Class 12 Political Science Chapter 4 — আন্তৰ্জাতিক সংস্থা
HSLC Guru-লৈ স্বাগতম! ইয়াত ASSEB (Assam State Board) দ্বাৰা অনুমোদিত দ্বাদশ শ্ৰেণীৰ ৰাজনীতি বিজ্ঞান পাঠ্যপুথিৰ চতুৰ্থ অধ্যায় “আন্তৰ্জাতিক সংস্থা”ৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ অসমীয়া ভাষাত প্ৰদান কৰা হৈছে। ৰাষ্ট্ৰসংঘ (UN), ইয়াৰ মূল অংগসমূহ, সংস্কাৰৰ প্ৰয়োজনীয়তা, বিশ্ব বেংক, IMF, WTO, WHO, UNICEF, UNESCO, IAEA, Amnesty International আদিৰ বিষয়ে এই অধ্যায়ত বিস্তৃতভাৱে আলোচনা কৰা হৈছে।
সাৰাংশ
দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ অন্তত বিশ্ব শান্তি আৰু নিৰাপত্তা ৰক্ষাৰ উদ্দেশ্যে ১৯৪৫ চনৰ ২৪ অক্টোবৰ তাৰিখে ৰাষ্ট্ৰসংঘ (United Nations Organisation – UNO)ৰ আনুষ্ঠানিকভাৱে স্থাপন কৰা হয়। ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সনদ ১৯৪৫ চনৰ ২৬ জুনত চানফ্ৰান্সিস্কোত স্বাক্ষৰিত হৈছিল আৰু ১৯৪৫ চনৰ ২৪ অক্টোবৰত কাৰ্যকৰী হৈ উঠে। সেয়েহে ২৪ অক্টোবৰ দিনটো সকলো দেশতে ৰাষ্ট্ৰসংঘ দিৱস হিচাপে পালন কৰা হয়। বৰ্তমান ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সদস্য ৰাষ্ট্ৰৰ সংখ্যা ১৯৩। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ নিউয়ৰ্ক চহৰত অৱস্থিত।
ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ৬টা মূল অংগ আছে — (১) সাধাৰণ পৰিষদ (General Assembly) — সকলো সদস্য ৰাষ্ট্ৰৰে সমন্বয়ে গঠিত, প্ৰতিটো ৰাষ্ট্ৰৰ ১টা ভোট; (২) সুৰক্ষা পৰিষদ (Security Council) — ১৫ জন সদস্য, ইয়াৰে ৫ জন স্থায়ী আৰু ১০ জন অস্থায়ী; (৩) অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক পৰিষদ (ECOSOC) — ৫৪ জন সদস্য; (৪) অছিদাৰিত্ব পৰিষদ (Trusteeship Council) — ১৯৯৪ চনৰ পৰা কাৰ্যত নিষ্ক্ৰিয়; (৫) আন্তৰ্জাতিক ন্যায়ালয় (International Court of Justice) — হেগ চহৰত অৱস্থিত, ১৫ জন বিচাৰক; (৬) সচিবালয় (Secretariat) — মুৰব্বী হ’ল মহাসচিব (Secretary-General)।
সুৰক্ষা পৰিষদৰ ৫টা স্থায়ী সদস্য হ’ল — আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ (USA), ৰাছিয়া, চীন, ব্ৰিটেইন আৰু ফ্ৰান্স। এই পাঁচখন ৰাষ্ট্ৰৰ “ভেটো (Veto)” ক্ষমতা আছে অৰ্থাৎ যিকোনো এখন স্থায়ী সদস্য ৰাষ্ট্ৰই বিৰোধিতা কৰিলে প্ৰস্তাৱটো গৃহীত নহয়। বৰ্তমান বিশ্বৰ পৰিৱৰ্তিত পৰিস্থিতিত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সংস্কাৰৰ আৱশ্যক হৈ পৰিছে — বিশেষকৈ সুৰক্ষা পৰিষদৰ স্থায়ী সদস্যৰ সংখ্যা বৃদ্ধি, ভাৰত-জাৰ্মানী-জাপান-ব্ৰাজিলৰ দাবী, ভেটো ক্ষমতাৰ পৰিৱৰ্তন আৰু কাৰ্যকৰী পদ্ধতিৰ আধুনিকীকৰণ।
ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ বাহিৰেও বহুতো আন্তৰ্জাতিক সংস্থাই বিশ্বত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰি আহিছে — বিশ্ব বেংক (World Bank) ১৯৪৪ চনত ব্ৰেটন উড্ছ সন্মিলনত স্থাপিত, উন্নয়নশীল দেশসমূহক ঋণ প্ৰদান কৰে; আন্তৰ্জাতিক মুদ্ৰা নিধি (IMF) ১৯৪৪ চনত স্থাপিত, আন্তৰ্জাতিক বিত্তীয় স্থিৰতা ৰক্ষা কৰে; বিশ্ব বাণিজ্য সংস্থা (WTO) ১৯৯৫ চনত GATT-ৰ পৰিৱৰ্তে স্থাপিত হয় আৰু আন্তৰ্জাতিক বাণিজ্যৰ নিয়ম প্ৰণয়ন কৰে; বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা (WHO) ১৯৪৮ চনত স্থাপিত, জেনেভাত মুখ্য কাৰ্যালয়; UNICEF ১৯৪৬ চনত স্থাপিত, শিশুৰ কল্যাণৰ বাবে কাম কৰে; UNESCO শিক্ষা-বিজ্ঞান-সংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰত কাম কৰে; IAEA পাৰমাণৱিক শক্তিৰ শান্তিপূৰ্ণ ব্যৱহাৰ নিৰীক্ষণ কৰে; Amnesty International মানৱ অধিকাৰ ৰক্ষাৰ বাবে কাম কৰা এক বে-চৰকাৰী আন্তৰ্জাতিক সংস্থা।
Summary (English)
The United Nations Organisation (UNO) was established on 24 October 1945 to maintain international peace and security after World War II. It has six principal organs — the General Assembly, Security Council, Economic and Social Council, Trusteeship Council, International Court of Justice and the Secretariat. The five permanent members of the Security Council with veto power are USA, Russia, China, Britain and France. With changing world realities, reform of the UN — especially expansion of the Security Council — has become essential. Other major international bodies include the World Bank, IMF, WTO, WHO, UNICEF, UNESCO, IAEA and Amnesty International, each working in their respective fields of finance, trade, health, education, atomic energy and human rights.
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (১ নম্বৰ)
প্ৰশ্ন ১। ৰাষ্ট্ৰসংঘ কেতিয়া স্থাপিত হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯৪৫ চনৰ ২৪ অক্টোবৰ তাৰিখে ৰাষ্ট্ৰসংঘ আনুষ্ঠানিকভাৱে স্থাপিত হৈছিল।
প্ৰশ্ন ২। ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ক’ত অৱস্থিত?
উত্তৰঃ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ মুখ্য কাৰ্যালয় আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ নিউয়ৰ্ক চহৰত অৱস্থিত।
প্ৰশ্ন ৩। ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ মুঠ কেইটা মূল অংগ আছে?
উত্তৰঃ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ মুঠ ৬টা মূল অংগ আছে — সাধাৰণ পৰিষদ, সুৰক্ষা পৰিষদ, অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক পৰিষদ, অছিদাৰিত্ব পৰিষদ, আন্তৰ্জাতিক ন্যায়ালয় আৰু সচিবালয়।
প্ৰশ্ন ৪। সুৰক্ষা পৰিষদৰ স্থায়ী সদস্য কেইখন ৰাষ্ট্ৰ?
উত্তৰঃ সুৰক্ষা পৰিষদৰ স্থায়ী সদস্য ৫খন ৰাষ্ট্ৰ — আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ (USA), ৰাছিয়া, চীন, ব্ৰিটেইন আৰু ফ্ৰান্স।
প্ৰশ্ন ৫। সুৰক্ষা পৰিষদৰ মুঠ সদস্য সংখ্যা কিমান?
উত্তৰঃ সুৰক্ষা পৰিষদৰ মুঠ সদস্য সংখ্যা ১৫ জন — ৫ জন স্থায়ী আৰু ১০ জন অস্থায়ী।
প্ৰশ্ন ৬। “ভেটো” (Veto) ক্ষমতা কাক কোৱা হয়?
উত্তৰঃ সুৰক্ষা পৰিষদৰ স্থায়ী সদস্যৰ যি বিশেষাধিকাৰ — যাৰদ্বাৰা যিকোনো এখন স্থায়ী সদস্য ৰাষ্ট্ৰই কোনো প্ৰস্তাৱৰ বিৰুদ্ধে ভোট দিলে সেই প্ৰস্তাৱটো বাতিল হৈ যায় — তাকে “ভেটো” ক্ষমতা বুলি কোৱা হয়।
প্ৰশ্ন ৭। আন্তৰ্জাতিক ন্যায়ালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ক’ত অৱস্থিত?
উত্তৰঃ আন্তৰ্জাতিক ন্যায়ালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় নেদাৰলেণ্ডৰ হেগ চহৰত অৱস্থিত।
প্ৰশ্ন ৮। ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ বৰ্তমান মহাসচিবৰ নাম কি?
উত্তৰঃ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ বৰ্তমান (নৱম) মহাসচিবৰ নাম এণ্টনিও গুটেৰেছ (António Guterres)।
প্ৰশ্ন ৯। WHO ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ কি?
উত্তৰঃ WHO ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ — World Health Organization (বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা)।
প্ৰশ্ন ১০। UNICEF ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ কি?
উত্তৰঃ UNICEF ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ — United Nations International Children’s Emergency Fund (ৰাষ্ট্ৰসংঘ আন্তৰ্জাতিক শিশু জৰুৰীকালীন পুঁজি)।
প্ৰশ্ন ১১। UNESCO ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ কি?
উত্তৰঃ UNESCO ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ — United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization।
প্ৰশ্ন ১২। IAEA ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ কি?
উত্তৰঃ IAEA ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ — International Atomic Energy Agency (আন্তৰ্জাতিক পাৰমাণৱিক শক্তি সংস্থা)।
প্ৰশ্ন ১৩। বিশ্ব বাণিজ্য সংস্থা (WTO) কেতিয়া স্থাপিত হৈছিল?
উত্তৰঃ বিশ্ব বাণিজ্য সংস্থা (WTO) ১৯৯৫ চনৰ ১ জানুৱাৰীত স্থাপিত হৈছিল।
প্ৰশ্ন ১৪। Amnesty International কি ধৰণৰ সংস্থা?
উত্তৰঃ Amnesty International হ’ল মানৱ অধিকাৰ ৰক্ষাৰ বাবে কাম কৰা এক আন্তৰ্জাতিক বে-চৰকাৰী সংস্থা (NGO), ১৯৬১ চনত পিটাৰ বেনেনচনে লণ্ডনত প্ৰতিষ্ঠা কৰে।
চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (২-৩ নম্বৰ)
প্ৰশ্ন ১৫। ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ মূল উদ্দেশ্যসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ মূল উদ্দেশ্যসমূহ হ’ল — (১) আন্তৰ্জাতিক শান্তি আৰু নিৰাপত্তা ৰক্ষা কৰা, (২) ৰাষ্ট্ৰৰ মাজত মৈত্ৰীপূৰ্ণ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা, (৩) অৰ্থনৈতিক, সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু মানৱতাবাদী সমস্যাবোৰ সমাধানত আন্তৰ্জাতিক সহযোগিতা প্ৰদান কৰা, (৪) মানৱ অধিকাৰ আৰু মৌলিক স্বাধীনতাৰ প্ৰতি সন্মান বৃদ্ধি কৰা আৰু (৫) এই উদ্দেশ্য পূৰণৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ কাৰ্যৰ সমন্বয়সাধনৰ কেন্দ্ৰ হোৱা।
প্ৰশ্ন ১৬। সাধাৰণ পৰিষদৰ গঠন আৰু কাৰ্যাৱলী চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ সাধাৰণ পৰিষদ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সকলো সদস্য ৰাষ্ট্ৰৰে সমন্বয়ে গঠিত। প্ৰতিখন ৰাষ্ট্ৰৰ ১টা ভোট থাকে যদিও ৫ জনলৈ প্ৰতিনিধি প্ৰেৰণ কৰিব পাৰে। ই বছৰি এবাৰ অধিবেশন বহে আৰু এজন অধ্যক্ষ নিৰ্বাচন কৰে। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যাৱলী হ’ল — বাজেট অনুমোদন, নতুন সদস্য গ্ৰহণ, অনা-স্থায়ী সদস্য নিৰ্বাচন, আন্তৰ্জাতিক বিষয়ত আলোচনা আৰু প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ, সচিবালয়ৰ মহাসচিব নিৰ্বাচন আৰু সংঘৰ অন্য অংগৰ পৰা প্ৰতিবেদন গ্ৰহণ কৰা।
প্ৰশ্ন ১৭। সুৰক্ষা পৰিষদৰ গঠন কেনেকুৱা?
উত্তৰঃ সুৰক্ষা পৰিষদ ১৫ জন সদস্যৰে গঠিত — ৫ জন স্থায়ী সদস্য (USA, ৰাছিয়া, চীন, ব্ৰিটেইন, ফ্ৰান্স) আৰু ১০ জন অস্থায়ী সদস্য যিসকলক সাধাৰণ পৰিষদে ২ বছৰৰ বাবে নিৰ্বাচিত কৰে। অস্থায়ী সদস্য নিৰ্বাচনত ভৌগোলিক বিতৰণ অনুসৰণ কৰা হয় — আফ্ৰিকা ৩ জন, এছিয়া ২ জন, লেটিন আমেৰিকা ২ জন, পশ্চিম ইউৰোপ ২ জন আৰু পূৱ ইউৰোপ ১ জন। স্থায়ী সদস্যৰ ভেটো ক্ষমতা আছে।
প্ৰশ্ন ১৮। অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক পৰিষদ (ECOSOC)ৰ গঠন আৰু কাৰ্য চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ ECOSOC ৫৪ জন সদস্যৰে গঠিত যিসকলক সাধাৰণ পৰিষদে ৩ বছৰৰ বাবে নিৰ্বাচিত কৰে। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্য হ’ল — আন্তৰ্জাতিক অৰ্থনৈতিক, সামাজিক, সাংস্কৃতিক, শৈক্ষিক আৰু স্বাস্থ্য সম্পৰ্কীয় সমস্যা সমাধানত সহায় কৰা; মানৱ অধিকাৰ ৰক্ষাত উদ্যোগ লোৱা; বিশেষ গাঁথনি সংস্থাসমূহক (UNICEF, WHO, FAO, ILO আদি) সমন্বয়ৰ মাজেৰে চলোৱা; আৰু সাধাৰণ পৰিষদলৈ পৰামৰ্শ আৰু প্ৰতিবেদন প্ৰেৰণ কৰা।
প্ৰশ্ন ১৯। আন্তৰ্জাতিক ন্যায়ালয়ৰ গঠন আৰু কাৰ্য চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ আন্তৰ্জাতিক ন্যায়ালয়ত ১৫ জন বিচাৰক থাকে যিসকলক সাধাৰণ পৰিষদ আৰু সুৰক্ষা পৰিষদে স্বতন্ত্ৰভাৱে ৯ বছৰৰ বাবে নিৰ্বাচিত কৰে। এই ন্যায়ালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় নেদাৰলেণ্ডৰ হেগ চহৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ কাৰ্য হ’ল — সদস্য ৰাষ্ট্ৰৰ মাজৰ আইনগত বিবাদৰ সিদ্ধান্ত প্ৰদান কৰা, আন্তৰ্জাতিক চুক্তি ব্যাখ্যা কৰা আৰু ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ অন্য অংগসমূহক পৰামৰ্শদাত্ৰী মত (advisory opinion) প্ৰদান কৰা।
প্ৰশ্ন ২০। ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ মহাসচিবৰ ভূমিকা কি?
উত্তৰঃ মহাসচিব হ’ল ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ প্ৰধান প্ৰশাসনিক বিষয়া। তেওঁক সুৰক্ষা পৰিষদৰ পৰামৰ্শক্ৰমে সাধাৰণ পৰিষদে ৫ বছৰৰ বাবে নিৰ্বাচিত কৰে। মহাসচিবে সচিবালয় পৰিচালনা কৰে, সকলো অধিবেশনত উপস্থিত থাকে, আন্তৰ্জাতিক শান্তি ৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত সুৰক্ষা পৰিষদৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে আৰু সাধাৰণ পৰিষদলৈ বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদন দাখিল কৰে।
প্ৰশ্ন ২১। বিশ্ব বেংক (World Bank)ৰ কাৰ্যাৱলী চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ বিশ্ব বেংক ১৯৪৪ চনত ব্ৰেটন উড্ছ সন্মিলনত স্থাপিত হৈছিল আৰু ১৯৪৬ চনৰ পৰা কাৰ্যকৰী হয়। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ৱাছিংটন ডি.চি.ত। কাৰ্যাৱলী — উন্নয়নশীল ৰাষ্ট্ৰসমূহক দীৰ্ঘকালীন ঋণ প্ৰদান, দাৰিদ্ৰ্য নিৰ্মূলৰ বাবে আঁচনি ৰূপায়ণ, পৃথিৱীৰ অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ বাবে কাৰিকৰী সহায়, কৃষি-শিক্ষা-স্বাস্থ্য-আন্তঃগাঁথনিৰ ক্ষেত্ৰত পুঁজি প্ৰদান।
প্ৰশ্ন ২২। আন্তৰ্জাতিক মুদ্ৰা নিধি (IMF)ৰ কাৰ্যাৱলী চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ IMF ১৯৪৪ চনত ব্ৰেটন উড্ছ সন্মিলনত স্থাপিত আৰু ১৯৪৭ চনৰ পৰা কাৰ্যকৰী হয়। মুখ্য কাৰ্যালয় ৱাছিংটন ডি.চি.ত। কাৰ্যাৱলী — আন্তৰ্জাতিক বিত্তীয় স্থিৰতা ৰক্ষা, বৈদেশিক বিনিময় হাৰ স্থিৰ ৰখা, সদস্য ৰাষ্ট্ৰৰ ভাৰসাম্য (Balance of Payment) সমস্যাত স্বল্পকালীন ঋণ প্ৰদান, আন্তৰ্জাতিক বাণিজ্যৰ বিকাশ আৰু অৰ্থনৈতিক পৰামৰ্শ প্ৰদান।
প্ৰশ্ন ২৩। বিশ্ব বাণিজ্য সংস্থা (WTO)ৰ মুখ্য কাৰ্য কি?
উত্তৰঃ WTO ১৯৯৫ চনৰ ১ জানুৱাৰীত GATTৰ পৰিৱৰ্তে স্থাপিত হয়, মুখ্য কাৰ্যালয় জেনেভাত। কাৰ্য — আন্তৰ্জাতিক বাণিজ্যৰ নিয়ম প্ৰণয়ন আৰু প্ৰয়োগ, বাণিজ্য বিবাদৰ মীমাংসা, মুক্ত বাণিজ্যৰ পৃষ্ঠপোষকতা, কৰ আৰু শুল্ক হ্ৰাস কৰা, উন্নয়নশীল ৰাষ্ট্ৰক বাণিজ্যিক সহায় প্ৰদান, আৰু আন্তৰ্জাতিক বাণিজ্য সমন্বয়।
প্ৰশ্ন ২৪। বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা (WHO)ৰ ভূমিকা চমুকৈ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ WHO ১৯৪৮ চনৰ ৭ এপ্ৰিলত স্থাপিত, মুখ্য কাৰ্যালয় জেনেভাত। ৭ এপ্ৰিলক বিশ্ব স্বাস্থ্য দিৱস হিচাপে পালন কৰা হয়। কাৰ্য — বিশ্বব্যাপী স্বাস্থ্য পৰিচৰ্যাৰ মান উন্নয়ন, সংক্ৰামক ৰোগ নিয়ন্ত্ৰণ, প্ৰতিষেধক টিকাকৰণ অভিযান, স্বাস্থ্য-গৱেষণা, ঔষধৰ মান নিয়ন্ত্ৰণ, COVID-19 আদি অতিমাৰীত বিশ্বব্যাপী সমন্বয়।
প্ৰশ্ন ২৫। UNICEF-ৰ কাৰ্যাৱলী লিখা।
উত্তৰঃ UNICEF ১৯৪৬ চনৰ ১১ ডিচেম্বৰত স্থাপিত। ই বিশ্বৰ শিশুসকলৰ কল্যাণৰ বাবে কাম কৰে। কাৰ্য — শিশুৰ স্বাস্থ্য সেৱা, পুষ্টি, শিক্ষা, পানীযোগান আৰু সুৰক্ষা প্ৰদান; প্ৰতিষেধক টিকাকৰণ; দুৰ্যোগৰ সময়ত শিশু আৰু মাতৃৰ সহায়; শিশু অধিকাৰৰ সংৰক্ষণ। UNICEF-এ ১৯৬৫ চনত নোবেল শান্তি বঁটা লাভ কৰে।
প্ৰশ্ন ২৬। UNESCO-ৰ কাৰ্য কি?
উত্তৰঃ UNESCO ১৯৪৫ চনত স্থাপিত, মুখ্য কাৰ্যালয় পেৰিচত। কাৰ্য — শিক্ষা, বিজ্ঞান, সংস্কৃতি আৰু যোগাযোগৰ ক্ষেত্ৰত আন্তৰ্জাতিক সহযোগিতা সম্প্ৰসাৰণ, বিশ্ব ঐতিহ্য স্থল (World Heritage Sites)ৰ সংৰক্ষণ, সাক্ষৰতা অভিযান, সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্য ৰক্ষা, শিক্ষাৰ সাৰ্বজনীনীকৰণ আৰু গৱেষণাৰ পৃষ্ঠপোষকতা।
প্ৰশ্ন ২৭। IAEA-ৰ ভূমিকা চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ IAEA ১৯৫৭ চনত স্থাপিত হোৱা এক স্বায়ত্বশাসিত আন্তৰ্জাতিক সংস্থা, মুখ্য কাৰ্যালয় ভিয়েনাত। কাৰ্য — পাৰমাণৱিক শক্তিৰ শান্তিপূৰ্ণ ব্যৱহাৰ প্ৰসাৰ, পাৰমাণৱিক অস্ত্ৰ বিস্তাৰৰ ৰোধ (Non-Proliferation), সদস্য ৰাষ্ট্ৰৰ পাৰমাণৱিক প্ৰকল্প পৰিদৰ্শন, পাৰমাণৱিক সুৰক্ষা মান প্ৰণয়ন। IAEA-এ ২০০৫ চনত নোবেল শান্তি বঁটা লাভ কৰিছিল।
প্ৰশ্ন ২৮। Amnesty International-ৰ লক্ষ্য কি?
উত্তৰঃ Amnesty International ১৯৬১ চনত পিটাৰ বেনেনচন (Peter Benenson)-এ লণ্ডনত প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ই এক বে-চৰকাৰী আন্তৰ্জাতিক সংস্থা। ইয়াৰ মুখ্য লক্ষ্য — মানৱ অধিকাৰৰ সংৰক্ষণ, ৰাজনৈতিক বন্দীৰ মুক্তিৰ আন্দোলন, মৃত্যুদণ্ডৰ বিৰোধিতা, নিৰ্যাতনৰ বিৰুদ্ধে অভিযান, শাৰীৰিক-মানসিক স্বাধীনতা ৰক্ষা। ই ১৯৭৭ চনত নোবেল শান্তি বঁটা লাভ কৰিছিল।
দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (৫-৬ নম্বৰ)
প্ৰশ্ন ২৯। ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ মূল অংগসমূহৰ গঠন আৰু কাৰ্যাৱলী আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ৬টা মূল অংগ আছে —
- সাধাৰণ পৰিষদ (General Assembly): সকলো সদস্য ৰাষ্ট্ৰৰে সমন্বয়ে গঠিত। প্ৰতিখন ৰাষ্ট্ৰৰ ১টা ভোট। বাজেট, সদস্যপদ, অস্থায়ী সদস্য নিৰ্বাচন আৰু আন্তৰ্জাতিক বিষয়ত আলোচনা।
- সুৰক্ষা পৰিষদ (Security Council): ১৫ জন সদস্য (৫ স্থায়ী + ১০ অস্থায়ী)। আন্তৰ্জাতিক শান্তি আৰু নিৰাপত্তা ৰক্ষা, শান্তিৰক্ষী বাহিনী প্ৰেৰণ, প্ৰাৰ্থী হিচাপে নতুন সদস্যৰ অনুমোদন।
- অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক পৰিষদ (ECOSOC): ৫৪ জন সদস্য। অৰ্থনৈতিক, সামাজিক, সাংস্কৃতিক উন্নয়ন আৰু মানৱ অধিকাৰৰ ক্ষেত্ৰত কাৰ্য।
- অছিদাৰিত্ব পৰিষদ (Trusteeship Council): ১৯৯৪ চনত পালাউ স্বাধীন হোৱাৰ পিছত নিষ্ক্ৰিয়। পূৰ্বে অছিদাৰিত্ব অঞ্চলৰ স্বাধীনতা প্ৰাপ্তিত সহায় কৰিছিল।
- আন্তৰ্জাতিক ন্যায়ালয় (ICJ): ১৫ জন বিচাৰক, হেগত অৱস্থিত। আইনগত বিবাদৰ মীমাংসা।
- সচিবালয় (Secretariat): মহাসচিব নেতৃত্বত প্ৰশাসনিক কাৰ্য নিৰ্বাহ।
প্ৰশ্ন ৩০। সুৰক্ষা পৰিষদৰ গঠন, ক্ষমতা আৰু কাৰ্য বিৱৰি লিখা।
উত্তৰঃ সুৰক্ষা পৰিষদ হ’ল ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সবাতোকৈ ক্ষমতাশালী অংগ যাৰ মুখ্য দায়িত্ব আন্তৰ্জাতিক শান্তি আৰু নিৰাপত্তা ৰক্ষা কৰা।
গঠন: ১৫ জন সদস্য — ৫ জন স্থায়ী (USA, ৰাছিয়া, চীন, ব্ৰিটেইন, ফ্ৰান্স) আৰু ১০ জন অস্থায়ী যিসকলক ২ বছৰৰ বাবে সাধাৰণ পৰিষদে নিৰ্বাচিত কৰে। অধ্যক্ষপদ ক্ৰমাণ্বয়ে সদস্যৰ মাজত আবৰ্তিত হয়।
ভেটো ক্ষমতা: পদ্ধতিগত প্ৰশ্নৰ বাহিৰে আন সকলো প্ৰস্তাৱ পাছ হ’বলৈ ৯টা সদস্যৰ ভোট প্ৰয়োজন য’ত ৫ স্থায়ী সদস্য সকলোৱে পক্ষে থাকিব লাগিব। যিকোনো এজন স্থায়ী সদস্যই বিৰোধিতা কৰিলে প্ৰস্তাৱ বাতিল হয় — এয়ে ভেটো।
কাৰ্য: (১) আন্তৰ্জাতিক শান্তি ৰক্ষা; (২) বিবাদ মীমাংসাৰ পৰামৰ্শ; (৩) অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ আঁচনি প্ৰস্তুতি; (৪) আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে অৰ্থনৈতিক বা সামৰিক ব্যৱস্থা; (৫) শান্তিৰক্ষী বাহিনী প্ৰেৰণ; (৬) নতুন সদস্য আৰু মহাসচিব নিৰ্বাচনৰ অনুমোদন; (৭) আন্তৰ্জাতিক ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰক নিৰ্বাচন।
প্ৰশ্ন ৩১। ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সংস্কাৰৰ আৱশ্যকতা আৰু প্ৰস্তাৱসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ১৯৪৫ চনৰ পৰিৱেশ আজি বহু সলনি হোৱাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সংস্কাৰ অপৰিহাৰ্য হৈ পৰিছে।
আৱশ্যকতা: (১) সদস্য ৰাষ্ট্ৰৰ সংখ্যা ৫১ৰ পৰা ১৯৩লৈ বৃদ্ধি পাইছে কিন্তু সুৰক্ষা পৰিষদৰ গঠন প্ৰায় অপৰিৱৰ্তিত; (২) এছিয়া, আফ্ৰিকা আৰু লেটিন আমেৰিকাৰ যথাযথ প্ৰতিনিধিত্ব নাই; (৩) ভেটো ক্ষমতাৰ অপব্যৱহাৰ; (৪) চিৰশান্তু-যুগৰ পিছৰ নতুন প্ৰত্যাহ্বান (সন্ত্ৰাসবাদ, পৰিৱেশ, অতিমাৰী); (৫) আমলাতান্ত্ৰিকতা আৰু বিত্তীয় সংকট।
প্ৰস্তাৱিত সংস্কাৰ: (১) সুৰক্ষা পৰিষদৰ স্থায়ী সদস্য সংখ্যা বৃদ্ধি — ভাৰত, জাৰ্মানী, জাপান, ব্ৰাজিল (G-4)-ৰ স্থায়ী সদস্যপদৰ দাবী; আফ্ৰিকা মহাদেশৰ পৰাও স্থায়ী সদস্যৰ দাবী; (২) ভেটো ক্ষমতাৰ পৰিবৰ্তন বা বিলোপ; (৩) সাধাৰণ পৰিষদক অধিক ক্ষমতা প্ৰদান; (৪) আৰ্থিক ব্যৱস্থাপনাৰ সংস্কাৰ; (৫) মানৱ অধিকাৰ পৰিষদৰ পুনৰগঠন; (৬) ECOSOC-ৰ পুনৰ-সক্ৰিয়কৰণ; (৭) মহাসচিব নিৰ্বাচন প্ৰক্ৰিয়াৰ স্বচ্ছতা।
প্ৰশ্ন ৩২। বিশ্ব বেংক, IMF আৰু WTO-ৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ এই তিনিওটা প্ৰতিষ্ঠানে বিশ্ব অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাৰ স্তম্ভ হিচাপে কাম কৰে।
বিশ্ব বেংক: ১৯৪৪ চনত স্থাপিত। উন্নয়নশীল ৰাষ্ট্ৰসমূহক দীৰ্ঘকালীন ঋণ প্ৰদান কৰি দাৰিদ্ৰ্য নিৰ্মূল, আন্তঃগাঁথনি, কৃষি, শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্যৰ ক্ষেত্ৰত আঁচনি ৰূপায়ণত সহায় কৰে। ইয়াৰ পাঁচটা সংস্থা — IBRD, IDA, IFC, MIGA, ICSID।
IMF: ১৯৪৪ চনত স্থাপিত। ১৯০-অধিক সদস্য। আন্তৰ্জাতিক বিত্তীয় স্থিৰতা ৰক্ষা, বৈদেশিক বিনিময় হাৰৰ স্থিৰীকৰণ, ভাৰসাম্য সমস্যাত স্বল্পকালীন ঋণ প্ৰদান, অৰ্থনৈতিক পৰামৰ্শ আৰু পৰ্যবেক্ষণ।
WTO: ১৯৯৫ চনত GATT-ৰ পৰিৱৰ্তে স্থাপিত। আন্তৰ্জাতিক বাণিজ্যৰ নিয়ম প্ৰণয়ন, বাণিজ্য বিবাদৰ মীমাংসা, মুক্ত বাণিজ্যৰ পৃষ্ঠপোষকতা, কৰ-শুল্ক হ্ৰাস, উন্নয়নশীল ৰাষ্ট্ৰক বাণিজ্য নীতি প্ৰণয়নত সহায়।
সমালোচনা — এই সংস্থাবোৰক উন্নত ৰাষ্ট্ৰৰ পক্ষে কাম কৰে বুলি অভিযোগ আছে আৰু উন্নয়নশীল ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ স্বাৰ্থ ৰক্ষাৰ বাবে সংস্কাৰৰ দাবী উঠিছে।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
প্ৰশ্ন ৩৩। ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ পূৰ্বসুৰী কোন সংস্থা আছিল?
উত্তৰঃ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ পূৰ্বসুৰী আছিল ৰাষ্ট্ৰসংঘ (League of Nations) যি ১৯২০ চনত প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ পিছত ভাৰ্চাই চুক্তিৰ অধীনত স্থাপিত হৈছিল আৰু দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ ৰোধত ব্যৰ্থ হৈ ১৯৪৬ চনত আনুষ্ঠানিকভাৱে বিলোপ হয়।
প্ৰশ্ন ৩৪। ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সনদ ক’ত স্বাক্ষৰিত হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯৪৫ চনৰ ২৬ জুনত আমেৰিকাৰ চানফ্ৰান্সিস্কো চহৰত ৫০ খন ৰাষ্ট্ৰৰ প্ৰতিনিধিৰ উপস্থিতিত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সনদ স্বাক্ষৰিত হৈছিল।
প্ৰশ্ন ৩৫। ভাৰতে ৰাষ্ট্ৰসংঘত কেতিয়া যোগদান কৰিছিল?
উত্তৰঃ ভাৰত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ এক প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য আৰু ১৯৪৫ চনৰ ৩০ অক্টোবৰৰ পৰাই ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সদস্য।
প্ৰশ্ন ৩৬। ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ অফিচিয়েল ভাষা কেইটা?
উত্তৰঃ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ৬টা অফিচিয়েল ভাষা — ইংৰাজী, ফৰাচী, স্পেনীছ, ৰাছিয়ান, চীনা আৰু আৰৱী।
প্ৰশ্ন ৩৭। শান্তিৰক্ষী বাহিনী (Peacekeeping Force) কাৰ অধীনত কাম কৰে?
উত্তৰঃ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শান্তিৰক্ষী বাহিনী সুৰক্ষা পৰিষদৰ অধীনত মহাসচিবৰ পৰিচালনাত কাম কৰে। তেওঁলোকক ‘ব্লু হেলমেট’ বুলিও কোৱা হয়।
ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ৬টা মূল অংগ — সাৰাংশ তালিকা
| অংগ | সদস্য সংখ্যা | মুখ্য কাৰ্যালয় | প্ৰধান কাৰ্য |
|---|---|---|---|
| সাধাৰণ পৰিষদ | ১৯৩ (সকলো সদস্য) | নিউয়ৰ্ক | আলোচনা, বাজেট, সদস্য নিৰ্বাচন |
| সুৰক্ষা পৰিষদ | ১৫ (৫+১০) | নিউয়ৰ্ক | আন্তৰ্জাতিক শান্তি ও নিৰাপত্তা |
| অৰ্থনৈতিক ও সামাজিক পৰিষদ (ECOSOC) | ৫৪ | নিউয়ৰ্ক | অৰ্থনৈতিক-সামাজিক বিকাশ |
| অছিদাৰিত্ব পৰিষদ | ৫ (১৯৯৪ৰ পৰা নিষ্ক্ৰিয়) | নিউয়ৰ্ক | অছিদাৰিত্ব অঞ্চল প্ৰশাসন |
| আন্তৰ্জাতিক ন্যায়ালয় (ICJ) | ১৫ বিচাৰক | হেগ (নেদাৰলেণ্ড) | আইনগত বিবাদৰ মীমাংসা |
| সচিবালয় | মহাসচিব + কৰ্মচাৰী | নিউয়ৰ্ক | প্ৰশাসনিক কাৰ্য পৰিচালনা |
প্ৰধান বিশেষ গাঁথনি সংস্থাসমূহ
| সংস্থা | স্থাপন | মুখ্য কাৰ্যালয় | মুখ্য কাৰ্য |
|---|---|---|---|
| বিশ্ব বেংক | ১৯৪৪ | ৱাছিংটন ডি.চি. | উন্নয়ন ঋণ |
| IMF | ১৯৪৪ | ৱাছিংটন ডি.চি. | বিত্তীয় স্থিৰতা |
| WTO | ১৯৯৫ | জেনেভা | আন্তৰ্জাতিক বাণিজ্য |
| WHO | ১৯৪৮ | জেনেভা | স্বাস্থ্য সেৱা |
| UNICEF | ১৯৪৬ | নিউয়ৰ্ক | শিশু কল্যাণ |
| UNESCO | ১৯৪৫ | পেৰিচ | শিক্ষা-বিজ্ঞান-সংস্কৃতি |
| IAEA | ১৯৫৭ | ভিয়েনা | পাৰমাণৱিক শক্তি নিৰীক্ষণ |
| Amnesty International | ১৯৬১ | লণ্ডন | মানৱ অধিকাৰ (NGO) |
আশাকৰোঁ এই অধ্যায়ৰ প্ৰশ্নোত্তৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ বাবে উপকাৰী হ’ব। অধিক ASSEB Class 12 Political Science অধ্যায়ৰ বাবে HSLC Guru চাব ভুলি যাব।