মহো-হো গীত — প্ৰশ্ন উত্তৰ
HSLC Guru-ত আপোনাক স্বাগতম। এই পাঠত ASSEB Class 6 Assamese (MIL) পাঠ্যপুথি উন্মেষ প্ৰথম ভাগৰ পঞ্চদশ পাঠ মহো-হো গীতৰ সাৰাংশ, মূল পাঠ (লোকগীত), পাঠ্যপুথিৰ অনুশীলনীৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্ন-উত্তৰ, অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন, শব্দাৰ্থ আৰু পাঠৰ উৎস সহজ ভাষাত দিয়া হৈছে। মহো-হো গীত এটি লোকগীত (folk song)।
সাৰাংশ: মহো-হো গীত নামনি অসমৰ এটি জনপ্ৰিয় কৃষিভিত্তিক লোক-উৎসৱৰ লগত জড়িত লোকগীত। মহো-হো উৎসৱ আঘোণ মাহৰ পূৰ্ণিমা তিথিৰ নিশা পালন কৰা হয়। সেই নিশা গাঁৱৰ চেমনীয়া আৰু ডেকাসকলে হাতে হাতে বাঁহৰ টোকোন এডাল লৈ দল বান্ধি ঘৰে ঘৰে গৈ এই গীত গাই গৃহস্থক আশীৰ্বাদ দিয়ে। লোক-বিশ্বাস অনুসৰি ম’হে ভালুকলৈ ভয় খায়; সেয়ে দলটোৰ এজনে শুকান পাতৰ ভালুকৰ বেশ ধৰে আৰু বনৰীয়া ম’হ খেদি সমাজৰ কল্যাণ সাধন কৰাই এই উৎসৱৰ মূল উদ্দেশ্য।
গীতটোত সোণৰ নাঙল আৰু ৰূপৰ ফালেৰে হাল বোৱা, ঘৰ-জোঁৱাই আৰু পোৱে হাল বাই দিয়া, ম’হে টেঙাত নুন নোহোৱাকৈ খোৱা আদি কৃষিজীৱনৰ সহজ-সৰল ছবি ফুটি উঠিছে। শেষত “ভাল হক, কুশল হক, গোহালিৰ গৰু বাঢ়ক, ভঁৰালৰ ধান বাঢ়ক” বুলি গৃহস্থৰ মঙ্গল কামনা কৰি “জয় অ’ ৰাম বোলা, জয় অ’ হৰি বোলা” বুলি ভগৱানৰ নাম লৈ গীতটো সামৰা হৈছে। এটি লোকগীত হোৱা বাবে ইয়াৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট ৰচক নাই; ঠাইভেদে গীতটোৰ ৰূপ অলপ বেলেগ হয় আৰু ইয়াত অসমীয়া ভাষাৰ আঞ্চলিক (কথিত) ৰূপৰ প্ৰভাৱ স্পষ্টকৈ দেখা যায়।
Summary: This ASSEB Class 6 Assamese chapter presents “Maho-Ho Git”, a folk song tied to the Maho-Ho harvest festival of Lower Assam. On the full-moon night of Aghon, village youths carry bamboo poles, go from house to house, sing this song and bless each household while symbolically driving away wild buffaloes for the community’s welfare. The lyric mirrors everyday farming life and prays for more cattle and paddy, closing with the names of Ram and Hari. As a folk song it has no single author and survives through oral tradition, so it carries the regional spoken form of Assamese.
মূল পাঠ
অ' হৰি মহো-হো
মহ খেইদ্বা টাকোন লৌ।
মহে বুলে মোইল্লু দে
টেপোল পুৱা খালু দে।
টেপোলত নহল নুন
চাউল কাঢ়ে দোণ দোণ।
চাউল নেদি দিলাক ক'ড়ি
এনথোৰ ঘৰ ল'ৰি চ'ৰি।
ল'ৰি চ'ৰি যাওঁতে
সোণাৰ নাঙল বাওঁতে।
সোণাৰ নাঙল ৰূপৰ ফাল
ঘৰজীয়া বেটাই বাৰে হাল।
হাল দিলৌ সীবালে
মৈ দিলৌ পাটে।
মহোৱ মাকোক পাৱ ক'ইল্লু
বুঢ়াদিয়াৰ ঘাটে।
বাঁহোৰ পাত চকা-মকা,
আমাক লাগে টকা টকা।
বাঁহৰ পাত কাজেলি
আমাক দিব আধেলি।
বাঁহোৰ পাত চিকি মিকি,
আমাক লাগে সিকি সিকি।
ভাল হক,
হক
কুশল হক,
হক।
গোলিৰ গৰু বাঢ়ক,
বাঢ়ক।
ভাখ্ৰীৰ ধান বাঢ়ক,
বাঢ়ক।
ভাল-ভোলকাক দিবাক লাগি
শক্তিমন্ত কৰক,
কৰক।
জয় অ' ৰাম বোলা,
জয় অ' হৰি বোলা।
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
পাঠভিত্তিক
১। তলত দিয়া প্ৰশ্নসমূহৰ শুদ্ধ উত্তৰটো বাছি উলিয়াই সঠিক বৃত্তটো পূৰ কৰা—
(ক) ম’হ খেদিবলৈ ল’ৰাইতে হাতে হাতে কি দিছে? (ক) সোণৰ নাঙল / (খ) আধেলি / (গ) বাঁহৰ পাত / (ঘ) টাঙোন
উত্তৰঃ শুদ্ধ উত্তৰটো হ’ল — (ঘ) টাঙোন। (“মহ খেইদ্বা টাকোন লৌ” শাৰীত ম’হ খেদিবলৈ টোকোন বা টাঙোন লোৱাৰ কথা কোৱা হৈছে।)
(খ) গৃহস্থই ম’হ খেদিবলৈ যোৱা ল’ৰাইতক চাউলৰ সলনি কি দিছে? (ক) ক’ড়ি / (খ) লোণ / (গ) সিকি / (ঘ) টকা
উত্তৰঃ শুদ্ধ উত্তৰটো হ’ল — (ক) ক’ড়ি। (“চাউল নেদি দিলাক ক’ড়ি” শাৰীত গৃহস্থই চাউলৰ সলনি ক’ড়ি দিয়াৰ কথা আছে।)
২। তলত দিয়া প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ কোৱা আৰু লিখা।
(ক) “টেপোলত নহল নুন”— ইয়াত টেপোল শব্দৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ ইয়াত “টেপোল” শব্দৰ অৰ্থ হ’ল টেঙা, অৰ্থাৎ এবিধ অম্ল (টেঙা) খাদ্য। শাৰীটোৰ অৰ্থ — “টেঙাত লোণ নহ’ল”।
(খ) মহো-হো গীততোত উল্লেখ থকা দেৱতাৰ নাম কি?
উত্তৰঃ মহো-হো গীততোত হৰি আৰু ৰাম — এই দুজন দেৱতাৰ নাম উল্লেখ আছে (“অ’ হৰি মহো-হো” আৰু “জয় অ’ ৰাম বোলা, জয় অ’ হৰি বোলা”)।
(গ) গীততোত ভাল হক, কুশল হক বুলি কোনে কাক আশীৰ্বাদ কৰিছে?
উত্তৰঃ মহো-হো গীত গাই ঘৰে ঘৰে ফুৰা চেমনীয়া আৰু ডেকাসকলে গৃহস্থক “ভাল হক, কুশল হক” বুলি আশীৰ্বাদ কৰিছে। তেওঁলোকে গৃহস্থৰ গোহালিৰ গৰু আৰু ভঁৰালৰ ধান বৃদ্ধি হোৱাৰো কামনা কৰিছে।
(ঘ) গীততোত কোনটো শব্দই ভঁৰালক বুজাইছে?
উত্তৰঃ গীততোত “ভাখ্ৰীৰ” শব্দই ভঁৰালক বুজাইছে (“ভাখ্ৰীৰ ধান বাঢ়ক” = ভঁৰালৰ ধান বাঢ়ক)।
৩। মহো-হো গীততোত কৃষিৰ লগত জড়িত দুবিধ সঁজুলিৰ নাম আছে। সঁজুলি দুবিধ কি কি? সঁজুলি দুবিধৰ ছবি আঁকা।
উত্তৰঃ গীততোত থকা কৃষিৰ লগত জড়িত দুবিধ সঁজুলি হ’ল — (১) নাঙল (সোণাৰ নাঙল ৰূপৰ ফাল) আৰু (২) মৈ (মৈ দিলৌ পাটে)। নাঙলেৰে মাটি বোৱা হয় আৰু মৈয়েৰে বোৱা মাটি সমান কৰা হয়। নাঙল আৰু মৈৰ ছবিখন শিক্ষকৰ সহায়ত নিজে অংকন কৰা।
৪। মহো-হো গীততোত অন্ত্যধ্বনি মিল থকা শব্দবোৰ বাছি উলিয়াই লিখা। (উদাহৰণ— হো – লৌ)
উত্তৰঃ অন্ত্যধ্বনি মিল থকা কেইযোৰমান শব্দ হ’ল — দে – দে; নুন – দোণ; ক’ড়ি – চ’ৰি; যাওঁতে – বাওঁতে; ফাল – হাল; মকা – টকা; কাজেলি – আধেলি; মিকি – সিকি; বাঢ়ক – বাঢ়ক; বোলা – বোলা।
ভাষা-অধ্যয়ন
৫। পাঠতোত তোমালোকে চিকি-মিকি, চকা-মকা আদি যুৰীয়া শব্দ পাইছা। এনেধৰণৰ আৰু পাঁচটা যুৰীয়া শব্দ লিখা।
উত্তৰঃ এনেধৰণৰ পাঁচটা যুৰীয়া শব্দ হ’ল — ঝিলিমিলি, টুকুৰ-টুকুৰ, ঠক-ঠক, খচমচ, দুমদাম। (নিজৰ ভাষাৰপৰা আৰু কিছুমান বিচাৰি উলিয়াবা।)
৬। বাক্য ৰচনা কৰা— ভঁৰাল, মৈ, হাল, চাউল, গোহালি।
- ভঁৰাল: খেতিয়কে ধান কাটি ভঁৰালত জমা কৰি ৰাখিলে।
- মৈ: হাল বোৱাৰ পাছত মাটিখন মৈ দি সমান কৰা হয়।
- হাল: ৰাতিপুৱাই খেতিয়কে পথাৰত হাল বাব ল’লে।
- চাউল: আইতাই চাউল ধুই ভাত ৰান্ধিবলৈ ল’লে।
- গোহালি: সন্ধিয়া হ’লে গৰুবোৰক গোহালিত সোমাই থোৱা হয়।
৭। মহো-হো গীততোত থকা পাঁচটা বিশেষ্য পদ আৰু পাঁচটা ক্ৰিয়া পদ বাছি উলিয়াই তাৰ মান্যৰূপবোৰ লিখা।
| বিশেষ্য পদ | মান্যৰূপ | ক্ৰিয়া পদ | মান্যৰূপ |
|---|---|---|---|
| মহোৱ | ম’হ | খেইদ্বা | খেদিলে |
| টেপোল | টেঙা | মোইল্লু | মৰিলোঁ |
| বেটাই | পো | খালু | খালোঁ |
| গোলিৰ | গোহালি | দিলৌ | দিলোঁ |
| ভাখ্ৰীৰ | ভঁৰাল | ক’ইল্লু | কৰিলোঁ |
৮। তলৰ পদবোৰত কি কি বিভক্তি চিন যোগ হৈছে লিখা।
| পদ | বিভক্তি |
|---|---|
| মাকক | ক (কৰ্ম কাৰকৰ বিভক্তি) |
| টেপৰত | ত (অধিকৰণ কাৰকৰ বিভক্তি) |
| ৰূপৰ | ৰ (সম্বন্ধ পদৰ বিভক্তি) |
| সীৱলুত | ত (অধিকৰণ কাৰকৰ বিভক্তি) |
| সোণৰ | ৰ (সম্বন্ধ পদৰ বিভক্তি) |
| বুঢ়াদিয়াৰ | ৰ (সম্বন্ধ পদৰ বিভক্তি) |
| ঘাটেৰে | এৰে / ৰে (কৰণ কাৰকৰ বিভক্তি) |
জ্ঞান-সম্প্ৰসাৰণ
৯। ‘মহো-হো’ৰ বাহিৰে নিজ নিজ অঞ্চলত পালন কৰা লোক-উৎসৱসমূহৰ বিষয়ে এটি টোকা যুগুত কৰা।
উত্তৰঃ (নমুনা টোকা) মোৰ অঞ্চলত বহাগ, কাতি আৰু মাঘ বিহু পালন কৰা হয়। বহাগ বিহুত হুঁচৰি গোৱা হয়, ডেকা-গাভৰুৱে বিহু নাচে আৰু গৰু-ম’হক গা ধুৱাই পূজা কৰা হয়। কাতি বিহুত তুলসী গছৰ তলত চাকি জ্বলাই পথাৰত ধানৰ শ্ৰীবৃদ্ধিৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়। মাঘ বিহুত মেজি জ্বলাই ভোজ-ভাত খোৱা হয়। এইবোৰৰ উপৰি ভঠেলী, অলি-আই-লিগাং আদি লোক-উৎসৱো বিভিন্ন অঞ্চলত পালন কৰা হয়। (নিজৰ অঞ্চলৰ উৎসৱৰ বিষয়ে খবৰ কৰি টোকা লিখা।)
১০। তলত দিয়া শব্দবোৰৰ তোমালোকৰ অঞ্চলত ব্যৱহাৰ হোৱা কথিত ৰূপবোৰ লিখা। (টাঙোন, লোণ, পো, জোঁৱাই, গোহালি, ভঁৰাল)
উত্তৰঃ মহো-হো গীতত পোৱা কথিত ৰূপবোৰ তলৰ তালিকাত দিয়া হ’ল। (তোমাৰ অঞ্চলৰ ৰূপ কিছু বেলেগ হ’ব পাৰে।)
| মান্য শব্দ | কথিত ৰূপ |
|---|---|
| টাঙোন | টাকোন |
| লোণ | নুন |
| পো | বেটাই |
| জোঁৱাই | ঘৰজীয়া |
| গোহালি | গোলিৰ |
| ভঁৰাল | ভাখ্ৰীৰ |
১১। ম’হ খেদিবলৈ মহো-হো গীত গায়। ঠিক তেনেদৰে পথাৰৰ ধান খাবলৈ অহা বটা চৰাই খেদি দিবলৈ গোৱা গীত সংগ্ৰহ কৰি লিখা।
উত্তৰঃ পথাৰৰ ধান খাবলৈ অহা বটা চৰাই খেদিবলৈ গোৱা এটি গীত পাঠ্যপুথিত দিয়া হৈছে—
হৰ হৰ বটা চৰাই
মোৰ ধান নেখাবি
তোক দিম ঢেৰি কলাই।
এনেদৰে তোমালোকে চৰাই-চিৰিকতি, জীৱ-জন্তু আদিক মাতিবলৈ বা খেদি পঠিয়াবলৈ গোৱা গীত নিজৰ অঞ্চলৰপৰা সংগ্ৰহ কৰি লিখা আৰু গোৱা।
১২। ম’হে আমাৰ কি কি উপকাৰ সাধন কৰে লিখা।
উত্তৰঃ ম’হে আমাৰ বহুতো উপকাৰ সাধন কৰে —
- ম’হেৰে পথাৰত হাল বায় আৰু মৈ দি খেতি কৰা হয়।
- মাইকী ম’হৰ গাখীৰ অতি পুষ্টিকৰ; গাখীৰৰপৰা দৈ, ছেনা আদি তৈয়াৰ কৰা হয়।
- ম’হে গাড়ী বা নাঙল টানি বোজা কঢ়িয়াই দিয়ে।
- ম’হৰ গোবৰ খেতিৰ উত্তম সাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
- ম’হৰ ছাল, শিং আদিৰপৰাও নানা সামগ্ৰী তৈয়াৰ কৰা হয়।
প্ৰকল্প
১৩। তোমালোকে বাস কৰা অঞ্চলৰ লোক-উৎসৱসমূহত গোৱা গীতসমূহ সংগ্ৰহ কৰি লিখা।
উত্তৰঃ এইটো এটি প্ৰকল্পমূলক কাম। নিজৰ অঞ্চলৰ বিহু, ভঠেলী, মহো-হো আদি লোক-উৎসৱত গোৱা বিহুগীত, হুঁচৰি, নাম আদি গীত ককা-আইতা বা বয়সীয়া মানুহৰপৰা শুনি সংগ্ৰহ কৰি খাতাত টুকি লোৱা।
১৪। তোমাৰ অঞ্চলত প্ৰচলিত লোক-উৎসৱসমূহত পালন কৰা ৰীতি-নীতি, সাজ-পোছাক আদিৰ বিষয়ে খবৰ কৰি চুবুৰীৰ ককা-আইতাক সুধি লিখা।
উত্তৰঃ এইটোও এটি প্ৰকল্পমূলক কাম। চুবুৰীৰ ককা-আইতাক সুধি নিজৰ অঞ্চলৰ উৎসৱত পিন্ধা মেখেলা-চাদৰ, ধুতি-কুৰ্তা আদি সাজ-পোছাক, পালন কৰা ৰীতি-নীতি আৰু আয়োজনৰ বিষয়ে খবৰ কৰি লিখা।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
১। ‘মহো-হো গীত’ কি ধৰণৰ ৰচনা?
উত্তৰঃ ‘মহো-হো গীত’ এটি লোকগীত। ই নামনি অসমৰ মহো-হো নামৰ কৃষিভিত্তিক লোক-উৎসৱৰ লগত জড়িত।
২। মহো-হো উৎসৱ কোন তিথিত পালন কৰা হয়?
উত্তৰঃ মহো-হো উৎসৱ আঘোণ মাহৰ পূৰ্ণিমা তিথিৰ নিশা পালন কৰা হয়।
৩। লোক-বিশ্বাস মতে ম’হে কিহলৈ ভয় খায়?
উত্তৰঃ লোক-বিশ্বাস মতে ম’হে ভালুকলৈ ভয় খায়। সেয়ে মহো-হো উৎসৱত দলটোৰ এজনে শুকান পাতৰ ভালুকৰ বেশ ধৰি লয়।
৪। মহো-হো গীত কোনে, ক’ত আৰু কেনেকৈ গায়?
উত্তৰঃ নামনি অসমৰ গাঁৱৰ চেমনীয়া আৰু ডেকাসকলে আঘোণ পূৰ্ণিমাৰ নিশা হাতে হাতে বাঁহৰ টোকোন লৈ দল বান্ধি ঘৰে ঘৰে গৈ মাটিত টোকোন খুন্দিয়াই তালে তালে মহো-হো গীত গায়।
৫। লোকগীতৰ ৰচক কোন?
উত্তৰঃ লোকগীতৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট ৰচক নাথাকে। ই সাধাৰণ ৰাইজৰ মাজত মুখে মুখে চলি অহা সমষ্টিগত সৃষ্টি; সেয়ে ঠাইভেদে ইয়াৰ ৰূপো অলপ বেলেগ হয়।
৬। তলৰ খালী ঠাই পূৰ কৰা।
- মহো-হো নামনি অসমৰ এটি ________ উৎসৱ।
- মহো-হো উৎসৱ ________ মাহৰ পূৰ্ণিমাত পালন কৰা হয়।
- “গোলিৰ গৰু বাঢ়ক” — ইয়াত গোলিৰ মানে ________।
- গীততোত ________ আৰু হৰি — দুজন দেৱতাৰ নাম আছে।
উত্তৰঃ কৃষিভিত্তিক (লোক), আঘোণ, গোহালিৰ, ৰাম।
৭। শুদ্ধ নে অশুদ্ধ লিখা।
- মহো-হো এটি কৃষিভিত্তিক লোক-উৎসৱ।
- মহো-হো গীতৰ এজন নিৰ্দিষ্ট ৰচক আছে।
- মহো-হো উৎসৱ দিনৰ ভাগত পালন কৰা হয়।
- গীততোত গোহালিৰ গৰু আৰু ভঁৰালৰ ধান বাঢ়িবলৈ কামনা কৰা হৈছে।
উত্তৰঃ শুদ্ধ, অশুদ্ধ, অশুদ্ধ, শুদ্ধ।
৮। বহুবিকল্পী প্ৰশ্ন: “ভাখ্ৰীৰ ধান বাঢ়ক” — ইয়াত ভাখ্ৰীৰ শব্দৰ মান্য অসমীয়া ৰূপ কি?
- (ক) গোহালিৰ
- (খ) ভঁৰালৰ
- (গ) পথাৰৰ
- (ঘ) ঘৰৰ
উত্তৰঃ (খ) ভঁৰালৰ।
৯। মহো-হো গীততোৰ মূল ভাব কি?
উত্তৰঃ মহো-হো গীতৰ মূল ভাব হ’ল কৃষিজীৱনৰ আনন্দ আৰু গৃহস্থৰ মঙ্গল কামনা। বনৰীয়া ম’হ খেদি খেতি-বাতিৰ ৰক্ষা কৰা, গোহালিৰ গৰু আৰু ভঁৰালৰ ধান বৃদ্ধি হোৱা আৰু সমাজৰ কল্যাণ হোৱাৰ কামনাই গীততোৰ প্ৰাণ।
শব্দাৰ্থ
| কথিত শব্দ | মান্য অসমীয়া ৰূপ / অৰ্থ |
|---|---|
| খেইদ্বা | খেদিলে |
| টাকোন | টোকোন / টাঙোন (বাঁহৰ টাঙোন) |
| লৌ | ল (লোৱা) |
| মোইল্লু | মৰিলোঁ |
| টেপোল | টেঙা (এবিধ অম্ল খাদ্য) |
| নুন | লোণ |
| নেদি | নিদি |
| এনথোৰ | এওঁলোকৰ |
| ঘৰজীয়া | ঘৰ-জোঁৱাই |
| বেটাই | পো |
| সীবালে | সীমালৈ / সীৱলৈ |
| পাটে | মৈ দিয়াত ব্যৱহাৰ কৰা দুফলীয়া বাঁহ |
| মহোৱ | ম’হৰ |
| মাকোক | মাকক |
| ক’ইল্লু | কৰিলোঁ |
| আধেলি | পঞ্চাশ পইচাৰ পুৰণি মুদ্ৰা |
| সিকি | পঁচিশ পইচাৰ পুৰণি মুদ্ৰা |
| গোলিৰ | গোহালিৰ |
| ভাখ্ৰীৰ | ভঁৰালৰ |
পাঠৰ উৎস
মহো-হো গীত এটি লোকগীত (folk song), সেয়ে ইয়াৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট ৰচক নাই। ই নামনি অসমৰ মহো-হো নামৰ কৃষিভিত্তিক লোক-উৎসৱৰ লগত জড়িত এটি গীত, যি ৰাইজৰ মাজত মুখে মুখে চলি আহিছে। এই উৎসৱৰ মূল উদ্দেশ্য হ’ল বনৰীয়া ম’হ খেদি সমাজৰ কল্যাণ সাধন কৰা। আঘোণ মাহৰ পূৰ্ণিমা তিথিৰ নিশা এই উৎসৱ পালন কৰা হয়; সেই নিশা চেমনীয়া আৰু ডেকাসকলে হাতে হাতে বাঁহৰ টোকোন লৈ দল বান্ধি ঘৰে ঘৰে মহো-হো গীত গাই গৃহস্থক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ঠাইভেদে গীতটোৰ ৰূপ অলপ বেলেগ হয় আৰু ইয়াত অসমীয়া ভাষাৰ আঞ্চলিক (কথিত) ৰূপবোৰৰ প্ৰভাৱ স্পষ্টকৈ দেখা যায়।
গ্ৰন্থ-উৎস: নতুন পাঠ (ষষ্ঠ ভাগ), সপ্তম প্ৰকাশ, ২০১০; প্ৰকাশক — অসম ৰাজ্যিক পাঠ্যপুথি প্ৰণয়ন আৰু প্ৰকাশন নিগম লিমিটেড, গুৱাহাটী-১৯ (পৃষ্ঠা ১৮-১৯)।