ASSEB Class 6 General Science Chapter 12 “প্ৰাকৃতিক সম্পদ” (Natural Resources) ত প্ৰকৃতিৰ পৰা পোৱা সম্পদসমূহ, সিহঁতৰ শ্ৰেণীবিভাগ আৰু ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। এই অধ্যায়ত মাটি, পানী, বায়ু, সূৰ্যৰ পোহৰ, খনিজ, জীৱাশ্ম-ইন্ধন আদি প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ লগতে নবীকৰণযোগ্য আৰু অনবীকৰণযোগ্য সম্পদৰ পাৰ্থক্য, সম্পদ সংৰক্ষণৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু বিকল্প শক্তিৰ উৎসৰ বিষয়ে বিশদভাৱে অধ্যয়ন কৰা হৈছে।
সাৰাংশ (Summary)
সাৰাংশ: প্ৰকৃতিৰ পৰা প্ৰত্যক্ষ বা পৰোক্ষভাৱে পোৱা যি সম্পদসমূহে মানুহ আৰু আন জীৱৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰে, সেইবোৰকে প্ৰাকৃতিক সম্পদ বোলা হয়। মাটি, পানী, বায়ু, সূৰ্যৰ পোহৰ, উদ্ভিদ, প্ৰাণী, খনিজ পদাৰ্থ, কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম আদি সকলোবোৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদ। প্ৰাকৃতিক সম্পদক প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত ভগোৱা হয়— নবীকৰণযোগ্য সম্পদ আৰু অনবীকৰণযোগ্য সম্পদ। যিবোৰ সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰাৰ পিছতো প্ৰকৃতিত পুনৰ সৃষ্টি হয় বা নিঃশেষ নহয়, সেইবোৰক নবীকৰণযোগ্য সম্পদ বোলে— যেনে সূৰ্যৰ পোহৰ, বায়ু, পানী, বনাঞ্চল আদি। যিবোৰ সম্পদ এবাৰ ব্যৱহাৰ কৰাৰ পিছত পুনৰ সৃষ্টি কৰিব পৰা নাযায় বা নিঃশেষ হৈ যায়, সেইবোৰক অনবীকৰণযোগ্য সম্পদ বোলে— যেনে কয়লা, পেট্ৰ’ল, ডিজেল, প্ৰাকৃতিক গেছ, খনিজ পদাৰ্থ আদি।
পৃথিৱীৰ ওপৰত থকা পাতল বায়ুৰ স্তৰক বায়ুমণ্ডল বোলে। বায়ুমণ্ডলত প্ৰায় ৭৮% নাইট্ৰ’জেন, ২১% অক্সিজেন আৰু ১% আন গেছ (কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড, আৰ্গন, পানীবাষ্প আদি) থাকে। অক্সিজেনে শ্বাস-প্ৰশ্বাসত আৰু কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইডে সালোক-সংশ্লেষণত সহায় কৰে। পানী জীৱনৰ আধাৰ— ই খোৱা, খেতি, ঘৰুৱা কাম-কাজ আৰু উদ্যোগত প্ৰয়োজনীয়। প্ৰতি বছৰে ২২ মাৰ্চ তাৰিখে বিশ্ব পানী দিৱস পালন কৰা হয়। সূৰ্য হৈছে পৃথিৱীৰ শক্তিৰ মুখ্য উৎস; ই উদ্ভিদক খাদ্য তৈয়াৰ কৰিবলৈ পোহৰ যোগায় আৰু সৌৰ-চুলা, সৌৰ-পেনেল আদিৰ জৰিয়তে বিদ্যুৎ আৰু তাপ যোগান ধৰে। বায়ুৰ গতিশক্তিক বায়ুকলেৰে বিদ্যুৎ শক্তিলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হয়।
প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ অপব্যৱহাৰৰ ফলত ভূ-উষ্ণায়ন, বায়ুদূষণ, পানীদূষণ, বনাঞ্চল ধ্বংস আৰু জলবায়ু পৰিবৰ্তন আদি গুৰুতৰ সমস্যা দেখা দিছে। সেইবাবে আমি বৃক্ষৰোপণ কৰিব লাগে, পানীৰ অপচয় ৰোধ কৰিব লাগে, বৰষুণৰ পানী সংৰক্ষণ কৰিব লাগে, পেট্ৰ’ল-ডিজেলৰ পৰিবৰ্তে চাইকেল বা গণপৰিবহন ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে আৰু সৌৰ শক্তি, বায়ুশক্তি আদি বিকল্প শক্তিৰ ব্যৱহাৰ বঢ়াব লাগে। ৫ জুন বিশ্ব পৰিবেশ দিৱস হিচাপে পালন কৰা হয়।
Summary: Chapter 12 of Class 6 General Science deals with Natural Resources — the materials and energy obtained directly or indirectly from nature that fulfil human needs. Soil, water, air, sunlight, forests, animals, minerals, coal and petroleum are all natural resources. They are broadly classified into renewable resources and non-renewable resources. Renewable resources are those that are continually replenished by natural processes and do not run out, such as sunlight, air, water, forests and wind. Non-renewable resources are those that take millions of years to form and cannot be quickly recreated once used up, such as coal, petroleum, natural gas and most minerals.
The atmosphere is a thin envelope of air surrounding the Earth, composed of about 78% nitrogen, 21% oxygen, and 1% other gases including carbon dioxide, argon and water vapour. Oxygen is essential for respiration and carbon dioxide is needed by plants for photosynthesis. Water is the basis of life — used for drinking, agriculture, household work and industry. World Water Day is observed on 22 March every year. The Sun is the chief source of energy on Earth: it gives plants light to make food and is harnessed through solar cookers and solar panels to produce heat and electricity. The kinetic energy of moving air is converted into electricity using windmills.
Misuse of natural resources causes serious problems such as global warming, air and water pollution, deforestation and climate change. Therefore we must plant more trees, prevent the wastage of water, harvest rainwater, use bicycles or public transport in place of petrol/diesel vehicles, and increase the use of alternative energy sources like solar and wind power. World Environment Day is observed on 5 June to raise awareness about protecting our natural resources for future generations.
শব্দাৰ্থ (Glossary)
| অসমীয়া শব্দ | English Term | অৰ্থ / Meaning |
|---|---|---|
| প্ৰাকৃতিক সম্পদ | Natural Resource | প্ৰকৃতিৰ পৰা পোৱা সম্পদ যি জীৱৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰে। |
| নবীকৰণযোগ্য সম্পদ | Renewable Resource | ব্যৱহাৰ কৰাৰ পিছতো পুনৰ সৃষ্টি হোৱা বা নিঃশেষ নোহোৱা সম্পদ। যেনে— সূৰ্যৰ পোহৰ, বায়ু, পানী। |
| অনবীকৰণযোগ্য সম্পদ | Non-renewable Resource | ব্যৱহাৰ কৰাৰ পিছত পুনৰ সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰি নিঃশেষ হোৱা সম্পদ। যেনে— কয়লা, পেট্ৰ’ল। |
| বায়ুমণ্ডল | Atmosphere | পৃথিৱীৰ চাৰিওফালে থকা বায়ুৰ পাতল আৱৰণ। |
| মাটি | Soil | পৃথিৱীৰ ওপৰৰ পিঠিত থকা শুকান আৱৰণ য’ত গছ-গছনি গজে। |
| জীৱাশ্ম-ইন্ধন | Fossil Fuel | লক্ষ লক্ষ বছৰ আগৰ জীৱ-জন্তু আৰু উদ্ভিদৰ পৰা সৃষ্টি হোৱা ইন্ধন। যেনে— কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম, প্ৰাকৃতিক গেছ। |
| সৌৰ শক্তি | Solar Energy | সূৰ্যৰ পৰা পোৱা পোহৰ আৰু তাপ শক্তি। |
| বায়ুকল | Windmill | বায়ুৰ গতিশক্তিক বিদ্যুৎ শক্তিলৈ ৰূপান্তৰ কৰা যন্ত্ৰ। |
| সংৰক্ষণ | Conservation | প্ৰাকৃতিক সম্পদ ভৱিষ্যতৰ বাবে ৰক্ষা কৰি ৰখাৰ ব্যৱস্থা। |
| বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ | Rainwater Harvesting | বৰষুণৰ পানী সংৰক্ষণ কৰি ৰখাৰ পদ্ধতি। |
| বিশ্ব পানী দিৱস | World Water Day | ২২ মাৰ্চ তাৰিখে পালন কৰা হোৱা পানী সচেতনতা দিৱস। |
| বিশ্ব পৰিবেশ দিৱস | World Environment Day | ৫ জুন তাৰিখে পালন কৰা পৰিবেশ সচেতনতা দিৱস। |
| ভূ-উষ্ণায়ন | Global Warming | পৃথিৱীৰ গড় উষ্ণতা বৃদ্ধি পোৱা প্ৰক্ৰিয়া। |
| বিকল্প শক্তি | Alternative Energy | জীৱাশ্ম-ইন্ধনৰ পৰিবৰ্তে ব্যৱহাৰ কৰা শক্তি। যেনে— সৌৰ শক্তি, বায়ুশক্তি। |
| বৃক্ষৰোপণ | Afforestation | নতুনকৈ গছ ৰোপণ কৰাৰ কাৰ্য। |
| খনিজ পদাৰ্থ | Mineral | মাটিৰ তলত পোৱা প্ৰাকৃতিক ৰাসায়নিক পদাৰ্থ। যেনে— লোহা, তামা, এলুমিনিয়াম। |
অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (Question Answers)
শুদ্ধ উত্তৰটো বাছি উলিওৱা (বহুনিৰ্বাচনী প্ৰশ্ন)
১। (i) যিবোৰ সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰাৰ পিছত পুনৰ সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰি, তেনে সম্পদক কি বোলে?
(ক) নবীকৰণযোগ্য সম্পদ (খ) অনবীকৰণযোগ্য সম্পদ (গ) জৈৱিক সম্পদ (ঘ) অজৈৱিক সম্পদ
উত্তৰঃ (খ) অনবীকৰণযোগ্য সম্পদ।
(ii) পৃথিৱীৰ ওপৰৰ পিঠিৰ শুকান আৱৰণটোক কি বোলে?
(ক) পানী (খ) মাটি (গ) বায়ু (ঘ) শিল
উত্তৰঃ (খ) মাটি।
(iii) বিশ্ব পানী দিৱস কোন তাৰিখে পালন কৰা হয়?
(ক) ৫ জুন (খ) ২২ মাৰ্চ (গ) ২২ এপ্ৰিল (ঘ) ১ মে’
উত্তৰঃ (খ) ২২ মাৰ্চ।
(iv) পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠৰ পৰা বহু কিলোমিটাৰ ওপৰলৈ থকা পাতল বায়ুৰ স্তৰটোক কি বোলে?
(ক) জলমণ্ডল (খ) বায়ুমণ্ডল (গ) শিলামণ্ডল (ঘ) জীৱমণ্ডল
উত্তৰঃ (খ) বায়ুমণ্ডল।
এটা শব্দত উত্তৰ দিয়া
২। (ক) বায়ুমণ্ডলত অক্সিজেনৰ পৰিমাণ কিমান শতাংশ?
উত্তৰঃ ২১%।
(খ) এজোপা জলজ উদ্ভিদৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ পদুম (অথবা মেটেকা)।
(গ) এটা জলচৰ প্ৰাণীৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ মাছ।
(ঘ) পৃথিৱীৰ শক্তিৰ মুখ্য উৎস কি?
উত্তৰঃ সূৰ্য।
শুদ্ধ/অশুদ্ধ লিখা
৩। (ক) বনাঞ্চল এবিধ প্ৰাকৃতিক সম্পদ।
উত্তৰঃ শুদ্ধ। বনাঞ্চলৰ পৰা আমি কাঠ, ঔষধ, ফল-মূল আদি পাওঁ আৰু ই পৰিবেশৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰে।
(খ) শিল এবিধ নবীকৰণযোগ্য সম্পদ।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। শিল গঠন হবলৈ লক্ষ লক্ষ বছৰ লাগে, সেয়ে শিল এবিধ অনবীকৰণযোগ্য সম্পদ।
(গ) পুখুৰী এবিধ অনবীকৰণযোগ্য সম্পদ।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। পুখুৰীৰ পানী বৰষুণ আৰু জলচক্ৰৰ জৰিয়তে পুনৰ ভৰি যায়, সেয়ে পুখুৰী এবিধ নবীকৰণযোগ্য সম্পদ।
(ঘ) যান-বাহন চলাবলৈ মুখ্যকৈ কেৰাচিন তেল ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। যান-বাহন চলাবলৈ মুখ্যকৈ পেট্ৰ’ল আৰু ডিজেল ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
(ঙ) বায়ুমণ্ডলত অক্সিজেনৰ পৰিমাণ আটাইতকৈ বেছি।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। বায়ুমণ্ডলত আটাইতকৈ বেছি পৰিমাণে থকা গেছটো হ’ল নাইট্ৰ’জেন (প্ৰায় ৭৮%); অক্সিজেনৰ পৰিমাণ মাত্ৰ ২১%।
চমু উত্তৰ দিয়া
৪। প্ৰাকৃতিক সম্পদ কাক বোলে?
উত্তৰঃ প্ৰকৃতিৰ পৰা প্ৰত্যক্ষ বা পৰোক্ষভাৱে পোৱা যি সম্পদসমূহে মানুহ আৰু আন জীৱৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰে, সেইবোৰকে প্ৰাকৃতিক সম্পদ বোলা হয়। উদাহৰণ— মাটি, পানী, বায়ু, সূৰ্যৰ পোহৰ, উদ্ভিদ, প্ৰাণী, খনিজ পদাৰ্থ, কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম আদি।
৫। নবীকৰণযোগ্য আৰু অনবীকৰণযোগ্য সম্পদৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ নবীকৰণযোগ্য আৰু অনবীকৰণযোগ্য সম্পদৰ মাজত পাৰ্থক্য তলত দিয়া হ’ল—
| নবীকৰণযোগ্য সম্পদ (Renewable) | অনবীকৰণযোগ্য সম্পদ (Non-renewable) |
|---|---|
| ব্যৱহাৰ কৰাৰ পিছতো প্ৰকৃতিত পুনৰ সৃষ্টি হয়। | এবাৰ ব্যৱহাৰ কৰাৰ পিছত পুনৰ সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰি। |
| সঠিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিলে নিঃশেষ নহয়। | সীমিত পৰিমাণে আছে আৰু এদিন নিঃশেষ হৈ যায়। |
| উদাহৰণ: সূৰ্যৰ পোহৰ, বায়ু, পানী, বনাঞ্চল। | উদাহৰণ: কয়লা, পেট্ৰ’ল, ডিজেল, প্ৰাকৃতিক গেছ। |
৬। সূৰ্যক শক্তিৰ মুখ্য উৎস বোলা হয় কিয়?
উত্তৰঃ সূৰ্যই পৃথিৱীৰ সকলো জীৱৰ বাবে পোহৰ আৰু তাপ যোগায়। সেউজীয়া উদ্ভিদে সূৰ্যৰ পোহৰৰ সহায়ত সালোক-সংশ্লেষণ প্ৰক্ৰিয়াৰে নিজৰ খাদ্য তৈয়াৰ কৰে আৰু সেই খাদ্যৰ ওপৰতে সকলো প্ৰাণী নিৰ্ভৰশীল। ইয়াৰ উপৰি কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম আদিও আচলতে সূৰ্য শক্তিৰে পৰা সঞ্চিত শক্তি। সৌৰ-চুলা, সৌৰ-পেনেল, সৌৰ-হিটাৰ আদিৰ জৰিয়তে সূৰ্যৰ শক্তিক প্ৰত্যক্ষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সেইবাবে সূৰ্যক পৃথিৱীৰ শক্তিৰ মুখ্য উৎস বোলা হয়।
৭। বৰষুণৰ পানী সংৰক্ষণ কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তা কি?
উত্তৰঃ বৰষুণৰ পানী সংৰক্ষণ কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ হ’ল—
- খোৱাপানীৰ অভাৱ পূৰণ কৰিবলৈ।
- খেতিপথাৰত জলসিঞ্চনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ।
- মাটিৰ তলৰ পানীৰ স্তৰ বঢ়াবলৈ।
- খৰাং বতৰত পানীৰ যোগান বজাই ৰাখিবলৈ।
- বৰষুণৰ পানী বৈ গৈ অপচয় হোৱাটো ৰোধ কৰিবলৈ।
৮। বিকল্প শক্তি ব্যৱহাৰ কৰাটো কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ?
উত্তৰঃ পেট্ৰ’ল, ডিজেল, কয়লা আদি জীৱাশ্ম-ইন্ধন সীমিত আৰু এদিন নিঃশেষ হৈ যাব। ইয়াৰ উপৰি এই ইন্ধনসমূহ জ্বলালে পৰিবেশ দূষিত হয় আৰু ভূ-উষ্ণায়ন বৃদ্ধি পায়। সেইবাবে সৌৰ শক্তি, বায়ুশক্তি, জল-বিদ্যুৎ, জৈৱ-গেছ আদি বিকল্প শক্তি ব্যৱহাৰ কৰাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ। বিকল্প শক্তি নবীকৰণযোগ্য, পৰিবেশ-বান্ধৱ আৰু কেতিয়াও নিঃশেষ নহয়।
৯। বায়ুকল কি?
উত্তৰঃ বায়ুকল হৈছে এবিধ যন্ত্ৰ যিয়ে বায়ুৰ গতিশক্তিক যান্ত্ৰিক শক্তি বা বিদ্যুৎ শক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে। বায়ুকলৰ ডাঙৰ ডাঙৰ পাখি বতাহত ঘূৰি জেনেৰেটৰৰ সহায়ত বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰে। ইয়াক বায়ু-বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
১০। বায়ুকলত কোন শক্তি ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
উত্তৰঃ বায়ুকলত বায়ুৰ গতিশক্তি (kinetic energy of wind) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বহি থকা বতাহৰ গতিয়ে বায়ুকলৰ পাখি ঘূৰোৱায় আৰু সেই যান্ত্ৰিক শক্তি জেনেৰেটৰৰ জৰিয়তে বিদ্যুৎ শক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।
১১। বায়ু ব্যৱহাৰ হোৱা দুটা কাম লিখা।
উত্তৰঃ বায়ু ব্যৱহাৰ হোৱা দুটা কাম হ’ল—
- পালতোলা নাও বা জাহাজ চলোৱাত বায়ুৰ সহায় লোৱা হয়।
- বায়ুকলৰ সহায়ত বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰা হয়।
(ইয়াৰ উপৰি— চৰাইয়ে উৰিবলৈ, শ্বাস-প্ৰশ্বাসত আৰু ধান চেপটাবলৈ বায়ু প্ৰয়োজন।)
১২। বায়ু এবিধ শক্তি— এটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ বায়ুকলৰ পাখি বহি থকা বতাহৰ ফলত ঘূৰে আৰু সেই গতিৰ পৰা বিদ্যুৎ শক্তি উৎপন্ন হয়— এইটোৱেই বায়ু এবিধ শক্তি বুলি প্ৰমাণ কৰে।
১৩। সূৰ্যৰ তাপৰ সহায়ত কি কি কাম কৰিব পাৰি?
উত্তৰঃ সূৰ্যৰ তাপৰ সহায়ত তলত দিয়া কামবোৰ কৰিব পাৰি—
- সৌৰ-চুলাৰ সহায়ত ৰন্ধা-বঢ়া কৰিব পাৰি।
- সৌৰ-হিটাৰৰ সহায়ত পানী গৰম কৰিব পাৰি।
- সৌৰ-পেনেলৰ জৰিয়তে বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিব পাৰি।
- কাপোৰ, ধান, মাছ আদি শুকুৱাব পাৰি।
- লোণ প্ৰস্তুত কৰিবলৈ সাগৰৰ পানী শুকুৱাব পাৰি।
১৪। পেট্ৰ’ল আৰু ডিজেল অনবীকৰণযোগ্য সম্পদ কিয়?
উত্তৰঃ পেট্ৰ’ল আৰু ডিজেল লক্ষ লক্ষ বছৰ আগৰ মৰি যোৱা জীৱ-জন্তু আৰু উদ্ভিদৰ পৰা মাটিৰ ভিতৰত উচ্চ চাপ আৰু তাপত সৃষ্টি হৈছিল। এই প্ৰক্ৰিয়াত বহু বছৰ লাগে। সেয়ে এবাৰ ব্যৱহাৰ কৰাৰ পিছত পেট্ৰ’ল আৰু ডিজেল পুনৰ সৃষ্টি কৰিব পৰা নাযায় আৰু এদিন নিঃশেষ হৈ যায়। সেইবাবে এইবোৰক অনবীকৰণযোগ্য সম্পদ বোলা হয়।
১৫। অনবীকৰণযোগ্য সম্পদ সংৰক্ষণ কৰিবলৈ ঘৰত আমি কি কি কৰিম?
উত্তৰঃ অনবীকৰণযোগ্য সম্পদ সংৰক্ষণ কৰিবলৈ ঘৰত তলত দিয়া কামবোৰ কৰিম—
- প্ৰয়োজন নোহোৱা সময়ত বিজুলী বাতি, পাখা, টেলিভিশন আদি বন্ধ ৰাখিম।
- চমু দূৰত্বলৈ যাবলৈ মটৰ চাইকেল বা গাড়ীৰ পৰিবৰ্তে চাইকেল ব্যৱহাৰ কৰিম বা খোজকাঢ়ি যাম।
- বহু লোকে এক বাট গ’লে গণপৰিবহন (বাছ) ব্যৱহাৰ কৰিম।
- ৰন্ধা-বঢ়াত LPG গেছৰ অপচয় ৰোধ কৰিম।
- সম্ভৱ হ’লে সৌৰ শক্তি ব্যৱহাৰ কৰিম।
১৬। পানীৰ অপচয় কমাবলৈ বন্ধু-বান্ধৱীক কেনেকৈ সচেতন কৰিবা?
উত্তৰঃ পানীৰ অপচয় কমাবলৈ বন্ধু-বান্ধৱীক তলত দিয়া কথাবোৰ ক’ম—
- ব্যৱহাৰৰ পিছত কল ভালকৈ বন্ধ কৰি ৰাখিবলৈ।
- ফুটা পাইপ আৰু কল লগে লগে মেৰামতি কৰিবলৈ।
- দাঁত মাজোতে বা গা ধুওঁতে অপ্ৰয়োজনীয়ভাৱে কল খুলি নাৰাখিবলৈ।
- বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ কৰি ৰখাৰ গুৰুত্ব বুজাই দিম।
- ব্যৱহৃত পানী সম্ভৱ হ’লে গছত দিয়া বা অন্য কামত পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ।
১৭। বিদ্যালয়ত গছ ৰোপণ কৰা হয় কিয়?
উত্তৰঃ বিদ্যালয়ত গছ ৰোপণ কৰা হয়— বিদ্যালয় চৌহদৰ সৌন্দৰ্য বৃদ্ধি কৰিবলৈ, ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক ছাঁ আৰু বিশুদ্ধ বায়ু যোগাবলৈ, পৰিবেশ ৰক্ষাৰ গুৰুত্ব শিকাবলৈ, পখী-পতংগৰ আশ্ৰয় হ’বলৈ আৰু বায়ুমণ্ডলৰ অক্সিজেনৰ যোগান বঢ়াবলৈ। গছবোৰে বায়ুৰ পৰা কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড শোষণ কৰি অক্সিজেন এৰি দি পৰিবেশ পৰিষ্কাৰ ৰখাত সহায় কৰে।
১৮। প্ৰাকৃতিক সম্পদ সংৰক্ষণৰ লগত জড়িত এটা দিৱসৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ বিশ্ব পৰিবেশ দিৱস (World Environment Day)— ৫ জুন তাৰিখে প্ৰতি বছৰে পালন কৰা হয়। (অন্যান্য— বিশ্ব পানী দিৱস ২২ মাৰ্চ, বিশ্ব বনাঞ্চল দিৱস ২১ মাৰ্চ, বিশ্ব ধৰিত্ৰী দিৱস ২২ এপ্ৰিল।)
১৯। উষ্ণতা বৃদ্ধি ৰোধ কৰিবলৈ কি পৰিকল্পনা ল’ব?
উত্তৰঃ ভূ-উষ্ণতা বৃদ্ধি ৰোধ কৰিবলৈ তলত দিয়া পৰিকল্পনা গ্ৰহণ কৰিব লাগে—
- অধিক পৰিমাণে গছ ৰোপণ কৰিব লাগে আৰু বনাঞ্চল ধ্বংস ৰোধ কৰিব লাগে।
- পেট্ৰ’ল-ডিজেলৰ পৰিবৰ্তে সৌৰ শক্তি, বায়ুশক্তি আদি বিকল্প শক্তি ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
- কাৰখানা আৰু যান-বাহনৰ পৰা নিৰ্গত হোৱা ক্ষতিকাৰক গেছৰ পৰিমাণ কমাব লাগে।
- প্লাষ্টিক আৰু পলিথিন বেগৰ ব্যৱহাৰ বন্ধ কৰিব লাগে।
- জনসংখ্যা বৃদ্ধি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব লাগে।
২০। ঘৰত পানীৰ অপচয় ৰোধ কৰিবলৈ কি কৰিবা?
উত্তৰঃ ঘৰত পানীৰ অপচয় ৰোধ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰৰ পিছত কল ভালকৈ বন্ধ কৰিম, ফুটা পাইপ লগে লগে মেৰামতি কৰিম, পৰিয়ালৰ সদস্যসকলক পানীৰ অপচয় নকৰিবলৈ সচেতন কৰিম, বাচন ধোৱা পানী আৰু কাপোৰ ধোৱা পানী গছত ঢালিম, আৰু বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ কৰি ৰাখি ব্যৱহাৰ কৰিম।
২১। বায়ু কি?
উত্তৰঃ বায়ু হৈছে বিভিন্ন গেছৰ মিশ্ৰণ যিয়ে পৃথিৱীক চাৰিওফালৰ পৰা আৱৰি ৰাখিছে। বায়ু বৰণহীন, গন্ধহীন আৰু সকলো জীৱৰ বাবে অপৰিহাৰ্য। বায়ুৱে আমাক শ্বাস-প্ৰশ্বাস, ঋতু পৰিবৰ্তন, বৰষুণ আৰু বায়ু-শক্তি যোগায়।
২২। বায়ুৰ উপাদান কি কি?
উত্তৰঃ বায়ুৰ উপাদানসমূহ আৰু সিহঁতৰ আনুমানিক পৰিমাণ তলত দিয়া হ’ল—
| উপাদান | পৰিমাণ (প্ৰায়) |
|---|---|
| নাইট্ৰ’জেন | ৭৮% |
| অক্সিজেন | ২১% |
| আৰ্গন | ০.৯% |
| কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড | ০.০৪% |
| পানী বাষ্প আৰু আন গেছ | অলপ পৰিমাণে |
অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
১। জীৱাশ্ম-ইন্ধন কাক বোলে? উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ লক্ষ লক্ষ বছৰ আগৰ মৰি যোৱা জীৱ-জন্তু আৰু উদ্ভিদৰ পৰা মাটিৰ ভিতৰত উচ্চ চাপ আৰু তাপৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ইন্ধনসমূহকে জীৱাশ্ম-ইন্ধন বোলে। উদাহৰণ— কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম (পেট্ৰ’ল, ডিজেল, কেৰাচিন তেল) আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ।
২। মাটিৰ গুৰুত্ব লিখা।
উত্তৰঃ মাটি এবিধ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰাকৃতিক সম্পদ। মাটিত গছ-গছনি গজে আৰু সেই গছ-গছনিৰ পৰাই আমি খাদ্য, কাঠ, ঔষধ আদি পাওঁ। মাটিয়েই বহু প্ৰাণীৰ বাসস্থান। মাটিৰ পৰা আমি খনিজ পদাৰ্থ, কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম আদিও পাওঁ। সেইবাবে মাটি সংৰক্ষণ অতি প্ৰয়োজনীয়।
৩। সৌৰ-চুলা কি? ইয়াৰ সুবিধা কি?
উত্তৰঃ সৌৰ-চুলা হৈছে এনে এবিধ যন্ত্ৰ যিয়ে সূৰ্যৰ পোহৰ আৰু তাপ ব্যৱহাৰ কৰি খাদ্য ৰন্ধে। ইয়াত জীৱাশ্ম-ইন্ধন বা বিদ্যুৎৰ প্ৰয়োজন নহয়। সৌৰ-চুলাৰ সুবিধাসমূহ হ’ল— (১) ই পৰিবেশ-বান্ধৱ, কোনো ধোঁৱা বা ক্ষতিকাৰক গেছ নিৰ্গত নকৰে; (২) ই বিনামূলীয়া সৌৰ শক্তি ব্যৱহাৰ কৰে; (৩) জীৱাশ্ম-ইন্ধনৰ সঞ্চয় হয়; আৰু (৪) ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ সহজ।
৪। জলচক্ৰৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ পৃথিৱীত পানী এক স্থানৰ পৰা আন স্থানলৈ অবিৰাম গতিৰে চলি থকা প্ৰক্ৰিয়াকে জলচক্ৰ বোলে। সূৰ্যৰ তাপত নদী, সাগৰ আৰু পুখুৰীৰ পানী বাষ্পীভৱন হৈ ওপৰলৈ উঠে, ওপৰত ঠাণ্ডা হৈ মেঘ গঠন কৰে আৰু পুনৰ বৰষুণ হৈ মাটিত পৰে। এই কাৰণে পানী এবিধ নবীকৰণযোগ্য সম্পদ।
৫। বনাঞ্চল ধ্বংসৰ ফলত কি কি ক্ষতি হয়?
উত্তৰঃ বনাঞ্চল ধ্বংসৰ ফলত— (১) বায়ুমণ্ডলত অক্সিজেনৰ পৰিমাণ কমে আৰু কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড বাঢ়ে; (২) ভূ-উষ্ণতা বৃদ্ধি পায়; (৩) বহু জীৱ-জন্তু গৃহহীন হয় আৰু বিলুপ্ত হোৱাৰ আশংকা থাকে; (৪) মাটিৰ ক্ষয় বাঢ়ে; (৫) বৰষুণৰ পৰিমাণ কমে আৰু খৰাং দেখা দিয়ে; আৰু (৬) পৰিবেশৰ ভাৰসাম্য নষ্ট হয়।
৬। বায়ু দূষণৰ মুখ্য কাৰণসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ বায়ু দূষণৰ মুখ্য কাৰণসমূহ হ’ল— যান-বাহনৰ পৰা নিৰ্গত হোৱা ধোঁৱা, কাৰখানাৰ ধোঁৱা আৰু গেছ, কয়লা-পেট্ৰ’ল আদি জ্বলোৱাৰ ধোঁৱা, বনাঞ্চল ধ্বংস আৰু গছ-গছনি পোৰা, প্লাষ্টিক পোৰা, ৰাসায়নিক সাৰৰ ব্যৱহাৰ আৰু আবৰ্জনাৰ অপব্যৱস্থাপনা।
৭। পানীৰ গুৰুত্ব লিখা।
উত্তৰঃ পানী জীৱনৰ আধাৰ। পানীৰ গুৰুত্বসমূহ— (১) সকলো জীৱে জীয়াই থাকিবলৈ পানী খায়; (২) খেতিপথাৰত শস্য উৎপাদনৰ বাবে পানীৰ প্ৰয়োজন; (৩) ৰন্ধা-বঢ়া, কাপোৰ ধোৱা, গা ধোৱা আদি ঘৰুৱা কামত পানী লাগে; (৪) উদ্যোগ-প্ৰতিষ্ঠানত পানীৰ ব্যৱহাৰ অপৰিহাৰ্য; (৫) জল-বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিব পাৰি; আৰু (৬) মাছ আদি জলচৰ প্ৰাণীৰ বাসস্থান।
৮। তিনিবিধ নবীকৰণযোগ্য আৰু তিনিবিধ অনবীকৰণযোগ্য সম্পদৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ তিনিবিধ নবীকৰণযোগ্য সম্পদ— সূৰ্যৰ পোহৰ, বায়ু আৰু পানী। তিনিবিধ অনবীকৰণযোগ্য সম্পদ— কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ।