Class 12 Economics Chapter 3 — আয় আৰু নিয়োগ নিৰ্ধাৰণ (Income and Employment Determination)
HSLC Guru-লৈ স্বাগতম। এই পাঠটো ASSEB (অসম ৰাজ্যিক বিদ্যালয় শিক্ষা পৰিষদ) Class 12 Economics-ৰ তৃতীয় অধ্যায় আয় আৰু নিয়োগ নিৰ্ধাৰণ (Income and Employment Determination)-ৰ বিস্তৃত প্ৰশ্নোত্তৰ অসমীয়া মাধ্যমত প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াত সমষ্টি চাহিদা, সমষ্টি যোগান, উপভোগ ফলন, MPC, MPS, গুণাংক, সমতা আয়, মিতব্যয়িতাৰ পেৰাডক্স আৰু মুদ্ৰাস্ফীতিক/সংকোচনীয় ব্যৱধানৰ ধাৰণাসমূহ সহজ ভাষাত ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।
সাৰাংশ (Assamese Summary)
সমষ্টিগত অৰ্থনীতিত আয় আৰু নিয়োগ নিৰ্ধাৰণৰ তত্ত্বটো জে. এম. কেইনছে (J. M. Keynes) তেওঁৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ “The General Theory of Employment, Interest and Money” (১৯৩৬)-ত উপস্থাপন কৰিছিল। এই তত্ত্বমতে এখন অৰ্থনীতিৰ মুঠ আয় আৰু নিয়োগৰ স্তৰ সমষ্টি চাহিদা (Aggregate Demand) আৰু সমষ্টি যোগান (Aggregate Supply)ৰ সমতাৰ দ্বাৰা নিৰ্ধাৰিত হয়। কেইনছীয় বিশ্লেষণত সাধাৰণতে স্বল্পকালীন স্থিতিৰ কথা বিবেচনা কৰা হয়, য’ত মূল্যস্তৰ স্থিৰ আৰু উৎপাদন ক্ষমতা ব্যৱহাৰ অসম্পূৰ্ণ।
অৰ্থনীতিত দুধৰণৰ চলকৰ ধাৰণা আছে — পূৰ্বাহ্নিক (Ex-ante) অৰ্থাৎ পৰিকল্পিত পৰিমাণ আৰু পশ্চাহ্নিক (Ex-post) অৰ্থাৎ প্ৰকৃততে সংঘটিত পৰিমাণ। সমতা অৱস্থাত পূৰ্বাহ্নিক সঞ্চয় আৰু পূৰ্বাহ্নিক বিনিয়োগ সমান হয়। সমষ্টি চাহিদাৰ চাৰিটা প্ৰধান উপাদান হ’ল — উপভোগ ব্যয় (C), বিনিয়োগ ব্যয় (I), চৰকাৰী ব্যয় (G) আৰু নিকা ৰপ্তানি (NX = X − M)। অৰ্থাৎ AD = C + I + G + (X − M)।
উপভোগ ফলন (Consumption Function) C = c̄ + cY-ত c̄ হৈছে স্বায়ত্ত উপভোগ আৰু c হৈছে প্ৰান্তিক উপভোগ প্ৰৱণতা (MPC), ০ < c < ১। MPC মানে আয়ৰ এক একক বৃদ্ধিৰ ফলত উপভোগৰ যিমান বৃদ্ধি হয়। প্ৰান্তিক সঞ্চয় প্ৰৱণতা (MPS) = ১ − MPC। গড় উপভোগ প্ৰৱণতা (APC) = C/Y। বিনিয়োগ গুণাংক k = ΔY/ΔI = ১/(১ − MPC) = ১/MPS। MPC যিমান বেছি, গুণাংকৰ মূল্য সিমান বেছি।
সমতা আয় তেতিয়াহে স্থাপিত হয় যেতিয়া AS = AD অথবা S = I। যদি পৰিকল্পিত সঞ্চয় বিনিয়োগতকৈ অধিক হয়, তেন্তে আয় হ্ৰাস পায়; বিপৰীত ক্ষেত্ৰত আয় বৃদ্ধি পায়। মিতব্যয়িতাৰ পেৰাডক্স (Paradox of Thrift)ৰ মতে সকলোৱে অধিক সঞ্চয় কৰিবলৈ যত্ন কৰিলে শেষত মুঠ সঞ্চয় বৃদ্ধি নাপায় বৰং আয় হ্ৰাস পায়। সমতা আয় পূৰ্ণ-নিয়োগ আয়তকৈ কম হ’লে মুদ্ৰাসংকোচনীয় ব্যৱধান (Deflationary Gap) আৰু অধিক হ’লে মুদ্ৰাস্ফীতিক ব্যৱধান (Inflationary Gap) দেখা দিয়ে। এই দুই ব্যৱধান নিৰ্মূল কৰিবলৈ চৰকাৰে ৰাজহুৱা ব্যয় আৰু কৰ-নীতিৰ সমন্বিত প্ৰয়োগ কৰে।
Summary (English)
This chapter explains the Keynesian theory of income and employment determination in a short-run economy where prices are sticky and resources are under-utilised. Aggregate Demand (AD) consists of Consumption (C), Investment (I), Government expenditure (G) and Net Exports (X − M). Aggregate Supply (AS) equals total planned output. Equilibrium income is achieved when AS = AD, or alternatively when planned saving equals planned investment (S = I). The consumption function C = c̄ + cY shows a stable relation between income and consumption, where c is the Marginal Propensity to Consume (MPC) and 1 − c is the Marginal Propensity to Save (MPS). The investment multiplier k = 1/(1 − MPC) measures by how much equilibrium income changes for a unit change in autonomous investment. A higher MPC implies a larger multiplier. When equilibrium income falls short of full-employment income, a deflationary gap exists; when it exceeds, an inflationary gap arises. The paradox of thrift shows that an attempted increase in saving by all may reduce aggregate income.
পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (Textbook Question Answer)
১ নম্বৰৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
প্ৰশ্ন ১: সমষ্টি চাহিদা (Aggregate Demand) কি?
উত্তৰঃ এখন অৰ্থনীতিত এটা নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত সকলো অৰ্থনৈতিক একক (পৰিয়াল, ফাৰ্ম, চৰকাৰ আৰু বৈদেশিক খণ্ড)-এ ক্ৰয় কৰিবলৈ ইচ্ছুক চূড়ান্ত দ্ৰব্য আৰু সেৱাৰ মুঠ মূল্যকে সমষ্টি চাহিদা বোলে। AD = C + I + G + (X − M)।
প্ৰশ্ন ২: সমষ্টি যোগান (Aggregate Supply) কি?
উত্তৰঃ এখন অৰ্থনীতিত এটা নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত উৎপাদকসকলে যোগান ধৰিবলৈ ইচ্ছুক চূড়ান্ত দ্ৰব্য আৰু সেৱাৰ মুঠ মূল্যকে সমষ্টি যোগান বোলে। সমতা অৱস্থাত AS মুঠ আয় Y-ৰ সমান।
প্ৰশ্ন ৩: Ex-ante আৰু Ex-post মানে কি?
উত্তৰঃ Ex-ante হৈছে পৰিকল্পিত বা ইচ্ছুক পৰিমাণ আৰু Ex-post হৈছে এটা সময়ৰ অন্তত প্ৰকৃততে সংঘটিত পৰিমাণ।
প্ৰশ্ন ৪: MPC ৰ মান কেইটাৰ মাজত থাকে?
উত্তৰঃ ০ আৰু ১-ৰ মাজত (০ < MPC < ১)।
প্ৰশ্ন ৫: MPC + MPS = ?
উত্তৰঃ MPC + MPS = ১।
প্ৰশ্ন ৬: বিনিয়োগ গুণাংকৰ সূত্ৰটো কি?
উত্তৰঃ k = ১/(১ − MPC) = ১/MPS।
প্ৰশ্ন ৭: স্বায়ত্ত উপভোগ (Autonomous Consumption) কি?
উত্তৰঃ আয় শূন্য হ’লেও যিখিনি উপভোগ কৰা হয় তাকে স্বায়ত্ত উপভোগ বোলে। উপভোগ ফলন C = c̄ + cY-ত c̄ হ’ল স্বায়ত্ত উপভোগ।
প্ৰশ্ন ৮: সমতা আয় ক’ত স্থাপিত হয়?
উত্তৰঃ যেতিয়া সমষ্টি চাহিদা সমষ্টি যোগানৰ সমান হয় (AD = AS) অথবা পৰিকল্পিত সঞ্চয় পৰিকল্পিত বিনিয়োগৰ সমান হয় (S = I) তেতিয়া সমতা আয় স্থাপিত হয়।
প্ৰশ্ন ৯: পূৰ্ণ-নিয়োগ আয় (Full Employment Income) মানে কি?
উত্তৰঃ অৰ্থনীতিত উপলব্ধ সকলো সম্পদ আৰু শ্ৰমিকক সম্পূৰ্ণৰূপে নিয়োজিত কৰিলে যি স্তৰৰ আয় উৎপন্ন হয় তাকে পূৰ্ণ-নিয়োগ আয় বোলে।
প্ৰশ্ন ১০: মুদ্ৰাস্ফীতিক ব্যৱধান (Inflationary Gap) কি?
উত্তৰঃ পৰিকল্পিত সমষ্টি চাহিদাই পূৰ্ণ-নিয়োগ স্তৰৰ সমষ্টি যোগানতকৈ অধিক হ’লে যি ব্যৱধান সৃষ্টি হয় তাকে মুদ্ৰাস্ফীতিক ব্যৱধান বোলে।
প্ৰশ্ন ১১: APS-ৰ সংজ্ঞা লিখা।
উত্তৰঃ মুঠ আয়ৰ যিখিনি অংশ সঞ্চয় কৰা হয় তাকে গড় সঞ্চয় প্ৰৱণতা (APS = S/Y) বোলে।
প্ৰশ্ন ১২: APC + APS = ?
উত্তৰঃ APC + APS = ১।
প্ৰশ্ন ১৩: কেইনছীয় তত্ত্বৰ মূল গ্ৰন্থৰ নাম কি?
উত্তৰঃ “The General Theory of Employment, Interest and Money” (১৯৩৬), লিখক — জে. এম. কেইনছ।
২–৩ নম্বৰৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
প্ৰশ্ন ১: উপভোগ ফলন আৰু সঞ্চয় ফলনৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ উপভোগ ফলনে আয় আৰু উপভোগৰ মাজৰ ক্ৰিয়াত্মক সম্পৰ্ক প্ৰকাশ কৰে — C = c̄ + cY। সঞ্চয় ফলনে আয় আৰু সঞ্চয়ৰ মাজৰ ক্ৰিয়াত্মক সম্পৰ্ক প্ৰকাশ কৰে — S = −c̄ + (১ − c)Y। দুয়োৰে বিচ্ছেদ-বিন্দু একে; উপভোগ ফলন ঊৰ্ধ্বমুখী, সঞ্চয় ফলনো ঊৰ্ধ্বমুখী কিন্তু কম খিৰীখিৰীয়া।
প্ৰশ্ন ২: APC আৰু MPC-ৰ মাজত পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰঃ APC = C/Y অৰ্থাৎ মুঠ আয়ৰ যিখিনি অংশ উপভোগৰ বাবে ব্যয় কৰা হয়। MPC = ΔC/ΔY অৰ্থাৎ আয়ৰ অতিৰিক্ত এক একক বৃদ্ধিৰ ফলত উপভোগৰ যিমান বৃদ্ধি হয়। সাধাৰণতে APC > MPC কাৰণ APC-ত স্বায়ত্ত উপভোগ অন্তৰ্ভুক্ত হয়।
প্ৰশ্ন ৩: মিতব্যয়িতাৰ পেৰাডক্স (Paradox of Thrift) ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ যেতিয়া সমাজৰ সকলো ব্যক্তিয়ে অধিক সঞ্চয় কৰিবলৈ যত্ন কৰে, তেতিয়া উপভোগ ব্যয় হ্ৰাস পায়, ইয়াৰ ফলত সমষ্টি চাহিদা হ্ৰাস পাই আয় আৰু নিয়োগ হ্ৰাস পায়। শেষত মুঠ সঞ্চয় বৃদ্ধি নাপাই বৰং একেই থাকে অথবা হ্ৰাস পায়। এইটোৱেই হ’ল মিতব্যয়িতাৰ পেৰাডক্স।
প্ৰশ্ন ৪: সমতা আয় স্থাপনৰ দুটা চৰ্ত উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ (ক) সমষ্টি চাহিদা = সমষ্টি যোগান (AD = AS) আৰু (খ) পৰিকল্পিত সঞ্চয় = পৰিকল্পিত বিনিয়োগ (S = I)। যিকোনো এটা চৰ্ত পূৰণ হ’লেই অৰ্থনীতি সমতা অৱস্থাত উপনীত হয়।
প্ৰশ্ন ৫: মুদ্ৰাস্ফীতিক আৰু মুদ্ৰাসংকোচনীয় ব্যৱধানৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ পৰিকল্পিত সমষ্টি চাহিদা পূৰ্ণ-নিয়োগ স্তৰৰ যোগানতকৈ অধিক হ’লে মুদ্ৰাস্ফীতিক ব্যৱধান, আৰু কম হ’লে মুদ্ৰাসংকোচনীয় ব্যৱধান হয়। প্ৰথমটোৱে মূল্যবৃদ্ধি ঘটায়, দ্বিতীয়টোৱে নিবনুৱা সমস্যা সৃষ্টি কৰে।
প্ৰশ্ন ৬: বিনিয়োগ গুণাংকৰ অৰ্থ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ বিনিয়োগ গুণাংক হৈছে বিনিয়োগৰ এক একক পৰিৱৰ্তনৰ ফলত আয়ৰ যিমান গুণে পৰিৱৰ্তন হয় তাৰ অনুপাত। গাণিতিকভাৱে k = ΔY/ΔI = ১/(১ − MPC)। MPC = ০.৮ হ’লে k = ৫।
প্ৰশ্ন ৭: সমষ্টি চাহিদাৰ চাৰিটা প্ৰধান উপাদানৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ (ক) উপভোগ ব্যয় (C), (খ) বিনিয়োগ ব্যয় (I), (গ) চৰকাৰী ব্যয় (G) আৰু (ঘ) নিকা ৰপ্তানি (NX = X − M)।
প্ৰশ্ন ৮: Ex-ante আৰু Ex-post সঞ্চয়ৰ মাজত পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰঃ Ex-ante সঞ্চয় হৈছে পৰিয়ালসকলে এটা সময়ৰ আৰম্ভণিতে যিমান সঞ্চয় কৰিবলৈ পৰিকল্পনা কৰে সেইটো। Ex-post সঞ্চয় হৈছে সময়ৰ অন্তত প্ৰকৃততে কৰা সঞ্চয়। জাতীয় আয়ৰ পৰিসংখ্যা সদায় Ex-post হিচাপে গণনা কৰা হয়। সমতা অৱস্থাত Ex-ante S = Ex-ante I।
৫–৬ নম্বৰৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
প্ৰশ্ন ১: সমষ্টি চাহিদা আৰু সমষ্টি যোগানৰ পদ্ধতিৰে সমতা আয় নিৰ্ধাৰণ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ এখন দুই-খণ্ডৰ অৰ্থনীতিত AD = C + I আৰু AS = Y। সমতা আয়ত AD = AS, অৰ্থাৎ Y = C + I। যদি C = c̄ + cY, তেন্তে Y = c̄ + cY + I বা Y(১ − c) = c̄ + I বা Y* = (c̄ + I)/(১ − c)। গ্ৰাফত AD ৰেখা আৰু ৪৫° যোগান ৰেখাৰ ছেদন বিন্দুতে সমতা আয় স্থাপিত হয়। যদি AD > AS, তেন্তে অৰ্থনৈতিক ভঁৰাল হ্ৰাস পাই উৎপাদন বৃদ্ধি হয়; AD < AS হ’লে ভঁৰাল বৃদ্ধি পাই উৎপাদন হ্ৰাস হয়। শেষত AD = AS হোৱা স্তৰতে স্থিৰ আয় স্থাপিত হয়।
প্ৰশ্ন ২: সঞ্চয়-বিনিয়োগ পদ্ধতিৰে সমতা আয় নিৰ্ধাৰণ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ দুই-খণ্ডৰ অৰ্থনীতিত আয় উপভোগ আৰু সঞ্চয়ত বিভাজিত হয়; Y = C + S। আকৌ AD = C + I। সমতা চৰ্ত Y = AD-ক প্ৰতিস্থাপন কৰিলে C + S = C + I বা S = I। অৰ্থাৎ পৰিকল্পিত সঞ্চয় = পৰিকল্পিত বিনিয়োগ হ’লেই সমতা আয় স্থাপিত হয়। S = −c̄ + (১ − c)Y আৰু I = Ī হ’লে সমতা আয় Y* = (c̄ + Ī)/(১ − c)। গ্ৰাফত S ৰেখা আৰু I ৰেখাৰ ছেদন বিন্দুতে সমতা স্থাপিত হয়। যদি S > I তেন্তে আয় হ্ৰাস পায়, S < I হ’লে আয় বৃদ্ধি পায়।
প্ৰশ্ন ৩: বিনিয়োগ গুণাংকৰ সূত্ৰ আহৰণ কৰি এটা সংখ্যাত্মক উদাহৰণৰ সহায়ত ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ দুই-খণ্ডৰ মডেলত Y = C + I, C = c̄ + cY। প্ৰতিস্থাপন কৰিলে Y = c̄ + cY + I বা Y(১ − c) = c̄ + I বা Y = (c̄ + I)/(১ − c)। ই’ত I-ৰ সাপেক্ষে Y-ৰ পৰিৱৰ্তন ΔY/ΔI = ১/(১ − c) = k। উদাহৰণ: যদি MPC = ০.৭৫ আৰু ΔI = ১০০ কোটি, তেন্তে k = ১/(১ − ০.৭৫) = ১/০.২৫ = ৪। গতিকে ΔY = k × ΔI = ৪ × ১০০ = ৪০০ কোটি। অৰ্থাৎ ১০০ কোটিৰ অতিৰিক্ত বিনিয়োগে ৪০০ কোটিৰ অতিৰিক্ত আয় সৃষ্টি কৰিব। MPC যিমান বেছি গুণাংক সিমান ডাঙৰ।
প্ৰশ্ন ৪: সমতা আয় গণনাৰ এটা সংখ্যাত্মক প্ৰশ্ন: যদি C = ১০০ + ০.৮Y আৰু I = ৫০ কোটি, সমতা আয় উলিওৱা।
উত্তৰঃ সমতা চৰ্ত Y = C + I। অতএৱ Y = ১০০ + ০.৮Y + ৫০ বা Y − ০.৮Y = ১৫০ বা ০.২Y = ১৫০ বা Y* = ৭৫০ কোটি। গুণাংক k = ১/(১ − ০.৮) = ৫। সমতা আয়ত C = ১০০ + ০.৮ × ৭৫০ = ৭০০ কোটি, S = Y − C = ৭৫০ − ৭০০ = ৫০ কোটি = I। অৰ্থাৎ সঞ্চয়-বিনিয়োগ চৰ্তও সিদ্ধ হৈছে।
প্ৰশ্ন ৫: মুদ্ৰাস্ফীতিক আৰু মুদ্ৰাসংকোচনীয় ব্যৱধান বিতংভাৱে আলোচনা কৰা আৰু ইয়াৰ প্ৰতিকাৰ ব্যৱস্থা লিখা।
উত্তৰঃ পূৰ্ণ-নিয়োগ স্তৰৰ আয় Yf-ত পৰিকল্পিত AD যদি AS-তকৈ অধিক হয় তেন্তে অতিৰিক্ত চাহিদা সৃষ্টি হয় যাক মুদ্ৰাস্ফীতিক ব্যৱধান বোলে। ইয়াৰ ফলত মূল্যবৃদ্ধি হয় কিন্তু প্ৰকৃত উৎপাদন বৃদ্ধি নহয়। প্ৰতিকাৰ — চৰকাৰী ব্যয় হ্ৰাস, কৰ বৃদ্ধি, সংকোচনীয় মুদ্ৰানীতি (CRR/SLR/Repo বৃদ্ধি)।
বিপৰীতে, পূৰ্ণ-নিয়োগ স্তৰৰ আয়ত যদি AD < AS, তেন্তে চাহিদাৰ ঘাটি সৃষ্টি হয় যাক মুদ্ৰাসংকোচনীয় ব্যৱধান বোলে। ইয়াৰ ফলত উৎপাদন আৰু নিয়োগ হ্ৰাস পায়, নিবনুৱা সমস্যা বাঢ়ে। প্ৰতিকাৰ — চৰকাৰী ব্যয় বৃদ্ধি, কৰ হ্ৰাস, প্ৰসাৰণশীল মুদ্ৰানীতি (CRR/SLR/Repo হ্ৰাস)। এই দুই ব্যৱধান নিৰ্মূল কৰিবলৈ কেইনছে সক্ৰিয় ৰাজহুৱা নীতিৰ পৰামৰ্শ দিয়ে।
প্ৰশ্ন ৬: মিতব্যয়িতাৰ পেৰাডক্স বিতংভাৱে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ব্যক্তিগত পৰ্যায়ত সঞ্চয় এটা সদ্গুণ — ই ভৱিষ্যতৰ বাবে সম্পদ সৃষ্টি কৰে। কিন্তু সমষ্টিগত পৰ্যায়ত সকলোৱে একেলগে অধিক সঞ্চয় কৰিবলৈ যত্ন কৰিলে কি হয়? উপভোগ ব্যয় হ্ৰাস পায়, ফলত সমষ্টি চাহিদা হ্ৰাস পায়, ফাৰ্মৰ বিক্ৰী হ্ৰাস পাই উৎপাদন আৰু নিয়োগ কমে। আয় হ্ৰাসৰ ফলত শেষত মুঠ সঞ্চয় (S = sY) একেই থাকে অথবা হ্ৰাস পায়।
কেইনছৰ মতে এইটোৱেই হ’ল মিতব্যয়িতাৰ পেৰাডক্স — সঞ্চয় কৰিবলৈ যিমানে যত্ন কৰা হয়, সিমানে কম সঞ্চয় হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। গতিকে অৰ্থনৈতিক মন্দাৰ সময়ত চৰকাৰে উপভোগ আৰু বিনিয়োগ ব্যয় উদ্দীপিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ (Additional Questions)
বহুবিকল্পীয় প্ৰশ্ন (MCQ)
প্ৰশ্ন ১: AD = ?
(ক) C + I
(খ) C + I + G + (X − M)
(গ) C + S
(ঘ) Y − T
উত্তৰঃ (খ) C + I + G + (X − M)।
প্ৰশ্ন ২: MPC + MPS = ?
(ক) ০
(খ) ১
(গ) ২
(ঘ) অসীম
উত্তৰঃ (খ) ১।
প্ৰশ্ন ৩: বিনিয়োগ গুণাংক k = ?
(ক) ১/MPC
(খ) ১/MPS
(গ) MPC × MPS
(ঘ) MPC − MPS
উত্তৰঃ (খ) ১/MPS।
প্ৰশ্ন ৪: MPC = ০.৮ হ’লে k = ?
(ক) ২
(খ) ৪
(গ) ৫
(ঘ) ১০
উত্তৰঃ (গ) ৫।
প্ৰশ্ন ৫: সমতা আয়ত —
(ক) S > I
(খ) S < I
(গ) S = I
(ঘ) S = ০
উত্তৰঃ (গ) S = I।
প্ৰশ্ন ৬: উপভোগ ফলনত c̄ মানে —
(ক) MPC
(খ) MPS
(গ) স্বায়ত্ত উপভোগ
(ঘ) মুঠ সঞ্চয়
উত্তৰঃ (গ) স্বায়ত্ত উপভোগ।
প্ৰশ্ন ৭: পূৰ্ণ-নিয়োগ আয়তকৈ সমতা আয় কম হ’লে কি ব্যৱধান হয়?
(ক) মুদ্ৰাস্ফীতিক
(খ) মুদ্ৰাসংকোচনীয়
(গ) বাণিজ্যিক
(ঘ) আয়িক
উত্তৰঃ (খ) মুদ্ৰাসংকোচনীয়।
প্ৰশ্ন ৮: Ex-ante মানে —
(ক) প্ৰকৃত
(খ) পৰিকল্পিত
(গ) ঐতিহাসিক
(ঘ) প্ৰক্ষেপিত
উত্তৰঃ (খ) পৰিকল্পিত।
প্ৰশ্ন ৯: কেইনছীয় তত্ত্বৰ মূল গ্ৰন্থ “The General Theory…” প্ৰকাশ পায় —
(ক) ১৯২৬
(খ) ১৯৩৬
(গ) ১৯৪৬
(ঘ) ১৯৫৬
উত্তৰঃ (খ) ১৯৩৬।
প্ৰশ্ন ১০: AD > AS হ’লে আয় —
(ক) বৃদ্ধি
(খ) হ্ৰাস
(গ) স্থিৰ
(ঘ) শূন্য
উত্তৰঃ (ক) বৃদ্ধি।
শূন্যস্থান পূৰণ কৰা
প্ৰশ্ন ১: উপভোগ ফলন C = c̄ + ____ Y।
উত্তৰঃ c (MPC)।
প্ৰশ্ন ২: বিনিয়োগ গুণাংক k = ১/____।
উত্তৰঃ MPS।
প্ৰশ্ন ৩: সমতা আয়ত পৰিকল্পিত সঞ্চয় ____ পৰিকল্পিত বিনিয়োগ।
উত্তৰঃ সমান।
প্ৰশ্ন ৪: পূৰ্ণ-নিয়োগ আয়তকৈ সমতা আয় অধিক হ’লে ____ ব্যৱধান হয়।
উত্তৰঃ মুদ্ৰাস্ফীতিক।
প্ৰশ্ন ৫: MPC ৰ মান সদায় ০ আৰু ____ ৰ মাজত থাকে।
উত্তৰঃ ১।
শুদ্ধ/অশুদ্ধ লিখা
প্ৰশ্ন ১: MPC + MPS সদায় ১ হয়। উত্তৰঃ শুদ্ধ।
প্ৰশ্ন ২: MPC বেছি হ’লে গুণাংকৰ মান কম হয়। উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
প্ৰশ্ন ৩: পেৰাডক্স অৱ থ্ৰিফ্টে কয় যে অধিক সঞ্চয়ৰ চেষ্টাই মুঠ সঞ্চয় হ্ৰাস কৰিব পাৰে। উত্তৰঃ শুদ্ধ।
প্ৰশ্ন ৪: মুদ্ৰাসংকোচনীয় ব্যৱধান নিৰ্মূল কৰিবলৈ চৰকাৰী ব্যয় হ্ৰাস কৰিব লাগে। উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
প্ৰশ্ন ৫: সমতা অৱস্থাত AD = AS হয়। উত্তৰঃ শুদ্ধ।
অতিৰিক্ত সংখ্যাত্মক প্ৰশ্ন
প্ৰশ্ন ১: MPC = ০.৬ আৰু ΔI = ২০০ কোটি হ’লে ΔY = ?
উত্তৰঃ k = ১/(১ − ০.৬) = ১/০.৪ = ২.৫। ΔY = k × ΔI = ২.৫ × ২০০ = ৫০০ কোটি।
প্ৰশ্ন ২: C = ৫০ + ০.৭৫Y, I = ১০০ — সমতা আয় উলিওৱা।
উত্তৰঃ Y = ৫০ + ০.৭৫Y + ১০০ ⇒ ০.২৫Y = ১৫০ ⇒ Y* = ৬০০ কোটি।
প্ৰশ্ন ৩: MPS = ০.২৫ হ’লে গুণাংক k = ?
উত্তৰঃ k = ১/MPS = ১/০.২৫ = ৪।
শব্দাৰ্থ (Glossary)
| অসমীয়া | English | অৰ্থ |
|---|---|---|
| সমষ্টি চাহিদা | Aggregate Demand | মুঠ পৰিকল্পিত ব্যয় |
| সমষ্টি যোগান | Aggregate Supply | মুঠ পৰিকল্পিত উৎপাদন |
| উপভোগ ফলন | Consumption Function | আয় আৰু উপভোগৰ সম্পৰ্ক |
| প্ৰান্তিক উপভোগ প্ৰৱণতা | MPC | ΔC/ΔY |
| প্ৰান্তিক সঞ্চয় প্ৰৱণতা | MPS | ΔS/ΔY |
| গুণাংক | Multiplier | ΔY/ΔI |
| মিতব্যয়িতাৰ পেৰাডক্স | Paradox of Thrift | সকলোৱে অধিক সঞ্চয় কৰিলে আয় হ্ৰাস |
| মুদ্ৰাস্ফীতিক ব্যৱধান | Inflationary Gap | AD > AS পূৰ্ণ-নিয়োগত |
| মুদ্ৰাসংকোচনীয় ব্যৱধান | Deflationary Gap | AD < AS পূৰ্ণ-নিয়োগত |
| স্বায়ত্ত উপভোগ | Autonomous Consumption | আয়-নিৰপেক্ষ উপভোগ (c̄) |
| পূৰ্ব-পৰিকল্পিত | Ex-ante | পৰিকল্পিত পৰিমাণ |
| পশ্চাহ্নিক | Ex-post | প্ৰকৃততে সংঘটিত পৰিমাণ |
গুৰুত্বপূৰ্ণ সূত্ৰসমূহ (Important Formulas)
| ধাৰণা | সূত্ৰ |
|---|---|
| সমষ্টি চাহিদা | AD = C + I + G + (X − M) |
| উপভোগ ফলন | C = c̄ + cY |
| সঞ্চয় ফলন | S = −c̄ + (১ − c)Y |
| APC | APC = C/Y |
| APS | APS = S/Y |
| MPC | MPC = ΔC/ΔY |
| MPS | MPS = ΔS/ΔY = ১ − MPC |
| সমতা আয় | Y* = (c̄ + I)/(১ − c) |
| বিনিয়োগ গুণাংক | k = ১/(১ − MPC) = ১/MPS |
| আয় পৰিৱৰ্তন | ΔY = k × ΔI |
| সমতা চৰ্ত | AD = AS অথবা S = I |
এই অধ্যায়ৰ পাঠ্যপুথিৰ সকলো প্ৰশ্ন HSLC Guru-ত অসমীয়া মাধ্যমত পাব। ASSEB Class 12 Economics-ৰ আন আন অধ্যায়ৰ প্ৰশ্নোত্তৰৰ বাবে আমাৰ ৱেবছাইট চাওক — hslcguru.com।