অসম আৰু ভাৰতৰ মাধ্যমিক শিক্ষা (স্বৰাজোত্তৰ কাল) (স্বাধীনতাৰ পৰৱৰ্তী সময়ত) — Class 12 Education Chapter 1

HSLC Guru-লৈ স্বাগতম! ইয়াত ASSEB (Assam State School Education Board) দ্বাৰা প্ৰৱৰ্তিত উচ্চতৰ মাধ্যমিক দ্বিতীয় বৰ্ষৰ শিক্ষা (Education) বিষয়ৰ প্ৰথম অধ্যায় “অসম আৰু ভাৰতৰ মাধ্যমিক শিক্ষা (স্বৰাজোত্তৰ কাল) — স্বাধীনতাৰ পৰৱৰ্তী সময়ত”-ৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ, সাৰাংশ আৰু অতিৰিক্ত অনুশীলনী প্ৰদান কৰা হৈছে। এই অধ্যায়টোত স্বাধীনতাৰ পিছত গঢ় লোৱা বিভিন্ন আয়োগ, শিক্ষানীতি আৰু অসমত মাধ্যমিক শিক্ষাৰ বিকাশৰ ইতিহাস বিশ্লেষণ কৰা হৈছে।

---

সাৰাংশ

স্বাধীনতাৰ পৰৱৰ্তী সময়ত ভাৰতবৰ্ষত মাধ্যমিক শিক্ষাৰ বিকাশৰ বাবে চৰকাৰে বিভিন্ন আয়োগ আৰু কমিটি গঠন কৰিছিল। ১৯৪৮-৪৯ চনত ড° সৰ্বপল্লী ৰাধাকৃষ্ণনৰ অধ্যক্ষতাত বিশ্ববিদ্যালয় শিক্ষা আয়োগ গঠন কৰা হৈছিল। ১৯৫২-৫৩ চনত ড° এ. লক্ষ্মণস্বামী মুদালিয়াৰৰ অধ্যক্ষতাত মাধ্যমিক শিক্ষা আয়োগ (Mudaliar Commission) গঠন কৰা হয়। এই আয়োগে মাধ্যমিক শিক্ষাৰ লক্ষ্য, পাঠ্যক্ৰম, পৰীক্ষা পদ্ধতি, শিক্ষকৰ প্ৰশিক্ষণ আদিৰ ওপৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল আৰু বহুমুখী বিদ্যালয় (Multipurpose School) প্ৰৱৰ্তনৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল।

১৯৬৪-৬৬ চনত ড° দৌলত সিং কোঠাৰীৰ অধ্যক্ষতাত গঠিত কোঠাৰি আয়োগে (Kothari Commission) ১০+২+৩ শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল আৰু ই বৰ্তমানৰ ভাৰতীয় শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ ভেটি স্থাপন কৰে। ১৯৬৮ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি (NPE 1968), ১৯৮৬ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি (NPE 1986) আৰু ২০২০ চনৰ নতুন ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি (NEP 2020) ভাৰতীয় শিক্ষাৰ বিকাশৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ মাইলৰ খুঁটি। কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় (১৯৬৩) আৰু জৱাহৰ নৱোদয় বিদ্যালয় (১৯৮৬) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল গ্ৰাম্য মেধাৱী ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ গুণগত শিক্ষাৰ বাবে।

অসমত মাধ্যমিক শিক্ষাৰ বিকাশৰ বাবে ১৯৬২ চনত অসম মাধ্যমিক শিক্ষা পৰিষদ (Board of Secondary Education, Assam) গঠন কৰা হৈছিল। ২০২৪ চনত এই পৰিষদ আৰু AHSEC একত্ৰিত হৈ বৰ্তমানৰ ASSEB (Assam State School Education Board) গঠন কৰে। অসমত প্ৰাথমিক, মাধ্যমিক আৰু উচ্চ মাধ্যমিক শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত বহু সমস্যা থকা সত্ত্বেও সাৰ্বজনীন প্ৰাথমিক শিক্ষা, কন্যা শিক্ষা, বৃত্তিমূলক শিক্ষা আদিৰ বিকাশৰ বাবে চৰকাৰে নানা আঁচনি গ্ৰহণ কৰিছে।

Summary

This chapter discusses the development of secondary education in India and Assam during the post-independence period. Major commissions like the Mudaliar Commission (1952-53) and Kothari Commission (1964-66) shaped Indian education by introducing the 10+2+3 system, multipurpose schools, and reforms in curriculum and examinations. The National Policies on Education of 1968, 1986, and NEP 2020, along with institutions like Kendriya Vidyalayas and Jawahar Navodaya Vidyalayas, expanded quality schooling. In Assam, the establishment of the Board of Secondary Education, Assam in 1962 (later merged with AHSEC in 2024 to form the present ASSEB) institutionalized secondary education and various government schemes have promoted universal, vocational, and girls’ education in the state.

---

পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্নোত্তৰ

অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (Very Short Answer Type)

১। মুদালিয়াৰ আয়োগ কোন চনত গঠন কৰা হৈছিল?

উত্তৰঃ মুদালিয়াৰ আয়োগ ১৯৫২ চনৰ ২৩ ছেপ্টেম্বৰত গঠন কৰা হৈছিল আৰু ই ১৯৫৩ চনত প্ৰতিবেদন দাখিল কৰে।

২। মুদালিয়াৰ আয়োগৰ অধ্যক্ষ কোন আছিল?

উত্তৰঃ মুদালিয়াৰ আয়োগৰ অধ্যক্ষ আছিল ড° এ. লক্ষ্মণস্বামী মুদালিয়াৰ।

৩। কোঠাৰি আয়োগ কোন চনত গঠন কৰা হৈছিল?

উত্তৰঃ কোঠাৰি আয়োগ ১৯৬৪ চনৰ ১৪ জুলাইত গঠন কৰা হৈছিল আৰু ই ১৯৬৬ চনত প্ৰতিবেদন দাখিল কৰে।

৪। কোঠাৰি আয়োগৰ অধ্যক্ষ কোন আছিল?

উত্তৰঃ কোঠাৰি আয়োগৰ অধ্যক্ষ আছিল ড° দৌলত সিং কোঠাৰি।

৫। ১০+২+৩ শিক্ষা ব্যৱস্থা কোনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল?

উত্তৰঃ ১০+২+৩ শিক্ষা ব্যৱস্থা কোঠাৰি আয়োগে (১৯৬৪-৬৬) পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল আৰু ১৯৬৮ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতিৰ যোগেদি ই ভাৰতত প্ৰৱৰ্তিত হয়।

৬। প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি কোন চনত গৃহীত হৈছিল?

উত্তৰঃ প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ১৯৬৮ চনত গৃহীত হৈছিল।

৭। দ্বিতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি কোন চনত গৃহীত হৈছিল?

উত্তৰঃ দ্বিতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ১৯৮৬ চনত গৃহীত হৈছিল আৰু ১৯৯২ চনত পৰিমাৰ্জিত হৈছিল।

৮। NEP 2020 ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ কি?

উত্তৰঃ NEP 2020 ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ হ’ল National Education Policy 2020 (ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ২০২০)।

৯। কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় কেতিয়া আৰম্ভ কৰা হৈছিল?

উত্তৰঃ কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় ১৯৬৩ চনত আৰম্ভ কৰা হৈছিল আৰু ১৯৬৫ চনত কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় সংগঠন গঠিত হয়।

১০। জৱাহৰ নৱোদয় বিদ্যালয় কোন চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল?

উত্তৰঃ জৱাহৰ নৱোদয় বিদ্যালয় ১৯৮৬ চনত ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতিৰ অনুসৰি প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।

১১। ASSEB-ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ কি?

উত্তৰঃ ASSEB-ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ হ’ল Assam State School Education Board। ই ২০২৪ চনত পূৰ্বৰ Board of Secondary Education, Assam (১৯৬২) আৰু Assam Higher Secondary Education Council (১৯৮৪)ক একত্ৰিত কৰি গঠিত হৈছে।

১২। অসম মাধ্যমিক শিক্ষা পৰিষদ কোন চনত স্থাপিত হৈছিল?

উত্তৰঃ অসম মাধ্যমিক শিক্ষা পৰিষদ ১৯৬২ চনত স্থাপিত হৈছিল।

১৩। মুদালিয়াৰ আয়োগে প্ৰৱৰ্তন কৰা বিদ্যালয়ৰ নাম কি?

উত্তৰঃ মুদালিয়াৰ আয়োগে প্ৰৱৰ্তন কৰা বিদ্যালয়ৰ নাম হ’ল বহুমুখী বিদ্যালয় (Multipurpose School)।

১৪। NCERT কোন চনত স্থাপিত হৈছিল?

উত্তৰঃ NCERT (National Council of Educational Research and Training) ১৯৬১ চনত স্থাপিত হৈছিল।

চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (Short Answer Type)

১। মুদালিয়াৰ আয়োগৰ মুখ্য উদ্দেশ্যসমূহ লিখা।

উত্তৰঃ মুদালিয়াৰ আয়োগৰ মুখ্য উদ্দেশ্যসমূহ হ’ল— (ক) মাধ্যমিক শিক্ষাৰ লক্ষ্য আৰু উদ্দেশ্য নিৰূপণ কৰা; (খ) মাধ্যমিক শিক্ষাৰ পাঠ্যক্ৰম পুনৰ সংগঠন কৰা; (গ) বহুমুখী বিদ্যালয় প্ৰৱৰ্তন কৰি বৃত্তিমূলক শিক্ষাৰ ব্যৱস্থা কৰা; (ঘ) পৰীক্ষা পদ্ধতিৰ সংস্কাৰ সাধন কৰা; (ঙ) শিক্ষকৰ প্ৰশিক্ষণৰ ব্যৱস্থা উন্নত কৰা; আৰু (চ) ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ চৰিত্ৰ গঠন আৰু গণতান্ত্ৰিক নাগৰিকত্ব বিকাশত সহায় কৰা।

২। কোঠাৰি আয়োগৰ গুৰুত্ব ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰঃ কোঠাৰি আয়োগ স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম ব্যাপক শিক্ষা আয়োগ আছিল য’ত প্ৰাথমিক, মাধ্যমিক আৰু উচ্চশিক্ষাৰ সকলো দিশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ই ১০+২+৩ শিক্ষা ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তনৰ পৰামৰ্শ দিছিল, সাৰ্বজনীন প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল, সমান শিক্ষাৰ সুযোগ, কাম আৰু উৎপাদনৰ সৈতে শিক্ষাৰ সংযোগ, বিজ্ঞান শিক্ষাৰ বিকাশ আৰু GDP-ৰ ৬% শিক্ষাত ব্যয় কৰাৰ পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল। এই আয়োগৰ পৰামৰ্শবোৰ ১৯৬৮ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতিৰ ভেটি স্বৰূপ আছিল।

৩। ১৯৮৬ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতিৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।

উত্তৰঃ ১৯৮৬ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতিৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল— (ক) সকলোৰে বাবে সমান শিক্ষাৰ সুযোগ; (খ) মহিলা শিক্ষাৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব; (গ) তফচিলী জাতি, জনজাতি আৰু সংখ্যালঘুৰ শিক্ষা উন্নয়ন; (ঘ) অপাৰেচন ব্লেকব’ৰ্ড আঁচনি; (ঙ) নৱোদয় বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠা; (চ) বৃত্তিমূলক শিক্ষাৰ সম্প্ৰসাৰণ; আৰু (ছ) ১০+২+৩ শিক্ষা ব্যৱস্থা ৰক্ষণাবেক্ষণ। ১৯৯২ চনত এই নীতি পৰিমাৰ্জিত হৈছিল।

৪। NEP 2020 ৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ কি কি?

উত্তৰঃ NEP 2020 ৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল— (ক) ১০+২ ব্যৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তে ৫+৩+৩+৪ শিক্ষা ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন; (খ) মাতৃভাষাৰ মাধ্যমত প্ৰাথমিক শিক্ষা; (গ) বহুভাষিক শিক্ষা; (ঘ) সামগ্ৰিক আৰু বহুমুখী উচ্চশিক্ষা; (ঙ) ডিজিটেল শিক্ষাৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ; (চ) শিক্ষাত GDP-ৰ ৬% ব্যয়; (ছ) বৃত্তিমূলক শিক্ষাৰ অন্তৰ্ভুক্তি ষষ্ঠ শ্ৰেণীৰ পৰাই; আৰু (জ) মন্ত্ৰালয়ৰ নাম “মানৱ সম্পদ উন্নয়ন মন্ত্ৰালয়”-ৰ পৰা “শিক্ষা মন্ত্ৰালয়”-লৈ পৰিৱৰ্তন।

৫। কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়ৰ উদ্দেশ্য কি?

উত্তৰঃ কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়ৰ উদ্দেশ্য হ’ল— (ক) কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ স্থানান্তৰযোগ্য কৰ্মচাৰীৰ সন্তানসকলক একে ধৰণৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰা; (খ) সমগ্ৰ ভাৰতত একে ধৰণৰ পাঠ্যক্ৰম প্ৰৱৰ্তন কৰা; (গ) ৰাষ্ট্ৰীয় ঐক্য আৰু একতা বৃদ্ধি কৰা; (ঘ) উচ্চ মানদণ্ডৰ ইংৰাজী আৰু হিন্দী মাধ্যমৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰা; আৰু (ঙ) বিজ্ঞান আৰু গণিত শিক্ষাৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া।

৬। নৱোদয় বিদ্যালয়ৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।

উত্তৰঃ নৱোদয় বিদ্যালয়ৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল— (ক) প্ৰতিখন জিলাত এখনকৈ আবাসিক বিদ্যালয়; (খ) গ্ৰাম্য মেধাৱী ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক বিনামূলীয়া শিক্ষা প্ৰদান; (গ) ৭৫% আসন গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে সংৰক্ষিত; (ঘ) সহশিক্ষাৰ ব্যৱস্থা; (ঙ) ত্ৰিভাষিক সূত্ৰৰ অনুসৰণ; (চ) চাকৰি বদলিৰ পদ্ধতিৰে ভাৰত একতা বৃদ্ধি; আৰু (ছ) প্ৰৱেশৰ বাবে JNVST পৰীক্ষা।

৭। অসম মাধ্যমিক শিক্ষা পৰিষদৰ মুখ্য কাৰ্যাৱলী লিখা।

উত্তৰঃ অসম মাধ্যমিক শিক্ষা পৰিষদ (ASSEB)-ৰ মুখ্য কাৰ্যাৱলী হ’ল— (ক) অসমৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়সমূহৰ পাঠ্যক্ৰম প্ৰস্তুতি; (খ) HSLC পৰীক্ষা অনুষ্ঠিত কৰা; (গ) বিদ্যালয়সমূহক স্বীকৃতি প্ৰদান; (ঘ) পাঠ্যপুথি প্ৰকাশ কৰা; (ঙ) শিক্ষকৰ মান নিৰূপণ; (চ) ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ আৰ্হি প্ৰশ্নকাকত প্ৰস্তুত কৰা; আৰু (ছ) মাধ্যমিক শিক্ষাৰ গুণগত মান উন্নয়ন।

৮। বহুমুখী বিদ্যালয় বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰঃ বহুমুখী বিদ্যালয় বুলিলে এনে এক বিদ্যালয়ক বুজায় য’ত শিক্ষাৰ্থীয়ে সাধাৰণ শিক্ষাৰ লগতে বিভিন্ন বৃত্তিমূলক বিষয়ৰ শিক্ষাও গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। মুদালিয়াৰ আয়োগৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি ১৯৫৩ চনৰ পৰা ভাৰতত বহুমুখী বিদ্যালয় প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। এনে বিদ্যালয়ত কৃষি, প্ৰযুক্তি, বাণিজ্য, ললিতকলা, গৃহবিজ্ঞান আদি বিভিন্ন গোট অন্তৰ্ভুক্ত আছিল যাতে শিক্ষাৰ্থীয়ে নিজৰ আগ্ৰহ আৰু প্ৰতিভা অনুসৰি বিষয় বাছনি কৰিব পাৰে।

৯। অসমত মাধ্যমিক শিক্ষাৰ সমস্যাসমূহ কি কি?

উত্তৰঃ অসমত মাধ্যমিক শিক্ষাৰ মুখ্য সমস্যাসমূহ হ’ল— (ক) প্ৰশিক্ষিত শিক্ষকৰ অভাৱ; (খ) আন্ধাৰ ভৱনৰ অভাৱ; (গ) বিজ্ঞান আৰু গণিত শিক্ষাৰ পৰিকাঠামোৰ অভাৱ; (ঘ) পাঠ্যপুথিৰ অপৰ্যাপ্ততা; (ঙ) ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ অসমান অনুপাত; (চ) ড্ৰপআউট সমস্যা; (ছ) দূৰ্বল পৰীক্ষা পদ্ধতি; আৰু (জ) বৃত্তিমূলক শিক্ষাৰ অভাৱ।

দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন (Long Answer Type)

১। মুদালিয়াৰ আয়োগৰ পৰামৰ্শসমূহ বিতংভাৱে আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ ১৯৫২-৫৩ চনৰ মুদালিয়াৰ আয়োগৰ পৰামৰ্শসমূহ ভাৰতীয় মাধ্যমিক শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত যুগান্তকাৰী আছিল। আয়োগৰ মূল পৰামৰ্শসমূহ এনেধৰণৰ—

(ক) মাধ্যমিক শিক্ষাৰ লক্ষ্য: গণতান্ত্ৰিক নাগৰিকত্ব বিকাশ, ব্যক্তিত্বৰ পূৰ্ণাংগ বিকাশ, বৃত্তিমূলক দক্ষতা বৃদ্ধি, নেতৃত্বৰ গুণাবলী বিকাশ আৰু চৰিত্ৰ গঠন।

(খ) শিক্ষাৰ স্তৰবিন্যাস: প্ৰাথমিক ৫ বছৰ + মধ্য বিদ্যালয় ৩ বছৰ + উচ্চ মাধ্যমিক ৪ বছৰ — মুঠ ১২ বছৰৰ ব্যৱস্থা।

(গ) বহুমুখী বিদ্যালয় প্ৰৱৰ্তন: কৃষি, প্ৰযুক্তি, বাণিজ্য, ললিতকলা, গৃহবিজ্ঞান আদি বিভিন্ন গোট অন্তৰ্ভুক্ত কৰি বৃত্তিমূলক শিক্ষাৰ ব্যৱস্থা।

(ঘ) পাঠ্যক্ৰম: বিভিন্নতা আৰু ব্যাপকতা; ভাষা, সমাজ বিজ্ঞান, প্ৰাকৃতিক বিজ্ঞান, গণিত আৰু কৰ্মশিক্ষাৰ অন্তৰ্ভুক্তি।

(ঙ) শিক্ষণ পদ্ধতি: ক্ৰিয়াকেন্দ্ৰিক, প্ৰকল্প পদ্ধতি, আলোচনা পদ্ধতি আৰু পৰীক্ষাগাৰ পদ্ধতিৰ ব্যৱহাৰ।

(চ) পৰীক্ষা সংস্কাৰ: বাহ্যিক পৰীক্ষাৰ সংখ্যা হ্ৰাস, ধাৰাবাহিক মূল্যায়ন, বস্তুনিষ্ঠ প্ৰশ্ন আৰু চৰিত্ৰ প্ৰমাণপত্ৰৰ ব্যৱস্থা।

(ছ) শিক্ষক প্ৰশিক্ষণ: পেশাদাৰী শিক্ষকৰ প্ৰশিক্ষণ, প্ৰশিক্ষণ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা বৃদ্ধি আৰু শিক্ষকৰ দৰমহা বৃদ্ধি।

এই পৰামৰ্শবোৰে ভাৰতীয় মাধ্যমিক শিক্ষাত আমূল পৰিৱৰ্তন আনিছিল আৰু ক্ৰমে কোঠাৰি আয়োগৰ ভেটি স্থাপন কৰিছিল।

২। কোঠাৰি আয়োগৰ পৰামৰ্শসমূহৰ বিতং বৰ্ণনা দিয়া।

উত্তৰঃ কোঠাৰি আয়োগ (১৯৬৪-৬৬) স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম ব্যাপক শিক্ষা আয়োগ আছিল আৰু ই “Education and National Development” শিৰোনামৰ প্ৰতিবেদন দাখিল কৰিছিল। ইয়াৰ মুখ্য পৰামৰ্শসমূহ হ’ল—

(ক) ১০+২+৩ শিক্ষা ব্যৱস্থা: প্ৰথম ১০ বছৰ সাধাৰণ শিক্ষা, পৰৱৰ্তী ২ বছৰ উচ্চ মাধ্যমিক, আৰু তাৰ পিছত ৩ বছৰৰ স্নাতক।

(খ) সাৰ্বজনীন প্ৰাথমিক শিক্ষা: ১৪ বছৰ বয়সলৈ সকলো শিশুক বিনামূলীয়া আৰু বাধ্যতামূলক শিক্ষা।

(গ) সমান শিক্ষাৰ সুযোগ: জাতি, ধৰ্ম, লিংগ নিৰ্বিশেষে সকলোৰে বাবে সমান শিক্ষাৰ সুযোগ।

(ঘ) সাধাৰণ বিদ্যালয় ব্যৱস্থা: চহৰ-গাঁৱত একে ধৰণৰ বিদ্যালয় ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন।

(ঙ) কাম-অভিজ্ঞতা: শিক্ষাৰ লগত উৎপাদনশীল কাম-কাজৰ সংযোগ।

(চ) বিজ্ঞান শিক্ষা: বিজ্ঞান আৰু গণিতৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰু গৱেষণাৰ বিকাশ।

(ছ) ভাষা নীতি: ত্ৰিভাষিক সূত্ৰৰ অনুসৰণ — মাতৃভাষা/আঞ্চলিক ভাষা, হিন্দী আৰু ইংৰাজী।

(জ) মূল্যবোধ শিক্ষা: সামাজিক, নৈতিক আৰু আধ্যাত্মিক মূল্যবোধৰ বিকাশ।

(ঞ) আৰ্থিক ব্যৱস্থা: শিক্ষাত GDP-ৰ ৬% বিনিয়োগ।

(ট) শিক্ষক উন্নয়ন: শিক্ষকৰ মান-মৰ্যাদা, প্ৰশিক্ষণ আৰু বেতনৰ উন্নয়ন।

এই পৰামৰ্শসমূহে ভাৰতীয় শিক্ষাৰ গতিপথ নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল আৰু ১৯৬৮ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতিৰ ভেটি স্থাপন কৰিছিল।

৩। ১৯৬৮, ১৯৮৬ আৰু ২০২০ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতিৰ তুলনামূলক আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ ভাৰতবৰ্ষৰ স্বাধীনতাৰ পৰৱৰ্তী সময়ত তিনিখন গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি গৃহীত হৈছে—

১৯৬৮ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি: এইখন ভাৰতৰ প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি যি কোঠাৰি আয়োগৰ পৰামৰ্শৰ ভিত্তিত গৃহীত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্য আছিল ১০+২+৩ শিক্ষা ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন, ত্ৰিভাষিক সূত্ৰ গ্ৰহণ, সাৰ্বজনীন প্ৰাথমিক শিক্ষা আৰু GDP-ৰ ৬% শিক্ষাত ব্যয় কৰাৰ লক্ষ্য।

১৯৮৬ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি: এই নীতিয়ে শিক্ষাৰ গুণগত মান, সমান সুযোগ আৰু আধুনিকীকৰণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল। ইয়াৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্য— মহিলা শিক্ষা, তফচিলী জাতি/জনজাতি/সংখ্যালঘুৰ শিক্ষা, অপাৰেচন ব্লেকব’ৰ্ড, নৱোদয় বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠা, প্ৰাপ্তবয়স্ক শিক্ষা আৰু বৃত্তিমূলক শিক্ষাৰ সম্প্ৰসাৰণ। ১৯৯২ চনত এই নীতি পৰিমাৰ্জিত হৈছিল।

NEP 2020: এইখন ৩৪ বছৰ পিছৰ নতুন শিক্ষানীতি। ইয়াৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্য— ৫+৩+৩+৪ শিক্ষা ব্যৱস্থা, মাতৃভাষাৰ মাধ্যমত প্ৰাথমিক শিক্ষা, সামগ্ৰিক উচ্চশিক্ষা, ডিজিটেল শিক্ষা, বহুভাষিক শিক্ষা, ষষ্ঠ শ্ৰেণীৰ পৰাই বৃত্তিমূলক শিক্ষা, “শিক্ষা মন্ত্ৰালয়” নাম পৰিৱৰ্তন আৰু ২০৩০ চনলৈ সাৰ্বজনীন প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ লক্ষ্য।

তিনিওখন নীতিৰ মূল উদ্দেশ্য একে — গুণগত শিক্ষাৰ যোগেদি জাতীয় উন্নয়ন। কিন্তু সময়ৰ লগে লগে শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰ, পদ্ধতি আৰু লক্ষ্যত পৰিৱৰ্তন আহিছে।

৪। অসমত মাধ্যমিক শিক্ষাৰ বিকাশৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰা।

উত্তৰঃ অসমত মাধ্যমিক শিক্ষাৰ বিকাশ এক দীৰ্ঘ ঐতিহাসিক প্ৰক্ৰিয়াৰ ফল। স্বাধীনতাৰ পূৰ্বে আৰু পিছৰ সময়ত এই বিকাশৰ ধাৰাবাহিকতা এনেধৰণৰ—

(ক) ব্ৰিটিছ আমলৰ পটভূমি: ১৮৩৫ চনত মেকেলেৰ মিনিটৰ পিছত অসমতো ইংৰাজী শিক্ষাৰ আৰম্ভণি হয়। ১৯২১ চনত গুৱাহাটীত কটন কলেজ স্থাপিত হয়।

(খ) স্বাধীনতাৰ পৰৱৰ্তী আৰম্ভণি: স্বাধীনতাৰ পিছত অসম চৰকাৰে শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত বিভিন্ন আঁচনি গ্ৰহণ কৰে আৰু গাঁৱে গাঁৱে বিদ্যালয় স্থাপন কৰে।

(গ) ASSEB গঠন: ১৯৬২ চনত অসম মাধ্যমিক শিক্ষা পৰিষদ (Board of Secondary Education, Assam) গঠন কৰা হয়। বৰ্তমান এইখন ASSEB (Assam State School Education Board) নামেৰে জনাজাত।

(ঘ) উচ্চ মাধ্যমিক স্তৰৰ বিকাশ: ১০+২+৩ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তনৰ পিছত উচ্চ মাধ্যমিক স্তৰৰ পৰিচালনাৰ বাবে অসমত পৃথক ব্যৱস্থা গঢ় লৈ উঠে।

(ঙ) মুক্ত আৰু বৃত্তিমূলক শিক্ষা: চৰকাৰৰ বিভিন্ন আঁচনিৰ যোগেদি মুক্ত শিক্ষা আৰু বৃত্তিমূলক শিক্ষাৰ সম্প্ৰসাৰণ।

(চ) কন্যা শিক্ষা: কন্যা শিক্ষাৰ বিকাশৰ বাবে চৰকাৰে বহু আঁচনি গ্ৰহণ কৰিছে যেনে — সাইকেল বিতৰণ, বৃত্তি প্ৰদান আদি।

(ছ) ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতিৰ প্ৰভাৱ: ১৯৬৮, ১৯৮৬ আৰু NEP 2020 ৰ পৰামৰ্শৰ অনুসৰি অসমেও পদক্ষেপ লোৱা হৈছে।

(জ) বৰ্তমানৰ স্থিতি: বৰ্তমান অসমত হাজাৰ হাজাৰ চৰকাৰী, ভেঞ্চাৰ আৰু ব্যক্তিগত মাধ্যমিক বিদ্যালয় চলি আছে আৰু সাৰ্বজনীন শিক্ষাৰ লক্ষ্যৰ ফালে আগবাঢ়িছে।

৫। কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় আৰু নৱোদয় বিদ্যালয়ৰ মাজৰ পাৰ্থক্য লিখা।

উত্তৰঃ কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় আৰু নৱোদয় বিদ্যালয় দুয়োটাই কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ অধীনস্থ বিদ্যালয় হ’লেও ইহঁতৰ মাজত অনেক পাৰ্থক্য আছে। কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় ১৯৬৩ চনত স্থাপিত হৈছিল প্ৰধানতঃ স্থানান্তৰযোগ্য কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰী কৰ্মচাৰীৰ সন্তানৰ বাবে। নৱোদয় বিদ্যালয় ১৯৮৬ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতিৰ অনুসৰি গ্ৰাম্য মেধাৱী ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে স্থাপন কৰা হৈছিল। কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় চহৰাঞ্চলত অৱস্থিত আৰু দিনৰ বিদ্যালয়, কিন্তু নৱোদয় বিদ্যালয় গ্ৰাম্য অঞ্চলত অৱস্থিত আৰু আবাসিক। কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়ত শিক্ষাৰ বাবে কিছু মাচুল লোৱা হয়, কিন্তু নৱোদয় বিদ্যালয়ত শিক্ষা সম্পূৰ্ণ বিনামূলীয়া। দুয়োখনতে CBSE পাঠ্যক্ৰম অনুসৰণ কৰা হয় আৰু গুণগত শিক্ষাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়।

---

শিক্ষা আয়োগসমূহৰ সাৰাংশ তালিকা

আয়োগ/নীতি	চন	অধ্যক্ষ	মুখ্য পৰামৰ্শ
বিশ্ববিদ্যালয় শিক্ষা আয়োগ	১৯৪৮-৪৯	ড° সৰ্বপল্লী ৰাধাকৃষ্ণন	উচ্চশিক্ষাৰ উন্নয়ন
মুদালিয়াৰ আয়োগ	১৯৫২-৫৩	ড° এ. লক্ষ্মণস্বামী মুদালিয়াৰ	বহুমুখী বিদ্যালয়, পাঠ্যক্ৰম সংস্কাৰ
কোঠাৰি আয়োগ	১৯৬৪-৬৬	ড° দৌলত সিং কোঠাৰি	১০+২+৩ ব্যৱস্থা, সাৰ্বজনীন শিক্ষা
প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি	১৯৬৮	—	ত্ৰিভাষিক সূত্ৰ, ১০+২+৩
দ্বিতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি	১৯৮৬ (১৯৯২ পৰিমাৰ্জিত)	—	নৱোদয় বিদ্যালয়, অপাৰেচন ব্লেকব’ৰ্ড
NEP 2020	২০২০	ড° কে. কস্তুৰিৰংগন	৫+৩+৩+৪ ব্যৱস্থা, মাতৃভাষা শিক্ষা

---

অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ

বহু বিকল্প প্ৰশ্ন (MCQ)

১। মুদালিয়াৰ আয়োগ গঠন কৰা হৈছিল—
(ক) ১৯৪৮ চনত (খ) ১৯৫২ চনত (গ) ১৯৬৪ চনত (ঘ) ১৯৬৮ চনত

উত্তৰঃ (খ) ১৯৫২ চনত।

২। ১০+২+৩ শিক্ষা ব্যৱস্থা পৰামৰ্শ দিছিল—
(ক) মুদালিয়াৰ আয়োগে (খ) কোঠাৰি আয়োগে (গ) ৰাধাকৃষ্ণন আয়োগে (ঘ) NEP 2020 এ

উত্তৰঃ (খ) কোঠাৰি আয়োগে।

৩। জৱাহৰ নৱোদয় বিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল—
(ক) ১৯৬৩ চনত (খ) ১৯৬৮ চনত (গ) ১৯৮৬ চনত (ঘ) ১৯৯২ চনত

উত্তৰঃ (গ) ১৯৮৬ চনত।

৪। কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় আৰম্ভ কৰা হৈছিল—
(ক) ১৯৬১ চনত (খ) ১৯৬৩ চনত (গ) ১৯৬৬ চনত (ঘ) ১৯৭২ চনত

উত্তৰঃ (খ) ১৯৬৩ চনত।

৫। অসম মাধ্যমিক শিক্ষা পৰিষদ (Board of Secondary Education, Assam) গঠন কৰা হৈছিল—
(ক) ১৯৫২ চনত (খ) ১৯৬২ চনত (গ) ১৯৬৮ চনত (ঘ) ১৯৭৫ চনত

উত্তৰঃ (খ) ১৯৬২ চনত।

৬। NEP 2020 ত প্ৰৱৰ্তিত শিক্ষা ব্যৱস্থা—
(ক) ১০+২+৩ (খ) ৫+৩+৩+৪ (গ) ৪+৪+২+২ (ঘ) ১১+১+৩

উত্তৰঃ (খ) ৫+৩+৩+৪।

৭। NCERT স্থাপন হৈছিল—
(ক) ১৯৫৬ চনত (খ) ১৯৬১ চনত (গ) ১৯৬৬ চনত (ঘ) ১৯৭০ চনত

উত্তৰঃ (খ) ১৯৬১ চনত।

৮। কোঠাৰি আয়োগৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি GDP-ৰ কিমান শতাংশ শিক্ষাত ব্যয় কৰিব লাগে?
(ক) ৪% (খ) ৫% (গ) ৬% (ঘ) ৮%

উত্তৰঃ (গ) ৬%।

৯। অপাৰেচন ব্লেকব’ৰ্ড আঁচনিটো কোন নীতিৰ অংশ?
(ক) ১৯৬৮ ৰ NPE (খ) ১৯৮৬ ৰ NPE (গ) NEP 2020 (ঘ) মুদালিয়াৰ আয়োগ

উত্তৰঃ (খ) ১৯৮৬ ৰ NPE।

১০। বহুমুখী বিদ্যালয় ধাৰণা প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল—
(ক) ৰাধাকৃষ্ণন আয়োগে (খ) মুদালিয়াৰ আয়োগে (গ) কোঠাৰি আয়োগে (ঘ) ৰম্মুৰ্তি কমিটিয়ে

উত্তৰঃ (খ) মুদালিয়াৰ আয়োগে।

১১। ত্ৰিভাষিক সূত্ৰ পৰামৰ্শ দিছিল—
(ক) মুদালিয়াৰ আয়োগে (খ) কোঠাৰি আয়োগে (গ) ৰাধাকৃষ্ণন আয়োগে (ঘ) চাৰ্জেণ্ট আয়োগে

উত্তৰঃ (খ) কোঠাৰি আয়োগে।

১২। NEP 2020 ৰ অনুসৰি মন্ত্ৰালয়ৰ নতুন নাম—
(ক) মানৱ সম্পদ উন্নয়ন মন্ত্ৰালয় (খ) শিক্ষা মন্ত্ৰালয় (গ) সংস্কৃতি আৰু শিক্ষা মন্ত্ৰালয় (ঘ) স্কুল শিক্ষা মন্ত্ৰালয়

উত্তৰঃ (খ) শিক্ষা মন্ত্ৰালয়।

খালী ঠাই পূৰ কৰা (Fill in the Blanks)

১। মুদালিয়াৰ আয়োগ ________ চনত গঠন কৰা হৈছিল।

উত্তৰঃ ১৯৫২।

২। কোঠাৰি আয়োগে ________ শিক্ষা ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তনৰ পৰামৰ্শ দিছিল।

উত্তৰঃ ১০+২+৩।

৩। অসম মাধ্যমিক শিক্ষা পৰিষদ (Board of Secondary Education, Assam) ________ চনত স্থাপিত হৈছিল।

উত্তৰঃ ১৯৬২।

৪। NEP 2020 ত ________ শিক্ষা ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তিত হৈছে।

উত্তৰঃ ৫+৩+৩+৪।

৫। জৱাহৰ নৱোদয় বিদ্যালয় ________ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতিৰ ফলত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।

উত্তৰঃ ১৯৮৬।

৬। বহুমুখী বিদ্যালয় ধাৰণাটো ________ আয়োগৰ অৱদান।

উত্তৰঃ মুদালিয়াৰ।

শুদ্ধ/অশুদ্ধ (True/False)

১। মুদালিয়াৰ আয়োগে ১০+২+৩ শিক্ষা ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তনৰ পৰামৰ্শ দিছিল।

উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (১০+২+৩ ব্যৱস্থা কোঠাৰি আয়োগৰ পৰামৰ্শ আছিল।)

২। অসম মাধ্যমিক শিক্ষা পৰিষদ (Board of Secondary Education, Assam) ১৯৬২ চনত স্থাপিত হৈছিল।

উত্তৰঃ শুদ্ধ।

৩। NEP 2020 এ ভাৰতৰ প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি।

উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (১৯৬৮ চনৰ NPE এ প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি।)

৪। কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় গ্ৰাম্য মেধাৱী ছাত্ৰৰ বাবে স্থাপন কৰা হৈছিল।

উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (নৱোদয় বিদ্যালয়হে গ্ৰাম্য মেধাৱী ছাত্ৰৰ বাবে। কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয় কেন্দ্ৰীয় কৰ্মচাৰীৰ সন্তানৰ বাবে।)

৫। কোঠাৰি আয়োগে শিক্ষাত GDP-ৰ ৬% ব্যয় কৰাৰ পৰামৰ্শ দিছিল।

উত্তৰঃ শুদ্ধ।

৬। অপাৰেচন ব্লেকব’ৰ্ড আঁচনিটো ১৯৬৮ চনৰ NPE-ৰ অংশ।

উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (এইটো ১৯৮৬ চনৰ NPE-ৰ অংশ।)