Class 12 Economics Chapter 9 — সমসাময়িক ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ প্ৰত্যাহ্বানসমূহ (Contemporary Indian Economy Challenges)
HSLC Guru-লৈ স্বাগতম! এই অধ্যায়ত আমি ASSEB Class 12 Economics-ৰ নৱম অধ্যায় সমসাময়িক ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ প্ৰত্যাহ্বানসমূহ (Contemporary Challenges Facing Indian Economy)-ৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্নোত্তৰ, অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন আৰু সাৰাংশ আলোচনা কৰিম। এই অধ্যায়ত দৰিদ্ৰতা, মানৱ মূলধন গঠন, গ্ৰাম্য উন্নয়ন, নিয়োগ, আন্তঃগাঠনি আৰু বহনক্ষম উন্নয়নৰ বিষয়ে সবিশেষ আলোচনা কৰা হৈছে। ASSEB পৰীক্ষাৰ বাবে এই অধ্যায়টো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।
সাৰাংশ (Summary in Assamese)
দৰিদ্ৰতা (Poverty): দৰিদ্ৰতা হ’ল এনে এক অৱস্থা য’ত মানুহে নিজৰ মৌলিক প্ৰয়োজনসমূহ — খাদ্য, বস্ত্ৰ, বাসস্থান, শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্যসেৱা — পূৰণ কৰিব নোৱাৰে। ভাৰতত দৰিদ্ৰ সীমা (Poverty Line) নিৰ্ধাৰণ কৰা হয় ন্যূনতম ক্যালৰি গ্ৰহণৰ ভিত্তিত — গ্ৰাম্য অঞ্চলত প্ৰতিদিনে ২৪০০ ক্যালৰি আৰু নগৰাঞ্চলত ২১০০ ক্যালৰি। এই সীমাৰ তলত থকা মানুহক BPL (Below Poverty Line) বুলি কোৱা হয়। দৰিদ্ৰতাৰ মুখ্য কাৰণসমূহ হ’ল — দ্ৰুত জনসংখ্যা বৃদ্ধি, নিৰক্ষৰতা, বেকাৰ সমস্যা, কৃষিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা, আয় বৈষম্য, সামাজিক বৰ্জন আৰু সম্পদৰ অসম বণ্টন। সৰকাৰে দৰিদ্ৰতা নিৰ্মূল কৰিবলৈ বিভিন্ন আঁচনি গ্ৰহণ কৰিছে — IRDP (Integrated Rural Development Programme), MGNREGA (মহাত্মা গান্ধী জাতীয় গ্ৰাম্য নিয়োগ নিশ্চয়তা আইন, ২০০৫), JNNURM, PMGSY, NRLM, PMAY ইত্যাদি। MGNREGA-ই গ্ৰাম্য পৰিয়ালক বছৰি কমেও ১০০ দিনৰ মজুৰি কৰ্ম নিশ্চয়তা দিয়ে।
মানৱ মূলধন গঠন (Human Capital Formation): মানৱ মূলধন বুলিলে মানুহৰ মাজত নিহিত হৈ থকা দক্ষতা, জ্ঞান, অভিজ্ঞতা আৰু স্বাস্থ্যৰ সমষ্টিক বুজোৱা হয়। মানৱ মূলধন গঠনৰ মুখ্য উৎসসমূহ হ’ল — শিক্ষাৰ ব্যয়, স্বাস্থ্যৰ ওপৰত ব্যয়, কৰ্মস্থলৰ প্ৰশিক্ষণ (On-the-job training), স্থানান্তৰণ ব্যয় আৰু তথ্য সংগ্ৰহৰ ব্যয়। মানৱ মূলধন আৰু মানৱ উন্নয়নৰ মাজত পাৰ্থক্য আছে — মানৱ মূলধনে উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে আৰু ই অৰ্থনৈতিক ধাৰণা, কিন্তু মানৱ উন্নয়নে মানুহৰ সামগ্ৰিক কল্যাণ আৰু কাম্য জীৱনৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে। ভাৰতত মানৱ মূলধন গঠনত শিক্ষা ক্ষেত্ৰৰ ভূমিকা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ — সৰ্ব শিক্ষা অভিযান, মাধ্যমিক শিক্ষা অভিযান আৰু RUSA-ৰ দৰে আঁচনি গ্ৰহণ কৰা হৈছে।
গ্ৰাম্য উন্নয়ন (Rural Development): গ্ৰাম্য উন্নয়ন বুলিলে গাঁৱৰ মানুহৰ অৰ্থনৈতিক, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক উন্নতিক বুজোৱা হয়। গ্ৰাম্য উন্নয়নৰ মুখ্য ক্ষেত্ৰসমূহ হ’ল — কৃষি ঋণ ব্যৱস্থাৰ উন্নতি, কৃষিজাত সামগ্ৰীৰ বজাৰীকৰণ, কৃষি আৰু সংলগ্ন খণ্ডৰ বৈচিত্ৰ্যকৰণ আৰু জৈৱিক কৃষি। কৃষি ঋণৰ দুটা উৎস আছে — অনানুষ্ঠানিক উৎস (মহাজন, ব্যৱসায়ী, আত্মীয়) আৰু আনুষ্ঠানিক উৎস (বাণিজ্যিক বেংক, সমবায় বেংক, গ্ৰাম্য বেংক, NABARD, SHG)। বজাৰীকৰণ ব্যৱস্থাত নিয়ন্ত্ৰিত বজাৰ, সমবায় বজাৰীকৰণ, e-NAM (National Agriculture Market) আৰু গুদামজাতকৰণৰ ব্যৱস্থা ৰাখিছে। বৈচিত্ৰ্যকৰণৰ ফলত পশুপালন, মৎস্যপালন, কুকুৰা পালন, ৰেচম খেতি আৰু উদ্যান শস্য আদিলৈ গ্ৰাম্য অৰ্থনীতি সম্প্ৰসাৰিত হৈছে।
নিয়োগ, আন্তঃগাঠনি আৰু বহনক্ষম উন্নয়ন: নিয়োগৰ ক্ষেত্ৰত শ্ৰমিকসকলক দুটা ভাগত ভাগ কৰা হয় — আনুষ্ঠানিক খণ্ড (Formal Sector) আৰু অনানুষ্ঠানিক খণ্ড (Informal Sector)। ভাৰতত প্ৰায় ৯৩% শ্ৰমিক অনানুষ্ঠানিক খণ্ডৰ অন্তৰ্গত। অনানুষ্ঠানিকীকৰণ (Informalisation) আৰু আকস্মিকীকৰণ (Casualisation) বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত শ্ৰমিকৰ সামাজিক সুৰক্ষা হ্ৰাস পাইছে। আন্তঃগাঠনিক ব্যৱস্থা দুপ্ৰকাৰৰ — অৰ্থনৈতিক আন্তঃগাঠনি (পৰিবহণ, বিদ্যুৎ, যোগাযোগ, ব্যাংকিং) আৰু সামাজিক আন্তঃগাঠনি (শিক্ষা, স্বাস্থ্য, পেয়জল)। বহনক্ষম উন্নয়ন (Sustainable Development) বুলিলে এনে উন্নয়নক বুজোৱা হয় যিয়ে বৰ্তমান প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰে কিন্তু ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজন পূৰণৰ সামৰ্থ্যত আঘাত নকৰে। বহনক্ষমতা (Carrying Capacity) আৰু পৰিৱেশ-পাৰিস্থিতিক ভাৰসাম্য (Ecological Balance) ৰক্ষাৰ বাবে নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ ব্যৱহাৰ, বনানীকৰণ আৰু প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণ আৱশ্যক।
Summary (English)
This chapter examines the contemporary challenges facing the Indian economy. Poverty is the inability to fulfil basic needs; the poverty line is fixed by minimum calorie intake (2400 in rural and 2100 in urban areas). Major causes include population growth, illiteracy, unemployment, dependence on agriculture and unequal distribution of resources. Poverty alleviation programmes such as IRDP, MGNREGA, JNNURM, PMAY and NRLM aim to provide employment and basic amenities. Human Capital Formation raises productivity through investment in education, health, on-the-job training and migration. Human capital differs from human development as the latter focuses on overall well-being. Rural development involves agricultural credit (formal and informal sources), marketing reforms (regulated markets, cooperatives, e-NAM) and diversification into allied activities like animal husbandry, fisheries and horticulture. Employment in India is dominated by the informal sector (about 93%), with rising informalisation and casualisation. Infrastructure is divided into economic (power, transport, communication) and social (education, health). Sustainable development meets present needs without compromising future generations, preserving carrying capacity and ecological balance.
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (Textual Questions and Answers)
১ নম্বৰৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (1 Mark Questions)
প্ৰশ্ন ১। দৰিদ্ৰতা কাক বোলে?
উত্তৰঃ দৰিদ্ৰতা হ’ল এনে এক অৱস্থা য’ত মানুহে নিজৰ মৌলিক প্ৰয়োজনসমূহ — খাদ্য, বস্ত্ৰ, বাসস্থান, শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্যসেৱা — পূৰণ কৰিব নোৱাৰে।
প্ৰশ্ন ২। দৰিদ্ৰ সীমা (Poverty Line) মানে কি?
উত্তৰঃ দৰিদ্ৰ সীমা হ’ল এনে এক ন্যূনতম আয় বা ব্যয়ৰ মাপদণ্ড যাৰ তলত থকা মানুহক দৰিদ্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়। ভাৰতত ই গ্ৰাম্য অঞ্চলত ২৪০০ ক্যালৰি আৰু নগৰাঞ্চলত ২১০০ ক্যালৰিৰ ভিত্তিত নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়।
প্ৰশ্ন ৩। BPL-ৰ পূৰ্ণৰূপ কি?
উত্তৰঃ BPL-ৰ পূৰ্ণৰূপ হ’ল Below Poverty Line (দৰিদ্ৰ সীমাৰ তলৰ লোক)।
প্ৰশ্ন ৪। MGNREGA-ৰ পূৰ্ণৰূপ লিখা।
উত্তৰঃ MGNREGA-ৰ পূৰ্ণৰূপ হ’ল Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Act (মহাত্মা গান্ধী জাতীয় গ্ৰাম্য নিয়োগ নিশ্চয়তা আইন, ২০০৫)।
প্ৰশ্ন ৫। মানৱ মূলধন কাক বোলে?
উত্তৰঃ মানুহৰ মাজত নিহিত হৈ থকা দক্ষতা, জ্ঞান, অভিজ্ঞতা আৰু স্বাস্থ্যৰ সমষ্টিক মানৱ মূলধন বোলে। ই উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধি কৰে।
প্ৰশ্ন ৬। মানৱ মূলধন গঠনৰ দুটা উৎসৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ মানৱ মূলধন গঠনৰ দুটা উৎস হ’ল — (ক) শিক্ষাৰ ওপৰত ব্যয় আৰু (খ) স্বাস্থ্যৰ ওপৰত ব্যয়।
প্ৰশ্ন ৭। অনানুষ্ঠানিক খণ্ড (Informal Sector) কাক বোলে?
উত্তৰঃ অনানুষ্ঠানিক খণ্ড হ’ল এনে কৰ্মৰত খণ্ড য’ত শ্ৰমিকসকলে নিয়মিত দৰমহা, সামাজিক সুৰক্ষা, পেঞ্চন বা চাকৰিৰ সুৰক্ষা নাপায়। ভাৰতত ৯৩% শ্ৰমিক এই খণ্ডৰ অন্তৰ্গত।
প্ৰশ্ন ৮। বহনক্ষম উন্নয়ন কাক বোলে?
উত্তৰঃ এনে উন্নয়ন যিয়ে বৰ্তমান প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰে কিন্তু ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজন পূৰণৰ সামৰ্থ্যত আঘাত নকৰে — তাকেই বহনক্ষম উন্নয়ন বোলে।
প্ৰশ্ন ৯। বহনক্ষমতা (Carrying Capacity) কি?
উত্তৰঃ পৰিৱেশে যিমান সংখ্যক জীৱ-জন্তু আৰু মানুহক স্থায়ীভাৱে ধাৰণ কৰিব পাৰে আৰু পুনৰুৎপাদনৰ ক্ষমতা ৰাখিব পাৰে, তাকেই বহনক্ষমতা বোলে।
প্ৰশ্ন ১০। e-NAM কি?
উত্তৰঃ e-NAM (National Agriculture Market) হ’ল এক অনলাইন কৃষিজাত সামগ্ৰী বজাৰ পৰ্টেল য’ত খেতিয়কসকলে নিজৰ উৎপাদিত সামগ্ৰী সমগ্ৰ ভাৰতৰ ক্ৰেতাৰ ওচৰত বিক্ৰী কৰিব পাৰে।
২-৩ নম্বৰৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (2-3 Marks Questions)
প্ৰশ্ন ১১। দৰিদ্ৰতাৰ মুখ্য কাৰণসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ দৰিদ্ৰতাৰ মুখ্য কাৰণসমূহ হ’ল —
- দ্ৰুত জনসংখ্যা বৃদ্ধি।
- নিৰক্ষৰতা আৰু দক্ষতাৰ অভাৱ।
- বেকাৰ সমস্যা আৰু অনিয়মিত কৰ্মসংস্থান।
- কৃষিৰ ওপৰত অত্যধিক নিৰ্ভৰশীলতা আৰু নিম্ন উৎপাদনশীলতা।
- আয় আৰু সম্পদৰ অসম বণ্টন।
- সামাজিক বৰ্জন আৰু লিংগ বৈষম্য।
- মুদ্ৰাস্ফীতি আৰু আন্তঃগাঠনিৰ অভাৱ।
প্ৰশ্ন ১২। মানৱ মূলধন আৰু মানৱ উন্নয়নৰ মাজৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ মানৱ মূলধন আৰু মানৱ উন্নয়নৰ মাজৰ পাৰ্থক্যসমূহ হ’ল —
| মানৱ মূলধন (Human Capital) | মানৱ উন্নয়ন (Human Development) |
|---|---|
| ই অৰ্থনৈতিক ধাৰণা। | ই বহল কল্যাণমূলক ধাৰণা। |
| উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধি ইয়াৰ মুখ্য লক্ষ্য। | মানুহৰ সামগ্ৰিক কল্যাণ ইয়াৰ লক্ষ্য। |
| শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্যক উপায় হিচাপে গণ্য কৰে। | শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্যক মৌলিক অধিকাৰ হিচাপে গণ্য কৰে। |
| আয় বৃদ্ধিৰ হাৰৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে। | HDI সূচকাংকৰ দ্বাৰা মূল্যায়ন কৰা হয়। |
প্ৰশ্ন ১৩। কৃষি ঋণৰ আনুষ্ঠানিক আৰু অনানুষ্ঠানিক উৎসসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ কৃষি ঋণৰ উৎসসমূহ দুপ্ৰকাৰৰ —
- আনুষ্ঠানিক উৎস: বাণিজ্যিক বেংক, সমবায় বেংক, আঞ্চলিক গ্ৰাম্য বেংক (RRB), NABARD, স্বনিৰ্ভৰ গোট (SHG)।
- অনানুষ্ঠানিক উৎস: মহাজন, ব্যৱসায়ী, ভূস্বামী, আত্মীয়-বন্ধু আৰু গাঁৱৰ ধনী লোক।
প্ৰশ্ন ১৪। কৃষি বৈচিত্ৰ্যকৰণৰ অৰ্থ কি? ইয়াৰ গুৰুত্ব লিখা।
উত্তৰঃ কৃষি বৈচিত্ৰ্যকৰণ বুলিলে কেৱল শস্য খেতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰি বিভিন্ন সংলগ্ন কৰ্ম যেনে — পশুপালন, মৎস্যপালন, কুকুৰা পালন, ৰেচম খেতি, উদ্যান শস্য, মৌমাখি পালন আদিৰ পৰা আয় উপাৰ্জন কৰাটোক বুজোৱা হয়। ইয়াৰ ফলত খেতিয়কৰ আয় বৃদ্ধি পায়, ছদ্ম বেকাৰ সমস্যা হ্ৰাস পায় আৰু গ্ৰাম্য অৰ্থনীতি সবল হয়।
প্ৰশ্ন ১৫। অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক আন্তঃগাঠনিৰ মাজৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ অৰ্থনৈতিক আন্তঃগাঠনিয়ে উৎপাদন প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰত্যক্ষ অৱদান যোগায় — যেনে পৰিবহণ, বিদ্যুৎ, যোগাযোগ, ব্যাংকিং। সামাজিক আন্তঃগাঠনিয়ে মানুহৰ জীৱনৰ গুণগত মান বৃদ্ধি কৰে — যেনে শিক্ষা, স্বাস্থ্য, পেয়জল, আবাসন। দুয়োটাই অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ বাবে অপৰিহাৰ্য।
প্ৰশ্ন ১৬। অনানুষ্ঠানিকীকৰণ (Informalisation) আৰু আকস্মিকীকৰণ (Casualisation) কি?
উত্তৰঃ অনানুষ্ঠানিকীকৰণ হ’ল এনে এক প্ৰক্ৰিয়া য’ত আনুষ্ঠানিক খণ্ডৰ শ্ৰমিক ক্ৰমান্বয়ে অনানুষ্ঠানিক খণ্ডলৈ স্থানান্তৰিত হয়। আকস্মিকীকৰণ হ’ল স্থায়ী চাকৰিৰ পৰিৱৰ্তে আকস্মিক বা চুক্তিভিত্তিক চাকৰি বৃদ্ধিৰ প্ৰক্ৰিয়া। এই দুয়োটা প্ৰৱণতাই শ্ৰমিকৰ সামাজিক সুৰক্ষা হ্ৰাস কৰে।
৫-৬ নম্বৰৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (5-6 Marks Questions)
প্ৰশ্ন ১৭। ভাৰতত দৰিদ্ৰতা নিৰ্মূলৰ বাবে গৃহীত প্ৰধান আঁচনিসমূহৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতত দৰিদ্ৰতা নিৰ্মূলৰ বাবে গৃহীত প্ৰধান আঁচনিসমূহ হ’ল —
- IRDP (Integrated Rural Development Programme, ১৯৭৮): গ্ৰাম্য দৰিদ্ৰ পৰিয়ালক স্বনিয়োজনৰ বাবে আৰ্থিক সহায় প্ৰদান।
- MGNREGA (২০০৫): গ্ৰাম্য পৰিয়ালক বছৰি কমেও ১০০ দিনৰ মজুৰি কৰ্ম নিশ্চয়তা।
- JNNURM (Jawaharlal Nehru National Urban Renewal Mission): নগৰাঞ্চলৰ আন্তঃগাঠনি আৰু আবাসন উন্নতি।
- PMGSY (প্ৰধানমন্ত্ৰী গ্ৰাম সড়ক যোজনা): গাঁৱৰ লগত পকীপথ সংযোগ।
- NRLM (National Rural Livelihood Mission): স্বনিৰ্ভৰ গোটৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য জীৱিকা উন্নয়ন।
- PMAY (প্ৰধানমন্ত্ৰী আৱাস যোজনা): দৰিদ্ৰ পৰিয়ালক বাসস্থান যোগান।
- PDS (Public Distribution System): ৰেচন কাৰ্ডৰ জৰিয়তে সস্তা মূল্যত খাদ্যশস্য বিতৰণ।
প্ৰশ্ন ১৮। মানৱ মূলধন গঠনৰ গুৰুত্ব আৰু উৎসসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ মানৱ মূলধন গঠন কোনো দেশৰ অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ বাবে অপৰিহাৰ্য। ইয়াৰ গুৰুত্বসমূহ —
- উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধি কৰে।
- উদ্ভাৱনৰ ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰে।
- আধুনিক প্ৰযুক্তি গ্ৰহণ কৰিব পৰা সক্ষমতা বৃদ্ধি কৰে।
- জীৱন ধাৰণৰ মান উন্নত কৰে।
- সামাজিক চলচ্চলতা বৃদ্ধি কৰে।
মানৱ মূলধন গঠনৰ মুখ্য উৎসসমূহ:
- শিক্ষাৰ ওপৰত ব্যয়: দক্ষতা আৰু জ্ঞান বৃদ্ধি কৰে।
- স্বাস্থ্যৰ ওপৰত ব্যয়: শ্ৰমিকক সুস্থ আৰু কাৰ্যক্ষম কৰি ৰাখে।
- কৰ্মস্থল প্ৰশিক্ষণ (On-the-job training): বাস্তৱিক দক্ষতা বৃদ্ধি কৰে।
- স্থানান্তৰণ ব্যয়: ভাল কাম পাবলৈ স্থানান্তৰৰ বাবে কৰা ব্যয়।
- তথ্য সংগ্ৰহৰ ব্যয়: চাকৰিৰ বজাৰৰ তথ্য জনাৰ বাবে কৰা ব্যয়।
প্ৰশ্ন ১৯। গ্ৰাম্য উন্নয়নৰ মুখ্য সমস্যা আৰু সমাধানৰ উপায়সমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ গ্ৰাম্য উন্নয়নৰ মুখ্য সমস্যাসমূহ —
- কৃষি ঋণৰ অভাৱ আৰু মহাজনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা।
- উপযুক্ত বজাৰ ব্যৱস্থাৰ অভাৱ।
- আন্তঃগাঠনিৰ অভাৱ — ৰাস্তা, বিদ্যুৎ, পেয়জল।
- নিৰক্ষৰতা আৰু স্বাস্থ্যসেৱাৰ অভাৱ।
- ছদ্ম বেকাৰ আৰু কম উৎপাদনশীলতা।
- ভূমি সংস্কাৰৰ অসম্পূৰ্ণতা।
সমাধানৰ উপায়:
- আনুষ্ঠানিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ সম্প্ৰসাৰণ — সমবায় বেংক, RRB, NABARD।
- e-NAM-ৰ দৰে আধুনিক বজাৰ ব্যৱস্থা।
- কৃষিৰ বৈচিত্ৰ্যকৰণ — পশুপালন, মৎস্য, উদ্যান শস্য।
- জৈৱিক কৃষি আৰু খাদ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণ উদ্যোগ।
- MGNREGA-ৰ দৰে নিয়োগ আঁচনি।
- স্বনিৰ্ভৰ গোট (SHG) আৰু সক্ষুদ্ৰ ঋণৰ জৰিয়তে মহিলা সবলীকৰণ।
প্ৰশ্ন ২০। বহনক্ষম উন্নয়ন কাক বোলে? ইয়াৰ লক্ষ্য আৰু কৌশলসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ বহনক্ষম উন্নয়ন বুলিলে এনে উন্নয়নক বুজোৱা হয় যিয়ে বৰ্তমান প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰে কিন্তু ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজন পূৰণৰ সামৰ্থ্যত আঘাত নকৰে। ১৯৮৭ চনৰ ব্ৰুণ্টলেণ্ড কমিচনে এই সংজ্ঞা দিছিল।
লক্ষ্যসমূহ:
- বৰ্তমান প্ৰজন্মৰ মৌলিক প্ৰয়োজন পূৰণ।
- ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ স্বাৰ্থ ৰক্ষা।
- পৰিৱেশৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষা।
- প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ যুক্তিসংগত ব্যৱহাৰ।
- দাৰিদ্ৰ্য আৰু বৈষম্য নিৰ্মূল।
কৌশলসমূহ:
- নৱীকৰণযোগ্য শক্তি ব্যৱহাৰ — সৌৰ, বায়ু, জলবিদ্যুৎ।
- বনানীকৰণ আৰু জীৱবৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণ।
- প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা।
- জৈৱিক কৃষি আৰু সমন্বিত কীট নিয়ন্ত্ৰণ।
- পৰিৱেশ-বান্ধৱ প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ।
- জনসচেতনতা আৰু পৰিৱেশ শিক্ষা।
প্ৰশ্ন ২১। ভাৰতীয় অৰ্থনীতিত আন্তঃগাঠনিৰ গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ আন্তঃগাঠনি বুলিলে অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক বিকাশৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় মৌলিক সুবিধাসমূহক বুজোৱা হয়। ইয়াৰ গুৰুত্ব —
- উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধি: বিদ্যুৎ, পৰিবহণ আদিৰ ফলত শিল্প উৎপাদন বৃদ্ধি পায়।
- কৃষি বিকাশ: জলসিঞ্চন, সাৰ আৰু কৃষি ঋণে কৃষি উৎপাদন বৃদ্ধি কৰে।
- নিয়োগ সৃষ্টি: আন্তঃগাঠনি নিৰ্মাণ কৰ্মত প্ৰচুৰ নিয়োগ সৃষ্টি হয়।
- জীৱনৰ মান উন্নতি: স্বাস্থ্য, শিক্ষা, পেয়জলৰ ফলত মানুহৰ জীৱনৰ মান বাঢ়ে।
- আঞ্চলিক ভাৰসাম্য: পিছপৰা অঞ্চলৰ উন্নতিত সহায় কৰে।
- বহিৰ্বাণিজ্য সম্প্ৰসাৰণ: বন্দৰ, বিমানবন্দৰ আৰু পথে বাণিজ্য বৃদ্ধি কৰে।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ (Additional Questions)
বহুবৈকল্পিক প্ৰশ্ন (MCQ)
প্ৰশ্ন ১। MGNREGA কোন বছৰত প্ৰৱৰ্তিত হৈছিল?
(ক) ২০০৩ (খ) ২০০৪ (গ) ২০০৫ (ঘ) ২০০৬
উত্তৰঃ (গ) ২০০৫।
প্ৰশ্ন ২। ভাৰতত গ্ৰাম্য দৰিদ্ৰ সীমা নিৰ্ধাৰণৰ বাবে ন্যূনতম ক্যালৰিৰ পৰিমাণ —
(ক) ২১০০ (খ) ২২০০ (গ) ২৩০০ (ঘ) ২৪০০
উত্তৰঃ (ঘ) ২৪০০।
প্ৰশ্ন ৩। মানৱ মূলধন গঠনৰ এটা উৎস —
(ক) যন্ত্ৰপাতি ক্ৰয় (খ) শিক্ষাৰ ব্যয় (গ) ভূমি ক্ৰয় (ঘ) ভৱন নিৰ্মাণ
উত্তৰঃ (খ) শিক্ষাৰ ব্যয়।
প্ৰশ্ন ৪। NABARD-ৰ পূৰ্ণৰূপ —
(ক) National Bank for Agriculture and Rural Development (খ) National Agency for Bank and Rural Development (গ) National Agriculture Banking Authority (ঘ) ওপৰৰ এটাও নহয়
উত্তৰঃ (ক) National Bank for Agriculture and Rural Development।
প্ৰশ্ন ৫। ভাৰতত মুঠ শ্ৰমিকৰ কিমান শতাংশ অনানুষ্ঠানিক খণ্ডৰ অন্তৰ্গত?
(ক) ৭০% (খ) ৮৩% (গ) ৯৩% (ঘ) ৬০%
উত্তৰঃ (গ) ৯৩%।
প্ৰশ্ন ৬। বহনক্ষম উন্নয়নৰ ধাৰণা প্ৰথমে দিছিল —
(ক) WHO (খ) ব্ৰুণ্টলেণ্ড কমিচন (গ) IMF (ঘ) UNDP
উত্তৰঃ (খ) ব্ৰুণ্টলেণ্ড কমিচন।
প্ৰশ্ন ৭। অৰ্থনৈতিক আন্তঃগাঠনিৰ এটা উদাহৰণ —
(ক) শিক্ষা (খ) স্বাস্থ্যসেৱা (গ) বিদ্যুৎ (ঘ) আবাসন
উত্তৰঃ (গ) বিদ্যুৎ।
প্ৰশ্ন ৮। e-NAM-ৰ পূৰ্ণৰূপ —
(ক) Electronic National Agriculture Market (খ) Easy National Agro Market (গ) Electronic National Asset Market (ঘ) Electronic National Agro Mission
উত্তৰঃ (ক) Electronic National Agriculture Market।
প্ৰশ্ন ৯। বহনক্ষমতা (Carrying Capacity) সম্পৰ্কীয় ধাৰণাটো —
(ক) বজাৰ (খ) পৰিৱেশ বিজ্ঞান (গ) বেংকিং (ঘ) উদ্যোগ
উত্তৰঃ (খ) পৰিৱেশ বিজ্ঞান।
প্ৰশ্ন ১০। JNNURM-ৰ পূৰ্ণৰূপ —
(ক) Jawaharlal Nehru National Urban Renewal Mission (খ) Joint National Urban Rural Mission (গ) Jawaharlal National Rural Mission (ঘ) ওপৰৰ এটাও নহয়
উত্তৰঃ (ক) Jawaharlal Nehru National Urban Renewal Mission।
শূন্যস্থান পূৰণ কৰা (Fill in the Blanks)
প্ৰশ্ন ১। দৰিদ্ৰ সীমাৰ তলত থকা লোকক ______ বুলি কোৱা হয়।
উত্তৰঃ BPL।
প্ৰশ্ন ২। MGNREGA-ই গ্ৰাম্য পৰিয়ালক বছৰি কমেও ______ দিনৰ কৰ্ম নিশ্চয়তা দিয়ে।
উত্তৰঃ ১০০।
প্ৰশ্ন ৩। মানৱ মূলধন গঠনৰ এটা মুখ্য উৎস হ’ল ______।
উত্তৰঃ শিক্ষা।
প্ৰশ্ন ৪। ______ হ’ল ভাৰতৰ গ্ৰাম্য বেংকিং ব্যৱস্থাৰ শীৰ্ষ সংস্থা।
উত্তৰঃ NABARD।
প্ৰশ্ন ৫। ______ হ’ল এনে উন্নয়ন যিয়ে ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ সামৰ্থ্যক ক্ষতি নকৰে।
উত্তৰঃ বহনক্ষম উন্নয়ন।
শুদ্ধ/অশুদ্ধ নিৰ্ণয় কৰা (True/False)
প্ৰশ্ন ১। দৰিদ্ৰতা কেৱল আয়ৰ অভাৱতে সীমাবদ্ধ।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (দৰিদ্ৰতা শিক্ষা, স্বাস্থ্য, বাসস্থান আদি বহু মাত্ৰাৰ অভাৱ।)
প্ৰশ্ন ২। মানৱ মূলধন আৰু ভৌতিক মূলধন একে।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
প্ৰশ্ন ৩। ভাৰতত অনানুষ্ঠানিক খণ্ডই সৰহভাগ নিয়োগ যোগায়।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
প্ৰশ্ন ৪। মহাজনৰ পৰা লোৱা ঋণ আনুষ্ঠানিক ঋণৰ অন্তৰ্গত।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (ই অনানুষ্ঠানিক উৎস।)
প্ৰশ্ন ৫। বনানীকৰণ বহনক্ষম উন্নয়নৰ এক কৌশল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
শব্দাৰ্থ (Glossary)
| অসমীয়া শব্দ | English Term | অৰ্থ |
|---|---|---|
| দৰিদ্ৰতা | Poverty | মৌলিক প্ৰয়োজন পূৰণ কৰিব নোৱৰা অৱস্থা। |
| দৰিদ্ৰ সীমা | Poverty Line | ন্যূনতম আয়/ব্যয়ৰ মাপদণ্ড। |
| মানৱ মূলধন | Human Capital | মানুহৰ দক্ষতা, জ্ঞান, স্বাস্থ্যৰ সমষ্টি। |
| মানৱ উন্নয়ন | Human Development | সামগ্ৰিক কল্যাণমূলক উন্নয়ন। |
| গ্ৰাম্য উন্নয়ন | Rural Development | গাঁৱৰ অৰ্থনৈতিক-সামাজিক উন্নতি। |
| নিয়োগ | Employment | মজুৰি বা বেতনযুক্ত কৰ্ম। |
| আনুষ্ঠানিক খণ্ড | Formal Sector | নিয়মিত দৰমহা আৰু সুৰক্ষাযুক্ত খণ্ড। |
| অনানুষ্ঠানিক খণ্ড | Informal Sector | সামাজিক সুৰক্ষাবিহীন কৰ্মৰত খণ্ড। |
| আকস্মিকীকৰণ | Casualisation | আকস্মিক/চুক্তিভিত্তিক চাকৰি বৃদ্ধি। |
| আন্তঃগাঠনি | Infrastructure | মৌলিক সুবিধাৰ ব্যৱস্থা। |
| বহনক্ষম উন্নয়ন | Sustainable Development | ভৱিষ্যতৰ স্বাৰ্থ ৰক্ষাকাৰী উন্নয়ন। |
| বহনক্ষমতা | Carrying Capacity | পৰিৱেশৰ ধাৰণ ক্ষমতা। |
| মনৰেগা | MGNREGA | গ্ৰাম্য নিয়োগ নিশ্চয়তা আইন, ২০০৫। |
| NABARD | NABARD | গ্ৰাম্য বেংকিংৰ শীৰ্ষ সংস্থা। |
| e-NAM | e-NAM | অনলাইন কৃষি বজাৰ পৰ্টেল। |
| SHG | Self Help Group | স্বনিৰ্ভৰ গোট। |
| পাৰিস্থিতিক ভাৰসাম্য | Ecological Balance | পৰিৱেশৰ সমতা ৰক্ষা। |
| বৈচিত্ৰ্যকৰণ | Diversification | একাধিক ক্ষেত্ৰত সম্প্ৰসাৰণ। |
HSLC Guru-ত আৰু অধিক ASSEB Class 12 Economics-ৰ অধ্যায়ৰ প্ৰশ্নোত্তৰ পঢ়িবলৈ আমাৰ ৱেবছাইট চাওক। এই অধ্যায় আপোনালোকৰ ASSEB পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতিৰ বাবে সহায়ক হ’ব বুলি আশা ৰাখিলোঁ। শুভেচ্ছাৰে — HSLC Guru দল।