Class 12 Economics Chapter 7 — ভাৰতীয় অৰ্থনীতি ১৯৪৭-১৯৯০ (Indian Economy 1947-1990)
HSLC Guru-লৈ স্বাগতম! এই পাঠটোত আমি ASSEB Class 12 Economics (ভাৰতীয় অৰ্থনৈতিক বিকাশ)ৰ সপ্তম অধ্যায় ভাৰতীয় অৰ্থনীতি ১৯৪৭-১৯৯০ (Indian Economy 1947-1990) অধ্যয়ন কৰিম। স্বাধীনতাৰ প্ৰাক্কালত ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ অৱস্থা, পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ লক্ষ্য, কৃষি ক্ষেত্ৰৰ ভূমি সংস্কাৰ আৰু সেউজ বিপ্লৱ, শিল্প নীতি, অনুজ্ঞাপত্ৰ ৰাজ আৰু আমদানি প্ৰতিস্থাপন বাণিজ্য কৌশলৰ বিষয়ে সম্পূৰ্ণ Question Answer Assamese Medium-ত আলোচনা কৰা হৈছে।
সাৰাংশ (Summary in Assamese)
১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টত ভাৰতে ব্ৰিটিছ শাসনৰ পৰা স্বাধীনতা লাভ কৰে। সেই সময়ত ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ অৱস্থা অত্যন্ত শোচনীয় আছিল। মুঠ ৰাষ্ট্ৰীয় উৎপাদন (GDP) আৰু মূৰিকটা আয় (Per Capita Income) অতি কম, জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৭৫ শতাংশ কৃষিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল। ব্ৰিটিছ শাসনৰ ফলত ভাৰতৰ পৰম্পৰাগত হস্তশিল্প আৰু কুটিৰ শিল্প ধ্বংস হৈছিল আৰু ই বিশ্বৰ এক প্ৰধান কেঁচামাল যোগানদাতা আৰু চূড়ান্ত সামগ্ৰীৰ আমদানিকাৰক ৰাষ্ট্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল। এই প্ৰক্ৰিয়াক অশিল্পায়ন (Deindustrialisation) বুলি কোৱা হয়। জনসংখ্যাৰ বৃদ্ধিৰ হাৰ আছিল উচ্চ, সাক্ষৰতাৰ হাৰ মাত্ৰ ১৬ শতাংশ আৰু গড় আয়ুস ৩২ বছৰ। আন্তঃগাঁথনিও আছিল অতি দুৰ্বল।
স্বাধীনতাৰ পিছত ভাৰতীয় নেতৃবৃন্দই অৰ্থনৈতিক প্ৰণালীৰ প্ৰশ্নত পুঁজিবাদী অৰ্থনীতি (Capitalism) আৰু সমাজবাদী অৰ্থনীতি (Socialism)ৰ মাজৰ এক মিশ্ৰিত অৰ্থনীতি (Mixed Economy)ৰ পথ বাছনি কৰিলে। অৰ্থাৎ ৰাষ্ট্ৰিক খণ্ড আৰু ব্যক্তিগত খণ্ড উভয়ে অৰ্থনীতিত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিব। এই আদৰ্শ পূৰণৰ বাবে ১৯৫০ চনত পৰিকল্পনা আয়োগ (Planning Commission) গঠন কৰা হ’ল আৰু ১৯৫১ চনৰ পৰা পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা (Five-Year Plan)ৰ যাত্ৰা আৰম্ভ হ’ল। পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ চাৰিটা মূল লক্ষ্য — অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধি (Growth), আধুনিকীকৰণ (Modernisation), স্বনিৰ্ভৰতা (Self-reliance) আৰু সমতা (Equity)।
কৃষি ক্ষেত্ৰত দুটা প্ৰধান পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা হ’ল — ভূমি সংস্কাৰ (Land Reforms) আৰু সেউজ বিপ্লৱ (Green Revolution)। ভূমি সংস্কাৰৰ অন্তৰ্গত মধ্যস্বত্বভোগী (Zamindar/Intermediaries) উচ্ছেদ, ভূমি ধাৰণৰ সৰ্বোচ্চ সীমা (Land Ceiling) নিৰ্ধাৰণ, কৃষকৰ ভূমি স্বত্বৰ সুৰক্ষা আৰু একত্ৰীকৰণ আদি কাৰ্য কৰা হ’ল। ১৯৬০-ৰ দশকৰ মাজভাগৰ পৰা সেউজ বিপ্লৱ আৰম্ভ হোৱাৰ লগে লগে উচ্চ ফলনশীল বীজ (HYV Seeds), ৰাসায়নিক সাৰ, কীটনাশক, জলসিঞ্চন আৰু আধুনিক যান্ত্ৰিকীকৰণৰ ফলত খাদ্যশস্যৰ উৎপাদন বহু গুণে বৃদ্ধি পালে। পঞ্জাব, হাৰিয়ানা আৰু পশ্চিম উত্তৰপ্ৰদেশে এই বিপ্লৱত মূখ্য ভূমিকা পালন কৰিলে আৰু ভাৰত খাদ্যশস্যত স্বনিৰ্ভৰ হ’ল।
শিল্পখণ্ডত ১৯৪৮ আৰু ১৯৫৬ চনৰ শিল্প নীতি প্ৰস্তাৱ (IPR)ৰ যোগেদি ৰাষ্ট্ৰিক খণ্ডক প্ৰাধান্য দিয়া হ’ল। ১৯৫৬ চনৰ IPR-এ শিল্পসমূহক তিনিটা উচ্ছেণীত (Schedule A, B, C) ভাগ কৰিলে। ক্ষুদ্ৰ আৰু কুটিৰ শিল্পক সুৰক্ষাৰ বাবে কেতবোৰ সামগ্ৰী সংৰক্ষিত কৰা হ’ল। শিল্পক নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ বাবে অনুজ্ঞাপত্ৰ ৰাজ (License Raj) ব্যৱস্থা চলোৱা হ’ল — যিকোনো নতুন শিল্প স্থাপন বা সম্প্ৰসাৰণৰ বাবে চৰকাৰৰ পৰা License লোৱা বাধ্যতামূলক আছিল। বাণিজ্য নীতিত অন্তৰ্মুখী কৌশল (Inward-looking Strategy) তথা আমদানি প্ৰতিস্থাপন (Import Substitution)ৰ পথ অৱলম্বন কৰা হ’ল য’ত উচ্চ মাচুল (Tariff) আৰু কোটা (Quota)ৰ যোগেদি দেশীয় শিল্পক সুৰক্ষা দিয়া হ’ল। এই নীতিসমূহে ইতিবাচক আৰু নেতিবাচক উভয় ফলাফল প্ৰদান কৰিলে — খাদ্যশস্যত স্বনিৰ্ভৰতা, ৰাষ্ট্ৰিক খণ্ডৰ বিকাশ, ভাৰী শিল্পৰ বিস্তাৰ আদি ইতিবাচক দিশ; কিন্তু কৰ্মদক্ষতাৰ অভাৱ, সম্পদৰ অপব্যৱহাৰ, লাল ফিতা আৰু চৰকাৰী হস্তক্ষেপৰ অভিৱৃদ্ধি ইত্যাদি নেতিবাচক দিশ। ফলস্বৰূপে ১৯৯১ চনত নতুন অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰৰ প্ৰয়োজনীয়তা দেখা দিলে।
Summary (English)
On the eve of independence in 1947, India inherited a stagnant, semi-feudal and largely agrarian economy from nearly two centuries of British rule. National income and per capita income were extremely low, agricultural productivity was poor, and traditional handicrafts had been destroyed through deindustrialisation. Literacy stood at only 16 percent and life expectancy at 32 years. To rebuild the economy, India adopted a mixed economic system combining elements of capitalism and socialism. The Planning Commission was established in 1950 and the First Five-Year Plan was launched in 1951, pursuing four goals — growth, modernisation, self-reliance and equity. Agriculture was reformed through abolition of intermediaries, tenancy reforms, land ceilings and from the mid-1960s the Green Revolution, which used HYV seeds, irrigation and fertilisers to make India self-sufficient in foodgrains. Industrial policy through the IPRs of 1948 and 1956 expanded the public sector and protected small-scale industries via the License Raj. Trade policy followed an inward-looking strategy of import substitution using tariffs and quotas. While these policies achieved diversification and self-reliance, they also created inefficiency, leading to liberalisation in 1991.
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (Textbook Question Answer)
১ নম্বৰৰ প্ৰশ্ন (1 Mark Questions)
প্ৰশ্ন ১: ভাৰতে কেতিয়া স্বাধীনতা লাভ কৰে?
উত্তৰঃ ভাৰতে ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্ট তাৰিখে স্বাধীনতা লাভ কৰে।
প্ৰশ্ন ২: পৰিকল্পনা আয়োগ কেতিয়া গঠন কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ পৰিকল্পনা আয়োগ ১৯৫০ চনৰ ১৫ মাৰ্চ তাৰিখে গঠন কৰা হৈছিল।
প্ৰশ্ন ৩: ভাৰতৰ প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা কেতিয়াৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা ১৯৫১ চনৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল।
প্ৰশ্ন ৪: পৰিকল্পনা আয়োগৰ অধ্যক্ষ কোন আছিল?
উত্তৰঃ পৰিকল্পনা আয়োগৰ অধ্যক্ষ আছিল ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী।
প্ৰশ্ন ৫: সেউজ বিপ্লৱ কাক বোলে?
উত্তৰঃ ১৯৬০-ৰ দশকৰ মাজভাগৰ পৰা ভাৰতত উচ্চ ফলনশীল বীজ, ৰাসায়নিক সাৰ, জলসিঞ্চন আৰু আধুনিক প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰৰ ফলত খাদ্যশস্যৰ উৎপাদন বৃদ্ধিক সেউজ বিপ্লৱ (Green Revolution) বোলে।
প্ৰশ্ন ৬: HYV-ৰ পূৰ্ণৰূপ কি?
উত্তৰঃ HYV-ৰ পূৰ্ণৰূপ হৈছে High Yielding Variety (উচ্চ ফলনশীল বীজ)।
প্ৰশ্ন ৭: ভাৰতত কোনটো অৰ্থনৈতিক প্ৰণালী গ্ৰহণ কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতত মিশ্ৰিত অৰ্থনৈতিক প্ৰণালী (Mixed Economy) গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।
প্ৰশ্ন ৮: অনুজ্ঞাপত্ৰ ৰাজ (License Raj) কাক বোলে?
উত্তৰঃ ১৯৪৭-৯০ কালছোৱাত যিকোনো শিল্প স্থাপন, সম্প্ৰসাৰণ বা পৰিচালনাৰ বাবে চৰকাৰৰ পৰা অনুজ্ঞাপত্ৰ (License) লোৱা বাধ্যতামূলক ব্যৱস্থাকেই অনুজ্ঞাপত্ৰ ৰাজ বোলে।
প্ৰশ্ন ৯: ১৯৫৬ চনৰ শিল্প নীতিৰে শিল্পসমূহক কেইটা উচ্ছেণীত ভাগ কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৯৫৬ চনৰ শিল্প নীতিৰে শিল্পসমূহক তিনিটা উচ্ছেণীত (Schedule A, B, C) ভাগ কৰা হৈছিল।
প্ৰশ্ন ১০: আমদানি প্ৰতিস্থাপন কাক বোলে?
উত্তৰঃ বিদেশৰ পৰা আমদানি কৰা সামগ্ৰীক দেশীয় উৎপাদনেৰে প্ৰতিস্থাপন কৰাৰ বাণিজ্য কৌশলকে আমদানি প্ৰতিস্থাপন (Import Substitution) বোলে।
২-৩ নম্বৰৰ প্ৰশ্ন (2-3 Marks Questions)
প্ৰশ্ন ১: অৰ্থনৈতিক পৰিকল্পনা (Economic Planning) মানে কি?
উত্তৰঃ অৰ্থনৈতিক পৰিকল্পনা হৈছে এনে এক প্ৰক্ৰিয়া য’ত এক নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত পূৰ্ব নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্য আৰু উদ্দেশ্যবোৰ পূৰণ কৰাৰ বাবে দেশৰ উপলব্ধ সম্পদৰ সৰ্বোত্তম ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ভাৰতত পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ মাধ্যমেদি ই কাৰ্যকৰী কৰা হয়।
প্ৰশ্ন ২: পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ চাৰিটা মূল লক্ষ্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ চাৰিটা মূল লক্ষ্য হ’ল — (১) অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধি (Growth), (২) আধুনিকীকৰণ (Modernisation), (৩) স্বনিৰ্ভৰতা (Self-reliance), (৪) সমতা (Equity)।
প্ৰশ্ন ৩: মিশ্ৰিত অৰ্থনীতি (Mixed Economy) কাক বোলে?
উত্তৰঃ যি অৰ্থনৈতিক প্ৰণালীত ৰাষ্ট্ৰিক খণ্ড আৰু ব্যক্তিগত খণ্ড উভয়ে একেলগে কাম কৰে, যিটো পুঁজিবাদ আৰু সমাজবাদৰ বৈশিষ্ট্যৰ সংমিশ্ৰণ, তাকেই মিশ্ৰিত অৰ্থনীতি বোলে। ভাৰতে স্বাধীনতাৰ পিছত এনে এক প্ৰণালী গ্ৰহণ কৰিছিল।
প্ৰশ্ন ৪: ভূমি সংস্কাৰৰ মূল উপাদানসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ ভূমি সংস্কাৰৰ মূল উপাদানসমূহ হ’ল — (ক) মধ্যস্বত্বভোগী জমিদাৰী প্ৰথা উচ্ছেদ, (খ) ভাড়াদাৰী সংস্কাৰ (Tenancy Reforms) — ভাড়াৰ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু ভাড়াদাৰৰ সুৰক্ষা, (গ) ভূমি ধাৰণৰ সৰ্বোচ্চ সীমা (Land Ceiling) নিৰ্ধাৰণ, (ঘ) ভূমিৰ একত্ৰীকৰণ (Consolidation of Holdings)।
প্ৰশ্ন ৫: সেউজ বিপ্লৱৰ দুটা ইতিবাচক ফলাফল লিখা।
উত্তৰঃ সেউজ বিপ্লৱৰ দুটা ইতিবাচক ফলাফল হ’ল — (১) ভাৰত খাদ্যশস্য (বিশেষকৈ ঘেঁহু আৰু ধান)ৰ উৎপাদনত স্বনিৰ্ভৰ হ’ল, (২) কৃষকৰ আয় বৃদ্ধি পালে আৰু কৃষিৰ আধুনিকীকৰণ সম্ভৱ হ’ল।
প্ৰশ্ন ৬: অশিল্পায়ন (Deindustrialisation) মানে কি?
উত্তৰঃ ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক শাসনৰ ফলত ভাৰতৰ পৰম্পৰাগত হস্তশিল্প আৰু কুটিৰ শিল্পৰ ক্ষয় হোৱা প্ৰক্ৰিয়াকেই অশিল্পায়ন বোলে। ইয়াৰ ফলত ভাৰত কেঁচামাল যোগানদাতা আৰু চূড়ান্ত সামগ্ৰীৰ আমদানিকাৰক ৰাষ্ট্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল।
৫-৬ নম্বৰৰ প্ৰশ্ন (5-6 Marks Questions)
প্ৰশ্ন ১: স্বাধীনতাৰ প্ৰাক্কালত ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ অৱস্থা সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ স্বাধীনতাৰ প্ৰাক্কালত ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ অৱস্থা অত্যন্ত শোচনীয় আছিল। ইয়াৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল — (১) নিম্ন আয়: মুঠ ৰাষ্ট্ৰীয় উৎপাদনৰ বৃদ্ধিৰ হাৰ আছিল মাত্ৰ ২ শতাংশ আৰু মূৰিকটা আয়ৰ বৃদ্ধি প্ৰায় শূন্য আছিল। (২) কৃষিৰ পশ্চাদপদতা: জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ৭৫ শতাংশ কৃষিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল কিন্তু উৎপাদনশীলতা অতি কম আছিল। (৩) অশিল্পায়ন: পৰম্পৰাগত হস্তশিল্প ধ্বংস হ’ল আৰু আধুনিক শিল্পৰ বিকাশো ম্বৰ। (৪) জনসংখ্যাৰ গাঁথনি: জনসংখ্যাৰ বৃদ্ধি অধিক, সাক্ষৰতাৰ হাৰ মাত্ৰ ১৬%, গড় আয়ুস ৩২ বছৰ আৰু শিশু মৃত্যুৰ হাৰ অতি উচ্চ আছিল। (৫) আন্তঃগাঁথনিৰ অভাৱ: ৰাজপথ, ৰে’ল, বিদ্যুৎ আদিৰ বিকাশ অতি দুৰ্বল আছিল। (৬) বৈদেশিক বাণিজ্য: ভাৰত কেঁচামাল ৰপ্তানিকাৰক আৰু চূড়ান্ত সামগ্ৰীৰ আমদানিকাৰক আছিল।
প্ৰশ্ন ২: পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ লক্ষ্যসমূহ বিতংভাৱে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতীয় পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ চাৰিটা মূল লক্ষ্য আছিল —
- অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধি (Growth): দেশৰ মুঠ ৰাষ্ট্ৰীয় উৎপাদন (GDP) আৰু মূৰিকটা আয় বৃদ্ধি কৰা।
- আধুনিকীকৰণ (Modernisation): উৎপাদনৰ ক্ষেত্ৰত নতুন প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰি কৃষি, শিল্প আদি ক্ষেত্ৰক আধুনিক কৰি তোলা; লগতে সামাজিক দৃষ্টিভংগীৰ পৰিৱৰ্তন।
- স্বনিৰ্ভৰতা (Self-reliance): বিদেশী আমদানি, প্ৰযুক্তি আৰু ঋণৰ ওপৰৰ নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰা; দেশীয় সম্পদৰ সৰ্বোত্তম ব্যৱহাৰ।
- সমতা (Equity): অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধিৰ ফলাফল সকলো শ্ৰেণীৰ ওচৰত পৌঁছোৱা; দাৰিদ্ৰ্য, বেকাৰী আৰু বৈষম্য হ্ৰাস কৰি সমাজৰ দুৰ্বল শ্ৰেণীৰ জীৱনৰ মান উন্নত কৰা।
প্ৰশ্ন ৩: সেউজ বিপ্লৱ কি? ইয়াৰ প্ৰভাৱ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ সেউজ বিপ্লৱ হৈছে ১৯৬০-ৰ দশকৰ মাজভাগৰ পৰা ভাৰতত উচ্চ ফলনশীল বীজ (HYV), ৰাসায়নিক সাৰ, কীটনাশক, জলসিঞ্চন আৰু আধুনিক যান্ত্ৰিকীকৰণৰ ব্যৱহাৰৰ ফলত খাদ্যশস্যৰ উৎপাদনত যি প্ৰভূত বৃদ্ধি ঘটিছিল তাৰ নাম। পঞ্জাব, হাৰিয়ানা আৰু পশ্চিম উত্তৰপ্ৰদেশ আছিল ইয়াৰ অগ্ৰণী ৰাজ্য।
প্ৰভাৱ: (১) ভাৰত খাদ্যশস্যত স্বনিৰ্ভৰ হ’ল আৰু ৰপ্তানিও কৰিব পৰা হ’ল। (২) কৃষকৰ আয় আৰু জীৱনৰ মান বৃদ্ধি পালে। (৩) উদ্বৃত্ত শস্য বজাৰত বিক্ৰীৰ যোগেদি কৃষি বাণিজ্যিকীকৰণ হ’ল। (৪) চৰকাৰে নূন্যতম সমৰ্থন মূল্য (MSP)ৰ যোগেদি কৃষকক সুৰক্ষা দিলে।
নেতিবাচক প্ৰভাৱ: (১) আঞ্চলিক বৈষম্য বৃদ্ধি পালে। (২) ডাঙৰ আৰু সৰু কৃষকৰ মাজত আয়ৰ বৈষম্য বৃদ্ধি পালে। (৩) মাটিৰ গুণ হ্ৰাস আৰু পৰিৱেশগত ক্ষতি হ’ল।
প্ৰশ্ন ৪: ১৯৫৬ চনৰ শিল্প নীতি প্ৰস্তাৱৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ১৯৫৬ চনৰ শিল্প নীতি প্ৰস্তাৱ (IPR 1956) আছিল ভাৰতৰ অৰ্থনৈতিক সংবিধান। ইয়াৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল —
- শিল্পৰ ত্ৰিবিধ ভাগ: Schedule A — ১৭টা শিল্প সম্পূৰ্ণৰূপে ৰাষ্ট্ৰিক খণ্ডৰ অধীনত (যেনে — সমৰ সামগ্ৰী, পৰমাণু শক্তি, ৰে’ল); Schedule B — ১২টা শিল্প য’ত ৰাষ্ট্ৰিক আৰু ব্যক্তিগত উভয় খণ্ডৰ অংশগ্ৰহণ; Schedule C — বাকী সকলো শিল্প ব্যক্তিগত খণ্ডৰ বাবে।
- ক্ষুদ্ৰ শিল্পৰ সুৰক্ষা: কেতবোৰ সামগ্ৰীক ক্ষুদ্ৰ শিল্পৰ বাবে সংৰক্ষিত কৰা হ’ল।
- আঞ্চলিক ভাৰসাম্য: পিছপৰা অঞ্চলত শিল্পৰ বিকাশৰ গুৰুত্ব।
- অনুজ্ঞাপত্ৰ ব্যৱস্থা: শিল্প স্থাপন, সম্প্ৰসাৰণ আদিৰ বাবে অনুজ্ঞাপত্ৰ বাধ্যতামূলক।
- প্ৰযুক্তিগত আৰু ব্যৱস্থাপনা প্ৰশিক্ষণ: দক্ষ শ্ৰমিক সৃষ্টি কৰাৰ প্ৰতি গুৰুত্ব।
প্ৰশ্ন ৫: ১৯৪৭-৯০ কালছোৱাৰ ভাৰতীয় বাণিজ্য নীতিৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ আৰু ইয়াৰ মূল্যায়ন কৰা।
উত্তৰঃ ১৯৪৭-৯০ কালছোৱাত ভাৰতে অন্তৰ্মুখী বাণিজ্য কৌশল (Inward-looking Trade Strategy) তথা আমদানি প্ৰতিস্থাপন (Import Substitution) নীতি অনুসৰণ কৰিছিল। ইয়াৰ মূল বৈশিষ্ট্য হ’ল —
- উচ্চ মাচুল (High Tariffs): বিদেশী সামগ্ৰীৰ ওপৰত উচ্চ আমদানি মাচুল ধাৰ্য কৰি দেশীয় শিল্পক সুৰক্ষা।
- আমদানি কোটা (Quota): নিৰ্দিষ্ট পৰিমাণৰ বাহিৰে বিদেশৰ পৰা সামগ্ৰী আনিব নোৱৰাকৈ পৰিমাণগত নিয়ন্ত্ৰণ।
- আমদানি প্ৰতিস্থাপন: বিদেশী সামগ্ৰীক দেশীয় উৎপাদনেৰে প্ৰতিস্থাপন কৰি স্বনিৰ্ভৰতাৰ পথত আগবাঢ়া।
- বৈদেশিক মুদ্ৰা নিয়ন্ত্ৰণ: Foreign Exchange Regulation Act (FERA)-ৰ যোগেদি বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ সীমিত ব্যৱহাৰ।
মূল্যায়ন: এই নীতিৰ ফলত দেশীয় শিল্প বিকশিত হ’ল আৰু কেতবোৰ সামগ্ৰীত স্বনিৰ্ভৰতা আহিল। কিন্তু সুৰক্ষাৰ অভিৱৃদ্ধিৰ ফলত দেশীয় শিল্পৰ কৰ্মদক্ষতা হ্ৰাস পালে, সামগ্ৰীৰ মান নিম্ন হ’ল আৰু ৰপ্তানি বৃদ্ধি ম্বৰ হ’ল। ফলস্বৰূপে ১৯৯১ চনত উদাৰীকৰণৰ প্ৰয়োজনীয়তা দেখা দিলে।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন (Additional Questions)
বহুনিৰ্বাচনীয় প্ৰশ্ন (MCQ)
প্ৰশ্ন ১: ভাৰতে স্বাধীনতা লাভ কৰে —
(ক) ১৯৪৫ চনত (খ) ১৯৪৬ চনত (গ) ১৯৪৭ চনত (ঘ) ১৯৪৮ চনত
উত্তৰঃ (গ) ১৯৪৭ চনত।
প্ৰশ্ন ২: পৰিকল্পনা আয়োগ গঠন কৰা হৈছিল —
(ক) ১৯৪৮ চনত (খ) ১৯৫০ চনত (গ) ১৯৫১ চনত (ঘ) ১৯৫৬ চনত
উত্তৰঃ (খ) ১৯৫০ চনত।
প্ৰশ্ন ৩: ভাৰতৰ প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা আৰম্ভ হৈছিল —
(ক) ১৯৪৭ চনত (খ) ১৯৪৯ চনত (গ) ১৯৫১ চনত (ঘ) ১৯৫৬ চনত
উত্তৰঃ (গ) ১৯৫১ চনত।
প্ৰশ্ন ৪: ভাৰতীয় অৰ্থনৈতিক প্ৰণালী হ’ল —
(ক) পুঁজিবাদী (খ) সমাজবাদী (গ) মিশ্ৰিত (ঘ) সাম্যবাদী
উত্তৰঃ (গ) মিশ্ৰিত।
প্ৰশ্ন ৫: সেউজ বিপ্লৱৰ লগত জড়িত ৰাজ্য —
(ক) অসম (খ) পঞ্জাব (গ) কেৰালা (ঘ) মণিপুৰ
উত্তৰঃ (খ) পঞ্জাব।
প্ৰশ্ন ৬: পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ লক্ষ্য নহয় —
(ক) বৃদ্ধি (খ) আধুনিকীকৰণ (গ) স্বনিৰ্ভৰতা (ঘ) মুদ্ৰাস্ফীতি
উত্তৰঃ (ঘ) মুদ্ৰাস্ফীতি।
প্ৰশ্ন ৭: ১৯৫৬ চনৰ শিল্প নীতিত শিল্পক ভাগ কৰা হৈছিল —
(ক) ২ ভাগত (খ) ৩ ভাগত (গ) ৪ ভাগত (ঘ) ৫ ভাগত
উত্তৰঃ (খ) ৩ ভাগত।
প্ৰশ্ন ৮: পৰিকল্পনা আয়োগৰ অধ্যক্ষ —
(ক) ৰাষ্ট্ৰপতি (খ) প্ৰধানমন্ত্ৰী (গ) বিত্তমন্ত্ৰী (ঘ) উপৰাষ্ট্ৰপতি
উত্তৰঃ (খ) প্ৰধানমন্ত্ৰী।
প্ৰশ্ন ৯: HYV মানে —
(ক) High Yielding Variety (খ) High Yielding Value (গ) Heavy Yield Variety (ঘ) এটাও নহয়
উত্তৰঃ (ক) High Yielding Variety।
প্ৰশ্ন ১০: ভাৰতত নতুন অৰ্থনৈতিক সংস্কাৰ আৰম্ভ হৈছিল —
(ক) ১৯৮৫ চনত (খ) ১৯৯০ চনত (গ) ১৯৯১ চনত (ঘ) ১৯৯৫ চনত
উত্তৰঃ (গ) ১৯৯১ চনত।
শূন্যস্থান পূৰণ কৰা (Fill in the Blanks)
প্ৰশ্ন ১: ভাৰতত পৰিকল্পনা আয়োগ গঠন কৰা হৈছিল ______ চনত।
উত্তৰঃ ১৯৫০।
প্ৰশ্ন ২: ভাৰতৰ অৰ্থনৈতিক প্ৰণালী হ’ল ______ অৰ্থনীতি।
উত্তৰঃ মিশ্ৰিত।
প্ৰশ্ন ৩: সেউজ বিপ্লৱত ব্যৱহৃত উচ্চ ফলনশীল বীজক ______ বোলে।
উত্তৰঃ HYV (High Yielding Variety)।
প্ৰশ্ন ৪: ১৯৫৬ চনৰ শিল্প নীতিৰে শিল্পসমূহক ______ ভাগত ভগোৱা হৈছিল।
উত্তৰঃ তিনি।
প্ৰশ্ন ৫: ভাৰতে ______ বাণিজ্য কৌশল গ্ৰহণ কৰিছিল।
উত্তৰঃ অন্তৰ্মুখী/আমদানি প্ৰতিস্থাপন।
শুদ্ধ/অশুদ্ধ লিখা (True/False)
প্ৰশ্ন ১: ভাৰতে ১৯৪৫ চনত স্বাধীনতা লাভ কৰিছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (১৯৪৭ চনত)
প্ৰশ্ন ২: ভাৰতত মিশ্ৰিত অৰ্থনৈতিক প্ৰণালী গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
প্ৰশ্ন ৩: সেউজ বিপ্লৱৰ ফলত ভাৰত খাদ্যশস্যত স্বনিৰ্ভৰ হ’ল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
প্ৰশ্ন ৪: অনুজ্ঞাপত্ৰ ৰাজ ব্যৱস্থাই দেশীয় শিল্পৰ কৰ্মদক্ষতা বঢ়াইছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (কৰ্মদক্ষতা হ্ৰাস কৰিছিল)
প্ৰশ্ন ৫: আমদানি প্ৰতিস্থাপন বাণিজ্য কৌশলত উচ্চ আমদানি মাচুল ধাৰ্য কৰা হয়।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
শব্দাৰ্থ (Glossary)
| অসমীয়া শব্দ | English Term | অৰ্থ |
|---|---|---|
| পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা | Five-Year Plan | পাঁচ বছৰৰ ব্যৱধানত প্ৰণীত অৰ্থনৈতিক পৰিকল্পনা |
| পৰিকল্পনা আয়োগ | Planning Commission | ১৯৫০ চনত গঠিত অৰ্থনৈতিক পৰিকল্পনাৰ মূল সংস্থা |
| মিশ্ৰিত অৰ্থনীতি | Mixed Economy | ৰাষ্ট্ৰিক আৰু ব্যক্তিগত খণ্ড উভয়ৰ অৰ্থনৈতিক প্ৰণালী |
| ভূমি সংস্কাৰ | Land Reforms | ভূমি স্বত্ব আৰু ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কীয় সংস্কাৰ |
| সেউজ বিপ্লৱ | Green Revolution | আধুনিক প্ৰযুক্তিৰে কৃষি উৎপাদন বৃদ্ধিৰ প্ৰক্ৰিয়া |
| উচ্চ ফলনশীল বীজ | HYV Seeds | অধিক উৎপাদন দিব পৰা উন্নত মানৰ বীজ |
| শিল্প নীতি | Industrial Policy | চৰকাৰৰ শিল্প সম্পৰ্কীয় নীতি |
| অনুজ্ঞাপত্ৰ ৰাজ | License Raj | শিল্প স্থাপনৰ বাবে অনুজ্ঞাপত্ৰ বাধ্যতামূলক ব্যৱস্থা |
| আমদানি প্ৰতিস্থাপন | Import Substitution | আমদানিৰ পৰিৱৰ্তে দেশীয় উৎপাদন গ্ৰহণৰ কৌশল |
| অশিল্পায়ন | Deindustrialisation | পৰম্পৰাগত শিল্পৰ ক্ষয় প্ৰক্ৰিয়া |
| স্বনিৰ্ভৰতা | Self-reliance | বিদেশী নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰি নিজস্ব সম্পদৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ |
| মূৰিকটা আয় | Per Capita Income | প্ৰতি ব্যক্তিৰ গড় আয় |
আশাকৰোঁ Class 12 Economics Chapter 7 — ভাৰতীয় অৰ্থনীতি ১৯৪৭-১৯৯০ অধ্যায়টোৰ এই Question Answer Assamese Medium সমাধানে ASSEB পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতিত আপোনালোকক যথেষ্ট সহায় কৰিব। অধিক অধ্যায়ৰ বাবে HSLC Guru-ৰ লগতে থাকক।