Class 12 Education Chapter 2 — অনানুষ্ঠানিক শিক্ষা (Non-Formal Education)
HSLC Guru-লৈ স্বাগতম! এই পাঠত ASSEB Class 12 Education-ৰ দ্বিতীয় অধ্যায় “অনানুষ্ঠানিক শিক্ষা” -ৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ, সাৰাংশ আৰু অতিৰিক্ত প্ৰশ্নসমূহ অসমীয়া ভাষাত পৰিৱেশন কৰা হৈছে। উচ্চতৰ মাধ্যমিক চূড়ান্ত পৰীক্ষাৰ বাবে সম্পূৰ্ণ প্ৰস্তুতিত এই নোট সহায়ক হ’ব।
সাৰাংশ
অনানুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ অৰ্থ (Meaning of Non-Formal Education)
অনানুষ্ঠানিক শিক্ষা (Non-Formal Education) হৈছে এনে এক সুসংগঠিত শৈক্ষিক ক্ৰিয়াকলাপ যিটো প্ৰচলিত বিদ্যালয় বা মহাবিদ্যালয়ৰ গতানুগতিক শ্ৰেণীকোঠাৰ বাহিৰত পৰিচালনা কৰা হয়। ই গতানুগতিক শিক্ষাৰ দৰে কঠোৰ নিয়ম-নীতি, বয়স-সীমা বা পাঠ্যক্ৰমত আবদ্ধ নহয়, কিন্তু অনৌপচাৰিক শিক্ষাৰ দৰে অসংগঠিতও নহয়। অনানুষ্ঠানিক শিক্ষা পূৰ্ব-নিৰ্ধাৰিত উদ্দেশ্য, পাঠ্যক্ৰম আৰু সময়সূচীৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয় আৰু সমাজৰ সকলো শ্ৰেণীৰ মানুহৰ বাবে — শিশু, প্ৰাপ্তবয়স্ক, বৃদ্ধ, কৰ্মৰত মানুহ, গৃহিণী আদিৰ বাবে — উপযোগী হোৱাকৈ সজোৱা হয়।
পৃষ্ঠভূমি (Background)
বিংশ শতিকাৰ ষষ্ঠ-সপ্তম দশকত উন্নয়নশীল দেশসমূহত গতানুগতিক শিক্ষা ব্যৱস্থাই সকলো জনগণক শিক্ষাৰ আওতাত আনিব নোৱাৰাৰ ফলত “শিক্ষাৰ সংকট” দেখা দিয়ে। ১৯৬৭ চনত আমেৰিকাৰ ৱিলিয়ামছবাৰ্গত অনুষ্ঠিত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা সম্মেলন আৰু ফিলিপ এইচ. কুম্বছ-ৰ “The World Educational Crisis” (১৯৬৮) গ্ৰন্থত প্ৰথমবাৰৰ বাবে Non-Formal Education ধাৰণাটোৱে স্থায়ী ৰূপ লাভ কৰে। ইউনেস্কো, ইউনিচেফ আৰু বিশ্ব বেংকেও পৰৱৰ্তী সময়ত অনানুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ গুৰুত্বক স্বীকৃতি দিয়ে। ভাৰতত ১৯৭৯ চনত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে অনানুষ্ঠানিক শিক্ষা আঁচনি আৰম্ভ কৰে আৰু ১৯৮৬ৰ জাতীয় শিক্ষানীতিয়ে এই শিক্ষাক বিশেষ গুৰুত্ব দিয়ে।
আনুষ্ঠানিক, অনানুষ্ঠানিক আৰু অনৌপচাৰিক শিক্ষা
পাৰম্পৰিক বা গতানুগতিক শিক্ষা (Formal Education) বিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ যোগেদি নিৰ্দিষ্ট শ্ৰেণীত, নিৰ্দিষ্ট বয়সত আৰু নিৰ্দিষ্ট পাঠ্যক্ৰমৰ অধীনত প্ৰদান কৰা হয়। অনৌপচাৰিক শিক্ষা (Informal Education) পৰিয়াল, সমাজ, লোক-সংস্কৃতি, বন্ধু-বান্ধৱ আৰু গণমাধ্যমৰ যোগেদি জীৱনৰ প্ৰতিটো মুহূৰ্তত আজীৱন চলি থাকে — ইয়াৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট পাঠ্যক্ৰম, পৰীক্ষা বা প্ৰমাণপত্ৰ নাথাকে। অনানুষ্ঠানিক শিক্ষা এই দুয়োটাৰ মাজৰ এক সমন্বিত ৰূপ — সংগঠিত, লক্ষ্য-কেন্দ্ৰিক আৰু নমনীয়।
বৈশিষ্ট্যসমূহ (Characteristics)
- সুসংগঠিত কিন্তু নমনীয় ব্যৱস্থা
- বয়স আৰু সময়ৰ সীমাৰ বাহিৰত
- শিক্ষাৰ্থীৰ প্ৰয়োজন আৰু আগ্ৰহ অনুসৰি পাঠ্যক্ৰম
- বিদ্যালয়ৰ বাহিৰৰ স্থানতো অনুষ্ঠিত হ’ব পাৰে
- খৰচ কম, প্ৰৱেশৰ বাধা নাই
- স্থানীয় ভাষা, পৰিবেশ আৰু সংস্কৃতি অনুসৰি ব্যৱস্থা
- জীৱিকা, কৰ্ম-কৌশল আৰু সামাজিক চেতনাত গুৰুত্ব
- আজীৱন শিক্ষাৰ দিশলৈ পথ প্ৰদৰ্শন
প্ৰয়োজনীয়তা (Need)
ভাৰতৰ দৰে বহু-জনসংখ্যাৰ দেশত গতানুগতিক বিদ্যালয় ব্যৱস্থাৰে সকলোকে শিক্ষা দিয়া সম্ভৱ নহয়। দৰিদ্ৰতা, বাল্য-বিবাহ, শিশু শ্ৰম, ভৌগোলিক দূৰত্ব, লিংগ-বৈষম্য আদি কাৰণত বহু শিশু আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক বিদ্যালয়ৰ বাহিৰত ৰৈ যায়। অনানুষ্ঠানিক শিক্ষাই এই বঞ্চিত গোটক দ্বিতীয় সুযোগ প্ৰদান কৰে। নিৰক্ষৰতা দূৰ কৰা, কৰ্মৰত যুৱক-যুৱতীক দক্ষতা প্ৰদান কৰা, মহিলা ক্ষমতায়ন, স্বাস্থ্য-চেতনা, পৰিবেশ-চেতনা, নাগৰিকত্ব শিক্ষা আদিৰ বাবে এই শিক্ষা অপৰিহাৰ্য। ইয়াৰ যোগেদি “Education for All” আৰু “Lifelong Learning” আদৰ্শ বাস্তৱায়িত হয়।
প্ৰাপ্তবয়স্ক শিক্ষা (Adult Education)
১৫ বছৰৰ ওপৰৰ যিসকল ব্যক্তিয়ে গতানুগতিক বিদ্যালয়ৰ সুবিধা পোৱা নাছিল, তেওঁলোকক সাক্ষৰ আৰু সচেতন কৰাৰ বাবে গ্ৰহণ কৰা শিক্ষাই হ’ল প্ৰাপ্তবয়স্ক শিক্ষা। ১৯৭৮ চনত ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰাপ্তবয়স্ক শিক্ষা আঁচনি (NAEP), ১৯৮৮ চনত ৰাষ্ট্ৰীয় সাক্ষৰতা মিচন (NLM), পাছলৈ “সাক্ষৰ ভাৰত” (Saakshar Bharat, ২০০৯) আৰু সাম্প্ৰতিক “নৱ ভাৰত সাক্ষৰতা কাৰ্যসূচী” (New India Literacy Programme, ২০২২–২৭) আদিৰ যোগেদি এই কাম আগবঢ়োৱা হৈছে। মুখ্য উদ্দেশ্যসমূহ — অক্ষৰজ্ঞান, কাৰ্যকৰী সাক্ষৰতা, সামাজিক সচেতনতা আৰু জীৱিকা-কৌশল।
দূৰ-শিক্ষা (Distance Education) — IGNOU আৰু KKHSOU
দূৰ-শিক্ষা হৈছে শিক্ষক আৰু শিক্ষাৰ্থী ভৌগোলিকভাৱে পৃথক হৈ থাকিও মুদ্ৰিত পাঠসূচী, ৰেডিঅ’, টেলিভিছন, ইণ্টাৰনেট আৰু চমু চমু সংস্পৰ্শ-পাঠৰ যোগেদি প্ৰদান কৰা শিক্ষা। ১৯৮৫ চনত স্থাপিত ইন্দিৰা গান্ধী জাতীয় মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয় (IGNOU) ভাৰতৰ আগশাৰীৰ দূৰ-শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান। অসমত ২০০৭ চনত স্থাপিত কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয় (KKHSOU)-এ অসমীয়া মাধ্যমত স্নাতক, স্নাতকোত্তৰ আৰু বিভিন্ন বৃত্তিমূলক পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়াই আছে। দূৰ-শিক্ষাৰ মূল গুণ — সকলোৰে বাবে মুক্ত প্ৰৱেশ, কম খৰচ, কৰ্মৰত-কালত পঢ়াৰ সুবিধা।
মুক্ত বিদ্যালয় (NIOS)
ৰাষ্ট্ৰীয় মুক্ত বিদ্যালয় সংস্থা (National Institute of Open Schooling — NIOS) ১৯৮৯ চনত স্থাপন হয়। ই বিদ্যালয় পৰ্যায়ৰ শিক্ষা — তৃতীয়, অষ্টম, দশম আৰু দ্বাদশ মান — দূৰ-শিক্ষাৰ পদ্ধতিৰে আগবঢ়ায়। বিদ্যালয় এৰি যোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰী, বয়স্ক, শাৰীৰিক প্ৰতিবন্ধী আৰু সমাজৰ পিছপৰা শ্ৰেণীৰ বাবে এই ব্যৱস্থা বিশেষ সহায়ক। NIOS-ৰ প্ৰমাণপত্ৰ CBSE, ASSEB আদিৰ সমতুল্য বুলি স্বীকৃত।
সাক্ষৰতা মিচন (Literacy Mission)
১৯৮৮ চনত ৰাষ্ট্ৰীয় সাক্ষৰতা মিচন গঠন কৰা হয়। ১৫–৩৫ বছৰ বয়সৰ নিৰক্ষৰ ব্যক্তিক কাৰ্যকৰী সাক্ষৰ কৰাৰ লক্ষ্যত ই দেশজুৰি সম্পূৰ্ণ সাক্ষৰতা অভিযান (Total Literacy Campaign), উত্তৰ-সাক্ষৰতা অভিযান (Post-Literacy Campaign) আৰু আজীৱন শিক্ষা কেন্দ্ৰ (Continuing Education Centre) চলায়। অসমত জিলা সাক্ষৰতা সমিতি, লোক-শিক্ষা কেন্দ্ৰ আৰু স্থানীয় স্বেচ্ছাসেৱী সংগঠনৰ যোগেদি ইয়াৰ কাম আগবাঢ়িছে।
দূৰদৰ্শন আৰু আকাশৱাণীৰ ভূমিকা
আকাশৱাণী (All India Radio) আৰু দূৰদৰ্শন (Doordarshan) অনানুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ অতি শক্তিশালী মাধ্যম। কৃষি বাৰ্তা, স্বাস্থ্য সচেতনতা কাৰ্যসূচী, “School on Air”, “Gyan Darshan”, “Gyan Vani”, IGNOU-ৰ ইলেকট্ৰনিক বিদ্যা পাঠ আদিৰ যোগেদি দূৰ-দূৰণিৰ গাঁৱলৈকেও শিক্ষা পৰিৱেশন কৰা হয়। SWAYAM আৰু SWAYAM PRABHA-এ এই কামক আৰু গতি দিছে।
ই-লাৰ্নিং (E-Learning)
ই-লাৰ্নিং হৈছে ইলেকট্ৰনিক মাধ্যম — কম্পিউটাৰ, মোবাইল, ইণ্টাৰনেট আৰু মাল্টিমিডিয়াৰ যোগেদি প্ৰদান কৰা শিক্ষা। SWAYAM, DIKSHA, NPTEL, e-PG Pathshala, e-PathshalA, Coursera, edX আদি প্লেটফৰ্মৰ যোগেদি ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে যিকোনো সময়ত, যিকোনো স্থানৰ পৰা পঢ়িব পাৰে। কোভিড-১৯ অতিমাৰীৰ সময়ছোৱাত ই-লাৰ্নিং-এ অনানুষ্ঠানিক শিক্ষাত এক বিপ্লৱ আনিছে। অৱশ্যে ডিজিটেল ব্যৱধান (digital divide) এতিয়াও এক প্ৰত্যাহ্বান।
English Summary
Non-formal education is an organised, flexible system of learning that operates outside the rigid structure of formal schooling but, unlike informal education, follows a planned curriculum and clear objectives. Born out of the global “education crisis” of the 1960s, it serves children, dropouts, working adults, women and the elderly through Adult Education programmes, the National Literacy Mission, distance-learning bodies like IGNOU and KKHSOU, and the National Institute of Open Schooling (NIOS). Mass media — Doordarshan, Akashvani, SWAYAM, DIKSHA — and modern e-learning platforms extend its reach. Non-formal education is the engine of “Education for All” and lifelong learning, particularly important for a populous country like India served by ASSEB and other state boards.
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
১। অনানুষ্ঠানিক শিক্ষা মানে কি?
উত্তৰঃ অনানুষ্ঠানিক শিক্ষা (Non-Formal Education) হৈছে এনে এক সুসংগঠিত শৈক্ষিক ক্ৰিয়াকলাপ যিটো গতানুগতিক বিদ্যালয় ব্যৱস্থাৰ বাহিৰত, পূৰ্ব-নিৰ্ধাৰিত উদ্দেশ্য আৰু পাঠ্যক্ৰমৰ অধীনত, কিন্তু নমনীয় বয়স, সময় আৰু স্থানৰ আধাৰত পৰিচালনা কৰা হয়। ই সমাজৰ বঞ্চিত আৰু কৰ্মৰত মানুহক জীৱনমুখী শিক্ষা প্ৰদান কৰে।
২। অনানুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ চাৰিটা বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ (ক) সুসংগঠিত কিন্তু নমনীয় পাঠ্যক্ৰম, (খ) বয়স আৰু সময়ৰ বাধা নাই, (গ) শিক্ষাৰ্থীৰ প্ৰয়োজন আৰু আগ্ৰহ-কেন্দ্ৰিক, (ঘ) জীৱিকা আৰু সামাজিক চেতনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব।
৩। অনানুষ্ঠানিক শিক্ষা আৰু গতানুগতিক শিক্ষাৰ মাজৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ গতানুগতিক শিক্ষা বিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয়ত নিৰ্দিষ্ট বয়স আৰু পাঠ্যক্ৰমৰ অধীনত পৰিচালিত হয় আৰু প্ৰমাণপত্ৰ প্ৰদান কৰে। অনানুষ্ঠানিক শিক্ষা বিদ্যালয়ৰ বাহিৰত, নমনীয় সময়ত, যিকোনো বয়সৰ মানুহৰ বাবে আৰু জীৱিকা-কেন্দ্ৰিক পাঠ্যক্ৰমৰ আধাৰত পৰিচালিত হয়। তলৰ তালিকাত বিশদ পাৰ্থক্য দিয়া হ’ল।
| আধাৰ | গতানুগতিক শিক্ষা | অনানুষ্ঠানিক শিক্ষা |
|---|---|---|
| স্থান | বিদ্যালয়/মহাবিদ্যালয় | যিকোনো উপযুক্ত স্থান |
| বয়স | নিৰ্দিষ্ট বয়স-সীমা | কোনো বয়স-সীমা নাই |
| পাঠ্যক্ৰম | কঠোৰ আৰু সমান | নমনীয়, প্ৰয়োজন-অনুসৰি |
| সময়সূচী | নিৰ্দিষ্ট | নমনীয় |
| প্ৰমাণপত্ৰ | আছে | কেতিয়াবা থাকে, কেতিয়াবা নাথাকে |
| উদ্দেশ্য | সাধাৰণ জ্ঞান, ডিগ্ৰী | জীৱিকা, সাক্ষৰতা, সচেতনতা |
| খৰচ | তুলনামূলকভাৱে বেছি | কম |
৪। অনানুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তা ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ দৰে দেশত গতানুগতিক শিক্ষাৰে সকলোকে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা সম্ভৱ নহয়। দৰিদ্ৰতা, শিশু শ্ৰম, লিংগ-বৈষম্য, ভৌগোলিক দূৰত্ব আদিৰ ফলত বহু শিশু-যুৱক বিদ্যালয়লৈ যাব নোৱাৰে। অনানুষ্ঠানিক শিক্ষাই — (১) এই বঞ্চিত শ্ৰেণীক দ্বিতীয় সুযোগ দিয়ে, (২) নিৰক্ষৰতা দূৰ কৰে, (৩) মহিলা ক্ষমতায়ন কৰে, (৪) স্বাস্থ্য, পৰিবেশ, নাগৰিকত্ব সচেতনতা সৃষ্টি কৰে, (৫) কৰ্মৰত মানুহক দক্ষতা প্ৰদান কৰে, (৬) আজীৱন শিক্ষাৰ পথ প্ৰশস্ত কৰে আৰু (৭) “সকলোৰে বাবে শিক্ষা” লক্ষ্য সাধন কৰাত সহায় কৰে।
৫। প্ৰাপ্তবয়স্ক শিক্ষা মানে কি? ইয়াৰ উদ্দেশ্যবোৰ লিখা।
উত্তৰঃ ১৫ বছৰৰ ওপৰৰ যিসকল ব্যক্তিয়ে নিয়মীয়া বিদ্যালয়ৰ শিক্ষা পোৱা নাছিল, তেওঁলোকক সাক্ষৰ, সচেতন আৰু আত্ম-নিৰ্ভৰশীল কৰাৰ উদ্দেশ্যে প্ৰদান কৰা শিক্ষাই হ’ল প্ৰাপ্তবয়স্ক শিক্ষা। উদ্দেশ্য — (ক) অক্ষৰজ্ঞান, (খ) কাৰ্যকৰী সাক্ষৰতা, (গ) সামাজিক সচেতনতা, (ঘ) জীৱিকা-কৌশল, (ঙ) নাগৰিকত্ব আৰু গণতান্ত্ৰিক চেতনা, (চ) আজীৱন শিক্ষাৰ অভ্যাস গঢ়া।
৬। দূৰ-শিক্ষা মানে কি? IGNOU আৰু KKHSOU-ৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ শিক্ষক আৰু শিক্ষাৰ্থী পৃথক স্থানত থাকি মুদ্ৰিত পাঠসূচী, ইলেকট্ৰনিক মাধ্যম আৰু চমু চমু সংস্পৰ্শ-পাঠৰ যোগেদি গ্ৰহণ কৰা শিক্ষাই দূৰ-শিক্ষা। IGNOU (ইন্দিৰা গান্ধী জাতীয় মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়) ১৯৮৫ চনত স্থাপিত আৰু ই দেশৰ আগশাৰীৰ মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়। KKHSOU (কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়) ২০০৭ চনত গুৱাহাটীত স্থাপিত — অসমীয়া মাধ্যমত স্নাতক, স্নাতকোত্তৰ আৰু বৃত্তিমূলক পাঠ্যক্ৰম আগবঢ়োৱা ৰাজ্যৰ প্ৰথম ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়।
৭। NIOS-ৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰঃ ৰাষ্ট্ৰীয় মুক্ত বিদ্যালয় সংস্থা (NIOS) ১৯৮৯ চনত স্থাপন হয়। বিদ্যালয় পৰ্যায়ত — তৃতীয়, অষ্টম, দশম আৰু দ্বাদশ — দূৰ-শিক্ষাৰে শিক্ষা প্ৰদান কৰে। বিদ্যালয় এৰি যোৱা ছাত্ৰ, প্ৰাপ্তবয়স্ক, প্ৰতিবন্ধী আৰু পিছপৰা শ্ৰেণীৰ বাবে বিশেষ উপযোগী। ইয়াৰ প্ৰমাণপত্ৰ CBSE, ASSEB আদিৰ সমতুল্য।
৮। সাক্ষৰতা মিচনৰ উদ্দেশ্য কি?
উত্তৰঃ ১৯৮৮ চনত গঠিত ৰাষ্ট্ৰীয় সাক্ষৰতা মিচনৰ মূল উদ্দেশ্য হ’ল ১৫–৩৫ বছৰ বয়সৰ নিৰক্ষৰ ব্যক্তিক কাৰ্যকৰী সাক্ষৰ কৰা, সামাজিক-অৰ্থনৈতিক সচেতনতা সৃষ্টি কৰা, মহিলাৰ ক্ষমতায়ন কৰা আৰু আজীৱন শিক্ষাৰ পৰিৱেশ গঢ়া। সম্পূৰ্ণ সাক্ষৰতা অভিযান, উত্তৰ-সাক্ষৰতা অভিযান আৰু আজীৱন শিক্ষা কেন্দ্ৰ ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যসূচী।
৯। অনানুষ্ঠানিক শিক্ষাত দূৰদৰ্শন আৰু আকাশৱাণীৰ ভূমিকা ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ দূৰদৰ্শন আৰু আকাশৱাণীয়ে দূৰ-দূৰণিৰ গাঁৱলৈকে শিক্ষা সম্প্ৰচাৰ কৰে। কৃষি বাৰ্তা, স্বাস্থ্য সচেতনতা কাৰ্যসূচী, “School on Air”, “Gyan Vani”, “Gyan Darshan”, IGNOU-ৰ পাঠ আৰু SWAYAM PRABHA চেনেলৰ যোগেদি ছাত্ৰ-ছাত্ৰী, কৃষক, গৃহিণী আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক সকলোৱে উপকৃত হয়। ই গণমাধ্যমক জনশিক্ষাৰ শক্তিশালী যন্ত্ৰত পৰিণত কৰিছে।
১০। ই-লাৰ্নিং কি? ইয়াৰ সুবিধা লিখা।
উত্তৰঃ কম্পিউটাৰ, ইণ্টাৰনেট, মোবাইল আৰু মাল্টিমিডিয়াৰ যোগেদি গ্ৰহণ কৰা শিক্ষাই হ’ল ই-লাৰ্নিং। সুবিধা — (ক) যিকোনো সময়ত, যিকোনো স্থানৰ পৰা শিকা যায়, (খ) খৰচ কম, (গ) ভিডিঅ’, এনিমেছন আদিৰ যোগেদি বিষয়বস্তু সহজ হয়, (ঘ) SWAYAM, DIKSHA, NPTEL আদিৰ যোগেদি বিশ্ববিখ্যাত শিক্ষকৰ পাঠ পাব পৰা যায়, (ঙ) আত্ম-গতিৰে শিকাৰ সুযোগ থাকে, (চ) মহামাৰীৰ দৰে সময়ত শিক্ষা অব্যাহত ৰাখিব পাৰি।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
১১। “Non-Formal Education” শব্দটো প্ৰথম কোনে প্ৰৱৰ্তন কৰে?
উত্তৰঃ ফিলিপ এইচ. কুম্বছ-এ ১৯৬৮ চনত প্ৰকাশিত “The World Educational Crisis” গ্ৰন্থত প্ৰথমে এই ধাৰণা ব্যৱহাৰ কৰে।
১২। ভাৰতত প্ৰথম মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয় কোনখন আৰু ক’ত স্থাপিত?
উত্তৰঃ ১৯৮২ চনত অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ হায়দৰাবাদত স্থাপিত ড. বি. আৰ. আম্বেদকৰ মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয় ভাৰতৰ প্ৰথম মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়।
১৩। KKHSOU-ৰ পূৰ্ণ ৰূপ কি?
উত্তৰঃ Krishna Kanta Handiqui State Open University (কৃষ্ণকান্ত সন্দিকৈ ৰাজ্যিক মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়)।
১৪। SWAYAM-ৰ পূৰ্ণ ৰূপ কি?
উত্তৰঃ Study Webs of Active Learning for Young Aspiring Minds — ভাৰত চৰকাৰৰ মুক্ত অনলাইন পাঠ্যক্ৰম প্লেটফৰ্ম।
১৫। NLM আৰু NAEP-ৰ পূৰ্ণ ৰূপ লিখা।
উত্তৰঃ NLM — National Literacy Mission (১৯৮৮); NAEP — National Adult Education Programme (১৯৭৮)।
১৬। অনৌপচাৰিক শিক্ষা আৰু অনানুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰঃ অনৌপচাৰিক শিক্ষা পৰিয়াল, সমাজ আৰু পৰিবেশৰ পৰা স্বাভাৱিকভাৱে আজীৱন গ্ৰহণ কৰা হয় — ইয়াৰ কোনো নিৰ্ধাৰিত উদ্দেশ্য, পাঠ্যক্ৰম বা সময়সূচী নাথাকে। অনানুষ্ঠানিক শিক্ষা সুসংগঠিত, পূৰ্ব-নিৰ্ধাৰিত উদ্দেশ্য, পাঠ্যক্ৰম আৰু সময়সূচীৰ আধাৰত পৰিচালিত হয়, যদিও ই বিদ্যালয়ৰ বাহিৰত হয়।
১৭। অনানুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ অসুবিধা/সীমাবদ্ধতা কি কি?
উত্তৰঃ (ক) প্ৰশিক্ষিত শিক্ষকৰ অভাৱ, (খ) প্ৰমাণপত্ৰৰ সামাজিক স্বীকৃতি কম, (গ) মূল্যাংকন ব্যৱস্থা দুৰ্বল, (ঘ) ভিত্তি-গাঁথনি অসম্পূৰ্ণ, (ঙ) ডিজিটেল ব্যৱধান, (চ) অনিয়মিত উপস্থিতি, (ছ) সমন্বয়ৰ অভাৱ।
১৮। অনানুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ প্ৰধান অভিকৰ্তা (agency) কোন কোন?
উত্তৰঃ NIOS, IGNOU, KKHSOU, ৰাষ্ট্ৰীয় সাক্ষৰতা মিচন, NCERT, SCERT, দূৰদৰ্শন, আকাশৱাণী, SWAYAM, DIKSHA, স্বেচ্ছাসেৱী সংগঠন আৰু অসম ৰাজ্যিক শিক্ষা মিচন আদি।