Class 12 Education Chapter 3 — শিক্ষাৰ চলিত ধাৰাসমূহ
HSLC Guru-লৈ স্বাগতম। ইয়াত ASSEB-ৰ দ্বাদশ শ্ৰেণীৰ শিক্ষা বিজ্ঞান (Education) বিষয়ৰ তৃতীয় অধ্যায় “শিক্ষাৰ চলিত ধাৰাসমূহ”ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্নোত্তৰ, অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন আৰু সাৰাংশ অসমীয়াত পোৱা যাব। এই অধ্যায়টোৱে স্বাধীনোত্তৰ ভাৰতীয় শিক্ষাৰ মুখ্য প্ৰৱণতাসমূহ — কেন্দ্ৰীয়কৰণ আৰু বিকেন্দ্ৰীয়কৰণ, সকলোৰে বাবে শিক্ষা, নাৰী শিক্ষা, সমাজ-বঞ্চিত গোটৰ শিক্ষা, অন্তৰ্ভুক্ত শিক্ষা, পৰিৱেশ শিক্ষা, মূল্যবোধৰ শিক্ষা, সমাজোপযোগী উৎপাদনমূলক কাম (SUPW), শিক্ষাৰ সকলো ব্যৱস্থাপনা আৰু জনসংখ্যা শিক্ষা সম্পৰ্কে আলোচনা কৰে।
সাৰাংশ
স্বাধীনতাৰ পিছত ভাৰতীয় শিক্ষা ব্যৱস্থাত নানা ধৰণৰ সাম্প্ৰতিক প্ৰৱণতা প্ৰকাশ পাইছে। কেন্দ্ৰীয়কৰণ আৰু বিকেন্দ্ৰীয়কৰণ হৈছে শিক্ষা প্ৰশাসনৰ দুটা প্ৰধান প্ৰৱণতা — কেন্দ্ৰীয়কৰণে দেশজুৰি একতা ৰক্ষা কৰে আৰু বিকেন্দ্ৰীয়কৰণে স্থানীয় চাহিদা পূৰণ কৰে। সকলোৰে বাবে শিক্ষা (Education for All)ৰ দিশটো ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি ১৯৮৬, সৰ্বশিক্ষা অভিযান (SSA, ২০০১) আৰু শিক্ষাৰ অধিকাৰ আইন ২০০৯ (RTE Act, অনুচ্ছেদ ২১A)ৰ যোগেদি কাৰ্যকৰী হৈছে — ৬ৰ পৰা ১৪ বছৰৰ সকলো শিশুৱে বিনামূলীয়া আৰু বাধ্যতামূলক শিক্ষা পোৱাৰ অধিকাৰ লাভ কৰিছে।
নাৰী শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত হংছা মেহতা সমিতি, দুৰ্গাবাঈ দেশমুখ সমিতি, ভক্তৱৎসলম সমিতি আদিৰ পৰামৰ্শ মতে চৰকাৰে নানান আঁচনি গ্ৰহণ কৰিছে। সমাজ-বঞ্চিত গোটৰ শিক্ষাৰ ভিতৰত অনুসূচিত জাতি (SC), অনুসূচিত জনজাতি (ST) আৰু অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC)ৰ বাবে সংৰক্ষণ, বৃত্তি, আশ্ৰম বিদ্যালয়, একলৱ্য মডেল আবাসিক বিদ্যালয় আদি ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হৈছে। বিশেষ চাহিদাসম্পন্ন শিশুৰ শিক্ষা (Inclusive Education)ৰ যোগেদি শাৰীৰিক, মানসিক বা ইন্দ্ৰিয়জনিত প্ৰতিবন্ধকতা থকা শিশুসকলক সাধাৰণ শিক্ষাৰ্থীৰ লগত একে শ্ৰেণীকোঠাত শিক্ষা প্ৰদান কৰা হয়।
পৰিৱেশ শিক্ষায়ে প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ সংৰক্ষণ আৰু পৰিৱেশ সচেতনতা গঢ়ি তোলে। মূল্যবোধৰ শিক্ষা (Value Education)য়ে নৈতিক, সামাজিক, আধ্যাত্মিক আৰু গণতান্ত্ৰিক মূল্যবোধৰ বিকাশ ঘটায়। সমাজোপযোগী উৎপাদনমূলক কাম (SUPW — Socially Useful Productive Work) ঈশ্বৰভাই পেটেল সমিতিৰ পৰামৰ্শ মতে প্ৰৱৰ্তিত হৈছিল আৰু ই শ্ৰমৰ মৰ্যাদাৰ লগতে হাতে-কামে শিকাৰ সুযোগ দিয়ে। শিক্ষাৰ সকলো ব্যৱস্থাপনাৰ অৰ্থ হৈছে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ, ৰাজ্য চৰকাৰ, স্থানীয় সংস্থা আৰু ব্যক্তিগত খণ্ডৰ যৌথ অংশগ্ৰহণ। জনসংখ্যা শিক্ষা (Population Education)য়ে জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ পৰিণাম, পৰিয়াল কল্যাণ আৰু সুস্থ জীৱনশৈলীৰ বিষয়ে সচেতনতা গঢ়ি তোলে।
Summary
This chapter discusses the major current trends in Indian education after independence, including centralization and decentralization of educational administration, education for all through RTE Act 2009 (Article 21A), women’s education, education for socially disadvantaged groups (SC, ST, OBC), inclusive education for children with special needs, environmental education, value education, Socially Useful Productive Work (SUPW), comprehensive management of education involving central, state and local bodies, and population education to raise awareness about population growth and family welfare.
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
এক কথাত উত্তৰ লিখা
১। RTE Act কোন চনত প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ২০০৯ চনত।
২। ভাৰতীয় সংবিধানৰ কোন অনুচ্ছেদে শিক্ষাক মৌলিক অধিকাৰ হিচাপে স্বীকৃতি দিছে?
উত্তৰঃ অনুচ্ছেদ ২১A (Article 21A)।
৩। SUPW-ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ কি?
উত্তৰঃ Socially Useful Productive Work (সমাজোপযোগী উৎপাদনমূলক কাম)।
৪। সৰ্বশিক্ষা অভিযান কোন চনত আৰম্ভ হৈছিল?
উত্তৰঃ ২০০১ চনত।
৫। নাৰী শিক্ষাৰ বাবে গঠিত প্ৰথম প্ৰধান সমিতিখনৰ নাম কি?
উত্তৰঃ দুৰ্গাবাঈ দেশমুখ সমিতি (১৯৫৮)।
৬। SUPW-ৰ পৰামৰ্শ দিয়া সমিতিখনৰ নাম কি?
উত্তৰঃ ঈশ্বৰভাই পেটেল সমিতি (১৯৭৭)।
৭। RTE Act মতে কোন বয়সৰ শিশুৱে বিনামূলীয়া শিক্ষাৰ অধিকাৰ পায়?
উত্তৰঃ ৬ৰ পৰা ১৪ বছৰ বয়সলৈকে।
৮। অন্তৰ্ভুক্ত শিক্ষাৰ ইংৰাজী নাম কি?
উত্তৰঃ Inclusive Education।
চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১। কেন্দ্ৰীয়কৰণ আৰু বিকেন্দ্ৰীয়কৰণৰ অৰ্থ লিখা।
উত্তৰঃ কেন্দ্ৰীয়কৰণ (Centralization) বুলিলে শিক্ষাৰ পৰিকল্পনা, প্ৰশাসন, পাঠ্যক্ৰম প্ৰণয়ন আদিৰ ক্ষমতা কেন্দ্ৰীয় কৰ্তৃপক্ষৰ হাতত থকা ব্যৱস্থাক বুজোৱা হয়। ই শিক্ষাৰ মান একে কৰি ৰখাত আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় একতা ৰক্ষাত সহায় কৰে। বিকেন্দ্ৰীয়কৰণ (Decentralization) বুলিলে কেন্দ্ৰৰ পৰা ৰাজ্য, জিলা, ব্লক আৰু বিদ্যালয় পৰ্যায়লৈ ক্ষমতা স্থানান্তৰিত কৰাক বুজোৱা হয়। ই স্থানীয় চাহিদা, সংস্কৃতি আৰু পৰিৱেশৰ লগত খাপ খুৱাই শিক্ষা প্ৰদান কৰাত সহায়ক হয়।
২। RTE Act ২০০৯-ৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ RTE Act ২০০৯-ৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল —
- ৬ৰ পৰা ১৪ বছৰ বয়সৰ সকলো শিশুৰ বাবে বিনামূলীয়া আৰু বাধ্যতামূলক শিক্ষা।
- প্ৰাথমিক শিক্ষা সমাপ্ত নকৰালৈকে কোনো শিশুক বহিষ্কাৰ বা পুনৰ একে শ্ৰেণীত ৰখা নাযাব।
- প্ৰতিজন শিক্ষকৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট অনুপাতত শিক্ষাৰ্থী (PTR ৩০:১)।
- বঞ্চিত গোটৰ শিশুৰ বাবে ব্যক্তিগত বিদ্যালয়ত ২৫% আসন সংৰক্ষণ।
- প্ৰৱেশ পৰীক্ষা আৰু কেপিটেচন ফী’ৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা।
- শিক্ষকৰ যোগ্যতাৰ মান নিৰূপণ।
৩। অন্তৰ্ভুক্ত শিক্ষা (Inclusive Education) মানে কি? ইয়াৰ গুৰুত্ব লিখা।
উত্তৰঃ অন্তৰ্ভুক্ত শিক্ষা হৈছে এনে এক শিক্ষা ব্যৱস্থা য’ত বিশেষ চাহিদাসম্পন্ন শিশু (শাৰীৰিক, মানসিক, ইন্দ্ৰিয়জনিত প্ৰতিবন্ধী) আৰু সাধাৰণ শিশুক একেলগে একে শ্ৰেণীকোঠাত শিক্ষা প্ৰদান কৰা হয়।
গুৰুত্ব —
- সকলো শিশুৰ মাজত সমতা আৰু সমান সুযোগ নিশ্চিত কৰে।
- বৈষম্য আৰু সামাজিক বঞ্চনা হ্ৰাস কৰে।
- বিশেষ শিশুৰ আত্মবিশ্বাস আৰু সামাজিক অভিযোজন বঢ়ায়।
- সাধাৰণ শিক্ষাৰ্থীৰ মাজত সহানুভূতি আৰু সহযোগিতাৰ মনোভাব গঢ়ি তোলে।
- মানৱ অধিকাৰৰ ৰক্ষা কৰে।
৪। পৰিৱেশ শিক্ষাৰ উদ্দেশ্যসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ পৰিৱেশ শিক্ষাৰ মুখ্য উদ্দেশ্যসমূহ হ’ল —
- পৰিৱেশৰ বিষয়ে জ্ঞান আৰু সচেতনতা বৃদ্ধি।
- পৰিৱেশীয় সমস্যা চিনাক্তকৰণ আৰু সমাধানৰ ক্ষমতা গঢ়া।
- প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ সংৰক্ষণৰ মনোভাৱ গঢ়ি তোলা।
- প্ৰদূষণ আৰু পৰিৱেশ অৱনতিৰ পৰা ৰক্ষাৰ দায়িত্ব শিকোৱা।
- সুস্থ পৰিৱেশৰ বাবে দৈনন্দিন আচৰণৰ উন্নতি সাধন।
৫। মূল্যবোধৰ শিক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ মূল্যবোধৰ শিক্ষাই শিক্ষাৰ্থীৰ মাজত নৈতিক, সামাজিক, আধ্যাত্মিক, গণতান্ত্ৰিক আৰু সাংস্কৃতিক মূল্যবোধৰ বিকাশ ঘটায়। বৰ্তমানৰ ভোগবাদী সমাজত নৈতিক অৱক্ষয়, দুৰ্নীতি, হিংসা আৰু সাম্প্ৰদায়িকতাৰ পৰিৱেশৰ পৰা শিশুসকলক ৰক্ষা কৰিবলৈ মূল্যবোধৰ শিক্ষা অপৰিহাৰ্য। ই সততা, কৰ্তব্যনিষ্ঠা, সহিষ্ণুতা, দেশপ্ৰেম, ভ্ৰাতৃত্ববোধ আৰু মানৱতাবোধ গঢ়ি তোলে আৰু এজন আদৰ্শ নাগৰিক হৈ গঢ়ি উঠাত সহায় কৰে।
৬। SUPW-ৰ অৰ্থ আৰু উদ্দেশ্য লিখা।
উত্তৰঃ SUPW (Socially Useful Productive Work) বুলিলে সমাজোপযোগী উৎপাদনমূলক কামৰ যোগেদি দিয়া শিক্ষাক বুজোৱা হয়। ১৯৭৭ চনত ঈশ্বৰভাই পেটেল সমিতিৰ পৰামৰ্শ মতে ইয়াক প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল।
উদ্দেশ্য —
- শ্ৰমৰ মৰ্যাদা শিকোৱা।
- হাতে-কামে শিকাৰ সুযোগ প্ৰদান।
- সৃজনশীলতা আৰু আত্ম-নিৰ্ভৰশীলতাৰ বিকাশ।
- সামাজিক সেৱাৰ মনোভাৱ গঢ়ি তোলা।
- বৃত্তিমূলক দক্ষতাৰ উন্মেষ ঘটোৱা।
৭। জনসংখ্যা শিক্ষাৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰঃ জনসংখ্যা শিক্ষাই জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ কাৰণ, পৰিণাম আৰু ইয়াৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ উপায়ৰ বিষয়ে সচেতনতা গঢ়ি তোলে। ই পৰিয়াল পৰিকল্পনা, মাতৃ-শিশু স্বাস্থ্য, কৈশোৰৰ স্বাস্থ্য, যৌন শিক্ষা আৰু সুস্থ জীৱনশৈলীৰ বিষয়ে জ্ঞান প্ৰদান কৰে। ভাৰতৰ দৰে অধিক জনসংখ্যাযুক্ত দেশত খাদ্য, বাসগৃহ, স্বাস্থ্য আৰু কৰ্মসংস্থানৰ সমস্যা সমাধানত জনসংখ্যা শিক্ষাই সহায়ক ভূমিকা পালন কৰে।
৮। নাৰী শিক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু বৰ্তমানৰ অৱস্থা সম্পৰ্কে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ নাৰী শিক্ষা সমাজৰ সাৰ্বিক উন্নতিৰ ভেটি। শিক্ষিত নাৰীয়ে পৰিয়াল, সমাজ আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ অগ্ৰগতিত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। স্বাধীনোত্তৰ ভাৰতত নাৰী শিক্ষাৰ বাবে দুৰ্গাবাঈ দেশমুখ সমিতি (১৯৫৮), হংছা মেহতা সমিতি (১৯৬২), ভক্তৱৎসলম সমিতি (১৯৬৩), ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি ১৯৮৬ আৰু বেটি বচাও বেটি পঢ়াও আঁচনি (২০১৫) আদি বহুতো ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ফলত নাৰী সাক্ষৰতাৰ হাৰ ১৯৫১ চনৰ ৮.৬%ৰ পৰা বৰ্তমান প্ৰায় ৭০%লৈ উন্নীত হৈছে।
৯। সমাজ-বঞ্চিত গোটৰ শিক্ষাৰ বাবে চৰকাৰে গ্ৰহণ কৰা ব্যৱস্থাসমূহ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ SC, ST, OBC আৰু সংখ্যালঘু শ্ৰেণীৰ শিক্ষাৰ বাবে চৰকাৰে নিম্নলিখিত ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছে —
- শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠানত আসন সংৰক্ষণ।
- মেট্ৰিকপূৰ্ব আৰু মেট্ৰিকোত্তৰ বৃত্তি (Pre-Matric/Post-Matric Scholarship)।
- আশ্ৰম বিদ্যালয় আৰু একলৱ্য মডেল আবাসিক বিদ্যালয়।
- বিনামূলীয়া কিতাপ, পোছাক আৰু মধ্যাহ্ন আহাৰ।
- প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰ আৰু কোচিং সুবিধা।
- সংখ্যালঘু শিক্ষাৰ বাবে মৌলানা আজাদ এজুকেশ্যন ফাউণ্ডেচন।
দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১। শিক্ষাৰ সকলো ব্যৱস্থাপনা (Comprehensive Management of Education) বুলিলে কি বুজা? ইয়াৰ স্তৰসমূহ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ শিক্ষাৰ সকলো ব্যৱস্থাপনা বুলিলে শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ পৰিকল্পনা, প্ৰশাসন, পৰিদৰ্শন, বিত্তীয়সাহ আৰু গুণগত মান নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ, ৰাজ্য চৰকাৰ, স্থানীয় সংস্থা আৰু ব্যক্তিগত খণ্ডৰ সমন্বিত প্ৰচেষ্টাক বুজোৱা হয়।
স্তৰসমূহ —
- কেন্দ্ৰীয় স্তৰ — শিক্ষা মন্ত্ৰালয়, UGC, NCERT, NCTE, CBSE, AICTE আদিয়ে ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি প্ৰণয়ন আৰু গুণগত মান নিৰীক্ষণ কৰে।
- ৰাজ্য স্তৰ — ৰাজ্যৰ শিক্ষা বিভাগ, SCERT, ৰাজ্যিক শিক্ষা বোৰ্ড, বিশ্ববিদ্যালয় আদিয়ে ৰাজ্যিক শিক্ষাৰ পৰিচালনা কৰে।
- জিলা/ব্লক স্তৰ — জিলা শিক্ষা বিষয়া, ব্লক শিক্ষা বিষয়া, DIET আদিয়ে স্থানীয় ব্যৱস্থাপনা চলায়।
- বিদ্যালয় স্তৰ — অধ্যক্ষ, বিদ্যালয় ব্যৱস্থাপনা সমিতি (SMC), অভিভাৱক-শিক্ষক সংস্থা।
- ব্যক্তিগত খণ্ড — ব্যক্তিগত বিদ্যালয়, NGO, ধৰ্মীয় ট্ৰাষ্ট আদিৰ অৱদান।
২। ভাৰতীয় শিক্ষাৰ চলিত ধাৰাসমূহসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ স্বাধীনোত্তৰ ভাৰতীয় শিক্ষাত প্ৰকাশ পোৱা মুখ্য সাম্প্ৰতিক প্ৰৱণতাসমূহ —
- কেন্দ্ৰীয়কৰণ আৰু বিকেন্দ্ৰীয়কৰণ — ৰাষ্ট্ৰীয় ঐক্য আৰু স্থানীয় চাহিদাৰ সমন্বয়।
- সকলোৰে বাবে শিক্ষা — RTE Act ২০০৯, SSA, RMSA।
- নাৰী শিক্ষাৰ সম্প্ৰসাৰণ।
- সমাজ-বঞ্চিত গোটৰ শিক্ষা — SC, ST, OBC, সংখ্যালঘু।
- অন্তৰ্ভুক্ত শিক্ষা — বিশেষ চাহিদাসম্পন্ন শিশুৰ বাবে।
- পৰিৱেশ শিক্ষা।
- মূল্যবোধৰ শিক্ষা।
- SUPW আৰু কাৰ্যানুভৱ শিক্ষা।
- জনসংখ্যা শিক্ষা।
- তথ্য আৰু যোগাযোগ প্ৰযুক্তি (ICT)ৰ ব্যৱহাৰ — ই-লাৰ্নিং, স্মাৰ্ট ক্লাছৰূম, MOOCs।
- বৃত্তিমূলক শিক্ষা।
- আজীৱন শিক্ষা (Lifelong Learning)।
অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ
১। সৰ্বশিক্ষা অভিযান (SSA)ৰ মুখ্য উদ্দেশ্য কি?
উত্তৰঃ ২০০১ চনত আৰম্ভ হোৱা সৰ্বশিক্ষা অভিযানৰ মুখ্য উদ্দেশ্য হৈছে ৬-১৪ বছৰ বয়সৰ সকলো শিশুক বিনামূলীয়া আৰু গুণগত প্ৰাথমিক শিক্ষা প্ৰদান কৰা, লিংগ আৰু সামাজিক বৈষম্য নিৰ্মূল কৰা আৰু সকলোকে বিদ্যালয়মুখী কৰা।
২। RMSA-ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ কি আৰু ই কেতিয়া আৰম্ভ হৈছিল?
উত্তৰঃ RMSA — Rashtriya Madhyamik Shiksha Abhiyan (ৰাষ্ট্ৰীয় মাধ্যমিক শিক্ষা অভিযান), ২০০৯ চনত আৰম্ভ হৈছিল।
৩। বিশেষ চাহিদাসম্পন্ন শিশুৰ শ্ৰেণীবিভাজন কৰা।
উত্তৰঃ বিশেষ চাহিদাসম্পন্ন শিশুক প্ৰধানকৈ চাৰিটা ভাগত ভগাব পাৰি — (ক) শাৰীৰিক প্ৰতিবন্ধী (অন্ধ, বধিৰ-মূক, লোকোমোটৰ ডিচএবিলিটি), (খ) মানসিক প্ৰতিবন্ধী (Mental Retardation), (গ) শিক্ষণজনিত অক্ষমতা (Dyslexia, ADHD), (ঘ) প্ৰতিভাশালী আৰু সৃষ্টিশীল শিশু (Gifted Children)।
৪। মূল্যবোধৰ শ্ৰেণীবিভাজন কৰা।
উত্তৰঃ মূল্যবোধক প্ৰধানকৈ ভগোৱা হয় — ব্যক্তিগত মূল্যবোধ, সামাজিক মূল্যবোধ, নৈতিক মূল্যবোধ, আধ্যাত্মিক মূল্যবোধ, গণতান্ত্ৰিক মূল্যবোধ, সাংস্কৃতিক মূল্যবোধ, অৰ্থনৈতিক মূল্যবোধ আৰু সৌন্দৰ্যবোধমূলক মূল্যবোধ।
৫। পৰিৱেশ শিক্ষাৰ পদ্ধতি কি কি?
উত্তৰঃ বক্তৃতা পদ্ধতি, প্ৰকল্প পদ্ধতি, ভ্ৰমণ পদ্ধতি, পৰ্যবেক্ষণ পদ্ধতি, পৰীক্ষাগাৰ পদ্ধতি, আলোচনা পদ্ধতি, চলচ্চিত্ৰ আৰু দৃশ্য-শ্ৰাব্য মাধ্যম, পৰিৱেশ ক্লাব আদি।
৬। ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি ১৯৮৬-এ নাৰী শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত কি কি পদক্ষেপ লৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯৮৬ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতিয়ে নাৰী শিক্ষাক উচ্চ অগ্ৰাধিকাৰ দিছিল — মহিলা শিক্ষকৰ নিযুক্তি, কন্যা শিশুৰ বাবে বৃত্তি, বয়স্ক নাৰীৰ সাক্ষৰতা কাৰ্যসূচী, মহিলা সমাখ্যা কাৰ্যসূচী আৰু পেশাদাৰী শিক্ষাত মহিলাৰ অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধিৰ ব্যৱস্থা।
৭। জনসংখ্যা শিক্ষাৰ মুখ্য বিষয়বস্তু কি কি?
উত্তৰঃ জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ কাৰণ আৰু পৰিণাম, পৰিয়ালৰ আকাৰ আৰু গুণগত জীৱন, মাতৃ-শিশু স্বাস্থ্য, কৈশোৰ শিক্ষা, যৌন শিক্ষা, পৰিয়াল পৰিকল্পনা, লিংগ সমতা, এইডছ আৰু এছ.টি.ডি. সচেতনতা, পৰিৱেশ আৰু জনসংখ্যাৰ সম্পৰ্ক।
সাম্প্ৰতিক প্ৰৱণতা — সংক্ষিপ্ত তালিকা
| প্ৰৱণতা | ইংৰাজী নাম | মুখ্য আঁচনি/আইন | চন |
|---|---|---|---|
| সকলোৰে বাবে শিক্ষা | Education for All | RTE Act, অনুচ্ছেদ ২১A | ২০০৯ |
| সাৰ্বজনীন প্ৰাথমিক শিক্ষা | Universal Primary Education | সৰ্বশিক্ষা অভিযান (SSA) | ২০০১ |
| মাধ্যমিক শিক্ষাৰ সম্প্ৰসাৰণ | Secondary Education Expansion | RMSA | ২০০৯ |
| নাৰী শিক্ষা | Women’s Education | দুৰ্গাবাঈ দেশমুখ সমিতি | ১৯৫৮ |
| অন্তৰ্ভুক্ত শিক্ষা | Inclusive Education | PWD Act / RPWD Act | ১৯৯৫ / ২০১৬ |
| সমাজোপযোগী উৎপাদনমূলক কাম | SUPW | ঈশ্বৰভাই পেটেল সমিতি | ১৯৭৭ |
| মূল্যবোধৰ শিক্ষা | Value Education | NPE 1986, NCF 2005 | ১৯৮৬ |
| পৰিৱেশ শিক্ষা | Environmental Education | NCERT পাঠ্যক্ৰম | ২০০৩-ৰ পৰা বাধ্যতামূলক |
| জনসংখ্যা শিক্ষা | Population Education | NPEP (NCERT) | ১৯৮০ |
| বঞ্চিত গোটৰ শিক্ষা | Education of Disadvantaged Groups | সংৰক্ষণ, একলৱ্য বিদ্যালয় | — |
ASSEB-ৰ দ্বাদশ শ্ৰেণীৰ HS পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতিৰ বাবে এই অধ্যায়টোৰ সকলো প্ৰৱণতা, আঁচনি, সমিতি আৰু চন ভালদৰে মনত ৰাখক। বিশেষকৈ RTE Act ২০০৯, SUPW (পেটেল সমিতি ১৯৭৭), দুৰ্গাবাঈ দেশমুখ সমিতি (১৯৫৮) আৰু অন্তৰ্ভুক্ত শিক্ষাৰ ধাৰণা পৰীক্ষাত প্ৰায়েই সোধা হয়।