বায়োমলিকিউল
HSLC Guru-লৈ আদৰণি জনাইছোঁ! ASSEB Class 12 ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ Chapter 14 — বায়োমলিকিউল (Biomolecules) অধ্যায়ৰ সম্পূৰ্ণ অসমীয়া মাধ্যমৰ টোকা, প্ৰশ্নোত্তৰ, MCQ, খালী ঠাই পূৰণ আৰু শুদ্ধ/অশুদ্ধ অনুশীলন এই পৃষ্ঠাত পোৱা যাব। জীৱন্ত কোষৰ ভিতৰত উপস্থিত কাৰ্বহাইড্ৰেট, প্ৰ’টিন, ভিটামিন আৰু নিউক্লিক এচিডসমূহৰ গঠন, শ্ৰেণীবিভাজন, ধৰ্ম আৰু জৈৱিক কাৰ্যাৱলী এই অধ্যায়ত আমি আলোচনা কৰিম।
সাৰাংশ
বায়োমলিকিউল বুলিলে জীৱন্ত প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদৰ কোষৰ ভিতৰত উপস্থিত যৌগসমূহক বুজোৱা হয় যিবোৰে জৈৱিক ক্ৰিয়া-কলাপত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ইয়াৰ চাৰিটা প্ৰধান শ্ৰেণী হ’ল — কাৰ্বহাইড্ৰেট, প্ৰ’টিন, ভিটামিন আৰু নিউক্লিক এচিড। কাৰ্বহাইড্ৰেটসমূহক হাইড্ৰ’লাইছিচৰ ভিত্তিত তিনিটা শ্ৰেণীত ভাগ কৰা হয় — মনোছেকেৰাইড (গ্লুক’জ, ফ্ৰুক্ট’জ), অলিগ’ছেকেৰাইড (ছুক্ৰ’জ, মাল্ট’জ, লেকট’জ) আৰু পলিছেকেৰাইড (ষ্টাৰ্চ, ছেলুল’জ, গ্লাইক’জেন)। কাৰ্বনিল গ্ৰুপৰ ভিত্তিত ইহঁতক এল্ড’জ (—CHO) আৰু কীট’জ (>C=O) বুলি ভাগ কৰা হয়। অপ্টিকেল কনফিগাৰেচনৰ ভিত্তিত D আৰু L আইছ’মাৰ পোৱা যায়। গ্লুক’জৰ গঠন ফিছাৰ অভিক্ষেপ আৰু হাৱৰ্থ অভিক্ষেপৰ যোগেদি প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।
গ্লুক’জৰ অণুবীজ্ঞানিক সংকেত C₆H₁₂O₆ আৰু ই এক এল্ড’হেক্স’জ। ই HI-ৰ সৈতে বিজাৰিত হৈ n-হেক্সেন উৎপাদন কৰে, হাইড্ৰক্সিলেমিনৰ সৈতে অক্সিম গঠন কৰে আৰু টলেনছ আৰু ফেহলিং পৰীক্ষা ধনাত্মক দিয়ে। ই বিভিন্ন ৰূপত পোৱা যায় — α-D-গ্লুক’প্ৰাইনচ’জ আৰু β-D-গ্লুক’প্ৰাইনচ’জ। ছুক্ৰ’জ হাইড্ৰ’লাইছিচ ঘটাই সমপৰিমাণৰ গ্লুক’জ আৰু ফ্ৰুক্ট’জ উৎপাদন কৰে; এই মিশ্ৰণক ইনভাৰ্ট ছুগাৰ বোলে কাৰণ ই ডেক্সট্ৰ’ৰটেটৰিৰ পৰা লেভ’ৰটেটৰিলৈ অপ্টিকেল ঘূৰ্ণন সলনি কৰে। ষ্টাৰ্চ α-D-গ্লুক’জৰ পলিমাৰ (এমাইল’জ + এমাইল’পেক্টিন), ছেলুল’জ β-D-গ্লুক’জৰ পলিমাৰ আৰু গ্লাইক’জেন প্ৰাণীৰ যকৃত আৰু পেশীত সঞ্চিত হোৱা গ্লুক’জৰ পলিমাৰ।
প্ৰ’টিনসমূহ α-এমিন’ এচিডৰ পলিমাৰ। এমিন’ এচিড দুই প্ৰকাৰৰ — আৱশ্যকীয় (যিবোৰ শৰীৰে নিজে নিৰ্মাণ কৰিব নোৱাৰে, যেনে ভেলিন, লিউচিন) আৰু অনাৱশ্যকীয় (যিবোৰ শৰীৰে নিৰ্মাণ কৰিব পাৰে, যেনে গ্লাইচিন, এলেনিন)। এমিন’ এচিডে ডাইপ’লাৰ আয়ন বা জ্ৱিটাৰ আয়ন গঠন কৰে। আইছ’ইলেক্ট্ৰিক বিন্দু হ’ল সেই pH মান য’ত এমিন’ এচিডৰ মুঠ আধান শূন্য হয়। দুটা এমিন’ এচিডৰ মাজত —CO—NH— বন্ধনক পেপটাইড বন্ধন বোলে। প্ৰ’টিনৰ চাৰিটা গঠন স্তৰ আছে — প্ৰাথমিক (এমিন’ এচিডৰ ক্ৰম), দ্বিতীয়ক (α-হেলিক্স আৰু β-প্লীটেড শ্বীট), তৃতীয়ক (3D গঠন) আৰু চতুৰ্থ স্তৰ (একাধিক উপ-একক)। উত্তাপ বা pH পৰিৱৰ্তনৰ দ্বাৰা প্ৰ’টিনৰ স্বাভাৱিক গঠন বিনষ্ট হোৱা প্ৰক্ৰিয়াক ডিনেচাৰেশ্বন বোলে। এনজাইমসমূহ জৈৱিক প্ৰভাৱক যিবোৰে বিশেষ বিক্ৰিয়া ত্ৰাণিত কৰে।
ভিটামিনসমূহক দ্ৰৱণীয়তাৰ ভিত্তিত দুটা শ্ৰেণীত ভাগ কৰা হয় — চৰ্বি-দ্ৰৱণীয় (A, D, E, K) আৰু পানী-দ্ৰৱণীয় (B-কমপ্লেক্স আৰু C)। ইহঁতৰ অভাৱত বিভিন্ন ৰোগ হয় — যেনে A-ৰ অভাৱত ৰাতি কণা ৰোগ, D-ৰ অভাৱত ৰিকেট, B₁-ৰ অভাৱত বেৰিবেৰি, C-ৰ অভাৱত স্কাৰ্ভি ৰোগ। নিউক্লিক এচিড দুই প্ৰকাৰৰ — DNA আৰু RNA। প্ৰতিটো নিউক্লিক এচিডৰ পুনৰাবৃত্ত একক হ’ল নিউক্লিঅ’টাইড যিটো এটা চেনি (পেণ্ট’জ), এটা নাইট্ৰ’জেনাছ ক্ষাৰ আৰু এটা ফছ্ফেট গ্ৰুপৰ সমষ্টি। ৱাটছন আৰু ক্ৰিকে DNA-ৰ ডবল হেলিক্স গঠন প্ৰদান কৰিছিল য’ত A=T আৰু G≡C ক্ষাৰ যুৰ যুৰিকৈ থাকে। DNA-ৰ পৰা DNA সৃষ্টিৰ প্ৰক্ৰিয়াক ৰেপ্লিকেশ্বন আৰু DNA-ৰ পৰা mRNA সৃষ্টিৰ প্ৰক্ৰিয়াক ট্ৰেন্সক্ৰিপশ্বন বোলে। RNA তিনি প্ৰকাৰৰ — mRNA, tRNA আৰু rRNA।
Summary (English)
Biomolecules are organic compounds present in living cells that perform various biological functions. They are classified into four major groups: carbohydrates, proteins, vitamins, and nucleic acids. Carbohydrates are polyhydroxy aldehydes or ketones, classified as monosaccharides (glucose, fructose), oligosaccharides (sucrose, maltose, lactose), and polysaccharides (starch, cellulose, glycogen). Glucose exists in α and β anomeric forms shown by Fischer and Haworth projections. Sucrose on hydrolysis gives invert sugar (glucose + fructose). Proteins are polymers of α-amino acids linked by peptide bonds (—CO—NH—). Amino acids exist as zwitterions, having an isoelectric point. Proteins exhibit primary, secondary (α-helix, β-pleated sheet), tertiary, and quaternary structures, and undergo denaturation upon heating. Enzymes are biological catalysts. Vitamins are classified as fat-soluble (A, D, E, K) and water-soluble (B-complex, C); their deficiency causes diseases like night blindness, rickets, beriberi, and scurvy. Nucleic acids (DNA, RNA) consist of nucleotides, where DNA forms a Watson-Crick double helix governing replication and transcription, with three types of RNA — mRNA, tRNA, and rRNA — controlling protein synthesis.
প্ৰশ্নোত্তৰ (Question & Answer)
১ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন
প্ৰশ্ন ১: বায়োমলিকিউল কাক বোলে?
উত্তৰঃ জীৱন্ত কোষৰ ভিতৰত উপস্থিত যিবোৰ যৌগে জৈৱিক ক্ৰিয়াক প্ৰভাৱিত কৰে, সিহঁতকে বায়োমলিকিউল বোলে।
প্ৰশ্ন ২: এল্ড’জ আৰু কীট’জ মানে কি?
উত্তৰঃ —CHO গ্ৰুপ থকা মনোছেকেৰাইডক এল্ড’জ আৰু >C=O গ্ৰুপ থকা মনোছেকেৰাইডক কীট’জ বোলে।
প্ৰশ্ন ৩: ইনভাৰ্ট ছুগাৰ কি?
উত্তৰঃ ছুক্ৰ’জ হাইড্ৰ’লাইছিছৰ পিছত পোৱা গ্লুক’জ আৰু ফ্ৰুক্ট’জৰ সমপৰিমাণৰ মিশ্ৰণক ইনভাৰ্ট ছুগাৰ বোলে।
প্ৰশ্ন ৪: জ্ৱিটাৰ আয়ন কি?
উত্তৰঃ এমিন’ এচিডে গঠন কৰা ডাইপ’লাৰ আয়ন য’ত —COO⁻ আৰু —NH₃⁺ গ্ৰুপ একে অণুতে থাকে, তাকে জ্ৱিটাৰ আয়ন বোলে।
প্ৰশ্ন ৫: পেপটাইড বন্ধন কি?
উত্তৰঃ দুটা এমিন’ এচিডৰ —COOH আৰু —NH₂ গ্ৰুপৰ মাজত পানী এৰি গঠিত —CO—NH— বন্ধনক পেপটাইড বন্ধন বোলে।
প্ৰশ্ন ৬: এনজাইম কি?
উত্তৰঃ জীৱন্ত কোষত উৎপন্ন প্ৰ’টিন প্ৰকৃতিৰ জৈৱিক প্ৰভাৱকসমূহক এনজাইম বোলে।
প্ৰশ্ন ৭: ভিটামিন A-ৰ অভাৱত কি ৰোগ হয়?
উত্তৰঃ ৰাতি কণা ৰোগ (Night blindness) আৰু জেৰোফথেলমিয়া হয়।
প্ৰশ্ন ৮: নিউক্লিঅ’টাইড কি?
উত্তৰঃ এটা নাইট্ৰ’জেনাছ ক্ষাৰ, পেণ্ট’জ চেনি আৰু ফছ্ফেট গ্ৰুপৰ সমন্বয়ত গঠিত একককে নিউক্লিঅ’টাইড বোলে।
প্ৰশ্ন ৯: DNA-ৰ পূৰ্ণ ৰূপ কি?
উত্তৰঃ Deoxyribonucleic Acid।
প্ৰশ্ন ১০: RNA-ৰ তিনিটা প্ৰকাৰ লিখা।
উত্তৰঃ mRNA (মেছেঞ্জাৰ RNA), tRNA (ট্ৰেন্সফাৰ RNA) আৰু rRNA (ৰাইব’জ’মেল RNA)।
২-৩ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন
প্ৰশ্ন ১: মনোছেকেৰাইড, অলিগ’ছেকেৰাইড আৰু পলিছেকেৰাইডৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ মনোছেকেৰাইডসমূহ একক চেনি (যেনে গ্লুক’জ, ফ্ৰুক্ট’জ) যি হাইড্ৰ’লাইছিচ নাঘটে। অলিগ’ছেকেৰাইডসমূহে হাইড্ৰ’লাইছিছত ২ৰ পৰা ১০টা মনোছেকেৰাইড দিয়ে (যেনে ছুক্ৰ’জ, মাল্ট’জ)। পলিছেকেৰাইডসমূহে বহুতো মনোছেকেৰাইড দিয়ে (যেনে ষ্টাৰ্চ, ছেলুল’জ, গ্লাইক’জেন)।
প্ৰশ্ন ২: D আৰু L আইছ’মাৰৰ পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰঃ ফিছাৰ অভিক্ষেপত যদি ছেনিৰ —CHO গ্ৰুপৰ পৰা আঁতৰৰ অসমমিতি কাৰ্বনৰ —OH সোঁ ফালে থাকে তেন্তে সিটো D-আইছ’মাৰ আৰু বাঁও ফালে থাকিলে L-আইছ’মাৰ। D/L অপ্টিকেল ঘূৰ্ণনৰ দিশৰ লগত সম্বন্ধ নাই।
প্ৰশ্ন ৩: গ্লুক’জ আৰু ফ্ৰুক্ট’জৰ অণুবীজ্ঞানিক সংকেত একে কিন্তু ধৰ্ম পৃথক, কিয়?
উত্তৰঃ দুয়োৰে অণুবীজ্ঞানিক সংকেত C₆H₁₂O₆ যদিও গ্লুক’জ এক এল্ড’হেক্স’জ (—CHO) আৰু ফ্ৰুক্ট’জ এক কীট’হেক্স’জ (>C=O)। কাৰ্যকৰী গ্ৰুপৰ পাৰ্থক্যৰ বাবে সিহঁতৰ ৰাসায়নিক ধৰ্ম পৃথক।
প্ৰশ্ন ৪: আৱশ্যকীয় আৰু অনাৱশ্যকীয় এমিন’ এচিড কি?
উত্তৰঃ আৱশ্যকীয় এমিন’ এচিডসমূহক মানৱ শৰীৰে সংশ্লেষণ কৰিব নোৱাৰে আৰু খাদ্যৰ যোগেদি গ্ৰহণ কৰিব লাগে (যেনে ভেলিন, লিউচিন, লাইছিন)। অনাৱশ্যকীয় এমিন’ এচিডসমূহক শৰীৰে নিজে সংশ্লেষণ কৰিব পাৰে (যেনে গ্লাইচিন, এলেনিন)।
প্ৰশ্ন ৫: α-হেলিক্স আৰু β-প্লীটেড শ্বীটৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ α-হেলিক্সত পলিপেপটাইড শৃংখলে ডাঙৰ ছাঁচৰ দৰে ঘূৰি গৈ অন্তঃআণৱিক হাইড্ৰ’জেন বন্ধন গঠন কৰে। β-প্লীটেড শ্বীটত একাধিক পলিপেপটাইড শৃংখল সমান্তৰালভাৱে থাকি অন্তঃআণৱিক হাইড্ৰ’জেন বন্ধন গঠন কৰি জাঁপৰীয়া গঠন প্ৰদান কৰে।
প্ৰশ্ন ৬: ভিটামিনক চৰ্বি-দ্ৰৱণীয় আৰু পানী-দ্ৰৱণীয় হিচাপে কেনেকৈ ভাগ কৰা হয়?
উত্তৰঃ চৰ্বি-দ্ৰৱণীয় ভিটামিন (A, D, E, K) চৰ্বিত দ্ৰৱীভূত হয় আৰু যকৃততে সঞ্চিত থাকে। পানী-দ্ৰৱণীয় ভিটামিন (B-কমপ্লেক্স, C) পানীত দ্ৰৱীভূত হয় আৰু শৰীৰত সঞ্চিত নহয়; নিয়মীয়াকৈ গ্ৰহণ কৰিব লাগে।
৫-৭ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন
প্ৰশ্ন ১: গ্লুক’জৰ ফিছাৰ অভিক্ষেপ গঠন বৰ্ণনা কৰা আৰু ইয়াৰ মুখ্য বিক্ৰিয়াসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ গ্লুক’জৰ অণুবীজ্ঞানিক সংকেত C₆H₁₂O₆। ইয়াৰ ফিছাৰ অভিক্ষেপ গঠনত প্ৰথম কাৰ্বনত —CHO, দ্বিতীয়, তৃতীয়, চতুৰ্থ আৰু পঞ্চম কাৰ্বনত H আৰু OH থাকে আৰু ষষ্ঠ কাৰ্বনত —CH₂OH থাকে। D-গ্লুক’জত পঞ্চম কাৰ্বনৰ —OH সোঁ ফালে থাকে।
গ্লুক’জৰ মুখ্য বিক্ৰিয়াসমূহ — (i) HI-ৰ সৈতে বিজাৰিত হৈ n-হেক্সেন দিয়ে, (ii) NaBH₄ বা Na/Hg-ৰ সৈতে গ্লুক’জ ছৰ্বিটল দিয়ে, (iii) HNO₃-ৰ সৈতে জাৰিত হৈ গ্লুক’ছেকাৰিক এচিড দিয়ে, (iv) NH₂OH-ৰ সৈতে অক্সিম দিয়ে, (v) HCN-ৰ সৈতে চাইন’হাইড্ৰিন দিয়ে, (vi) এচেটিক এনহাইড্ৰাইডৰ সৈতে পেণ্টা-এচিটেট দিয়ে, (vii) টলেনছ আৰু ফেহলিং পৰীক্ষা ধনাত্মক দিয়ে।
প্ৰশ্ন ২: প্ৰ’টিনৰ চাৰিটা গঠন স্তৰ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ প্ৰ’টিনৰ গঠনৰ চাৰিটা স্তৰ —
(i) প্ৰাথমিক গঠন: প্ৰ’টিনৰ পলিপেপটাইড শৃংখলত এমিন’ এচিডসমূহৰ ক্ৰমিক বিন্যাস। ইয়াত পেপটাইড বন্ধনে এমিন’ এচিডসমূহক সংযোগ কৰে।
(ii) দ্বিতীয়ক গঠন: পলিপেপটাইড শৃংখলৰ স্থানীয় ভাজ-পেচ। এই গঠনৰ দুটা ৰূপ — α-হেলিক্স (ছাঁচৰ দৰে ঘূৰাই থকা) আৰু β-প্লীটেড শ্বীট (জাঁপৰীয়া)। হাইড্ৰ’জেন বন্ধনে স্থায়িত্ব দিয়ে।
(iii) তৃতীয়ক গঠন: সম্পূৰ্ণ পলিপেপটাইড শৃংখলৰ ত্ৰিমাত্ৰিক ভাজ-পেচ। ই বিভিন্ন বন্ধন (হাইড্ৰ’জেন, ডাইছালফাইড, লৱণ ব্ৰীজ আৰু ভেন ডাৰ ৱালছ্ বল)-ৰ দ্বাৰা স্থিৰ থাকে।
(iv) চতুৰ্থ স্তৰ গঠন: একাধিক পলিপেপটাইড উপ-এককে একত্ৰিত হৈ গঠন কৰা গঠন। উদাহৰণ: হিম’গ্ল’বিনত চাৰিটা উপ-একক থাকে।
প্ৰশ্ন ৩: DNA-ৰ ৱাটছন-ক্ৰিক ডবল হেলিক্স গঠন বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ ৱাটছন আৰু ক্ৰিকে ১৯৫৩ চনত DNA-ৰ ডবল হেলিক্স মডেল প্ৰদান কৰিছিল। ইয়াৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ —
(i) DNA দুটা পলিনিউক্লিঅ’টাইড শৃংখলৰে গঠিত যিবোৰ এটাই আনটোৰ চাৰিওফালে সোঁ-ফালীয়াকৈ ঘূৰি থাকে।
(ii) চেনি-ফছ্ফেট স্তম্ভ বাহিৰৰ ফালে থাকে আৰু নাইট্ৰ’জেনাছ ক্ষাৰসমূহ ভিতৰৰ ফালে থাকে।
(iii) ক্ষাৰ যুৰি বনায় হাইড্ৰ’জেন বন্ধনৰ যোগেদি — A=T (২টা H-বন্ধন) আৰু G≡C (৩টা H-বন্ধন)। এই নিয়মক চাৰ্গাফৰ নিয়ম বোলে।
(iv) দুয়োটা শৃংখল এটাই আনটোৰ পৰিপূৰক (complementary) আৰু এন্টিপেৰেলেল (anti-parallel) দিশত থাকে — এটা 5’→3′ আৰু আনটো 3’→5’।
(v) প্ৰতিটো হেলিক্সৰ এটা পূৰ্ণ ঘূৰ্ণনৰ দূৰত্ব ৩.৪ nm আৰু ইয়াত ১০টা ক্ষাৰ যুৰ থাকে।
প্ৰশ্ন ৪: ভিটামিনৰ শ্ৰেণীবিভাজন আৰু অভাৱজনিত ৰোগসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ ভিটামিনসমূহক দ্ৰৱণীয়তাৰ ভিত্তিত দুটা শ্ৰেণীত ভাগ কৰা হয় —
(i) চৰ্বি-দ্ৰৱণীয় ভিটামিন: A, D, E, K — এইবোৰ চৰ্বি আৰু চৰ্বি-দ্ৰৱকত দ্ৰৱীভূত হয়। অভাৱজনিত ৰোগ — A: ৰাতি কণা ৰোগ, জেৰোফথেলমিয়া; D: ৰিকেট, অষ্টিঅ’মেলেচিয়া; E: বন্ধ্যাত্ব; K: ৰক্তক্ষৰণ ৰোগ।
(ii) পানী-দ্ৰৱণীয় ভিটামিন: B-কমপ্লেক্স আৰু C — এইবোৰ পানীত দ্ৰৱীভূত হয় আৰু শৰীৰত সঞ্চিত নহয়। অভাৱজনিত ৰোগ — B₁ (থায়ামিন): বেৰিবেৰি; B₂ (ৰাইব’ফ্লেভিন): চিল’চিছ, গ্লছাইটিছ; B₆ (পাইৰিড’ক্সিন): কনভালছন; B₁₂: পাৰনিচিয়াছ এনিমিয়া; C (এছকাৰ্বিক এচিড): স্কাৰ্ভি।
প্ৰশ্ন ৫: ষ্টাৰ্চ, ছেলুল’জ আৰু গ্লাইক’জেনৰ গঠন আৰু কাৰ্য তুলনা কৰা।
উত্তৰঃ তিনিওটা কাৰ্বহাইড্ৰেট গ্লুক’জৰ পলিমাৰ যদিও সিহঁতৰ গঠন আৰু কাৰ্য পৃথক —
(i) ষ্টাৰ্চ: α-D-গ্লুক’জ এককেৰে গঠিত। দুটা উপাদান — এমাইল’জ (২০%, ৰৈখিক, α-1,4-গ্লাইক’ছিডিক বন্ধন) আৰু এমাইল’পেক্টিন (৮০%, শাখাযুক্ত, α-1,4 আৰু α-1,6-গ্লাইক’ছিডিক বন্ধন)। উদ্ভিদৰ মুখ্য সঞ্চয়িত খাদ্য।
(ii) ছেলুল’জ: β-D-গ্লুক’জৰ ৰৈখিক পলিমাৰ য’ত β-1,4-গ্লাইক’ছিডিক বন্ধন থাকে। উদ্ভিদৰ কোষ-ভিত্তিৰ গঠনগত উপাদান। মানুহে হজম কৰিব নোৱাৰে।
(iii) গ্লাইক’জেন: α-D-গ্লুক’জৰ অতি শাখাযুক্ত পলিমাৰ যাক ‘প্ৰাণী ষ্টাৰ্চ’ বুলিও কোৱা হয়। যকৃত আৰু পেশীত সঞ্চিত থাকে আৰু প্ৰয়োজনত গ্লুক’জলৈ ভঙা যায়।
MCQ (Multiple Choice Questions)
প্ৰশ্ন ১: গ্লুক’জ এক—
(ক) এল্ড’হেক্স’জ
(খ) কীট’হেক্স’জ
(গ) এল্ড’পেণ্ট’জ
(ঘ) কীট’পেণ্ট’জ
উত্তৰঃ (ক) এল্ড’হেক্স’জ।
প্ৰশ্ন ২: ছুক্ৰ’জ হাইড্ৰ’লাইছিচৰ পিছত পোৱা যায়—
(ক) কেৱল গ্লুক’জ
(খ) কেৱল ফ্ৰুক্ট’জ
(গ) গ্লুক’জ + ফ্ৰুক্ট’জ
(ঘ) গ্লুক’জ + গেলেক্ট’জ
উত্তৰঃ (গ) গ্লুক’জ + ফ্ৰুক্ট’জ।
প্ৰশ্ন ৩: ছেলুল’জত পোৱা গ্লাইক’ছিডিক বন্ধন—
(ক) α-1,4
(খ) β-1,4
(গ) α-1,6
(ঘ) β-1,6
উত্তৰঃ (খ) β-1,4।
প্ৰশ্ন ৪: তলৰ কোনটো আৱশ্যকীয় এমিন’ এচিড নহয়?
(ক) ভেলিন
(খ) লিউচিন
(গ) এলেনিন
(ঘ) লাইছিন
উত্তৰঃ (গ) এলেনিন।
প্ৰশ্ন ৫: পেপটাইড বন্ধনৰ সংকেত হ’ল—
(ক) —O—CO—
(খ) —CO—NH—
(গ) —NH—NH—
(ঘ) —S—S—
উত্তৰঃ (খ) —CO—NH—।
প্ৰশ্ন ৬: ভিটামিন C-ৰ অভাৱত হোৱা ৰোগ হ’ল—
(ক) ৰিকেট
(খ) বেৰিবেৰি
(গ) স্কাৰ্ভি
(ঘ) ৰাতি কণা
উত্তৰঃ (গ) স্কাৰ্ভি।
প্ৰশ্ন ৭: DNA-ত A-ৰ লগত যুৰি বনায়—
(ক) G
(খ) C
(গ) U
(ঘ) T
উত্তৰঃ (ঘ) T।
প্ৰশ্ন ৮: RNA-ত পোৱা চেনি হ’ল—
(ক) ৰাইব’জ
(খ) ডিঅক্সিৰাইব’জ
(গ) গ্লুক’জ
(ঘ) ফ্ৰুক্ট’জ
উত্তৰঃ (ক) ৰাইব’জ।
প্ৰশ্ন ৯: চৰ্বি-দ্ৰৱণীয় ভিটামিন হ’ল—
(ক) B
(খ) C
(গ) D
(ঘ) সকলোবোৰ
উত্তৰঃ (গ) D।
প্ৰশ্ন ১০: এনজাইম প্ৰকৃতিগতভাৱে—
(ক) কাৰ্বহাইড্ৰেট
(খ) প্ৰ’টিন
(গ) চৰ্বি
(ঘ) ভিটামিন
উত্তৰঃ (খ) প্ৰ’টিন।
খালী ঠাই পূৰণ কৰা
প্ৰশ্ন ১: গ্লুক’জ এটা ____________ চেনি।
উত্তৰঃ মনোছেকেৰাইড।
প্ৰশ্ন ২: এমিন’ এচিডে গঠন কৰা ডাইপ’লাৰ আয়নক ____________ বোলে।
উত্তৰঃ জ্ৱিটাৰ আয়ন।
প্ৰশ্ন ৩: ____________ হ’ল পলিছেকেৰাইড আৰু উদ্ভিদৰ কোষ-ভিত্তিৰ মুখ্য উপাদান।
উত্তৰঃ ছেলুল’জ।
প্ৰশ্ন ৪: DNA-ত A আৰু T-ৰ মাজত ____________ টা হাইড্ৰ’জেন বন্ধন থাকে।
উত্তৰঃ ২ (দুই)।
প্ৰশ্ন ৫: ভিটামিন B₁-ৰ অভাৱত ____________ ৰোগ হয়।
উত্তৰঃ বেৰিবেৰি।
শুদ্ধ/অশুদ্ধ লিখা
প্ৰশ্ন ১: ফ্ৰুক্ট’জ এটা কীট’হেক্স’জ।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
প্ৰশ্ন ২: গ্লাইক’জেন উদ্ভিদৰ মুখ্য সঞ্চিত খাদ্য।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (এইটো প্ৰাণীৰ সঞ্চিত খাদ্য; উদ্ভিদৰ ক্ষেত্ৰত ষ্টাৰ্চ।)
প্ৰশ্ন ৩: RNA-ত থাইমিনৰ সলনি ইউৰাচিল থাকে।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
প্ৰশ্ন ৪: ভিটামিন A পানী-দ্ৰৱণীয়।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ। (চৰ্বি-দ্ৰৱণীয়।)
প্ৰশ্ন ৫: এনজাইমসমূহ জৈৱিক প্ৰভাৱক।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
শব্দাৰ্থ (Glossary)
| ইংৰাজী শব্দ | অসমীয়া অৰ্থ |
|---|---|
| Biomolecule | বায়োমলিকিউল / জৈৱ অণু |
| Carbohydrate | কাৰ্বহাইড্ৰেট / শৰ্কৰা |
| Monosaccharide | মনোছেকেৰাইড / একক চেনি |
| Disaccharide | ডাইছেকেৰাইড / দ্বৈত চেনি |
| Polysaccharide | পলিছেকেৰাইড / বহু চেনি |
| Aldose | এল্ড’জ |
| Ketose | কীট’জ |
| Fischer Projection | ফিছাৰ অভিক্ষেপ |
| Haworth Projection | হাৱৰ্থ অভিক্ষেপ |
| Glucose | গ্লুক’জ |
| Fructose | ফ্ৰুক্ট’জ |
| Sucrose | ছুক্ৰ’জ |
| Invert Sugar | ইনভাৰ্ট ছুগাৰ |
| Starch | ষ্টাৰ্চ / মাড় |
| Cellulose | ছেলুল’জ |
| Glycogen | গ্লাইক’জেন / প্ৰাণী ষ্টাৰ্চ |
| Protein | প্ৰ’টিন |
| Amino Acid | এমিন’ এচিড |
| Essential Amino Acid | আৱশ্যকীয় এমিন’ এচিড |
| Non-essential Amino Acid | অনাৱশ্যকীয় এমিন’ এচিড |
| Zwitterion | জ্ৱিটাৰ আয়ন |
| Isoelectric Point | আইছ’ইলেক্ট্ৰিক বিন্দু |
| Peptide Bond | পেপটাইড বন্ধন |
| α-Helix | α-হেলিক্স |
| β-Pleated Sheet | β-প্লীটেড শ্বীট |
| Denaturation | ডিনেচাৰেশ্বন |
| Enzyme | এনজাইম |
| Vitamin | ভিটামিন |
| Fat-soluble | চৰ্বি-দ্ৰৱণীয় |
| Water-soluble | পানী-দ্ৰৱণীয় |
| Deficiency | অভাৱজনিত |
| Scurvy | স্কাৰ্ভি ৰোগ |
| Beriberi | বেৰিবেৰি ৰোগ |
| Rickets | ৰিকেট ৰোগ |
| Night Blindness | ৰাতি কণা ৰোগ |
| Nucleic Acid | নিউক্লিক এচিড |
| Nucleotide | নিউক্লিঅ’টাইড |
| Nucleoside | নিউক্লিঅ’ছাইড |
| DNA | ডিঅক্সিৰাইব’নিউক্লিক এচিড |
| RNA | ৰাইব’নিউক্লিক এচিড |
| Double Helix | ডবল হেলিক্স / দ্বৈত মূচুকাকৃতি |
| Replication | ৰেপ্লিকেশ্বন / প্ৰতিলিপি |
| Transcription | ট্ৰেন্সক্ৰিপশ্বন / প্ৰতিলিখন |
| Translation | ট্ৰেন্সলেশ্বন / অনুবাদ |
| mRNA | মেছেঞ্জাৰ RNA |
| tRNA | ট্ৰেন্সফাৰ RNA |
| rRNA | ৰাইব’জ’মেল RNA |
| Hydrolysis | হাইড্ৰ’লাইছিচ / জল-বিভাজন |
| Polymer | পলিমাৰ / বহু-অণু |