ASSEB Class 6 সাধাৰণ বিজ্ঞানৰ দশম অধ্যায় উষ্ণতা আৰু ইয়াৰ জোখত আমি কোনো বস্তুৰ উষ্ণতা মানে কি, ইয়াক কেনেদৰে জুখা হয়, তাপমাত্ৰা জুখিবলৈ ব্যৱহৃত যন্ত্ৰৰ গঠন আৰু কাম, লগতে বিভিন্ন উষ্ণতা মাপৰ স্কেলৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰোঁ। এই অধ্যায়টোৱে দৈনন্দিন জীৱনত উষ্ণতা জোখাৰ গুৰুত্ব আৰু চিকিৎসা থাৰ্মোমিটাৰৰ ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে স্পষ্ট ধাৰণা দিয়ে।
সাৰাংশ (Summary)
সাৰাংশ: কোনো বস্তু কিমান গৰম বা ঠাণ্ডা সেইটো জনাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা ৰাশিৰ নাম উষ্ণতা (Temperature)। কেৱল স্পৰ্শৰ অনুভূতিৰে কোনো বস্তুৰ প্ৰকৃত উষ্ণতা সঠিকভাৱে নিৰ্ণয় কৰিব নোৱাৰি, কাৰণ স্পৰ্শৰ অনুভৱ আপেক্ষিক। সঠিকভাৱে উষ্ণতা জুখিবৰ বাবে থাৰ্মোমিটাৰ (Thermometer) নামৰ যন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। থাৰ্মোমিটাৰ এডাল কাঁচৰ সৰু নলী য’ত পাৰা (Mercury) বা ৰঙা স্পিৰিট ভৰোৱা থাকে। উষ্ণতা বঢ়িলে নলীৰ তললৈ থকা বাল্বটোৰ ভিতৰৰ পাৰা প্ৰসাৰিত হৈ ওপৰলৈ উঠে আৰু ঠাণ্ডা হ’লে সংকুচিত হৈ তললৈ নামি আহে। নলীৰ গাত খোদিত স্কেলত পাৰাৰ ওপৰৰ মূৰটোৱে যি দাগত উপনীত হয় সেইটোৱেই বস্তুৰ উষ্ণতা।
উষ্ণতা জুখাৰ বাবে তিনিটা প্ৰচলিত স্কেল আছে— চেলচিয়াছ স্কেল (°C), ফাৰেনহাইট স্কেল (°F) আৰু কেলভিন স্কেল (K)। চেলচিয়াছ স্কেলত বৰফ গলা বিন্দু ০°C আৰু পানী উতলা বিন্দু ১০০°C। ফাৰেনহাইট স্কেলত বৰফ গলা বিন্দু ৩২°F আৰু পানী উতলা বিন্দু ২১২°F। থাৰ্মোমিটাৰ মূলতঃ দুই প্ৰকাৰৰ— (১) ক্লিনিকেল বা ডাক্তৰী থাৰ্মোমিটাৰ যি মানুহৰ শৰীৰৰ উষ্ণতা জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ হয় (পৰিসৰ ৩৫°C–৪২°C বা ৯৪°F–১০৮°F), আৰু (২) লেবৰেটৰি থাৰ্মোমিটাৰ যি বিজ্ঞানাগাৰত বিভিন্ন বস্তুৰ উষ্ণতা জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয় (পৰিসৰ –১০°C–১১০°C)।
সুস্থ মানুহৰ শৰীৰৰ স্বাভাৱিক উষ্ণতা প্ৰায় ৩৭°C বা ৯৮.৬°F। ক্লিনিকেল থাৰ্মোমিটাৰৰ নলীত এটি সংকীৰ্ণ অংশ (kink/constriction) থাকে যাৰ ফলত পাৰা পঢ়াৰ পাছতো নলীত স্থিৰ হৈ থাকে আৰু আমি সঠিকভাৱে উষ্ণতা পঢ়িব পাৰোঁ। থাৰ্মোমিটাৰ ব্যৱহাৰ কৰাৰ আগতে কেইবাবাৰো জোকাৰি পাৰা ৩৫°Cৰ তললৈ নমাই ল’ব লাগে। থাৰ্মোমিটাৰ পৰিষ্কাৰ পানী বা এন্টিচেপ্টিকেৰে ভালদৰে পৰিষ্কাৰ কৰি যত্নসহকাৰে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
Summary: Chapter 10 of Class 6 General Science deals with Temperature and Its Measurement. Temperature is the physical quantity that tells us how hot or cold a body is. Our sense of touch cannot give us an accurate measure of temperature because the feeling of hot or cold is relative. The instrument used to measure temperature accurately is called a thermometer. A thermometer is a thin glass tube containing a liquid (usually mercury or coloured alcohol/spirit) inside a bulb at the lower end. When the bulb is in contact with a hot body, the liquid expands and rises in the tube; when it is in contact with a cold body, the liquid contracts and falls. The reading where the top of the liquid stands on the scale gives the temperature of the body.
There are three commonly used scales for measuring temperature — Celsius scale (°C), Fahrenheit scale (°F) and Kelvin scale (K). On the Celsius scale, the melting point of ice is 0°C and the boiling point of water is 100°C. On the Fahrenheit scale, the melting point of ice is 32°F and the boiling point of water is 212°F. The SI unit of temperature is the Kelvin (K). Thermometers are mainly of two types: (i) the clinical thermometer, used to measure the temperature of the human body (range 35°C–42°C or 94°F–108°F), and (ii) the laboratory thermometer, used in laboratories for measuring temperatures of various substances (range –10°C to 110°C). The normal body temperature of a healthy human being is about 37°C or 98.6°F. A clinical thermometer has a small narrow bend (kink) in the tube that prevents the mercury level from falling on its own, so the reading can be taken comfortably after removing it from the patient. Before each use, the thermometer should be jerked so that the mercury comes below 35°C, and it must be cleaned before and after use.
শব্দাৰ্থ (Glossary)
| অসমীয়া শব্দ | English Term | অৰ্থ / Meaning |
|---|---|---|
| উষ্ণতা | Temperature | বস্তু এটা কিমান গৰম বা ঠাণ্ডা সেইটো জোখা ৰাশি। |
| তাপ | Heat | উষ্ণ বস্তুৰ পৰা চেঁচা বস্তুলৈ প্ৰবাহিত হোৱা শক্তিৰ এটা ৰূপ। |
| থাৰ্মোমিটাৰ | Thermometer | উষ্ণতা জুখিবলৈ ব্যৱহৃত যন্ত্ৰ। |
| পাৰা | Mercury | থাৰ্মোমিটাৰৰ ভিতৰত ব্যৱহাৰ কৰা ৰূপালী বৰণৰ ভাৰী তৰল ধাতু। |
| ক্লিনিকেল থাৰ্মোমিটাৰ | Clinical Thermometer | মানুহৰ শৰীৰৰ উষ্ণতা জুখিবলৈ ব্যৱহৃত থাৰ্মোমিটাৰ। |
| লেবৰেটৰি থাৰ্মোমিটাৰ | Laboratory Thermometer | বিজ্ঞানাগাৰত বিভিন্ন বস্তুৰ উষ্ণতা জুখিবলৈ ব্যৱহৃত থাৰ্মোমিটাৰ। |
| চেলচিয়াছ স্কেল | Celsius Scale | উষ্ণতা জোখাৰ এক স্কেল য’ত বৰফ গলা বিন্দু ০° আৰু পানী উতলা বিন্দু ১০০°। |
| ফাৰেনহাইট স্কেল | Fahrenheit Scale | উষ্ণতা জোখাৰ আনটো স্কেল য’ত বৰফ গলা বিন্দু ৩২° আৰু পানী উতলা বিন্দু ২১২°। |
| কেলভিন | Kelvin | উষ্ণতাৰ এছ.আই (SI) একক। |
| সংকীৰ্ণ অংশ (kink) | Kink / Constriction | ক্লিনিকেল থাৰ্মোমিটাৰৰ নলীৰ এটি সংকীৰ্ণ অংশ যিয়ে পাৰাক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে নামি অহাৰ পৰা ৰোধ কৰে। |
| প্ৰসাৰণ | Expansion | উষ্ণতা বঢ়িলে পদাৰ্থৰ আয়তন বঢ়াৰ ক্ৰিয়া। |
| সংকোচন | Contraction | উষ্ণতা কমিলে পদাৰ্থৰ আয়তন কমাৰ ক্ৰিয়া। |
| বৰফ গলা বিন্দু | Melting Point of Ice | যি উষ্ণতাত বৰফ গলি পানী হয় (০°C / ৩২°F)। |
| পানী উতলা বিন্দু | Boiling Point of Water | যি উষ্ণতাত পানী উতলিবলৈ আৰম্ভ কৰে (১০০°C / ২১২°F)। |
| স্বাভাৱিক শাৰীৰিক উষ্ণতা | Normal Body Temperature | সুস্থ মানুহৰ শৰীৰৰ গড় উষ্ণতা (প্ৰায় ৩৭°C বা ৯৮.৬°F)। |
| জ্বৰ | Fever | শৰীৰৰ উষ্ণতা স্বাভাৱিকতকৈ বঢ়াৰ অৱস্থা। |
অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (Question Answers)
চমু উত্তৰ দিয়া
১। উষ্ণতা মানে কি?
উত্তৰঃ কোনো বস্তু কিমান গৰম বা কিমান ঠাণ্ডা সেইটো জনাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা ৰাশিৰ নাম উষ্ণতা। ইয়াক ইংৰাজীত Temperature বোলে। উষ্ণতা থাৰ্মোমিটাৰৰ সহায়ত সঠিকভাৱে জোখা হয়।
২। উষ্ণতা জুখিবলৈ ব্যৱহৃত যন্ত্ৰটোৰ নাম কি?
উত্তৰঃ উষ্ণতা জুখিবলৈ ব্যৱহৃত যন্ত্ৰটোৰ নাম থাৰ্মোমিটাৰ (Thermometer)।
৩। থাৰ্মোমিটাৰ কেইপ্ৰকাৰৰ আৰু কি কি?
উত্তৰঃ থাৰ্মোমিটাৰ মূলতঃ দুই প্ৰকাৰৰ—
- ক্লিনিকেল বা ডাক্তৰী থাৰ্মোমিটাৰ (Clinical Thermometer)— মানুহৰ শৰীৰৰ উষ্ণতা জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
- লেবৰেটৰি থাৰ্মোমিটাৰ (Laboratory Thermometer)— বিজ্ঞানাগাৰত বিভিন্ন বস্তু বা পদাৰ্থৰ উষ্ণতা জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
৪। ক্লিনিকেল আৰু লেবৰেটৰি থাৰ্মোমিটাৰৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ ক্লিনিকেল আৰু লেবৰেটৰি থাৰ্মোমিটাৰৰ মাজৰ পাৰ্থক্য তলত দিয়া হ’ল—
| ক্লিনিকেল থাৰ্মোমিটাৰ | লেবৰেটৰি থাৰ্মোমিটাৰ |
|---|---|
| মানুহৰ শৰীৰৰ উষ্ণতা জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। | বিজ্ঞানাগাৰত বিভিন্ন বস্তুৰ উষ্ণতা জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। |
| পঢ়াৰ পৰিসৰ সাধাৰণতে ৩৫°C পৰা ৪২°C (বা ৯৪°F পৰা ১০৮°F)। | পঢ়াৰ পৰিসৰ সাধাৰণতে –১০°C পৰা ১১০°C। |
| নলীত এটা সংকীৰ্ণ অংশ (kink) থাকে। | নলীত কোনো সংকীৰ্ণ অংশ নাথাকে। |
| থাৰ্মোমিটাৰ আঁতৰোৱাৰ পাছতো পাৰা স্থিৰ হৈ থাকে। | উষ্ণতা কমিলে পাৰাও লগে লগে নামি আহে। |
| ব্যৱহাৰৰ আগতে জোকাৰি পাৰা নমাই ল’ব লাগে। | জোকাৰিব নালাগে। |
৫। থাৰ্মোমিটাৰত কি তৰল পদাৰ্থ ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু কিয়?
উত্তৰঃ থাৰ্মোমিটাৰত সাধাৰণতে পাৰা (Mercury) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কিছুমান থাৰ্মোমিটাৰত ৰঙা ৰং দিয়া স্পিৰিট (এলক’হল)ও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পাৰা ব্যৱহাৰ কৰাৰ কাৰণসমূহ হৈছে—
- পাৰা উষ্ণতাৰ সৰু সলনিতো প্ৰসাৰিত আৰু সংকুচিত হয়।
- ই কাঁচৰ গাত লাগি নাথাকে।
- ই উজ্জ্বল আৰু ৰূপালী বৰণৰ হোৱা বাবে স্পষ্টকৈ দেখা যায়।
- পাৰাৰ গলনাংক কম আৰু উষ্ণতাৰ এক বহল পৰিসৰত তৰল হৈ থাকে।
- পাৰাই উষ্ণতা সোনকালে ধৰিব পাৰে।
৬। সুস্থ মানুহৰ শৰীৰৰ স্বাভাৱিক উষ্ণতা কিমান?
উত্তৰঃ সুস্থ মানুহৰ শৰীৰৰ স্বাভাৱিক উষ্ণতা প্ৰায় ৩৭°C বা ৯৮.৬°F।
৭। ক্লিনিকেল থাৰ্মোমিটাৰৰ পঢ়াৰ পৰিসৰ কিমান?
উত্তৰঃ ক্লিনিকেল থাৰ্মোমিটাৰৰ পঢ়াৰ পৰিসৰ ৩৫°C পৰা ৪২°C লৈ (অৰ্থাৎ ৯৪°F পৰা ১০৮°F লৈ)।
৮। ক্লিনিকেল থাৰ্মোমিটাৰৰ নলীত সংকীৰ্ণ অংশ (kink) থকাৰ কাম কি?
উত্তৰঃ ক্লিনিকেল থাৰ্মোমিটাৰৰ নলীত থকা সংকীৰ্ণ অংশ (kink)টোৱে পাৰাক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে নামি অহাৰ পৰা ৰোধ কৰে। থাৰ্মোমিটাৰটো ৰোগীৰ শৰীৰৰ পৰা আঁতৰাই অনাৰ পাছতো পাৰা যিকোনো উষ্ণতাত স্থিৰ হৈ থাকে আৰু আমি ভালদৰে পঢ়িব পাৰোঁ। ব্যৱহাৰৰ আগতে থাৰ্মোমিটাৰ ভালদৰে জোকাৰি পাৰা পুনৰ ৩৫°Cৰ তললৈ নমাই ল’ব লাগে।
৯। থাৰ্মোমিটাৰ ব্যৱহাৰ কৰোঁতে কি কি সাৱধানতা অৱলম্বন কৰিব লাগে?
উত্তৰঃ থাৰ্মোমিটাৰ ব্যৱহাৰ কৰোঁতে অৱলম্বন কৰিব লগা সাৱধানতাসমূহ হৈছে—
- ব্যৱহাৰৰ আগতে থাৰ্মোমিটাৰটো এন্টিচেপ্টিক বা পৰিষ্কাৰ পানীৰে ভালদৰে ধুই ল’ব লাগে।
- ব্যৱহাৰৰ আগতে কেইবাবাৰো জোকাৰি পাৰাৰ মূৰটো ৩৫°Cৰ তললৈ নমাই ল’ব লাগে।
- থাৰ্মোমিটাৰটো শক্তকৈ ধৰিব নালাগে যাতে কাঁচ ভাঙি নাযায়।
- থাৰ্মোমিটাৰৰ বাল্বটো গৰম বস্তু বা শিখাত স্পৰ্শ কৰিব নালাগে।
- পঢ়োঁতে চকুক স্কেলৰ সমান্তৰাল পৰ্যায়ত ৰাখিব লাগে।
- ব্যৱহাৰৰ পাছতো থাৰ্মোমিটাৰ ভালদৰে ধুই পৰিষ্কাৰভাৱে ৰাখিব লাগে।
১০। থাৰ্মোমিটাৰে কেনেকৈ উষ্ণতা জুখে চমুকৈ বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ থাৰ্মোমিটাৰৰ তলৰ মূৰটোত এটা সৰু বাল্ব থাকে। সেই বাল্বত পাৰা (বা ৰঙা স্পিৰিট) ভৰোৱা থাকে। যেতিয়া বাল্বটো গৰম বস্তুৰ সংস্পৰ্শত আহে, তেতিয়া পাৰা প্ৰসাৰিত হৈ নলীটোৰ ওপৰলৈ উঠে। ঠাণ্ডা বস্তুৰ সংস্পৰ্শত আহিলে পাৰা সংকুচিত হৈ নলীত নামি আহে। নলীৰ গাত খোদিত স্কেলত পাৰাৰ ওপৰৰ মূৰটোৱে যি দাগত উপনীত হয় সেইটোৱেই বস্তুটোৰ উষ্ণতা।
শূন্যস্থান পূৰণ কৰা
১১। (ক) উষ্ণতা জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা যন্ত্ৰৰ নাম ________।
উত্তৰঃ থাৰ্মোমিটাৰ।
(খ) সুস্থ মানুহৰ শৰীৰৰ স্বাভাৱিক উষ্ণতা ________ °C।
উত্তৰঃ ৩৭।
(গ) চেলচিয়াছ স্কেলত পানী উতলা বিন্দু ________°C।
উত্তৰঃ ১০০।
(ঘ) ফাৰেনহাইট স্কেলত বৰফ গলা বিন্দু ________°F।
উত্তৰঃ ৩২।
(ঙ) থাৰ্মোমিটাৰৰ ভিতৰত সাধাৰণতে ________ নামৰ এবিধ ৰূপালী বৰণৰ ভাৰী তৰল ধাতু ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
উত্তৰঃ পাৰা (Mercury)।
(চ) উষ্ণতাৰ এছ.আই. (SI) একক হ’ল ________।
উত্তৰঃ কেলভিন (K)।
শুদ্ধ/অশুদ্ধ নিৰ্ণয় কৰা
১২। (ক) স্পৰ্শৰ সহায়ত আমি যিকোনো বস্তুৰ সঠিক উষ্ণতা ক’ব পাৰোঁ।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। স্পৰ্শৰ অনুভৱ আপেক্ষিক হোৱা বাবে কেৱল স্পৰ্শৰ পৰা সঠিক উষ্ণতা জনাব নোৱাৰি— ইয়াৰ বাবে থাৰ্মোমিটাৰ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
(খ) ক্লিনিকেল থাৰ্মোমিটাৰে –১০°C পৰা ১১০°C লৈ উষ্ণতা জুখিব পাৰে।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। ক্লিনিকেল থাৰ্মোমিটাৰে কেৱল ৩৫°C পৰা ৪২°C লৈ উষ্ণতা জুখিব পাৰে। লেবৰেটৰি থাৰ্মোমিটাৰৰহে পঢ়াৰ পৰিসৰ –১০°C পৰা ১১০°C।
(গ) উষ্ণতা বঢ়িলে পাৰা প্ৰসাৰিত হয়।
উত্তৰঃ শুদ্ধ। উষ্ণতা বঢ়িলে পাৰা প্ৰসাৰিত হৈ নলীটোত ওপৰলৈ উঠি যায়।
(ঘ) চেলচিয়াছ স্কেলত পানী উতলা বিন্দু ২১২°।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। চেলচিয়াছ স্কেলত পানী উতলা বিন্দু ১০০°C। ২১২° হৈছে ফাৰেনহাইট স্কেলত পানী উতলা বিন্দু (২১২°F)।
(ঙ) ক্লিনিকেল থাৰ্মোমিটাৰৰ নলীত এটা সংকীৰ্ণ অংশ (kink) থাকে।
উত্তৰঃ শুদ্ধ। এই সংকীৰ্ণ অংশটোৱে পাৰাক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে নামি অহাৰ পৰা ৰোধ কৰে।
বহুনিৰ্বাচনী প্ৰশ্ন (MCQ)
১৩। উষ্ণতা জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা যন্ত্ৰটোৰ নাম—
(i) বেৰোমিটাৰ (ii) থাৰ্মোমিটাৰ (iii) মেনোমিটাৰ (iv) হাইড্ৰ’মিটাৰ
উত্তৰঃ (ii) থাৰ্মোমিটাৰ।
১৪। সুস্থ মানুহৰ শৰীৰৰ স্বাভাৱিক উষ্ণতা—
(i) ৩৫°C (ii) ৩৭°C (iii) ৪০°C (iv) ১০০°C
উত্তৰঃ (ii) ৩৭°C।
১৫। ক্লিনিকেল থাৰ্মোমিটাৰৰ পঢ়াৰ পৰিসৰ—
(i) ০°C–১০০°C (ii) –১০°C–১১০°C (iii) ৩৫°C–৪২°C (iv) ৩২°F–২১২°F
উত্তৰঃ (iii) ৩৫°C–৪২°C।
১৬। থাৰ্মোমিটাৰৰ বাল্বত সাধাৰণতে কোনটো তৰল ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(i) পানী (ii) তেল (iii) পাৰা (iv) দুধ
উত্তৰঃ (iii) পাৰা।
১৭। চেলচিয়াছ স্কেলত বৰফ গলা বিন্দু—
(i) ০°C (ii) ৩২°C (iii) ১০০°C (iv) ৩৭°C
উত্তৰঃ (i) ০°C।
স্তম্ভ মিলোৱা
১৮। ‘ক’ স্তম্ভৰ লগত ‘খ’ স্তম্ভ মিলোৱা।
| ‘ক’ স্তম্ভ | ‘খ’ স্তম্ভ |
|---|---|
| থাৰ্মোমিটাৰ | উষ্ণতা জোখা যন্ত্ৰ |
| পাৰা | ৰূপালী বৰণৰ তৰল ধাতু |
| স্বাভাৱিক শৰীৰৰ উষ্ণতা | ৩৭°C |
| পানী উতলা বিন্দু (চেলচিয়াছ) | ১০০°C |
| বৰফ গলা বিন্দু (ফাৰেনহাইট) | ৩২°F |
| উষ্ণতাৰ SI একক | কেলভিন (K) |
অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
১। তাপ আৰু উষ্ণতাৰ মাজত পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰঃ তাপ (Heat) হৈছে এক প্ৰকাৰৰ শক্তি যি গৰম বস্তুৰ পৰা চেঁচা বস্তুলৈ প্ৰবাহিত হয়। উষ্ণতা (Temperature) হৈছে কোনো বস্তু কিমান গৰম বা ঠাণ্ডা সেই অৱস্থা সূচকীয় ৰাশি। তাপ মুঠ শক্তিৰ পৰিমাণ আৰু উষ্ণতাই বস্তুটোৰ গৰমৰ স্তৰ বুজায়।
২। থাৰ্মোমিটাৰৰ আৱিষ্কাৰক কোন?
উত্তৰঃ থাৰ্মোমিটাৰৰ আৱিষ্কাৰক ইটালীয়ান বিজ্ঞানী গেলিলিও গেলিলি (Galileo Galilei)। পাছত পাৰা থকা আধুনিক থাৰ্মোমিটাৰটো ১৭১৪ চনত ডেনিয়েল গেব্ৰিয়েল ফাৰেনহাইট (Daniel Gabriel Fahrenheit)এ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল।
৩। উষ্ণতা জুখাৰ স্কেলবোৰ কি কি?
উত্তৰঃ উষ্ণতা জুখাৰ প্ৰচলিত তিনিটা স্কেল হৈছে— (১) চেলচিয়াছ স্কেল (°C), (২) ফাৰেনহাইট স্কেল (°F), আৰু (৩) কেলভিন স্কেল (K)। কেলভিন হৈছে উষ্ণতাৰ এছ.আই. (SI) একক।
৪। কাৰণ লিখা— ক্লিনিকেল থাৰ্মোমিটাৰ ব্যৱহাৰৰ আগতে জোকাৰি ল’ব লাগে কিয়?
উত্তৰঃ ক্লিনিকেল থাৰ্মোমিটাৰৰ নলীত থকা সংকীৰ্ণ অংশৰ (kink) বাবে আগৰ ৰোগীৰ পৰা পঢ়া পাৰা স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে নামি নাহে। সেই কাৰণে নতুনকৈ উষ্ণতা জুখাৰ আগতে থাৰ্মোমিটাৰটো জোকাৰি পাৰাৰ মূৰটো ৩৫°Cৰ তললৈ নমাই ল’ব লাগে, নহ’লে শুদ্ধ পঢ়া পোৱা নাযায়।
৫। ডিজিটেল থাৰ্মোমিটাৰ কি?
উত্তৰঃ ডিজিটেল থাৰ্মোমিটাৰ এটা আধুনিক যন্ত্ৰ য’ত পাৰা ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। ই বৈদ্যুতিক ছেন্সৰৰ সহায়ত উষ্ণতা জুখি ডিজিটেল ডিছপ্লেত সংখ্যা হিচাপে দেখুৱায়। পাৰা বিষাক্ত হোৱাৰ বাবে আজি কালি ক্লিনিকেল ব্যৱহাৰৰ বাবে ডিজিটেল থাৰ্মোমিটাৰ অধিক জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে।
৬। জ্বৰ মানে কি?
উত্তৰঃ মানুহৰ শৰীৰৰ উষ্ণতা স্বাভাৱিক উষ্ণতা (৩৭°C) তকৈ বঢ়া অৱস্থাকে জ্বৰ বোলে। সাধাৰণতে শৰীৰৰ উষ্ণতা ৩৮°Cৰ ওপৰলৈ গ’লে জ্বৰ আহিছে বুলি ক’ব পাৰি। শৰীৰত সংক্ৰমণ হ’লে শৰীৰৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধ ব্যৱস্থাই প্ৰতিক্ৰিয়া কৰি উষ্ণতা বঢ়াই দিয়ে।
৭। লেবৰেটৰি থাৰ্মোমিটাৰ ক্লিনিকেল থাৰ্মোমিটাৰৰ পৰিৱৰ্তে শৰীৰৰ উষ্ণতা জুখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায় নে?
উত্তৰঃ লেবৰেটৰি থাৰ্মোমিটাৰে –১০°C পৰা ১১০°C লৈ উষ্ণতা জুখিব পৰা হ’লেও ইয়াত সংকীৰ্ণ অংশ (kink) নাথাকে আৰু শৰীৰৰ পৰা আঁতৰ কৰিলেই পাৰা নামি আহে। সেয়ে শৰীৰৰ উষ্ণতাৰ সঠিক পঢ়া ল’বলৈ লেবৰেটৰি থাৰ্মোমিটাৰ ব্যৱহাৰ কৰিলে অসুবিধা হয়। শৰীৰৰ উষ্ণতা জুখিবলৈ সদায় ক্লিনিকেল থাৰ্মোমিটাৰ বা ডিজিটেল থাৰ্মোমিটাৰ ব্যৱহাৰ কৰাই উচিত।
৮। কেলভিন স্কেলৰ বিষয়ে চমু টোকা লিখা।
উত্তৰঃ কেলভিন স্কেল হৈছে উষ্ণতা জুখাৰ এছ.আই. (SI) একক। ইয়াক ব্ৰিটিছ বিজ্ঞানী লৰ্ড কেলভিনৰ নামত নামাকৰণ কৰা হৈছে। কেলভিন স্কেলত –২৭৩°C (পৰম শূন্য বা Absolute Zero) ০ K হিচাপে গণ্য কৰা হয়। চেলচিয়াছ স্কেলৰ পৰা কেলভিন স্কেললৈ ৰূপান্তৰিত কৰিবলৈ সূত্ৰটো হ’ল— K = °C + ২৭৩।