ASSEB (অসম ৰাজ্যিক মাধ্যমিক শিক্ষা পৰিষদ) অনুমোদিত ষষ্ঠ শ্ৰেণীৰ সাধাৰণ বিজ্ঞানৰ অষ্টম অধ্যায়— “জীৱ আৰু ইয়াৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ”ত আমাৰ চাৰিওফালে থকা জীৱ আৰু অজীৱ বস্তুসমূহৰ মাজৰ পাৰ্থক্য আৰু জীৱৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। এই অধ্যায়ত গছ-গছনি, পশু-পক্ষী, পোক-পতংগ, মাছ আদি বিভিন্ন জীৱৰ চলন, বৃদ্ধি, খাদ্যগ্ৰহণ, শ্বসন, প্ৰজনন, উদ্দীপকলৈ সঁহাৰি আৰু উৎসৰ্জনৰ দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়সমূহ চানি চোৱা হৈছে।
সাৰাংশ (Summary)
সাৰাংশ: আমাৰ চাৰিওফালে দুধৰণৰ বস্তু আছে— জীৱ আৰু অজীৱ। গছ-গছনি, পশু-পক্ষী, পোক-পতংগ, মানুহ আদি জীৱ। আনহাতে শিল, পানী, চকী, চাইকেল আদি অজীৱ বস্তু। জীৱসকলৰ কিছুমান সাধাৰণ বৈশিষ্ট্য আছে যাৰ দ্বাৰা ইহঁতক অজীৱ বস্তুৰ পৰা পৃথক কৰিব পাৰি। জীৱই বৃদ্ধি পায়, খাদ্য গ্ৰহণ কৰে, শ্বাস-প্ৰশ্বাস লয়, উৎসৰ্জন কৰে, প্ৰজনন কৰে, উদ্দীপকৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায় আৰু চলন-বলন কৰে।
সকলো জীৱই খাদ্যৰ পৰা শক্তি সংগ্ৰহ কৰে আৰু বৃদ্ধি লাভ কৰে। সেউজীয়া উদ্ভিদে সালোক-সংশ্লেষণ প্ৰক্ৰিয়াৰে নিজৰ খাদ্য নিজে প্ৰস্তুত কৰে। প্ৰাণীয়ে উদ্ভিদ বা অন্য প্ৰাণীৰ পৰা খাদ্য গ্ৰহণ কৰে। জীৱই অক্সিজেন গ্ৰহণ কৰি কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড নিৰ্গত কৰে। মাছে কাণকোৰ সহায়ত পানীৰ পৰা অক্সিজেন লয়। উদ্ভিদে পত্ৰৰন্ধ্ৰৰ মাজেৰে গেছৰ আদান-প্ৰদান কৰে। ভেকুলীৰ পোৱালি (ব্যাঙাচী) পানীত থাকে আৰু কাণকোৰ সহায়ত শ্বাস-প্ৰশ্বাস লয়; বয়সস্থ ভেকুলীয়ে হাঁওফাঁৱেৰে শ্বাস-প্ৰশ্বাস লয়।
জীৱই উদ্দীপকৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়— যেনে লাজুকী লতা স্পৰ্শ কৰিলে পাত মুদি যায়, সূৰ্যমুখী ফুল সূৰ্যৰ পিনে ঘূৰে। জীৱই প্ৰজনন কৰি নিজৰ প্ৰজাতিক জীৱিত ৰাখে। মহ আৰু ভেকুলীৰ জীৱনচক্ৰত ৰূপান্তৰ ঘটে। মহৰ জীৱনচক্ৰৰ স্তৰসমূহ হ’ল— কণী → লাৰ্ভা → পিউপা → বয়সস্থ মহ। ভেকুলীৰ জীৱনচক্ৰৰ স্তৰসমূহ হ’ল— কণী → ব্যাঙাচী → ক্ষুদ্ৰ ভেকুলী → বয়সস্থ ভেকুলী। মহে বদ্ধ পানীত কণী পাৰে আৰু মেলেৰিয়া, ডেংগু আদি ৰোগ বিয়পায়।
Summary: Chapter 8 of Class 6 General Science introduces students to the world of organisms and their characteristics. Living things (organisms) such as plants, animals, insects, fish and humans are different from non-living things (rocks, water, chairs, bicycles) because they share certain common features. The seven main characteristics of living organisms are: growth, taking in food (nutrition), breathing (respiration), excretion, reproduction, response to stimuli, and movement. Green plants prepare their own food through photosynthesis, while animals depend on plants or other animals for food. All organisms breathe — taking in oxygen and giving out carbon dioxide. Fish breathe through gills, plants exchange gases through stomata, frog tadpoles use gills while adult frogs use lungs. Plants respond to stimuli too — Mimosa (lajuki lota) folds its leaves on touch, sunflower turns toward the sun. Reproduction ensures continuation of species. Mosquitoes and frogs undergo metamorphosis: the mosquito’s life cycle is egg → larva → pupa → adult, and the frog’s life cycle is egg → tadpole → froglet → adult frog. Mosquitoes lay eggs in stagnant water and spread diseases like malaria and dengue, so we should not allow water to collect around our homes.
শব্দাৰ্থ (Glossary)
| অসমীয়া শব্দ | English Meaning | ব্যাখ্যা |
|---|---|---|
| জীৱ | Organism / Living being | যিবোৰ বস্তুৰ প্ৰাণ আছে আৰু খাদ্য, শ্বসন, বৃদ্ধি, প্ৰজনন আদি বৈশিষ্ট্য আছে। |
| অজীৱ | Non-living thing | যিবোৰ বস্তুৰ প্ৰাণ নাই; বৃদ্ধি, প্ৰজনন আদি নকৰে। |
| বৃদ্ধি | Growth | আকাৰ আৰু ভৰ ক্ৰমান্বয়ে বঢ়াৰ প্ৰক্ৰিয়া। |
| শ্বসন | Respiration / Breathing | অক্সিজেন গ্ৰহণ কৰি কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড নিৰ্গত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়া। |
| প্ৰজনন | Reproduction | জীৱই নিজৰ দৰে নতুন জীৱ সৃষ্টি কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়া। |
| উৎসৰ্জন | Excretion | শৰীৰৰ পৰা অপ্ৰয়োজনীয় বৰ্জ্য পদাৰ্থ বাহিৰ কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়া। |
| উদ্দীপক | Stimulus | জীৱই যাৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায় (যেনে পোহৰ, স্পৰ্শ, শব্দ)। |
| সঁহাৰি | Response | উদ্দীপকৰ প্ৰতি জীৱৰ প্ৰতিক্ৰিয়া। |
| চলন | Movement / Locomotion | এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ যোৱা বা অংগ-প্ৰত্যংগ লৰচৰ কৰা। |
| লাজুকী লতা | Mimosa / Sensitive plant | স্পৰ্শ কৰিলে যাৰ পাত মুদি যায় এনে এবিধ উদ্ভিদ। |
| সালোক-সংশ্লেষণ | Photosynthesis | সেউজীয়া উদ্ভিদে পোহৰৰ সহায়ত খাদ্য তৈয়াৰ কৰা প্ৰক্ৰিয়া। |
| ভ্ৰূণ | Embryo | বীজৰ ভিতৰত থকা সৰু গঠন যিটোৰ পৰা নতুন উদ্ভিদ গজে। |
| অংকুৰোদ্গম | Germination | বীজৰ পৰা নতুন উদ্ভিদ গজি উঠাৰ প্ৰক্ৰিয়া। |
| লাৰ্ভা | Larva | মহ-পতংগৰ জীৱনচক্ৰৰ এটা স্তৰ যিটো কণীৰ পিছত আহে। |
| পিউপা | Pupa | লাৰ্ভাৰ পিছৰ স্তৰ য’ত ই বয়সস্থ পতংগলৈ পৰিৱৰ্তিত হয়। |
| ব্যাঙাচী | Tadpole | ভেকুলীৰ পোৱালি অৱস্থা— পানীত বাস কৰে, নেজ আৰু কাণকো থাকে। |
| উভচৰ প্ৰাণী | Amphibian | মাটিত আৰু পানীত উভয় ঠাইতে বাস কৰিব পৰা প্ৰাণী (যেনে ভেকুলী)। |
| কাণকো | Gills | মাছ আৰু ব্যাঙাচীৰ শ্বসন অংগ। |
| হাঁওফাঁও | Lungs | স্থলচৰ প্ৰাণীৰ শ্বসন অংগ। |
| পত্ৰৰন্ধ্ৰ | Stomata | উদ্ভিদৰ পাতত থকা ক্ষুদ্ৰ ছিদ্ৰ যাৰ মাজেৰে গেছৰ আদান-প্ৰদান হয়। |
| মেলেৰিয়া | Malaria | মহৰ মাধ্যমেৰে বিয়পা এবিধ ৰোগ। |
| ডেংগু | Dengue | মহৰ মাধ্যমেৰে বিয়পা আন এবিধ ৰোগ। |
অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (Question Answers)
বহুনিৰ্বাচনী প্ৰশ্ন (MCQ)
১। তলৰ কোনবিধৰ বৃদ্ধি নহয়?
(ক) ল’ৰা (খ) চাইকেল (গ) গছ (ঘ) কুকুৰ
উত্তৰঃ (খ) চাইকেল। চাইকেল এটা অজীৱ বস্তু, সেয়েহে ই বৃদ্ধি নাপায়। ল’ৰা, গছ আৰু কুকুৰ জীৱ বাবে এইবোৰৰ বৃদ্ধি হয়।
২। বীজৰ অংকুৰোদ্গমৰ বাবে তলৰ কোনবিধৰ প্ৰয়োজন নহয়?
(ক) পানী (খ) বায়ু (গ) সাৰ (ঘ) উপযুক্ত উষ্ণতা
উত্তৰঃ (গ) সাৰ। বীজৰ অংকুৰোদ্গমৰ বাবে পানী, বায়ু আৰু উপযুক্ত উষ্ণতাৰ প্ৰয়োজন; সাৰৰ প্ৰয়োজন নহয়।
৩। মাছে কিহৰ সহায়ত পানীত সাঁতুৰি ফুৰে?
(ক) পাখি (খ) ভৰি (গ) নেজ (ঘ) ফুল
উত্তৰঃ (ক) পাখি। মাছে দেহৰ ওপৰত থকা পাখিৰ (fins) সহায়ত পানীত সাঁতুৰি ফুৰে।
৪। কোনবিধ প্ৰাণীয়ে মাটি আৰু পানী— দুয়োতে বাস কৰিব পাৰে?
(ক) মাছ (খ) ভেকুলী (গ) চৰাই (ঘ) গৰু
উত্তৰঃ (খ) ভেকুলী। ভেকুলী এবিধ উভচৰ প্ৰাণী; ই মাটিতো বাস কৰিব পাৰে আৰু পানীতো বাস কৰিব পাৰে।
৫। স্পৰ্শ কৰিলে যাৰ পাত মুদি যায়, সেই উদ্ভিদটো হ’ল—
(ক) গোলাপ (খ) আম (গ) লাজুকী লতা (ঘ) ভেণ্ডি
উত্তৰঃ (গ) লাজুকী লতা। লাজুকী লতা স্পৰ্শ কৰাৰ লগে লগে ইয়াৰ পাত মুদি যায়। ই উদ্দীপকৰ প্ৰতি সঁহাৰিৰ এক উত্তম উদাহৰণ।
৬। মহে ক’ত কণী পাৰে?
(ক) বদ্ধ পানীত (খ) বোৱতী পানীত (গ) শুকান মাটিত (ঘ) গছৰ পাতত
উত্তৰঃ (ক) বদ্ধ পানীত। মহে নলা-নৰ্দমা, বহুদিনীয়া জমা পানী আদি বদ্ধ পানীত কণী পাৰে।
৭। ব্যাঙাচীৰ থাকে—
(ক) কেৱল হাঁওফাঁও (খ) নেজ আৰু কাণকো (গ) ভৰি (ঘ) পাখি
উত্তৰঃ (খ) নেজ আৰু কাণকো। ব্যাঙাচী হৈছে ভেকুলীৰ পোৱালি অৱস্থা; ইয়াৰ নেজ আৰু কাণকো (gills) থাকে আৰু ই পানীত বাস কৰে।
৮। ভেকুলীৰ জীৱনচক্ৰৰ শুদ্ধ ক্ৰমটো হ’ল—
(ক) কণী → ব্যাঙাচী → ক্ষুদ্ৰ ভেকুলী → বয়সস্থ ভেকুলী (খ) কণী → পিউপা → ভেকুলী (গ) ব্যাঙাচী → কণী → ভেকুলী (ঘ) কণী → ভেকুলী → ব্যাঙাচী
উত্তৰঃ (ক) কণী → ব্যাঙাচী → ক্ষুদ্ৰ ভেকুলী → বয়সস্থ ভেকুলী।
শূন্যস্থান পূৰণ কৰা
৯। (ক) বীজৰ ভিতৰত থকা ক্ষুদ্ৰ গঠনটোক ________ বোলে।
উত্তৰঃ ভ্ৰূণ (Embryo)।
(খ) সকলো জীৱই ________ ৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়।
উত্তৰঃ উদ্দীপক।
(গ) মহৰ জীৱনচক্ৰত ________ স্তৰটো বয়সস্থ মহলৈ পৰিৱৰ্তিত হয়।
উত্তৰঃ পিউপা।
(ঘ) চৰাইৰ উৰিব পৰা ক্ষমতা ________ ৰ এক বৈশিষ্ট্য।
উত্তৰঃ জীৱ।
(ঙ) জীৱই সময়ৰ লগে লগে ________ পায়।
উত্তৰঃ বৃদ্ধি।
(চ) মহৰ মাধ্যমেৰে ________ আৰু ________ ৰ দৰে ৰোগ বিয়পে।
উত্তৰঃ মেলেৰিয়া আৰু ডেংগু।
(ছ) ভেকুলী এবিধ ________ প্ৰাণী।
উত্তৰঃ উভচৰ।
শুদ্ধ/অশুদ্ধ নিৰ্ণয় কৰা
১০। তলৰ বাক্যবোৰ শুদ্ধ নে অশুদ্ধ লিখা—
(ক) সকলো জীৱই বৃদ্ধি পায়।
উত্তৰঃ শুদ্ধ। বৃদ্ধি জীৱৰ এটা মূল বৈশিষ্ট্য।
(খ) চাইকেলেও ল’ৰাৰ দৰে বৃদ্ধি পায়।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। চাইকেল অজীৱ বস্তু বাবে ই বৃদ্ধি নাপায়।
(গ) মাছে হাঁওফাঁৱেৰে শ্বাস-প্ৰশ্বাস লয়।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। মাছে কাণকোৰ সহায়ত শ্বাস-প্ৰশ্বাস লয়।
(ঘ) লাজুকী লতাই উদ্দীপকৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়।
উত্তৰঃ শুদ্ধ। স্পৰ্শ কৰিলে লাজুকী লতাৰ পাত মুদি যায়— এয়া উদ্দীপকৰ প্ৰতি সঁহাৰি।
(ঙ) উদ্ভিদে চলন-বলন একদম নকৰে।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। উদ্ভিদে এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ নাযায় যদিও ফুল ফুলা, পাত মুদি যোৱা, সূৰ্যৰ পিনে ঘূৰা আদি চলন কৰে।
স্তম্ভ মিলোৱা
১১। ‘ক’ স্তম্ভৰ লগত ‘খ’ স্তম্ভ মিলোৱা।
| ‘ক’ স্তম্ভ | ‘খ’ স্তম্ভ |
|---|---|
| ফুল ফুলা | উদ্ভিদৰ চলন |
| উৎসৰ্জন | পানী আৰু বৰ্জ্য পদাৰ্থ আঁতৰোৱা |
| পত্ৰমুকুল | ওপৰৰ পিনে গজে |
| শ্বসন | বায়ু গ্ৰহণ আৰু নিৰ্গত কৰা |
| কাণকো | মাছৰ শ্বসন অংগ |
| হাঁওফাঁও | বয়সস্থ ভেকুলীৰ শ্বসন অংগ |
চমু উত্তৰ দিয়া
১২। বয়সস্থ ভেকুলীয়ে কিহৰ সহায়ত শ্বাস-প্ৰশ্বাস লয়?
উত্তৰঃ বয়সস্থ ভেকুলীয়ে হাঁওফাঁৱেৰে (lungs) শ্বাস-প্ৰশ্বাস লয়। যদিও ব্যাঙাচী অৱস্থাত ই কাণকোৰ সহায়ত শ্বাস-প্ৰশ্বাস লয়, বয়সস্থ হ’লে হাঁওফাঁৱেই ইয়াৰ মুখ্য শ্বসন অংগ। ভেকুলীয়ে চামৰিৰ মাজেদিও কিছু পৰিমাণে শ্বাস-প্ৰশ্বাস লয়।
১৩। জীৱৰ তিনিটা মূল বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ জীৱৰ তিনিটা মূল বৈশিষ্ট্য হ’ল—
- বৃদ্ধি (Growth): জীৱই সময়ৰ লগে লগে আকাৰ আৰু ভৰত বঢ়ে।
- প্ৰজনন (Reproduction): জীৱই নিজৰ দৰে নতুন জীৱ সৃষ্টি কৰে।
- উদ্দীপকৰ প্ৰতি সঁহাৰি (Response to stimuli): জীৱই পোহৰ, স্পৰ্শ, শব্দ আদি উদ্দীপকৰ প্ৰতি প্ৰতিক্ৰিয়া দেখুৱায়।
১৪। চাইকেল চলে— কিন্তু ইয়াক জীৱ বুলি কিয় কোৱা নহয়?
উত্তৰঃ চাইকেল চলে যদিও ইয়াক জীৱ বুলি কোৱা নহয় কাৰণ—
- চাইকেলে নিজে নিজে চলিব নোৱাৰে; ইয়াক চলাবলৈ মানুহ লাগে।
- চাইকেলৰ বৃদ্ধি নহয়।
- চাইকেলে খাদ্য নলয়, শ্বাস-প্ৰশ্বাস নলয়, উৎসৰ্জন নকৰে।
- চাইকেলে প্ৰজনন কৰিব নোৱাৰে।
- চাইকেলে উদ্দীপকৰ প্ৰতি সঁহাৰি নজনায়।
সেইবাবেই চাইকেল অজীৱ বস্তু— জীৱ নহয়।
১৫। প্ৰজনন কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ?
উত্তৰঃ প্ৰজনন গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰণ ইয়াৰ জৰিয়তে এটা প্ৰজাতিৰ জীৱসকল পৃথিবীত অব্যাহত থাকে। যদি জীৱসকলে প্ৰজনন নকৰে, তেন্তে তেওঁলোকৰ মৃত্যুৰ পিছত প্ৰজাতিটো বিলুপ্ত হৈ যাব। প্ৰজননৰ জৰিয়তে পিতৃ-মাতৃৰ বৈশিষ্ট্য সন্তানলৈ স্থানান্তৰিত হয় আৰু প্ৰজাতিৰ ধাৰাবাহিকতা ৰক্ষা পৰে।
১৬। ভেকুলীৰ জীৱনচক্ৰৰ স্তৰসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ ভেকুলীৰ জীৱনচক্ৰৰ চাৰিটা স্তৰ আছে—
- কণী (Egg): মাইকী ভেকুলীয়ে পানীত কণী পাৰে।
- ব্যাঙাচী (Tadpole): কণীৰ পৰা ওলোৱা পোৱালি— নেজ আৰু কাণকো থাকে, পানীত বাস কৰে।
- ক্ষুদ্ৰ ভেকুলী (Froglet): ব্যাঙাচীৰ ভৰি গজি ওলায়, নেজ ক্ৰমান্বয়ে চুটি হৈ আহে।
- বয়সস্থ ভেকুলী (Adult Frog): নেজ পৰি যায়, হাঁওফাঁও সম্পূৰ্ণ গঠন হয়, মাটি আৰু পানী— দুয়োতে বাস কৰিব পাৰে।
১৭। মহৰ জীৱনচক্ৰটো বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ মহৰ জীৱনচক্ৰৰ চাৰিটা স্তৰ আছে—
- কণী (Egg): মাইকী মহে বদ্ধ পানীৰ ওপৰত গোট খাই কণী পাৰে।
- লাৰ্ভা (Larva): কণী ফাটি লাৰ্ভা ওলায় যিটো পানীত সাঁতুৰি ফুৰে।
- পিউপা (Pupa): লাৰ্ভাটো কিছুদিনৰ পিছত পিউপালৈ পৰিৱৰ্তিত হয়; এই সময়ত ই খাদ্য নলয় কিন্তু লৰচৰ কৰে।
- বয়সস্থ মহ (Adult Mosquito): পিউপাৰ পৰা পাখি গজি বয়সস্থ মহ ওলায়। এই মহে মেলেৰিয়া, ডেংগু আদি ৰোগ বিয়পায়।
সেইবাবেই আমি ঘৰৰ আশে-পাশে পানী জমা হ’বলৈ নিদিব লাগে যাতে মহে কণী পাৰিব নোৱাৰে।
দীঘল উত্তৰ দিয়া
১৮। জীৱ আৰু অজীৱ বস্তুৰ মাজৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ জীৱ আৰু অজীৱ বস্তুৰ মাজৰ পাৰ্থক্য তলত দিয়া হ’ল—
| জীৱ | অজীৱ |
|---|---|
| জীৱৰ প্ৰাণ আছে। | অজীৱ বস্তুৰ প্ৰাণ নাই। |
| জীৱই বৃদ্ধি পায়। | অজীৱ বস্তু বৃদ্ধি নাপায়। |
| জীৱই খাদ্য গ্ৰহণ কৰে। | অজীৱ বস্তুৱে খাদ্য নলয়। |
| জীৱই শ্বাস-প্ৰশ্বাস লয়। | অজীৱ বস্তুৱে শ্বাস-প্ৰশ্বাস নলয়। |
| জীৱই প্ৰজনন কৰে। | অজীৱ বস্তুৱে প্ৰজনন কৰিব নোৱাৰে। |
| জীৱই উদ্দীপকৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়। | অজীৱ বস্তুৱে উদ্দীপকৰ প্ৰতি সঁহাৰি নজনায়। |
| জীৱই উৎসৰ্জন কৰে। | অজীৱ বস্তুৱে উৎসৰ্জন নকৰে। |
| উদাহৰণ: গছ, পশু, পক্ষী, মানুহ। | উদাহৰণ: শিল, পানী, চকী, চাইকেল। |
১৯। উদ্ভিদে কেনেদৰে উদ্দীপকৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়— উদাহৰণৰ সৈতে বুজোৱা।
উত্তৰঃ উদ্ভিদেও জীৱ বাবে উদ্দীপকৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায়। কিছুমান উদাহৰণ তলত দিয়া হ’ল—
- লাজুকী লতা: এই উদ্ভিদৰ পাত স্পৰ্শ কৰিলে তৎক্ষণাত মুদি যায়— এয়া স্পৰ্শৰ প্ৰতি সঁহাৰি।
- সূৰ্যমুখী ফুল: সূৰ্যমুখী ফুল সদায় সূৰ্যৰ পিনে ঘূৰি থাকে— এয়া পোহৰৰ প্ৰতি সঁহাৰি।
- শিপাৰ বৃদ্ধি: উদ্ভিদৰ শিপা পানী আৰু খাদ্যৰ পিনে গজে— এয়া পানী আৰু খাদ্যৰ প্ৰতি সঁহাৰি।
- পত্ৰমুকুল: পত্ৰমুকুল পোহৰৰ পিনে ওপৰলৈ গজে— এয়া পোহৰৰ প্ৰতি সঁহাৰি।
- ফুল ফুলা: বহু ফুল দিনত ফুলে আৰু ৰাতি মুদি যায়— এয়াও পোহৰৰ প্ৰতি সঁহাৰি।
এইদৰে উদ্ভিদেও বিভিন্ন উদ্দীপকৰ প্ৰতি বিভিন্ন ধৰণে সঁহাৰি জনায়।
২০। বীজৰ অংকুৰোদ্গমৰ বাবে কি কি প্ৰয়োজন? সংক্ষেপে বুজোৱা।
উত্তৰঃ বীজৰ অংকুৰোদ্গমৰ বাবে তিনিটা মূল উপাদানৰ প্ৰয়োজন—
- পানী: বীজে পানী শোষণ কৰি ভিতৰৰ ভ্ৰূণটো জাগ্ৰত হয়। পানীয়ে বীজৰ আৱৰণ কোমল কৰে।
- বায়ু (অক্সিজেন): ভ্ৰূণৰ শ্বসনৰ বাবে অক্সিজেনৰ প্ৰয়োজন। সেয়ে অতি গভীৰ মাটিত বীজ পুতিলে অংকুৰোদ্গম নহয়।
- উপযুক্ত উষ্ণতা: সাধাৰণতে কুসুমকুসুম উষ্ণতাত বীজে গজে। অতি ঠাণ্ডা বা অতি গৰম হ’লে অংকুৰোদ্গম নহয়।
এই তিনিও উপাদান পালেহে বীজৰ ভিতৰত থকা ভ্ৰূণৰ পৰা নতুন উদ্ভিদ গজি ওলায়।
২১। মহৰ পৰা হ’ব পৰা ৰোগসমূহৰ নাম লিখা। মহৰ বংশবৃদ্ধি ৰোধ কৰিবলৈ আমি কি কৰিব পাৰোঁ?
উত্তৰঃ মহৰ পৰা হ’ব পৰা প্ৰধান ৰোগসমূহ হ’ল— মেলেৰিয়া, ডেংগু, ফাইলেৰিয়া, চিকুনগুনিয়া, জাপানী এনচেফেলাইটিছ আদি।
মহৰ বংশবৃদ্ধি ৰোধ কৰিবলৈ আমি যি যি কৰিব পাৰোঁ—
- ঘৰৰ আশে-পাশে নলা-নৰ্দমাত পানী জমা হ’বলৈ নিদিম।
- খালী টেমা, পুৰণা টায়াৰ, ফুলৰ টবৰ পানী নিয়মিত পাল্টি দিম।
- পানীৰ টেংকী আৰু পাত্ৰ ঢাকি ৰাখিম।
- মহ-জাল ব্যৱহাৰ কৰিম।
- মহ মাৰিবলৈ স্প্ৰে বা কইল ব্যৱহাৰ কৰিম।
- মেলেৰিয়া মহ মাৰিবলৈ পানীত গাম্বুচিয়া (Gambusia) মাছ এৰিব পাৰি যিয়ে মহৰ লাৰ্ভা খায়।
- চাৰি-পাশৰ পৰিৱেশ পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্ন কৰি ৰাখিম।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
১। জীৱ কাক বোলে?
উত্তৰঃ যিবোৰ বস্তুৱে বৃদ্ধি পায়, খাদ্য গ্ৰহণ কৰে, শ্বাস-প্ৰশ্বাস লয়, প্ৰজনন কৰে, উদ্দীপকৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনায় আৰু চলন-বলন কৰে— তেনে বস্তুক জীৱ বোলে। উদাহৰণ: মানুহ, গৰু, গছ, পক্ষী, মাছ, পোক-পতংগ আদি।
২। উভচৰ প্ৰাণী কাক বোলে? উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ যি প্ৰাণীয়ে মাটিতো বাস কৰিব পাৰে আৰু পানীতো বাস কৰিব পাৰে, তেনে প্ৰাণীক উভচৰ প্ৰাণী বোলে। উদাহৰণ: ভেকুলী, কচুকাছ, চালামাণ্ডাৰ আদি।
৩। মাছে কেনেকৈ শ্বাস-প্ৰশ্বাস লয়?
উত্তৰঃ মাছৰ মূৰৰ দুয়োকাষে কাণকো (gills) থাকে। মাছে মুখেৰে পানী টানি ভিতৰলৈ লৈ যায়; পানীৰ লগত থকা অক্সিজেন কাণকোৰ মাজেৰে শৰীৰত প্ৰৱেশ কৰে আৰু কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড কাণকোৰ পৰা পানীত নিৰ্গত হয়। এইদৰে মাছে পানীৰ পৰা শ্বাস-প্ৰশ্বাস লয়।
৪। উদ্ভিদে কেনেকৈ শ্বাস-প্ৰশ্বাস লয়?
উত্তৰঃ উদ্ভিদে পাতত থকা পত্ৰৰন্ধ্ৰ (stomata) নামৰ ক্ষুদ্ৰ ছিদ্ৰৰ মাজেৰে শ্বাস-প্ৰশ্বাস লয়। ই বায়ুৰ পৰা অক্সিজেন গ্ৰহণ কৰে আৰু কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড নিৰ্গত কৰে। শিপাইও মাটিৰ ফাটৰ মাজেৰে অক্সিজেন গ্ৰহণ কৰে।
৫। উৎসৰ্জন কাক বোলে?
উত্তৰঃ জীৱৰ শৰীৰৰ ভিতৰত বিভিন্ন জৈৱ-ক্ৰিয়াৰ ফলত উৎপন্ন অপ্ৰয়োজনীয় বৰ্জ্য পদাৰ্থসমূহ শৰীৰৰ পৰা বাহিৰ কৰি দিয়া প্ৰক্ৰিয়াকে উৎসৰ্জন বোলে। মানুহে গাত ঘাম, প্ৰস্ৰাৱ, শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ মাধ্যমেৰে বৰ্জ্য পদাৰ্থ বাহিৰ কৰে। উদ্ভিদে পাত সৰাই বা আঠা নিৰ্গত কৰি উৎসৰ্জন কৰে।
৬। ব্যাঙাচী আৰু বয়সস্থ ভেকুলীৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা।
| ব্যাঙাচী (Tadpole) | বয়সস্থ ভেকুলী (Adult Frog) |
|---|---|
| কেৱল পানীত বাস কৰে। | মাটি আৰু পানী— দুয়োতে বাস কৰিব পাৰে। |
| নেজ থাকে। | নেজ নাথাকে। |
| কাণকোৰে শ্বাস-প্ৰশ্বাস লয়। | হাঁওফাঁৱেৰে শ্বাস-প্ৰশ্বাস লয়। |
| ভৰি নাথাকে। | চাৰিখন ভৰি থাকে। |
| উদ্ভিদভোজী। | মূলতঃ পোক-পতংগ খাই থাকে। |
৭। জীৱে কিয় খাদ্য গ্ৰহণ কৰে?
উত্তৰঃ জীৱে শৰীৰৰ বৃদ্ধি, ক্ষয়পূৰণ, শক্তি লাভ আৰু বিভিন্ন জৈৱ-ক্ৰিয়া চলোৱাৰ বাবে খাদ্য গ্ৰহণ কৰে। খাদ্যই জীৱক জীয়াই থাকিবলৈ প্ৰয়োজনীয় শক্তি যোগায় আৰু ৰোগৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ ক্ষমতা প্ৰদান কৰে।
৮। ঘৰৰ ওচৰত পানী জমা হ’বলৈ দিব নালাগে— কিয়?
উত্তৰঃ ঘৰৰ ওচৰত পানী জমা হৈ থাকিলে সেই বদ্ধ পানীত মহে কণী পাৰে আৰু তাৰ পৰা লাৰ্ভা ওলাই বয়সস্থ মহলৈ পৰিৱৰ্তিত হয়। মহৰ পৰা মেলেৰিয়া, ডেংগু, ফাইলেৰিয়া, চিকুনগুনিয়া আদি ৰোগ বিয়পে। সেইবাবেই পৰিৱেশ পৰিষ্কাৰ ৰাখি পানী জমা হ’বলৈ নিদিব লাগে।