Class 12 Economics Chapter 8 — ১৯৯১ চনৰ পৰা অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰ (Economic Reforms Since 1991)
HSLC Guru-লৈ স্বাগতম! এই পাঠটোত আমি ASSEB Class 12 অৰ্থনীতি বিজ্ঞানৰ অষ্টম অধ্যায় ১৯৯১ চনৰ পৰা অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰ (Economic Reforms Since 1991)ৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ, সাৰাংশ, অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন, MCQ, শূন্যস্থান, শুদ্ধ/অশুদ্ধ আৰু শব্দাৰ্থ অসমীয়া ভাষাত প্ৰস্তুত কৰিছোঁ। ১৯৯১ চনৰ নতুন অৰ্থনৈতিক নীতিৰ অধীনত গৃহীত হোৱা উদাৰীকৰণ, ব্যক্তিগতকৰণ আৰু গোলকীকৰণ (LPG)ৰ ফলত ভাৰতীয় অৰ্থনীতিত যি যুগান্তকাৰী পৰিৱৰ্তন আহিল, তাৰ বিশদ আলোচনা ইয়াত উপস্থাপন কৰা হৈছে।
সাৰাংশ (Summary in Assamese)
১৯৯১ চনত ভাৰতীয় অৰ্থনীতিয়ে এক গুৰুতৰ সংকটৰ সন্মুখীন হৈছিল। এই সংকটক পৰিশোধ ভাৰসাম্যৰ সংকট (Balance of Payments Crisis) বুলি কোৱা হয়। ১৯৮০-ৰ দশকৰ শেষৰফালে চৰকাৰৰ ৰাজহ ব্যয় ৰাজহ আয়তকৈ বহু বেছি হ’ল আৰু ৰাজস্ব ঘাটি (Fiscal Deficit) অস্বাভাৱিকভাৱে বৃদ্ধি পালে। বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ ভাণ্ডাৰ এনেদৰে কমি গ’ল যে কেৱল দুসপ্তাহৰ আমদানি ব্যয় বহন কৰিব পৰা পৰিমাণহে অৱশিষ্ট আছিল। মুদ্ৰাস্ফীতি ১৬.৭ শতাংশলৈ বৃদ্ধি পাইছিল আৰু বৈদেশিক ঋণৰ বোজাও সকাহ দিয়াৰ পৰিৱৰ্তে ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়িছিল। এনে পৰিস্থিতিত ভাৰতে আন্তৰ্জাতিক মুদ্ৰা নিধি (IMF) আৰু বিশ্ব বেংক (World Bank)ৰ পৰা প্ৰায় ৭০০ কোটি ডলাৰৰ ঋণ লোৱাত বাধ্য হ’ল। কিন্তু এই ঋণ লাভ কৰিবলৈ ভাৰতে কেইবাটাও চৰ্ত মানি ল’বলগীয়া হ’ল আৰু সেই চৰ্তবোৰৰ পৰিপূৰ্তিৰ বাবেই নতুন অৰ্থনৈতিক নীতি ১৯৯১ (New Economic Policy 1991) ঘোষণা কৰা হ’ল।
নতুন অৰ্থনৈতিক নীতিৰ তিনিটা মূল স্তম্ভ হ’ল — উদাৰীকৰণ (Liberalisation), ব্যক্তিগতকৰণ (Privatisation) আৰু গোলকীকৰণ (Globalisation); চমুকৈ ইয়াক LPG নীতি বুলি কোৱা হয়। উদাৰীকৰণৰ অধীনত উদ্যোগিক অনুজ্ঞাপত্ৰ ব্যৱস্থা প্ৰায় তুলি দিয়া হ’ল, কেৱল পাঁচটা উদ্যোগৰ বাবে অনুজ্ঞাপত্ৰ অপৰিহাৰ্য কৰি ৰখা হ’ল। বিত্তীয় খণ্ডৰ সংস্কাৰৰ অধীনত ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ ভূমিকা ‘নিয়ন্ত্ৰক’ৰ পৰা ‘সহায়ক’লৈ ৰূপান্তৰিত হ’ল আৰু বেচৰকাৰী বেংক, বিদেশী বেংক স্থাপনৰ অনুমতি দিয়া হ’ল। কৰ ব্যৱস্থাত প্ৰত্যক্ষ কৰৰ হাৰ হ্ৰাস কৰা হ’ল আৰু পৰোক্ষ কৰৰ ক্ষেত্ৰত সংস্কাৰ সাধন হ’ল। বৈদেশিক মুদ্ৰা সংস্কাৰৰ অধীনত ১৯৯১ চনত টকাৰ অৱমূল্যায়ন কৰা হ’ল আৰু পিছত টকাৰ মূল্য বজাৰৰ চাহিদা-যোগানৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল কৰি তোলা হ’ল। বাণিজ্য আৰু বিনিয়োগ নীতিৰ সংস্কাৰৰ অধীনত আমদানি অনুজ্ঞাপত্ৰ আঁতৰোৱা হ’ল, শুল্কৰ হাৰ হ্ৰাস কৰা হ’ল আৰু বিদেশী প্ৰত্যক্ষ বিনিয়োগৰ (FDI) বাবে দ্বাৰ মুকলি কৰা হ’ল।
ব্যক্তিগতকৰণৰ অধীনত সৰকাৰী খণ্ডৰ উদ্যোগসমূহৰ অংশীদাৰীত্ব ৰাইজ আৰু ব্যক্তিগত খণ্ডলৈ হস্তান্তৰ কৰা প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ হ’ল, যাক বিনিয়োগ বিতৰণ (Disinvestment) বুলি কোৱা হয়। উচ্চ লাভজনক আৰু স্বায়ত্তশাসিত সৰকাৰী উদ্যোগসমূহক নৱৰত্ন (Navratna) আৰু মহাৰত্ন (Maharatna)ৰ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হ’ল, যাৰ ফলত সিহঁতে বহু সিদ্ধান্ত স্বাধীনভাৱে গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। গোলকীকৰণৰ অধীনত ভাৰতীয় অৰ্থনীতিক বিশ্ব অৰ্থনীতিৰ সৈতে সংযুক্ত কৰা হ’ল — বৈদেশিক বাণিজ্য, বিদেশী প্ৰত্যক্ষ বিনিয়োগ, প্ৰযুক্তি স্থানান্তৰ, শ্ৰম আৰু পুঁজিৰ অবাধ চলাচলৰ পথ প্ৰশস্ত হ’ল। ১৯৯৫ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা বিশ্ব বাণিজ্য সংস্থা (WTO)ই GATT-ৰ স্থান দখল কৰিলে আৰু ভাৰত ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য হ’ল। WTO-ৱে কৃষি, সেৱা, ব্যৱসায় সম্পৰ্কীয় বুদ্ধিবৃত্তিক সম্পদ অধিকাৰ (TRIPS) আৰু ব্যৱসায় সম্পৰ্কীয় বিনিয়োগ ব্যৱস্থা (TRIMS) আদি বিভিন্ন চুক্তিৰ মাজেৰে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।
২০১৬ চনৰ ৮ নৱেম্বৰৰ দিনা ভাৰত চৰকাৰে ৫০০ আৰু ১০০০ টকাৰ পুৰণা নোটবোৰ অচল ঘোষণা কৰি বিমুদ্ৰীকৰণ (Demonetisation)ৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল কলা ধন প্ৰতিৰোধ, জাল নোট নিয়ন্ত্ৰণ, সন্ত্ৰাসবাদী অৰ্থায়ন বন্ধ আৰু ডিজিটেল লেনদেন প্ৰসাৰ। ২০১৭ চনৰ ১ জুলাইৰ পৰা সমগ্ৰ দেশত সামগ্ৰী আৰু সেৱা কৰ (GST) প্ৰয়োগ কৰা হয়, যাৰ ফলত “এক ৰাষ্ট্ৰ, এক কৰ, এক বজাৰ”ৰ স্বপ্ন বাস্তৱায়িত হ’ল। LPG নীতিৰ ফলত ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ GDP বৃদ্ধিৰ হাৰ বাঢ়িল, ৰপ্তানি বৃদ্ধি পালে আৰু বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ ভাণ্ডাৰ ৬০০ বিলিয়ন ডলাৰতকৈও অধিক হ’ল। কিন্তু সমালোচকসকলে এই নীতিৰ কেইবাটাও দুৰ্বল দিশো চিহ্নিত কৰিছে — কৃষি খণ্ডৰ অৱহেলা, কৰ্মসংস্থানবিহীন বৃদ্ধি (Jobless Growth), আঞ্চলিক বৈষম্য বৃদ্ধি আৰু ক্ষুদ্ৰ শিল্পৰ ক্ষতি ইত্যাদি।
Summary (in English)
In 1991, India faced a severe Balance of Payments crisis caused by huge fiscal deficits, double-digit inflation, dwindling foreign exchange reserves (only enough for two weeks of imports), and a mounting external debt burden. To overcome this crisis, India borrowed about 7 billion US dollars from the IMF and the World Bank, and as a condition for these loans, the Government of India announced the New Economic Policy (NEP) of 1991. The NEP rests on three pillars — Liberalisation, Privatisation and Globalisation (LPG). Liberalisation removed industrial licensing for most industries, reformed the financial sector, simplified tax structure, devalued the rupee and liberalised foreign trade and investment. Privatisation involved disinvestment of public sector undertakings and the granting of Navratna and Maharatna status to profitable PSUs. Globalisation integrated the Indian economy with the world economy through trade, FDI, technology transfer and capital flows. The WTO (1995) succeeded GATT, and India became a founding member. Demonetisation (Nov 2016) and GST (July 2017) were further reforms. Outcomes include higher GDP growth, increased exports and forex reserves, but also jobless growth, agricultural neglect and regional imbalance.
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (Textbook Questions and Answers)
এক নম্বৰৰ প্ৰশ্ন (1-Mark Questions)
প্ৰশ্ন ১। নতুন অৰ্থনৈতিক নীতি কেতিয়া ঘোষণা কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯৯১ চনৰ ২৪ জুলাইৰ দিনা ভাৰত চৰকাৰে নতুন অৰ্থনৈতিক নীতি ঘোষণা কৰিছিল।
প্ৰশ্ন ২। LPG-ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ কি?
উত্তৰঃ LPG-ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ হ’ল Liberalisation, Privatisation and Globalisation (উদাৰীকৰণ, ব্যক্তিগতকৰণ আৰু গোলকীকৰণ)।
প্ৰশ্ন ৩। WTO-ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ লিখা।
উত্তৰঃ WTO-ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ হ’ল World Trade Organisation (বিশ্ব বাণিজ্য সংস্থা)।
প্ৰশ্ন ৪। WTO কেতিয়া প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯৯৫ চনৰ ১ জানুৱাৰীৰ দিনা WTO প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল।
প্ৰশ্ন ৫। IMF-ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ কি?
উত্তৰঃ IMF-ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ হ’ল International Monetary Fund (আন্তৰ্জাতিক মুদ্ৰা নিধি)।
প্ৰশ্ন ৬। বিনিয়োগ বিতৰণ (Disinvestment) মানে কি?
উত্তৰঃ সৰকাৰী খণ্ডৰ উদ্যোগসমূহৰ অংশীদাৰীত্ব ৰাইজ বা ব্যক্তিগত খণ্ডলৈ বিক্ৰী কৰি বিতৰণ কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াকে বিনিয়োগ বিতৰণ বুলি কোৱা হয়।
প্ৰশ্ন ৭। ভাৰতত GST কেতিয়া প্ৰৱৰ্তন কৰা হ’ল?
উত্তৰঃ ২০১৭ চনৰ ১ জুলাইৰ পৰা ভাৰতত GST (সামগ্ৰী আৰু সেৱা কৰ) প্ৰৱৰ্তন কৰা হ’ল।
প্ৰশ্ন ৮। ভাৰতত বিমুদ্ৰীকৰণ (Demonetisation) কেতিয়া কাৰ্যকৰী হৈছিল?
উত্তৰঃ ২০১৬ চনৰ ৮ নৱেম্বৰৰ দিনা ভাৰতত বিমুদ্ৰীকৰণ কাৰ্যকৰী হৈছিল।
প্ৰশ্ন ৯। GATT-ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ লিখা।
উত্তৰঃ GATT-ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ হ’ল General Agreement on Tariffs and Trade।
প্ৰশ্ন ১০। নৱৰত্ন (Navratna) মানে কি?
উত্তৰঃ উচ্চ লাভজনক, প্ৰতিযোগিতামূলক আৰু স্বায়ত্তশাসিত সৰকাৰী খণ্ডৰ উদ্যোগবোৰক ভাৰত চৰকাৰে যি বিশেষ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰিছে, তাকে নৱৰত্ন বুলি কোৱা হয়।
দুই-তিনি নম্বৰৰ প্ৰশ্ন (2-3 Marks Questions)
প্ৰশ্ন ১। উদাৰীকৰণ (Liberalisation) বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ উদাৰীকৰণ মানে অৰ্থনীতিৰ ওপৰত সৰকাৰী হস্তক্ষেপ আৰু বিভিন্ন বিধি-বিধান হ্ৰাস কৰি ব্যক্তিগত খণ্ডক স্বাধীনভাৱে কাম কৰাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা। ১৯৯১ চনৰ নতুন অৰ্থনৈতিক নীতিৰ অধীনত উদ্যোগিক অনুজ্ঞাপত্ৰ ব্যৱস্থা তুলি দিয়া, বিত্তীয় খণ্ড উদাৰ কৰা, কৰ ব্যৱস্থা সৰল কৰা, বৈদেশিক বাণিজ্য আৰু বিনিয়োগ নীতি উদাৰ কৰা আদিয়ে উদাৰীকৰণৰ অৰ্ন্তগত।
প্ৰশ্ন ২। ব্যক্তিগতকৰণ (Privatisation)ৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ ব্যক্তিগতকৰণ মানে সৰকাৰী খণ্ডৰ উদ্যোগ বা সম্পদৰ মালিকানা আৰু পৰিচালনা ব্যক্তিগত খণ্ডলৈ হস্তান্তৰ কৰা। এই প্ৰক্ৰিয়াত (১) সৰকাৰী উদ্যোগৰ অংশীদাৰীত্ব বিক্ৰী কৰি বিনিয়োগ বিতৰণ কৰা হয়, (২) লাভজনক সৰকাৰী উদ্যোগক নৱৰত্ন আৰু মহাৰত্ন মৰ্যাদা দিয়া হয় আৰু (৩) লোকচানি উদ্যোগসমূহ ব্যক্তিগত খণ্ডৰ হাতত গতাই দিয়া হয়।
প্ৰশ্ন ৩। গোলকীকৰণ (Globalisation) বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ গোলকীকৰণ মানে কোনো এখন দেশৰ অৰ্থনীতিক বিশ্ব অৰ্থনীতিৰ সৈতে সংযুক্ত কৰা প্ৰক্ৰিয়া। ইয়াৰ মাজেৰে দেশৰ মাজত সামগ্ৰী, সেৱা, পুঁজি, প্ৰযুক্তি, শ্ৰম আৰু সংস্কৃতিৰ অবাধ চলাচল হয়। ভাৰতে ১৯৯১ চনৰ পৰা গোলকীকৰণৰ পথত আগবাঢ়িছে, ইয়াৰ ফলত বিদেশী প্ৰত্যক্ষ বিনিয়োগ আৰু ৰপ্তানি বহু পৰিমাণে বৃদ্ধি পাইছে।
প্ৰশ্ন ৪। ১৯৯১ চনৰ পৰিশোধ ভাৰসাম্যৰ সংকটৰ মূল কাৰণসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ মূল কাৰণসমূহ হ’ল— (১) চৰকাৰৰ অস্বাভাৱিকভাৱে বৃদ্ধি পোৱা ৰাজস্ব ঘাটি, (২) মুদ্ৰাস্ফীতিৰ উচ্চ হাৰ (১৬.৭%), (৩) বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ ভাণ্ডাৰ কেৱল দুসপ্তাহৰ আমদানিৰ বাবে যথেষ্ট হোৱা, (৪) বৈদেশিক ঋণৰ অস্বাভাৱিক বৃদ্ধি, (৫) উপসাগৰীয় যুদ্ধৰ বাবে অশোধিত তেলৰ মূল্য বৃদ্ধি আৰু (৬) ৰপ্তানিৰ তুলনাত আমদানি বহু পৰিমাণে বেছি হোৱা।
প্ৰশ্ন ৫। WTO-ৰ মূল উদ্দেশ্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ WTO-ৰ মূল উদ্দেশ্যসমূহ হ’ল— (১) সদস্য ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ মাজত মুক্ত আৰু সুষ্ঠু বাণিজ্য সম্পন্ন কৰা, (২) শুল্ক আৰু অশুল্ক প্ৰতিবন্ধকতা হ্ৰাস কৰা, (৩) আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্যিক বিবাদ নিষ্পত্তি কৰা, (৪) বিকাশশীল আৰু অনুন্নত দেশসমূহক বাণিজ্যিক সুবিধা প্ৰদান কৰা আৰু (৫) বুদ্ধিবৃত্তিক সম্পদ অধিকাৰ ৰক্ষা কৰা।
প্ৰশ্ন ৬। বিমুদ্ৰীকৰণৰ উদ্দেশ্যসমূহ চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ বিমুদ্ৰীকৰণৰ মূল উদ্দেশ্যসমূহ হ’ল— (১) কলা ধন প্ৰতিৰোধ আৰু চিনাক্তকৰণ, (২) জাল নোটৰ প্ৰচলন বন্ধ কৰা, (৩) সন্ত্ৰাসবাদক অৰ্থায়ন বন্ধ কৰা, (৪) দুৰ্নীতি হ্ৰাস কৰা, (৫) ডিজিটেল লেনদেন আৰু বেংকিং খণ্ডক উৎসাহিত কৰা আৰু (৬) কৰ ফাঁকি প্ৰতিৰোধ।
পাঁচ-ছয় নম্বৰৰ প্ৰশ্ন (5-6 Marks Questions)
প্ৰশ্ন ১। ১৯৯১ চনৰ নতুন অৰ্থনৈতিক নীতিৰ পটভূমি বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ ১৯৯১ চনৰ নতুন অৰ্থনৈতিক নীতিৰ পটভূমিত কেইবাটাও কাৰক ক্ৰিয়াশীল আছিল—
- ৰাজস্ব ঘাটিৰ বৃদ্ধি: ১৯৮০-ৰ দশকৰ শেষৰফালে চৰকাৰৰ ৰাজস্ব ঘাটি GDP-ৰ ৮ শতাংশতকৈ অধিক হ’ল। বৰ্দ্ধিত চৰকাৰী ব্যয়ক ৰাজস্ব আয়েৰে বহন কৰিব নোৱাৰিলে।
- মুদ্ৰাস্ফীতি: মূল্য সূচক হু-হুকৈ বাঢ়িবলৈ ধৰিলে আৰু ১৯৯১ চনত মুদ্ৰাস্ফীতিৰ হাৰ ১৬.৭ শতাংশলৈ বৃদ্ধি পালে।
- পৰিশোধ ভাৰসাম্যৰ সংকট: ৰপ্তানিতকৈ আমদানি বহু বেছি হোৱাৰ ফলত বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ ভাণ্ডাৰ কেৱল দুসপ্তাহৰ আমদানি বহন কৰিব পৰা পৰিমাণলৈ নামি আহিল।
- বৈদেশিক ঋণৰ বোজা: ভাৰতৰ বৈদেশিক ঋণ ৭২ বিলিয়ন ডলাৰৰ ওচৰ পালে আৰু ঋণ-পৰিচৰ্যাৰ অনুপাত GDP-ৰ ৩৫ শতাংশলৈ বৃদ্ধি পালে।
- উপসাগৰীয় সংকট: ১৯৯০-৯১ চনৰ উপসাগৰীয় যুদ্ধৰ ফলত পেট্ৰলিয়াম দ্ৰব্যৰ মূল্য বৃদ্ধি পালে আৰু আমদানি ব্যয় অস্বাভাৱিকভাৱে বাঢ়িল।
- সৰকাৰী উদ্যোগৰ লোকচান: বহুতো সৰকাৰী উদ্যোগ লোকচানিত পৰিণত হোৱাৰ ফলত চৰকাৰৰ ভৰ্তুকিৰ বোজা বাঢ়িল।
এই গভীৰ সংকটৰ পৰা উদ্ধাৰৰ বাবে ভাৰতে IMF আৰু বিশ্ব বেংকৰ পৰা ঋণ ল’বলৈ বাধ্য হ’ল আৰু সেই ঋণৰ চৰ্ত পূৰণৰ অংশ হিচাপে নতুন অৰ্থনৈতিক নীতি ঘোষণা কৰা হ’ল।
প্ৰশ্ন ২। উদাৰীকৰণৰ অধীনত গৃহীত প্ৰধান ব্যৱস্থাসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ উদাৰীকৰণৰ অধীনত গৃহীত প্ৰধান ব্যৱস্থাসমূহ হ’ল—
- উদ্যোগিক সংস্কাৰ: প্ৰায় সকলো উদ্যোগৰ পৰা অনুজ্ঞাপত্ৰ ব্যৱস্থা তুলি দিয়া হ’ল। কেৱল মাদক দ্ৰৱ্য, প্ৰতিৰক্ষা সৰঞ্জাম, বিপজ্জনক ৰাসায়নিক, বিস্ফোৰক আৰু চিগাৰৰ বাবেহে অনুজ্ঞাপত্ৰ অপৰিহাৰ্য কৰি ৰখা হ’ল।
- বিত্তীয় খণ্ডৰ সংস্কাৰ: ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ ভূমিকা ‘নিয়ন্ত্ৰক’ৰ পৰা ‘সহায়ক’লৈ সলনি কৰা হ’ল। বেচৰকাৰী আৰু বিদেশী বেংক স্থাপনৰ অনুমতি দিয়া হ’ল।
- কৰ সংস্কাৰ: প্ৰত্যক্ষ কৰৰ হাৰ হ্ৰাস কৰা হ’ল আৰু পৰোক্ষ কৰৰ ক্ষেত্ৰত সংস্কাৰ সাধন কৰা হ’ল।
- বৈদেশিক মুদ্ৰা সংস্কাৰ: ১৯৯১ চনত টকাৰ অৱমূল্যায়ন কৰা হ’ল আৰু পিছত টকাৰ মূল্য বজাৰৰ চাহিদা-যোগানৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নিৰ্ণয় কৰা হ’ল।
- বাণিজ্য আৰু বিনিয়োগ সংস্কাৰ: আমদানিৰ ওপৰৰ অনুজ্ঞাপত্ৰ আঁতৰোৱা হ’ল, শুল্কৰ হাৰ হ্ৰাস কৰা হ’ল আৰু বিদেশী প্ৰত্যক্ষ বিনিয়োগৰ পথ মুকলি কৰা হ’ল।
প্ৰশ্ন ৩। গোলকীকৰণৰ ইতিবাচক আৰু নেতিবাচক প্ৰভাৱ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ গোলকীকৰণৰ ইতিবাচক আৰু নেতিবাচক প্ৰভাৱসমূহ তলত দিয়া ধৰণৰ—
ইতিবাচক প্ৰভাৱ:
- ৰপ্তানি আৰু আমদানি বৃদ্ধি পাইছে।
- বিদেশী প্ৰত্যক্ষ বিনিয়োগ (FDI) বহু পৰিমাণে বাঢ়িছে।
- আধুনিক প্ৰযুক্তি লাভ কৰাত সহায় হৈছে।
- উপভোক্তাই বিভিন্ন ধৰণৰ আৰু গুণগত মানৰ সামগ্ৰী লাভ কৰিছে।
- ৰোজগাৰৰ নতুন সুযোগ সৃষ্টি হৈছে, বিশেষকৈ তথ্যপ্ৰযুক্তি, BPO খণ্ডত।
- বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ ভাণ্ডাৰ বৃদ্ধি পাইছে।
নেতিবাচক প্ৰভাৱ:
- ক্ষুদ্ৰ আৰু কুটিৰ শিল্প প্ৰতিযোগিতাত পিছ পৰিছে।
- কৃষি খণ্ড অৱহেলিত হৈছে।
- কৰ্মসংস্থানবিহীন বৃদ্ধি (Jobless Growth) দেখা দিছে।
- আঞ্চলিক বৈষম্য বৃদ্ধি পাইছে।
- ধনী-দুখীয়াৰ ব্যৱধান বাঢ়িছে।
- সাংস্কৃতিক চিনাকিৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পৰিছে।
প্ৰশ্ন ৪। WTO আৰু ইয়াৰ মূল চুক্তিসমূহ বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ বিশ্ব বাণিজ্য সংস্থা (World Trade Organisation) ১৯৯৫ চনৰ ১ জানুৱাৰীত প্ৰতিষ্ঠা হ’ল আৰু ই GATT (General Agreement on Tariffs and Trade)-ৰ স্থানত স্থাপিত হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্যালয় চুইজাৰলেণ্ডৰ জেনেভাত আৰু বৰ্তমানে ১৬৪খন সদস্য ৰাষ্ট্ৰ আছে। ভাৰত WTO-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য।
WTO-ৰ মূল চুক্তিসমূহ:
- GATS (General Agreement on Trade in Services): সেৱা ব্যৱসায় সম্পৰ্কীয় চুক্তি।
- TRIPS (Trade Related Aspects of Intellectual Property Rights): বুদ্ধিবৃত্তিক সম্পদ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় চুক্তি যিয়ে কপিৰাইট, পেটেণ্ট, ট্ৰেডমাৰ্ক আদি ৰক্ষা কৰে।
- TRIMS (Trade Related Investment Measures): বিনিয়োগ সম্পৰ্কীয় বাণিজ্য ব্যৱস্থা।
- AOA (Agreement on Agriculture): কৃষি সম্পৰ্কীয় চুক্তি।
- SPS (Sanitary and Phytosanitary Measures): স্বাস্থ্য আৰু উদ্ভিদ সম্পৰ্কীয় ব্যৱস্থা।
WTO-ৱে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য নিয়ন্ত্ৰণ, বিবাদ নিষ্পত্তি, বাণিজ্যিক বিধি প্ৰণয়ন আৰু বিকাশশীল দেশসমূহক প্ৰযুক্তিগত সহায়তা প্ৰদানৰ ক্ষেত্ৰত কাৰ্যকৰী ভূমিকা পালন কৰে।
প্ৰশ্ন ৫। LPG নীতিৰ গুণাগুণ আৰু সমালোচনাত্মক মূল্যায়ন আগবঢ়োৱা।
উত্তৰঃ LPG নীতিৰ গুণ-দোষৰ মূল্যায়ন তলত দিয়া ধৰণৰ—
গুণাবলী:
- GDP বৃদ্ধিৰ হাৰ ১৯৯০ পৰৱৰ্তী সময়ত গড়ে ৬-৭ শতাংশ হৈছে।
- বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ ভাণ্ডাৰ ১৯৯১ চনৰ ১ বিলিয়ন ডলাৰৰ পৰা ৬০০ বিলিয়ন ডলাৰতকৈও অধিক হৈছে।
- ৰপ্তানি বহু পৰিমাণে বাঢ়িছে।
- সেৱা খণ্ড দ্ৰুতগতিত আগবাঢ়িছে।
- মুদ্ৰাস্ফীতি নিয়ন্ত্ৰণৰ ভিতৰত আছে।
- উপভোক্তাই বিশ্বমানৰ সামগ্ৰী লাভ কৰিছে।
সমালোচনা:
- কৃষিৰ অৱহেলা: GDP-ত কৃষিৰ অৱদান হ্ৰাস পাইছে যদিও কৃষি খণ্ডৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল লোকৰ সংখ্যা সমান।
- কৰ্মসংস্থানবিহীন বৃদ্ধি: GDP বাঢ়িছে যদিও সমানুপাতিকভাৱে কৰ্মসংস্থান বৃদ্ধি পোৱা নাই।
- আঞ্চলিক বৈষম্য: ধনী আৰু দুখীয়া ৰাজ্যৰ মাজৰ পাৰ্থক্য বাঢ়িছে।
- আয় বৈষম্য: ধনী-দুখীয়াৰ ব্যৱধান বৃদ্ধি পাইছে।
- ৰাজহৰ ক্ষতি: শুল্ক হ্ৰাস কৰাৰ ফলত চৰকাৰী ৰাজহ হ্ৰাস পাইছে।
- সৰু উদ্যোগৰ ক্ষতি: বহুৰাষ্ট্ৰীয় কোম্পানীৰ প্ৰতিযোগিতাত সৰু আৰু কুটিৰ শিল্প পিছ পৰিছে।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন (Additional Questions)
বহুনিৰ্বাচনী প্ৰশ্ন (MCQ)
প্ৰশ্ন ১। নতুন অৰ্থনৈতিক নীতি কোন বছৰত গ্ৰহণ কৰা হৈছিল?
(ক) ১৯৯০ (খ) ১৯৯১ (গ) ১৯৯২ (ঘ) ১৯৯৩
উত্তৰঃ (খ) ১৯৯১
প্ৰশ্ন ২। LPG নীতিৰ ‘L’-এ কি বুজায়?
(ক) Localisation (খ) Liberalisation (গ) Liability (ঘ) Loaning
উত্তৰঃ (খ) Liberalisation
প্ৰশ্ন ৩। WTO কোনৰ স্থানত প্ৰতিষ্ঠা হ’ল?
(ক) IMF (খ) World Bank (গ) GATT (ঘ) UN
উত্তৰঃ (গ) GATT
প্ৰশ্ন ৪। ভাৰতত GST কেতিয়াৰ পৰা প্ৰৱৰ্তন কৰা হ’ল?
(ক) ১ এপ্ৰিল ২০১৭ (খ) ১ জুলাই ২০১৭ (গ) ১ অক্টোবৰ ২০১৭ (ঘ) ১ জানুৱাৰী ২০১৮
উত্তৰঃ (খ) ১ জুলাই ২০১৭
প্ৰশ্ন ৫। ভাৰতত বিমুদ্ৰীকৰণ কেতিয়া হৈছিল?
(ক) ৮ নৱেম্বৰ ২০১৬ (খ) ৮ ডিচেম্বৰ ২০১৬ (গ) ৮ অক্টোবৰ ২০১৬ (ঘ) ৮ জানুৱাৰী ২০১৭
উত্তৰঃ (ক) ৮ নৱেম্বৰ ২০১৬
প্ৰশ্ন ৬। WTO-ৰ মুখ্যালয় ক’ত অৱস্থিত?
(ক) নিউয়ৰ্ক (খ) লণ্ডন (গ) জেনেভা (ঘ) পেৰিছ
উত্তৰঃ (গ) জেনেভা
প্ৰশ্ন ৭। ১৯৯১ চনত ভাৰতে কাৰ পৰা ঋণ লৈছিল?
(ক) আন্তৰ্জাতিক মুদ্ৰা নিধি (IMF) (খ) চীন (গ) আমেৰিকা (ঘ) ৰাছিয়া
উত্তৰঃ (ক) আন্তৰ্জাতিক মুদ্ৰা নিধি (IMF)
প্ৰশ্ন ৮। তলৰ কোনটো নৱৰত্ন উদ্যোগ?
(ক) BHEL (খ) BSNL (গ) HAL (ঘ) ওপৰৰ সকলো
উত্তৰঃ (ঘ) ওপৰৰ সকলো
প্ৰশ্ন ৯। বিনিয়োগ বিতৰণ মানে—
(ক) সৰকাৰী উদ্যোগৰ অংশ বিক্ৰী (খ) ব্যক্তিগত উদ্যোগ স্থাপন (গ) নতুন কাৰখানা স্থাপন (ঘ) এটাও নহয়
উত্তৰঃ (ক) সৰকাৰী উদ্যোগৰ অংশ বিক্ৰী
প্ৰশ্ন ১০। ১৯৯১ চনত ভাৰতৰ মুদ্ৰাস্ফীতিৰ হাৰ আছিল প্ৰায়—
(ক) ৫% (খ) ১০% (গ) ১৬.৭% (ঘ) ২৫%
উত্তৰঃ (গ) ১৬.৭%
শূন্যস্থান পূৰণ কৰা (Fill in the Blanks)
প্ৰশ্ন ১। ভাৰতে নতুন অৰ্থনৈতিক নীতি গ্ৰহণ কৰিছিল ______ চনত।
উত্তৰঃ ১৯৯১
প্ৰশ্ন ২। WTO প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল ______ চনত।
উত্তৰঃ ১৯৯৫
প্ৰশ্ন ৩। GST ভাৰতত প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল ______ তাৰিখৰ পৰা।
উত্তৰঃ ১ জুলাই ২০১৭
প্ৰশ্ন ৪। সৰকাৰী খণ্ডৰ অংশ বিক্ৰী কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াক ______ বুলি কোৱা হয়।
উত্তৰঃ বিনিয়োগ বিতৰণ (Disinvestment)
প্ৰশ্ন ৫। IMF-ৰ মুখ্যালয় ______ ত অৱস্থিত।
উত্তৰঃ ৱাশ্বিংটন ডি.চি.
শুদ্ধ/অশুদ্ধ নিৰ্ণয় (True/False)
প্ৰশ্ন ১। ১৯৯১ চনৰ নতুন অৰ্থনৈতিক নীতি ৰাজীৱ গান্ধীৰ চৰকাৰে গ্ৰহণ কৰিছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (পি. ভি. নৰসিংহৰাও চৰকাৰে গ্ৰহণ কৰিছিল।)
প্ৰশ্ন ২। WTO ১৯৯৫ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
প্ৰশ্ন ৩। উদাৰীকৰণ মানে সৰকাৰী হস্তক্ষেপ বৃদ্ধি কৰা।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (উদাৰীকৰণ মানে সৰকাৰী হস্তক্ষেপ হ্ৰাস কৰা।)
প্ৰশ্ন ৪। ভাৰত WTO-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
প্ৰশ্ন ৫। GST-ক “এক ৰাষ্ট্ৰ, এক কৰ, এক বজাৰ”ৰ কৰ বুলি কোৱা হয়।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
শব্দাৰ্থ (Glossary)
| ইংৰাজী শব্দ (English Term) | অসমীয়া অৰ্থ (Assamese Meaning) |
|---|---|
| Liberalisation | উদাৰীকৰণ |
| Privatisation | ব্যক্তিগতকৰণ |
| Globalisation | গোলকীকৰণ |
| New Economic Policy | নতুন অৰ্থনৈতিক নীতি |
| WTO | বিশ্ব বাণিজ্য সংস্থা |
| IMF | আন্তৰ্জাতিক মুদ্ৰা নিধি |
| Disinvestment | বিনিয়োগ বিতৰণ |
| Demonetisation | বিমুদ্ৰীকৰণ |
| GST | সামগ্ৰী আৰু সেৱা কৰ |
| Navratna | নৱৰত্ন |
| Maharatna | মহাৰত্ন |
| Balance of Payments | পৰিশোধ ভাৰসাম্য |
| Fiscal Deficit | ৰাজস্ব ঘাটি |
| Inflation | মুদ্ৰাস্ফীতি |
| Foreign Direct Investment | বিদেশী প্ৰত্যক্ষ বিনিয়োগ |
| GATT | শুল্ক আৰু বাণিজ্যৰ সাধাৰণ চুক্তি |
| TRIPS | বুদ্ধিবৃত্তিক সম্পদ অধিকাৰ চুক্তি |
| TRIMS | বিনিয়োগ সম্পৰ্কীয় বাণিজ্য ব্যৱস্থা |
| Devaluation | অৱমূল্যায়ন |
| Jobless Growth | কৰ্মসংস্থানবিহীন বৃদ্ধি |