰ মাজৰ পাৰ্থক্য লিখা।

উত্তৰঃ সৰলৰৈখিক গতি আৰু বক্ৰৰৈখিক গতিৰ মাজৰ পাৰ্থক্য তলত দিয়া হ’ল—

সৰলৰৈখিক গতি	বক্ৰৰৈখিক গতি
বস্তু পোন ৰেখাত গতি কৰে।	বস্তু বক্ৰ পথত গতি কৰে।
গতিপথ এডাল পোন ৰেখা।	গতিপথ বক্ৰ ৰেখা।
উদাহৰণ: পোন ৰাস্তাত যোৱা ৰে’ল।	উদাহৰণ: লাথ মৰা ফুটবলৰ গতি।

১৪। বৃত্তীয় গতি আৰু ঘূৰ্ণন গতিৰ মাজৰ পাৰ্থক্য কি?

উত্তৰঃ বৃত্তীয় গতি আৰু ঘূৰ্ণন গতিৰ মাজৰ পাৰ্থক্য—

বৃত্তীয় গতি	ঘূৰ্ণন গতি
বস্তুৱে কোনো এটা বহিঃস্থ কেন্দ্ৰৰ চাৰিওফালে বৃত্তাকাৰ পথত গতি কৰে।	বস্তুৱে নিজৰ অক্ষ বা কেন্দ্ৰৰ চাৰিওফালে ঘূৰে।
বস্তুটোৰ স্থান সলনি হয়।	বস্তুটোৰ স্থান একেই থাকে কেৱল ই নিজৰ অক্ষৰ ঘূৰে।
উদাহৰণ: সূৰ্যৰ চাৰিওফালে পৃথিৱীৰ আৱৰ্তন।	উদাহৰণ: লাটুৰ গতি, পৃথিৱীৰ নিজৰ অক্ষৰ আৱৰ্তন।

১৫। পৰ্যাবৃত্তিক গতি বুলিলে কি বুজা? এটা উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰঃ যিটো গতি একে সময়ৰ ব্যৱধানত পুনৰাবৃত্তি ঘটি থাকে, তেনে গতিকে পৰ্যাবৃত্তিক গতি বোলে। উদাহৰণস্বৰূপে— দোলকৰ গতি। দোলকটো এটা নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ব্যৱধানত একেই পথেৰে আগ-পাছ গতি কৰি থাকে। আন উদাহৰণ— দোলনাৰ গতি, ঘড়ীৰ পেণ্ডুলামৰ গতি, হৃদয়ৰ স্পন্দন।

১৬। পৃথিৱীৰ কি কি গতি আছে?

উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ একে সময়তে দুই প্ৰকাৰৰ গতি আছে—

• ঘূৰ্ণন গতি (Rotation): পৃথিৱীয়ে নিজৰ অক্ষৰ চাৰিওফালে ঘূৰে। এই গতিৰ ফলত দিন আৰু ৰাতি হয়। এই ঘূৰ্ণন সম্পূৰ্ণ হ’বলৈ প্ৰায় ২৪ ঘণ্টা সময় লাগে।
• আৱৰ্তন গতি (Revolution): পৃথিৱীয়ে সূৰ্যৰ চাৰিওফালে বৃত্তাকাৰ পথত আৱৰ্তন কৰে। এই গতিৰ ফলত ঋতু পৰিবৰ্তন হয়। এই আৱৰ্তন সম্পূৰ্ণ হ’বলৈ প্ৰায় ৩৬৫ দিন (এক বছৰ) সময় লাগে।

বহুনিৰ্বাচনী প্ৰশ্ন (MCQ)

১৭। দৈৰ্ঘ্যৰ SI একক কি?

(i) মিটাৰ (ii) কিল’গ্ৰাম (iii) ছেকেণ্ড (iv) লিটাৰ

উত্তৰঃ (i) মিটাৰ।

১৮। ১ কিল’মিটাৰ সমান কিমান মিটাৰ?

(i) ১০ মিটাৰ (ii) ১০০ মিটাৰ (iii) ১০০০ মিটাৰ (iv) ১০০০০ মিটাৰ

উত্তৰঃ (iii) ১০০০ মিটাৰ।

১৯। তলৰ কোনটো পৰ্যাবৃত্তিক গতিৰ উদাহৰণ?

(i) ৰে’লৰ গতি (ii) দোলকৰ গতি (iii) লাটুৰ গতি (iv) উৰি যোৱা চৰাইৰ গতি

উত্তৰঃ (ii) দোলকৰ গতি।

২০। লাটুৰ গতি কোন প্ৰকাৰৰ গতি?

(i) সৰলৰৈখিক (ii) বক্ৰৰৈখিক (iii) ঘূৰ্ণন (iv) পৰ্যাবৃত্তিক

উত্তৰঃ (iii) ঘূৰ্ণন।

স্তম্ভ মিলোৱা

২১। ‘ক’ স্তম্ভৰ লগত ‘খ’ স্তম্ভ মিলোৱা।

‘ক’ স্তম্ভ	‘খ’ স্তম্ভ
ৰে’লৰ গতি	সৰলৰৈখিক গতি
লাটুৰ গতি	ঘূৰ্ণন গতি
দোলকৰ গতি	পৰ্যাবৃত্তিক গতি
সূৰ্যৰ চাৰিওফালে পৃথিৱীৰ গতি	বৃত্তীয় গতি
ফুটবলৰ গতি	বক্ৰৰৈখিক গতি

---

অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ (Extra Questions)

১। প্ৰামাণিক একক বুলিলে কি বুজা? প্ৰামাণিক একক কিয় প্ৰয়োজন?

উত্তৰঃ যি একক সকলোৱে গ্ৰহণ কৰে আৰু সকলোৱে ব্যৱহাৰ কৰিলে একে ফল পোৱা যায়, তাকে প্ৰামাণিক একক বোলে। যেনে— মিটাৰ, কিল’গ্ৰাম, ছেকেণ্ড। প্ৰামাণিক একক প্ৰয়োজন কাৰণ— (১) ই সকলো ঠাইত একে মান দিয়ে, (২) ব্যৱসায়, বিজ্ঞান আৰু দৈনন্দিন জীৱনত শুদ্ধ আৰু সৰ্বজনগ্ৰহণযোগ্য জোখ পোৱা যায়, (৩) ই বিভ্ৰান্তি দূৰ কৰে আৰু ফলাফল তুলনা কৰিবলৈ সহায় কৰে।

২। মিটাৰ স্কেলৰ এম.এম. (mm) চিহ্নৰ মাজৰ ফাঁকটোৰ মান কিমান?

উত্তৰঃ মিটাৰ স্কেলত দুটা পৰ্যায়ক্ৰমিক মিলিমিটাৰ চিহ্নৰ মাজৰ দূৰত্ব ১ মিলিমিটাৰ। এই অতি সৰু চিহ্নসমূহে সৰু সৰু দৈৰ্ঘ্য শুদ্ধভাৱে জুখিবলৈ সহায় কৰে। ১ মিলিমিটাৰ = ০.১ চেণ্টিমিটাৰ।

৩। বিৰাম আৰু গতিৰ মাজৰ পাৰ্থক্য লিখা।

উত্তৰঃ বিৰাম আৰু গতিৰ মাজৰ পাৰ্থক্য তলত দিয়া হ’ল—

বিৰাম (Rest)	গতি (Motion)
সময়ৰ লগে লগে বস্তুৰ স্থান সলনি নহয়।	সময়ৰ লগে লগে বস্তুৰ স্থান সলনি হয়।
উদাহৰণ: টেবুলৰ ওপৰত থোৱা কিতাপ।	উদাহৰণ: ৰাস্তাৰে যোৱা মটৰগাড়ী।
প্ৰসংগ বিন্দুৰ সাপেক্ষে দূৰত্ব একেই থাকে।	প্ৰসংগ বিন্দুৰ সাপেক্ষে দূৰত্ব সলনি হয়।

৪। গতি আপেক্ষিক বুলি কোৱা হয় কিয়?

উত্তৰঃ গতি আপেক্ষিক কাৰণ এটা বস্তু এজন পৰ্যবেক্ষকৰ দৃষ্টিৰে গতিশীল হ’ব পাৰে কিন্তু আন এজনৰ দৃষ্টিৰে বিৰাম অৱস্থাত থাকিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে— চলি থকা ৰে’লগাড়ীত বহি থকা যাত্ৰীৰ সাপেক্ষে ৰে’লগাড়ীটো বিৰাম অৱস্থাত আছে কিন্তু বাহিৰৰ পৰা চাই থকা মানুহজনৰ সাপেক্ষে যাত্ৰী আৰু ৰে’ল দুয়োটাই গতিশীল। সেইবাবে গতি প্ৰসংগ বিন্দু (পৰ্যবেক্ষক)ৰ সাপেক্ষে নিৰ্ধাৰিত হয় আৰু ই আপেক্ষিক।

৫। ফুটবলৰ গতি কোন প্ৰকাৰৰ গতি? কিয়?

উত্তৰঃ ফুটবলত লাথ মাৰিলে ফুটবলে বক্ৰ পথত গতি কৰে। সেইবাবে ই বক্ৰৰৈখিক গতিৰ উদাহৰণ। লাথ মৰাৰ পিছত ফুটবলে মাধ্যাকৰ্ষণৰ ফলত পেৰাবোলিক বক্ৰ পথ অনুসৰণ কৰে।

৬। ঘড়ীৰ কাঁটাৰ গতি কোন প্ৰকাৰৰ?

উত্তৰঃ ঘড়ীৰ কাঁটাৰ গতি একে সময়তে দুই প্ৰকাৰৰ— ঘূৰ্ণন গতি (কাঁটাটোৱে নিজৰ কেন্দ্ৰৰ চাৰিওফালে ঘূৰে) আৰু পৰ্যাবৃত্তিক গতি (একে নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ব্যৱধানত একেই অৱস্থানলৈ ঘূৰি আহে)। ঘড়ীৰ মিনিটৰ কাঁটা ৬০ মিনিটত এবাৰ আৰু ছেকেণ্ডৰ কাঁটা ৬০ ছেকেণ্ডত এবাৰ ঘূৰি আহে।

৭। দীঘল দূৰত্ব আৰু সৰু দৈৰ্ঘ্য জুখিবলৈ কি কি একক ব্যৱহাৰ কৰা হয়?

উত্তৰঃ বিভিন্ন দৈৰ্ঘ্যৰ বাবে ব্যৱহৃত একক—

• খুব সৰু দৈৰ্ঘ্য: মিলিমিটাৰ (mm) — যেনে আঙুলিৰ নখ, পেঞ্চিলৰ পুৰুত্ব।
• সৰু দৈৰ্ঘ্য: চেণ্টিমিটাৰ (cm) — যেনে কিতাপৰ দৈৰ্ঘ্য, পেঞ্চিলৰ দৈৰ্ঘ্য।
• মধ্যম দৈৰ্ঘ্য: মিটাৰ (m) — যেনে কোঠাৰ দৈৰ্ঘ্য, কাপোৰৰ দৈৰ্ঘ্য।
• দীঘল দূৰত্ব: কিল’মিটাৰ (km) — যেনে দুখন চহৰৰ মাজৰ দূৰত্ব।

৮। লম্ব-দৃষ্টি ভ্ৰম (Parallax error) কি? ইয়াৰ পৰা কেনেকৈ ৰক্ষা পাব পাৰি?

উত্তৰঃ স্কেলৰ পৰা পঢ়া লোৱা সময়ত যদি চকু স্কেলৰ চিহ্নৰ ঠিক ওপৰত নাথাকে— বাঁওফাল বা সোঁফালে থাকে— তেতিয়া পঢ়া লোৱাত যি ভুল হয় তাকে লম্ব-দৃষ্টি ভ্ৰম বোলে। এই ভুলৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ চকু সদায় স্কেলৰ চিহ্নৰ ঠিক ওপৰত (লম্বভাৱে) ৰাখি পঢ়া ল’ব লাগে।

৯। যদি স্কেলৰ ০ চিহ্ন ভাঙি গৈছে, তেনেহ’লে দৈৰ্ঘ্য কেনেকৈ জুখিবা?

উত্তৰঃ যদি স্কেলৰ ০ চিহ্ন ভাঙি গৈছে বা স্পষ্ট নহয়, তেনেহ’লে স্কেলৰ কোনো এটা স্পষ্ট চিহ্নৰ পৰা (যেনে ১ চে.মি. বা ২ চে.মি.) পঢ়া আৰম্ভ কৰিব লাগে। তাৰপাছত বস্তুৰ অন্যপ্ৰান্তৰ পঢ়া পৰা আৰম্ভণিৰ পঢ়াটো বিয়োগ কৰিলে বস্তুৰ প্ৰকৃত দৈৰ্ঘ্য পোৱা যায়। যেনে— বস্তুৰ এমূৰ ২ চে.মি.ত আৰু আনমূৰ ১৫ চে.মি.ত আছে; তেনেহ’লে বস্তুৰ দৈৰ্ঘ্য = ১৫ – ২ = ১৩ চে.মি.।

১০। বিজ্ঞানসন্মত প্ৰামাণিক একক প্ৰচলনৰ পূৰ্বে বিভিন্ন অঞ্চলত বিভিন্ন একক ব্যৱহাৰৰ ফলত কি অসুবিধা হৈছিল?

উত্তৰঃ পূৰ্বে বিভিন্ন দেশ আৰু অঞ্চলত নিজা নিজা একক ব্যৱহাৰ হৈছিল— যেনে ভাৰতত হাত, গজ; ইংলেণ্ডত ফুট, ইঞ্চি, মাইল ইত্যাদি। এই বিভিন্ন একক ব্যৱহাৰৰ ফলত মূল অসুবিধাসমূহ হৈছিল— (১) এজনে জোখা আনে বুজি নাপাইছিল, (২) ব্যৱসায়ত ক্ৰয়-বিক্ৰয়ত ভুল-ভ্ৰান্তি হৈছিল, (৩) বিজ্ঞানৰ পৰীক্ষা-নিৰীক্ষাৰ ফলাফল তুলনা কৰিবলৈ অসুবিধা হৈছিল, (৪) আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্পৰ্কত বিভ্ৰান্তি সৃষ্টি হৈছিল। এই কাৰণে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ভাৱে SI পদ্ধতি প্ৰচলন কৰা হৈছে।