পৰিসংখ্যা আৰু শিক্ষাত ইয়াৰ প্ৰয়োগ — Class 12 Education Chapter 7
HSLC Guru-লৈ আদৰণি জনাইছোঁ। এই লেখাত ASSEB উচ্চতৰ মাধ্যমিক দ্বিতীয় বাৰ্ষিক শিক্ষাবিজ্ঞান (Education) পাঠ্যপুথিৰ সপ্তম অধ্যায় “পৰিসংখ্যা আৰু শিক্ষাত ইয়াৰ প্ৰয়োগ” (Statistics and Its Application in Education)ৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ, সাৰাংশ আৰু পৰীক্ষাৰ বাবে অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নৰ সমাধান অসমীয়াত পৰিৱেশন কৰা হৈছে। কেন্দ্ৰীয় প্ৰৱণতাৰ পৰিমাপ, বিচ্যুতি, পাৰস্পৰিক সম্বন্ধ আৰু স্বাভাৱিক বক্ৰৰ ধাৰণাবোৰ সহজ ভাষাত পোৱা যাব।
সাৰাংশ
পৰিসংখ্যাৰ অৰ্থ: পৰিসংখ্যা (Statistics) হৈছে সংখ্যাত্মক তথ্যৰ সংগ্ৰহ, সংগঠন, উপস্থাপন, বিশ্লেষণ আৰু ব্যাখ্যা সম্পৰ্কীয় বিজ্ঞান। লেটিন শব্দ Status, ইটালিয়ান Statista, জাৰ্মান Statistik আৰু ফৰাচী Statistiqueৰ পৰা ‘Statistics’ শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে। শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত পৰিসংখ্যা ব্যৱহাৰ কৰি ছাত্ৰৰ প্ৰাপ্তাঙ্ক, বুদ্ধি, আগ্ৰহ, ব্যক্তিত্ব আদিৰ মূল্যায়ন কৰা হয়।
শিক্ষাত পৰিসংখ্যাৰ ব্যৱহাৰ: (১) ছাত্ৰৰ অৰ্জনৰ মূল্যায়ন, (২) পৰীক্ষাৰ ফলাফল বিশ্লেষণ, (৩) পাঠ্যক্ৰম উন্নয়ন, (৪) শিক্ষণ পদ্ধতিৰ কাৰ্যকৰিতা পৰিমাপ, (৫) দিশনিৰ্দেশন আৰু পৰামৰ্শদান, (৬) গৱেষণা কাৰ্যত তথ্য বিশ্লেষণ, (৭) ভৱিষ্যত কাৰ্যৰ পৰিকল্পনা।
তথ্য (Data): তথ্য দুই প্ৰকাৰ — (ক) প্ৰাথমিক তথ্য (Primary Data): গৱেষকে নিজে প্ৰত্যক্ষভাৱে সংগ্ৰহ কৰা তথ্য; (খ) গৌণ তথ্য (Secondary Data): আনৰ দ্বাৰা সংগ্ৰহিত আৰু প্ৰকাশিত তথ্য। তথ্য সংগ্ৰহৰ পদ্ধতি — পৰ্যবেক্ষণ, সাক্ষাৎকাৰ, প্ৰশ্নাৱলী, অনুসূচী, পৰীক্ষণ আদি।
প্ৰাচল আৰু বাৰংবাৰতা বিভাজন (Frequency Distribution): অসংগঠিত তথ্যক শ্ৰেণী অন্তৰাল (class interval) অনুসৰি সজোৱা প্ৰক্ৰিয়াকে frequency distribution বোলে। শ্ৰেণী অন্তৰাল = সৰ্বোচ্চ মান – সৰ্বনিম্ন মান ÷ শ্ৰেণী সংখ্যা। সাধাৰণতে শ্ৰেণী সংখ্যা ৫ৰ পৰা ১৫ৰ ভিতৰত ৰখা হয়।
লেখচিত্ৰ উপস্থাপন: (ক) দণ্ডচিত্ৰ/হিষ্টোগ্ৰাম (Histogram) — সংলগ্ন উলম্ব দণ্ডৰে frequency distribution দেখুৱা হয়। (খ) ফ্ৰিকুৱেন্সী পলিগন (Frequency Polygon) — শ্ৰেণী মধ্যবিন্দু আৰু বাৰংবাৰতা সংযোগ কৰি অংকন কৰা বহুভুজ। (গ) ক্ৰমাগত পৰিৱৰ্তিত ৰেখা (Ogive / Cumulative Frequency Curve) — সঞ্চিত বাৰংবাৰতাৰ মুকলি বক্ৰ; ‘কম-তকৈ’ আৰু ‘অধিক-তকৈ’ দুই ধৰণৰ।
কেন্দ্ৰীয় প্ৰৱণতাৰ পৰিমাপ (Measures of Central Tendency):
- গড় (Mean): সকলো পৰ্যবেক্ষণৰ যোগফলক মুঠ পৰ্যবেক্ষণ সংখ্যাৰে ভাগ কৰা মান। সূত্ৰ: M = ΣX/N বা M = ΣfX/N।
- মধ্যমা (Median): তথ্যক ক্ৰমিকভাৱে সজোৱাৰ পিছত মাজৰ মান। সূত্ৰ: Median = L + [(N/2 – F)/f] × i।
- বহুলক (Mode): সৰ্বাধিকবাৰ পুনৰাবৃত্তি হোৱা মান। সূত্ৰ (অনুমান): Mode = 3 Median – 2 Mean।
পৰিৱৰ্তনশীলতাৰ পৰিমাপ (Measures of Variability):
- পৰিসৰ (Range): R = সৰ্বোচ্চ মান – সৰ্বনিম্ন মান।
- গড় বিচ্যুতি (Mean Deviation): MD = Σ|X – M|/N।
- প্ৰামাণিক বিচ্যুতি (Standard Deviation, SD/σ): σ = √[Σ(X – M)² / N] — বিচ্যুতিৰ আটাইতকৈ নিৰ্ভৰযোগ্য পৰিমাপ।
- চতুৰ্থক বিচ্যুতি (Quartile Deviation): QD = (Q₃ – Q₁)/2।
পাৰস্পৰিক সম্বন্ধ (Correlation): দুটা চলৰ মাজত থকা সম্বন্ধৰ পৰিমাপ। মান –1ৰ পৰা +1ৰ ভিতৰত। প্ৰকাৰ — ধনাত্মক, ঋণাত্মক, শূন্য সম্বন্ধ। সূত্ৰ — Pearson’s Product Moment: r = Σxy/(Nσₓσᵧ); Spearman’s Rank Order: ρ = 1 – 6Σd²/N(N²–1)।
স্বাভাৱিক বক্ৰ (Normal Probability Curve): ঘণ্টাকৃতি সমমিত বক্ৰ য’ত গড়, মধ্যমা আৰু বহুলক একে বিন্দুত পৰে। বৈশিষ্ট্য — সমমিত, একচূড়াবিশিষ্ট, অসিম্পটোটিক, M ± 1σৰ ভিতৰত ৬৮.২৬%, M ± 2σৰ ভিতৰত ৯৫.৪৪%, M ± 3σৰ ভিতৰত ৯৯.৭৪% তথ্য থাকে। শিক্ষাত ব্যৱহাৰ — মান নিৰ্ণয়, গ্ৰেডিং, পৰীক্ষাৰ মানপৰিমাপ আদি।
শিক্ষাত প্ৰয়োগ: পৰিসংখ্যাৰ সহায়ত ছাত্ৰৰ অৰ্জন বিশ্লেষণ, প্ৰাপ্তাঙ্ক বিতৰণ অধ্যয়ন, শিক্ষক মূল্যায়ন, পাঠ্যক্ৰম পুনৰীক্ষণ, শিক্ষা সম্পৰ্কীয় গৱেষণা, পৰীক্ষাৰ মান নিৰ্ণয়, প্ৰতিভা চিনাক্তকৰণ আৰু ব্যক্তিগত পাৰ্থক্যৰ অধ্যয়ন কৰিব পাৰি।
Summary (English)
This chapter introduces statistics and its application in education for ASSEB Class 12 students. It covers the meaning of statistics, types of data, frequency distribution, graphical representation through histogram, frequency polygon and ogive, measures of central tendency (mean, median, mode), measures of variability (range, mean deviation, standard deviation, quartile deviation), correlation (Pearson and Spearman), and the normal probability curve along with its educational uses for assessment, grading and research.
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
১। পৰিসংখ্যাৰ সংজ্ঞা দিয়া।
উত্তৰঃ পৰিসংখ্যা হৈছে সংখ্যাত্মক তথ্যৰ সংগ্ৰহ, সংগঠন, উপস্থাপন, বিশ্লেষণ আৰু ব্যাখ্যা সম্পৰ্কীয় বিজ্ঞান। Croxton আৰু Cowdenৰ মতে — “Statistics may be defined as the science of collection, presentation, analysis and interpretation of numerical data.”
২। শিক্ষাত পৰিসংখ্যাৰ ব্যৱহাৰৰ চাৰিটা ক্ষেত্ৰ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ (১) ছাত্ৰৰ শৈক্ষিক অৰ্জনৰ মূল্যায়ন, (২) পৰীক্ষাৰ ফলাফল বিশ্লেষণ আৰু গ্ৰেডিং, (৩) শিক্ষা সম্পৰ্কীয় গৱেষণাৰ তথ্য বিশ্লেষণ, (৪) পাঠ্যক্ৰম আৰু শিক্ষণ পদ্ধতিৰ কাৰ্যকৰিতাৰ পৰিমাপ।
৩। প্ৰাথমিক তথ্য আৰু গৌণ তথ্যৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ প্ৰাথমিক তথ্য গৱেষকে নিজে প্ৰত্যক্ষভাৱে উৎসৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰে; ই মৌলিক, ব্যয়সাপেক্ষ আৰু সময়সাপেক্ষ। গৌণ তথ্য আনে সংগ্ৰহ কৰা আৰু প্ৰকাশিত তথ্য (পুথি, প্ৰতিবেদন, চৰকাৰী নথি ইত্যাদি)ৰ পৰা পোৱা যায়; ই সহজলভ্য, কম ব্যয়সাপেক্ষ কিন্তু নিৰ্ভৰযোগ্যতা পৰীক্ষা কৰিব লাগে।
৪। বাৰংবাৰতা বিভাজন (Frequency Distribution) কি?
উত্তৰঃ অসংগঠিত প্ৰাপ্তাঙ্কসমূহক উপযুক্ত শ্ৰেণী অন্তৰাল (class interval) অনুসৰি সজাই, প্ৰতিটো শ্ৰেণীত পৰা প্ৰাপ্তাঙ্কৰ সংখ্যা (frequency) দেখুওৱা সাৰণীক বাৰংবাৰতা বিভাজন বোলে। ই তথ্য বিশ্লেষণৰ প্ৰাথমিক পদক্ষেপ।
৫। হিষ্টোগ্ৰাম আৰু ফ্ৰিকুৱেন্সী পলিগনৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ হিষ্টোগ্ৰামত প্ৰতিটো শ্ৰেণী অন্তৰালৰ ওপৰত উলম্ব আয়তচিত্ৰ অংকন কৰা হয় আৰু আয়তবোৰ পৰস্পৰ সংলগ্ন থাকে। ফ্ৰিকুৱেন্সী পলিগনত শ্ৰেণী মধ্যবিন্দুসমূহক বাৰংবাৰতাৰ সমান উচ্চতাত বিন্দুৰ দ্বাৰা চিহ্নিত কৰি ৰেখাৰে সংযোগ কৰি বহুভুজ গঠন কৰা হয়। হিষ্টোগ্ৰাম দণ্ডভিত্তিক, পলিগন ৰেখাভিত্তিক।
৬। ক্ৰমাগত পৰিৱৰ্তিত ৰেখা (Ogive) কি?
উত্তৰঃ সঞ্চিত বাৰংবাৰতা (cumulative frequency)ক শ্ৰেণী সীমাৰ বিপৰীতে অংকন কৰি পোৱা মুকলি বক্ৰক ক্ৰমাগত পৰিৱৰ্তিত ৰেখা বা Ogive বোলা হয়। ই দুপ্ৰকাৰৰ — ‘কম-তকৈ’ Ogive (less than) আৰু ‘অধিক-তকৈ’ Ogive (more than)। মধ্যমা, চতুৰ্থক আৰু পাৰ্চেণ্টাইল নিৰ্ণয়ত ই উপযোগী।
৭। কেন্দ্ৰীয় প্ৰৱণতা মানে কি? ইয়াৰ তিনিটা পৰিমাপৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ তথ্যৰাজিৰ কেন্দ্ৰীয় বা প্ৰতিনিধিমূলক মান প্ৰকাশ কৰা পৰিসংখ্যাকে কেন্দ্ৰীয় প্ৰৱণতা (Measures of Central Tendency) বোলে। তিনিটা প্ৰধান পৰিমাপ — (১) গড় (Mean), (২) মধ্যমা (Median), (৩) বহুলক (Mode)।
৮। গড় (Mean) নিৰ্ণয়ৰ সূত্ৰ লিখা।
উত্তৰঃ অশ্ৰেণীকৃত তথ্যৰ বাবে M = ΣX / N (য’ত ΣX হৈছে সকলো প্ৰাপ্তাঙ্কৰ যোগফল আৰু N হৈছে পৰ্যবেক্ষণৰ সংখ্যা)। শ্ৰেণীকৃত তথ্যৰ বাবে M = ΣfX / N (য’ত f হৈছে বাৰংবাৰতা আৰু X হৈছে শ্ৰেণী মধ্যবিন্দু)।
৯। মধ্যমা (Median) আৰু বহুলক (Mode)ৰ সংজ্ঞা দিয়া।
উত্তৰঃ মধ্যমা হৈছে তথ্যক ক্ৰমিকভাৱে সজোৱাৰ পিছত পোৱা মাজৰ মান, যিয়ে তথ্যক দুটা সমান অংশত বিভক্ত কৰে। বহুলক হৈছে তথ্যৰাজিৰ ভিতৰত আটাইতকৈ অধিকবাৰ আবিৰ্ভাৱ হোৱা মান।
১০। পৰিৱৰ্তনশীলতাৰ পৰিমাপ কি? উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ তথ্যৰাজিৰ মানসমূহ কেন্দ্ৰীয় মানৰ পৰা কিমান বিচ্ছুৰিত হৈছে তাক প্ৰকাশ কৰা পৰিসংখ্যাকে পৰিৱৰ্তনশীলতাৰ পৰিমাপ (Measures of Variability) বোলে। উদাহৰণ — পৰিসৰ (Range), গড় বিচ্যুতি (MD), চতুৰ্থক বিচ্যুতি (QD), প্ৰামাণিক বিচ্যুতি (SD)।
১১। প্ৰামাণিক বিচ্যুতি (Standard Deviation) মানে কি? ইয়াৰ সূত্ৰ লিখা।
উত্তৰঃ প্ৰাপ্তাঙ্কসমূহৰ গড়ৰ পৰা হোৱা বিচ্যুতিৰ বৰ্গৰ গড়ৰ বৰ্গমূলক প্ৰামাণিক বিচ্যুতি বোলে। ই সকলো বিচ্যুতিৰ মাজত আটাইতকৈ নিৰ্ভৰযোগ্য আৰু ব্যৱহৃত পৰিমাপ। সূত্ৰ — σ = √[Σ(X – M)² / N]।
১২। পাৰস্পৰিক সম্বন্ধ (Correlation) মানে কি? ইয়াৰ প্ৰকাৰ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ দুটা বা ততোধিক চলৰ মাজত থকা পৰিমাণাত্মক সম্বন্ধৰ পৰিমাপকে পাৰস্পৰিক সম্বন্ধ বোলে। সম্বন্ধ গুণাঙ্ক (r)ৰ মান –1ৰ পৰা +1ৰ ভিতৰত থাকে। প্ৰকাৰ — (১) ধনাত্মক সম্বন্ধ (একে দিশত পৰিৱৰ্তন), (২) ঋণাত্মক সম্বন্ধ (বিপৰীত দিশত পৰিৱৰ্তন), (৩) শূন্য সম্বন্ধ (কোনো সম্পৰ্ক নাই)।
১৩। স্বাভাৱিক বক্ৰৰ (Normal Probability Curve) প্ৰধান বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ (১) ইয়াৰ আকৃতি ঘণ্টাৰ দৰে আৰু সম্পূৰ্ণৰূপে সমমিত। (২) গড়, মধ্যমা আৰু বহুলক একে বিন্দুত মিল খায়। (৩) বক্ৰটো একচূড়াবিশিষ্ট। (৪) দুয়োফালে অসিম্পটোটিক — অক্ষক স্পৰ্শ নকৰে। (৫) M ± 1σৰ ভিতৰত ৬৮.২৬%, M ± 2σৰ ভিতৰত ৯৫.৪৪% আৰু M ± 3σৰ ভিতৰত ৯৯.৭৪% তথ্য থাকে। (৬) মুঠ ক্ষেত্ৰফল ১ একক।
১৪। স্বাভাৱিক বক্ৰৰ শিক্ষাত প্ৰয়োগ কেনেকৈ হয়?
উত্তৰঃ (১) ছাত্ৰৰ গ্ৰেড নিৰ্ণয়, (২) মান-প্ৰাপ্তাঙ্ক (standard score) আৰু পাৰ্চেণ্টাইল ৰেংক নিৰ্ণয়, (৩) পৰীক্ষাৰ প্ৰশ্নৰ কঠিনতা মান নিৰূপণ, (৪) ব্যক্তিগত পাৰ্থক্য অধ্যয়ন, (৫) মনস্তাত্ত্বিক অভিক্ষাৰ পৰীক্ষণ, (৬) ছাত্ৰৰ বুদ্ধি, ব্যক্তিত্ব আদিৰ মাপকাঠি স্থাপন।
১৫। শিক্ষাত পৰিসংখ্যাৰ গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ পৰিসংখ্যাই শিক্ষা ব্যৱস্থাত (১) ছাত্ৰৰ অৰ্জন বৈজ্ঞানিকভাৱে মূল্যায়নত সহায় কৰে; (২) বৃহৎ তথ্যক সংক্ষিপ্ত আৰু অৰ্থপূৰ্ণৰূপে উপস্থাপন কৰে; (৩) ব্যক্তিগত পাৰ্থক্য অধ্যয়ন আৰু গ্ৰেডিং সম্ভৱ কৰে; (৪) দিশনিৰ্দেশন আৰু পৰামৰ্শদানৰ ভিত্তি প্ৰদান কৰে; (৫) শিক্ষা সম্পৰ্কীয় গৱেষণাৰ ফলাফল বিশ্বাসযোগ্য কৰে; (৬) ভৱিষ্যত পৰিকল্পনা আৰু নীতিনিৰ্ধাৰণত সহায়ক হয়।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
১। ‘Statistics’ শব্দটোৰ উৎপত্তি ক’ৰ পৰা হৈছে?
উত্তৰঃ লেটিন Status, ইটালিয়ান Statista, জাৰ্মান Statistik আৰু ফৰাচী Statistique শব্দৰ পৰা ‘Statistics’ শব্দটোৰ উৎপত্তি হৈছে।
২। শ্ৰেণী অন্তৰাল (Class Interval) কেনেকৈ নিৰ্ণয় কৰা হয়?
উত্তৰঃ শ্ৰেণী অন্তৰাল i = (সৰ্বোচ্চ মান – সৰ্বনিম্ন মান) ÷ ইচ্ছাকৃত শ্ৰেণী সংখ্যা। সাধাৰণতে শ্ৰেণী সংখ্যা ১০ৰ ওচৰে-পাজৰে আৰু i-ৰ মান ৩, ৫, ১০ আদি ৰখা হয়।
৩। মধ্যমা নিৰ্ণয়ৰ সূত্ৰ লিখা।
উত্তৰঃ Median = L + [(N/2 – F) / f] × i; য’ত L = মধ্যমা শ্ৰেণীৰ নিম্নসীমা, N = মুঠ বাৰংবাৰতা, F = মধ্যমা শ্ৰেণীৰ পূৰ্বৰ সঞ্চিত বাৰংবাৰতা, f = মধ্যমা শ্ৰেণীৰ বাৰংবাৰতা, i = শ্ৰেণী অন্তৰাল।
৪। গড়, মধ্যমা আৰু বহুলকৰ মাজৰ সম্পৰ্ক কি?
উত্তৰঃ মধ্যমভাৱে অসিম্মেট্ৰিক বিতৰণৰ ক্ষেত্ৰত — Mode = 3 Median – 2 Mean। সমমিত বিতৰণত গড় = মধ্যমা = বহুলক।
৫। গড়, মধ্যমা আৰু বহুলকৰ ভিতৰত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ পৰিমাপ কোনটো? কিয়?
উত্তৰঃ গড় (Mean) সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ কাৰণ ই সকলো প্ৰাপ্তাঙ্কৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল, অংকশাস্ত্ৰীয় গণনাত উপযোগী আৰু আগত ব্যৱহৃত হৈ আহিছে। কিন্তু চৰম মান (extreme values) থাকিলে মধ্যমা অধিক উপযোগী।
৬। চতুৰ্থক বিচ্যুতি (Quartile Deviation)ৰ সূত্ৰ লিখা।
উত্তৰঃ QD = (Q₃ – Q₁) / 2; য’ত Q₁ হৈছে প্ৰথম চতুৰ্থক আৰু Q₃ হৈছে তৃতীয় চতুৰ্থক।
৭। Pearson আৰু Spearmanৰ সম্বন্ধ গুণাঙ্কৰ সূত্ৰ লিখা।
উত্তৰঃ Pearson’s Product Moment Correlation: r = Σxy / (Nσₓσᵧ)। Spearman’s Rank Order Correlation: ρ = 1 – [6Σd² / N(N² – 1)], য’ত d = ৰেংকৰ পাৰ্থক্য, N = যোৰৰ সংখ্যা।
৮। স্বাভাৱিক বক্ৰৰ পৰা বিচ্যুতিৰ কাৰণ কি?
উত্তৰঃ (১) নমুনা সৰু হ’লে, (২) তথ্য সংগ্ৰহত ত্ৰুটি, (৩) চয়ন প্ৰক্ৰিয়াত পক্ষপাত, (৪) পৰীক্ষা অতিকঠিন বা অতিসহজ হ’লে, (৫) তথ্য একে প্ৰকাৰৰ গোটত আবদ্ধ থাকিলে স্বাভাৱিক বক্ৰৰ পৰা বিচ্যুতি ঘটে (skewness আৰু kurtosis)।
পৰিসংখ্যা সূত্ৰ সাৰাংশ (Statistics Formula Table)
| পৰিমাপ | সূত্ৰ | ব্যৱহাৰ |
|---|---|---|
| গড় (Mean) | M = ΣX / N বা ΣfX / N | প্ৰাপ্তাঙ্কৰ গড় মান |
| মধ্যমা (Median) | L + [(N/2 – F)/f] × i | মাজৰ মান |
| বহুলক (Mode) | 3 Median – 2 Mean | সৰ্বাধিক পুনৰাবৃত্ত মান |
| পৰিসৰ (Range) | R = H – L | সৰল বিচ্যুতি |
| গড় বিচ্যুতি (MD) | Σ|X – M| / N | গড় বিচ্যুতি |
| চতুৰ্থক বিচ্যুতি (QD) | (Q₃ – Q₁) / 2 | মধ্য ৫০%-ৰ বিচ্যুতি |
| প্ৰামাণিক বিচ্যুতি (SD) | σ = √[Σ(X – M)² / N] | আটাইতকৈ নিৰ্ভৰযোগ্য পৰিমাপ |
| Pearson r | Σxy / (Nσₓσᵧ) | সম্বন্ধ গুণাঙ্ক |
| Spearman ρ | 1 – 6Σd² / N(N² – 1) | ৰেংক সম্বন্ধ |
| Z-score | z = (X – M)/σ | মান প্ৰাপ্তাঙ্ক |
HSLC Guruত ASSEB Class 12 Education-ৰ আন আন অধ্যায়ৰ প্ৰশ্নোত্তৰো অধ্যয়ন কৰক আৰু পৰীক্ষাত অধিক নম্বৰ লাভ কৰক।