খাদ্য উৎপাদন বৃদ্ধিৰ কৌশল
নমস্কাৰ প্ৰিয় শিক্ষাৰ্থী! HSLC Guru-লৈ স্বাগতম। এই পাঠটোত আমি ASSEB Class 12 Biology-ৰ নৱম অধ্যায় খাদ্য উৎপাদন বৃদ্ধিৰ কৌশল (Strategies for Enhancement in Food Production)-ৰ সম্পূৰ্ণ অসমীয়া মাধ্যমৰ প্ৰশ্নোত্তৰ, সাৰাংশ, MCQ, খালী ঠাই পূৰণ, সঁচা/মিছা আৰু শব্দাৰ্থ আলোচনা কৰিম। পশুপালন, উদ্ভিদ প্ৰজনন, কলা সংবৰ্ধন আৰু একক-কোষ প্ৰ’টিনৰ পৰা আৰম্ভ কৰি সকলো বিষয় ASSEB পাঠ্যক্ৰম অনুসৰি সাজি দিয়া হৈছে।
সাৰাংশ (Summary)
বিশ্বৰ ক্ৰমবৰ্ধমান জনসংখ্যাৰ খাদ্য, পুষ্টি আৰু আশ্ৰয়ৰ চাহিদা পূৰণৰ বাবে কৃষি আৰু পশুপালনৰ উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধি কৰাটো অপৰিহাৰ্য হৈ পৰিছে। পশুপালন (Animal Husbandry) হ’ল গৃহপালিত পশু-পক্ষীৰ পালন, প্ৰজনন আৰু যত্নৰ বিজ্ঞান। ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে দুগ্ধ ফাৰ্ম পৰিচালনা (উচ্চ গুণসম্পন্ন গাখীৰ উৎপাদনৰ বাবে আহাৰ, প্ৰজনন আৰু আশ্ৰয়ৰ যত্ন), পোলট্ৰী ফাৰ্ম (ব্ৰইলাৰ আৰু লেয়াৰ মুৰ্গী পালন), মৎস্য পালন আৰু মৌমাখি পালন। পশু প্ৰজনন (Animal Breeding)-ৰ মূল লক্ষ্য হ’ল উন্নত গুণৰ সন্তান উৎপাদন। ইয়াত আভ্যন্তৰীণ প্ৰজনন (Inbreeding) — যিয়ে শুদ্ধ ৰেখা সৃষ্টি কৰে কিন্তু Inbreeding Depression ঘটায় — আৰু বহিঃপ্ৰজনন (Outbreeding) যেনে Out-crossing, Cross-breeding আৰু Interspecific Hybridisation পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
MOET (Multiple Ovulation Embryo Transfer Technology) হ’ল পশুৰ গৰ্ভজাত সংখ্যা বৃদ্ধি কৰাৰ আধুনিক কৌশল য’ত হৰম’ন প্ৰদানৰ দ্বাৰা একে সময়তে বহু ডিম্ব মুক্ত কৰি কৃত্ৰিম প্ৰজননৰ পিছত ভ্ৰূণ স্থানান্তৰ কৰা হয়। মৌমাখি পালন (Apiculture)-ৰ যোগেদি মৌ, মোম আৰু পৰাগ পোৱা যায় (প্ৰধান মৌমাখি Apis indica, Apis mellifera)। মৎস্য পালন (Fisheries)-ত Capture Fishing আৰু Aquaculture (সামুদ্ৰিক আৰু অভ্যন্তৰীণ) দুয়োটা পদ্ধতি ব্যৱহাৰ হয়; নীল বিপ্লৱ (Blue Revolution)-ৰ ফলত মৎস্য উৎপাদন বহুগুণে বাঢ়িল। ৰঙীন মাছ (Ornamental Fish) পালনো এক লাভজনক ব্যৱসায়।
উদ্ভিদ প্ৰজনন (Plant Breeding)-ৰ পদক্ষেপসমূহ হ’ল — জাৰ্মপ্লাজম সংগ্ৰহ, মূল্যায়ন আৰু পিতৃ-নিৰ্বাচন, সংকৰীকৰণ (Hybridisation), উন্নত পুনৰাবৰ্তিৰ নিৰ্বাচন আৰু পৰীক্ষণ, পৰীক্ষণ আৰু কৃষকৰ মাজত মুক্তি। ৰোগ-প্ৰতিৰোধী জাত যেনে গমৰ Himgiri (পাহাৰীয়া বান্ট ৰোগৰ বিৰুদ্ধে) আৰু Pusa Komal বৰবটি (বেক্টেৰিয়েল ব্লাইটৰ বিৰুদ্ধে) উদ্ভাৱিত হৈছে। কীট-প্ৰতিৰোধী জাত হিচাপে BT Cotton উল্লেখযোগ্য। M.S. Swaminathan-ৰ নেতৃত্বত হোৱা সেউজ বিপ্লৱ (Green Revolution)-ৰ যোগেদি গমৰ Sonalika আৰু Kalyan Sona, ধানৰ Jaya আৰু Ratna জাতে দেশৰ খাদ্য উৎপাদন বঢ়াইছিল। জৈৱ-পুষ্টিযুক্ত (Biofortified) খাদ্য যেনে Golden Rice (প্ৰ’-ভিটামিন A সমৃদ্ধ) আৰু Atlas 66 (প্ৰোটিন-সমৃদ্ধ গম) মানৱ পুষ্টিৰ অভাৱ পূৰণ কৰে।
একক-কোষ প্ৰ’টিন (Single Cell Protein, SCP) হ’ল অণুজীৱৰ পৰা পোৱা প্ৰ’টিনযুক্ত খাদ্য — উদাহৰণ Spirulina (নীল-সেউজীয়া শেলাই) আৰু Methylophilus methylotrophus। কলা সংবৰ্ধন (Tissue Culture)-ৰ ভিত্তি হ’ল কোষৰ Totipotency (পূৰ্ণ ক্ষমতা) — যিয়ে এটা কোষৰ পৰা সম্পূৰ্ণ গছ পুনৰুৎপাদনৰ সুযোগ দিয়ে। Micropropagation-ৰ যোগেদি অলপ সময়ৰ ভিতৰতে হাজাৰ হাজাৰ এখক উদ্ভিদ পোৱা যায়; Somatic Hybrid আৰু Cybrid সৃষ্টি কৰি প্ৰজনন বাধা অতিক্ৰম কৰিব পাৰি। এই সকলো কৌশলে দেশৰ খাদ্য নিৰাপত্তা সুনিশ্চিত কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে।
Summary (English)
Strategies for enhancement in food production address the challenge of feeding a growing population. Animal husbandry includes scientific management of dairy farms, poultry (broilers and layers), apiculture and fisheries. Animal breeding involves inbreeding, which produces pure lines but causes inbreeding depression, and outbreeding methods such as out-crossing, cross-breeding and interspecific hybridisation. MOET (Multiple Ovulation Embryo Transfer) increases the number of offspring per breeding cycle. Apiculture provides honey, wax and pollination, while fisheries (capture and aquaculture; marine and inland) form the backbone of the Blue Revolution. Plant breeding follows steps of germplasm collection, evaluation of parents, hybridisation, selection of recombinants, testing and release. Notable varieties include Himgiri wheat (resistant to hill bunt), Pusa Komal cowpea (bacterial blight resistance), BT cotton (insect resistance), and Sonalika, Kalyan Sona wheat and Jaya, Ratna rice from the Green Revolution led by M.S. Swaminathan. Biofortified crops such as Golden Rice and Atlas 66 wheat fight hidden hunger. Single-cell protein (Spirulina, Methylophilus) and tissue culture using totipotency, micropropagation and somatic hybrids further support food security.
প্ৰশ্নোত্তৰ (Questions and Answers)
১ নম্বৰৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (1 Mark Questions)
প্ৰশ্ন ১। পশুপালন (Animal Husbandry) মানে কি?
উত্তৰঃ পশুপালন হ’ল গৃহপালিত পশু-পক্ষী যেনে গৰু, ম’হ, মুৰ্গী, মাছ, মৌমাখি ইত্যাদিৰ বৈজ্ঞানিক পালন, প্ৰজনন আৰু যত্ন লোৱাৰ পদ্ধতি।
প্ৰশ্ন ২। MOET-ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ কি?
উত্তৰঃ MOET-ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ হ’ল Multiple Ovulation Embryo Transfer Technology।
প্ৰশ্ন ৩। মৌ সংগ্ৰহৰ বাবে আটাইতকৈ বেছিকৈ ব্যৱহৃত মৌমাখিটোৰ বৈজ্ঞানিক নাম কি?
উত্তৰঃ Apis mellifera (ইটালীয়ান মৌমাখি)।
প্ৰশ্ন ৪। নীল বিপ্লৱ (Blue Revolution) কিহৰ লগত জড়িত?
উত্তৰঃ নীল বিপ্লৱ মৎস্য উৎপাদন (Fisheries) বৃদ্ধিৰ লগত জড়িত।
প্ৰশ্ন ৫। সেউজ বিপ্লৱৰ পিতৃ কোন?
উত্তৰঃ ভাৰতত সেউজ বিপ্লৱৰ পিতৃ হ’ল ড৹ M.S. Swaminathan।
প্ৰশ্ন ৬। Golden Rice কিহৰ বাবে বিশেষ?
উত্তৰঃ Golden Rice প্ৰ’-ভিটামিন A (β-carotene)-ৰে সমৃদ্ধ এক জৈৱ-পুষ্টিযুক্ত (Biofortified) ধানৰ জাত।
প্ৰশ্ন ৭। Spirulina কি?
উত্তৰঃ Spirulina হ’ল এবিধ নীল-সেউজীয়া শেলাই, যিটো একক-কোষ প্ৰ’টিন (SCP)-ৰ এক উৎকৃষ্ট উৎস।
প্ৰশ্ন ৮। Totipotency-ৰ সংজ্ঞা দিয়া।
উত্তৰঃ এটা কোষে সম্পূৰ্ণ উদ্ভিদ পুনৰুৎপাদন কৰিব পৰা ক্ষমতাকে Totipotency বোলে।
প্ৰশ্ন ৯। Atlas 66 কি?
উত্তৰঃ Atlas 66 হ’ল উচ্চ প্ৰোটিন আৰু কেলচিয়ামযুক্ত (high-protein, calcium-rich) এক জৈৱ-পুষ্টিযুক্ত গমৰ জাত।
প্ৰশ্ন ১০। BT Cotton কিহৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধী?
উত্তৰঃ BT Cotton bollworm আদি কীট-পতংগৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধী।
২-৩ নম্বৰৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (2-3 Mark Questions)
প্ৰশ্ন ১। Inbreeding আৰু Outbreeding-ৰ পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰঃ ৪-৬ পুৰুষ ধৰি একে নিজ্বল (Strain)-ৰ পশুৰ মাজত হোৱা প্ৰজননক Inbreeding বোলে; ই শুদ্ধ ৰেখা সৃষ্টি কৰে কিন্তু Inbreeding Depression ঘটায়। বিভিন্ন নিজ্বল বা প্ৰজাতিৰ মাজত হোৱা প্ৰজননক Outbreeding বোলা হয় — যেনে Out-crossing, Cross-breeding আৰু Interspecific Hybridisation। ই Hybrid Vigour প্ৰদান কৰে।
প্ৰশ্ন ২। MOET কৌশলটো বুজাই দিয়া।
উত্তৰঃ MOET-ত মাইকী গৰুক FSH-জাতীয় হৰম’ন প্ৰদান কৰি একে চক্ৰতে ৬-৮টা ডিম্ব মুক্ত কৰোৱা হয়। ইয়াৰ পিছত কৃত্ৰিম প্ৰজনন কৰা হয় আৰু সৃষ্ট ভ্ৰূণসমূহ ৮-৩২ কোষৰ স্তৰত উলিয়াই অন্য সুস্থ গৰুৰ গৰ্ভত স্থানান্তৰ কৰা হয়। এইদৰে কম সময়ত উন্নত গুণৰ বহু সন্তান পোৱা যায়।
প্ৰশ্ন ৩। Capture Fishing আৰু Aquaculture-ৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ Capture Fishing হ’ল প্ৰাকৃতিক জলাশয়ৰ পৰা মাছ ধৰাৰ পদ্ধতি। Aquaculture হ’ল নিয়ন্ত্ৰিত পৰিৱেশত মাছ, চিংৰা, কাঁকৰ ইত্যাদি পালন কৰি উৎপাদন কৰাৰ পদ্ধতি; ই সামুদ্ৰিক আৰু অভ্যন্তৰীণ দুই প্ৰকাৰৰ হ’ব পাৰে।
প্ৰশ্ন ৪। Biofortification মানে কি? দুটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ উদ্ভিদ প্ৰজননৰ যোগেদি শস্যৰ পুষ্টিগত মান বঢ়োৱা প্ৰক্ৰিয়াকে Biofortification বোলে। উদাহৰণ — Golden Rice (প্ৰ’-ভিটামিন A) আৰু Atlas 66 গম (উচ্চ প্ৰোটিন)।
প্ৰশ্ন ৫। Single Cell Protein (SCP) কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ?
উত্তৰঃ SCP হ’ল অণুজীৱৰ পৰা পোৱা উচ্চমানৰ প্ৰ’টিন; ই কম সময়ত বহু পৰিমাণে উৎপাদিত হয়, ভূমি কম লাগে আৰু পুষ্টিৰ অভাৱ পূৰণ কৰাত সহায় কৰে। উদাহৰণ — Spirulina আৰু Methylophilus methylotrophus।
প্ৰশ্ন ৬। Micropropagation কি?
উত্তৰঃ কলা সংবৰ্ধনৰ যোগেদি অলপ সময়ৰ ভিতৰতে এটা মাতৃ উদ্ভিদৰ পৰা হাজাৰ হাজাৰ একে গুণৰ চাৰা উৎপাদন কৰাৰ পদ্ধতিকে Micropropagation বোলা হয়।
৫-৭ নম্বৰৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (5-7 Mark Questions)
প্ৰশ্ন ১। দুগ্ধ ফাৰ্ম পৰিচালনাৰ মূল বৈশিষ্ট্যবোৰ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ দুগ্ধ ফাৰ্ম পৰিচালনাত নিম্নলিখিত বৈশিষ্ট্যবোৰ অপৰিহাৰ্য — (১) উচ্চ গাখীৰ উৎপাদন ক্ষমতাসম্পন্ন আৰু ৰোগ-প্ৰতিৰোধী জাত নিৰ্বাচন, (২) সুষম আৰু পৰ্যাপ্ত আহাৰ — ৰাফেজ আৰু কনচেণ্ট্ৰেট দুয়োটাৰ মিশ্ৰণ, (৩) পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্ন আশ্ৰয়, পৰ্যাপ্ত পানী আৰু বায়ুসঞ্চাৰ, (৪) কঠোৰ পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰে গাখীৰ চাহি আৰু সংৰক্ষণ, (৫) চিকিৎসকৰ নিয়মীয়া পৰীক্ষা আৰু টিকা প্ৰদান, (৬) উপযুক্ত প্ৰজনন কৌশল ব্যৱহাৰ। এই সকলো ব্যৱস্থাই গাখীৰৰ গুণ আৰু পৰিমাণ দুয়োটা বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰে।
প্ৰশ্ন ২। উদ্ভিদ প্ৰজননৰ পদক্ষেপসমূহ ক্ৰমিকভাৱে বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ উদ্ভিদ প্ৰজননৰ মুখ্য পদক্ষেপসমূহ হ’ল — (১) জাৰ্মপ্লাজম সংগ্ৰহ — বন্য আৰু চাষ কৰা সকলো প্ৰজাতিৰ বীজ, কন্দ আদি সংগ্ৰহ। (২) মূল্যায়ন আৰু পিতৃ-নিৰ্বাচন — কাম্য গুণসম্পন্ন পিতৃ চিনাক্ত। (৩) সংকৰীকৰণ (Cross Hybridisation) — কাম্য গুণসম্পন্ন দুয়োটা পিতৃৰ মাজত পৰাগমিলন। (৪) উন্নত পুনৰাবৰ্তিৰ নিৰ্বাচন — বহুতো পুৰুষ পৰীক্ষা কৰি কাম্য গুণসম্পন্ন উদ্ভিদ বাছনি। (৫) পৰীক্ষণ, মূল্যায়ন আৰু মুক্তি — বিভিন্ন কৃষি-জলবায়ু অঞ্চলত পৰীক্ষাৰ পিছত কৃষকৰ মাজত মুক্তি।
প্ৰশ্ন ৩। সেউজ বিপ্লৱৰ যোগেদি ভাৰতত হোৱা শস্য উন্নয়নৰ বৰ্ণনা দিয়া।
উত্তৰঃ ১৯৬০-ৰ দশকত ড৹ M.S. Swaminathan-ৰ নেতৃত্বত হোৱা সেউজ বিপ্লৱৰ যোগেদি ভাৰতে খাদ্য উৎপাদনত আত্মনিৰ্ভৰশীলতা লাভ কৰে। গমৰ Norman Borlaug-ৰ অৰ্ধ-খিন (Semi-dwarf) জাতৰ পৰা Sonalika আৰু Kalyan Sona প্ৰৱৰ্তন কৰা হ’ল; ধানত IR-8 আৰু Taichung Native-1-ৰ পৰা Jaya আৰু Ratna উদ্ভাৱিত হ’ল। আখেও Saccharum barberi আৰু S. officinarum-ৰ সংকৰৰ পৰা উন্নত জাত পোৱা গ’ল। এই HYV (High Yielding Varieties) জাতবোৰে সাৰ আৰু পানীৰ ভালেৰে সঁহাৰি দি বেছি ফচল উৎপাদন কৰে।
প্ৰশ্ন ৪। কলা সংবৰ্ধনৰ গুৰুত্ব আৰু প্ৰয়োগৰ বৰ্ণনা দিয়া।
উত্তৰঃ কলা সংবৰ্ধন (Tissue Culture) Totipotency-ৰ ভিত্তিত পৰিচালিত হয়। ইয়াত (১) উদ্ভিদৰ কোনো অংশ (Explant) নিৰ্ণয়, (২) জীৱাণু-নিৰ্বীজ পৰিৱেশত MS Medium-ত স্থাপন, (৩) Auxin আৰু Cytokinin-ৰ সঠিক অনুপাতত মূল আৰু কাণ্ড উৎপাদন, (৪) সম্পূৰ্ণ চাৰাত ৰূপান্তৰ। প্ৰয়োগ — Micropropagation, Somaclonal Variation, Somatic Hybridisation (Cybrid সৃষ্টি — যেনে আলু আৰু টমেটোৰ সংকৰ Pomato), ৰোগমুক্ত উদ্ভিদ উৎপাদন আৰু বিৰল প্ৰজাতিৰ সংৰক্ষণ।
প্ৰশ্ন ৫। ৰোগ আৰু কীট-প্ৰতিৰোধী জাত বিকাশৰ উদাহৰণসহ বৰ্ণনা দিয়া।
উত্তৰঃ উদ্ভিদ প্ৰজননৰ যোগেদি ৰোগ আৰু কীটৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধী জাত উদ্ভাৱন কৰা হয়। ৰোগ-প্ৰতিৰোধী উদাহৰণ — গমৰ Himgiri পাহাৰীয়া বান্ট ৰোগৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধী, বৰবটিৰ Pusa Komal বেক্টেৰিয়েল ব্লাইটৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধী, পুষ্পকপিৰ Pusa Shubhra ব্লেক ৰট ৰোগৰ বিৰুদ্ধে। কীট-প্ৰতিৰোধী উদাহৰণ — BT Cotton bollworm-ৰ বিৰুদ্ধে, Pusa Sem 2 আৰু 3 jassid-ৰ বিৰুদ্ধে, Pusa Sawani lady’s finger-ৰ shoot and fruit borer-ৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধী। এনে জাতে কীটনাশকৰ ব্যৱহাৰ হ্ৰাস কৰি পৰিৱেশ ৰক্ষাত সহায় কৰে।
বহুনিৰ্বাচনী প্ৰশ্ন (MCQ)
১। MOET-ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ —
(ক) Multiple Ovum Egg Transfer
(খ) Multiple Ovulation Embryo Transfer
(গ) Mass Ovulation Embryo Technology
(ঘ) Mature Ovum Egg Transplant
উত্তৰঃ (খ) Multiple Ovulation Embryo Transfer।
২। সেউজ বিপ্লৱৰ পিতৃ —
(ক) Norman Borlaug
(খ) M.S. Swaminathan
(গ) Verghese Kurien
(ঘ) Hargobind Khorana
উত্তৰঃ (খ) M.S. Swaminathan।
৩। Golden Rice-ত প্ৰচুৰ পৰিমাণে থাকে —
(ক) লোহা
(খ) প্ৰ’টিন
(গ) প্ৰ’-ভিটামিন A
(ঘ) ভিটামিন C
উত্তৰঃ (গ) প্ৰ’-ভিটামিন A।
৪। ইটালীয়ান মৌমাখি —
(ক) Apis dorsata
(খ) Apis indica
(গ) Apis mellifera
(ঘ) Apis florea
উত্তৰঃ (গ) Apis mellifera।
৫। Himgiri কোনটো ৰোগৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধী?
(ক) Bacterial Blight
(খ) Hill Bunt
(গ) Yellow Rust
(ঘ) Black Rot
উত্তৰঃ (খ) Hill Bunt।
৬। নীল বিপ্লৱ জড়িত —
(ক) দুগ্ধ
(খ) মৎস্য
(গ) তেল
(ঘ) ফল
উত্তৰঃ (খ) মৎস্য।
৭। Spirulina —
(ক) এক বেক্টেৰিয়া
(খ) এক ভাইৰাছ
(গ) এক নীল-সেউজীয়া শেলাই
(ঘ) এক প্ৰ’ট’জোৱা
উত্তৰঃ (গ) এক নীল-সেউজীয়া শেলাই।
৮। BT Cotton প্ৰতিৰোধী —
(ক) ভাইৰাছ
(খ) bollworm
(গ) ফাঙ্গাছ
(ঘ) আগছা
উত্তৰঃ (খ) bollworm।
৯। Atlas 66 হ’ল প্ৰোটিন-সমৃদ্ধ —
(ক) ধান
(খ) গম
(গ) মাকৈ
(ঘ) যৱ
উত্তৰঃ (খ) গম।
১০। Pomato হ’ল —
(ক) Somatic Hybrid
(খ) Sexual Hybrid
(গ) Mutant
(ঘ) Polyploid
উত্তৰঃ (ক) Somatic Hybrid।
খালী ঠাই পূৰণ (Fill in the Blanks)
১। Sonalika আৰু Kalyan Sona ______-ৰ HYV জাত। উত্তৰঃ গম।
২। Pusa Komal ______-ৰ ৰোগ-প্ৰতিৰোধী জাত। উত্তৰঃ বৰবটি (Cowpea)।
৩। ______ হ’ল কোষৰ সম্পূৰ্ণ উদ্ভিদ পুনৰুৎপাদনৰ ক্ষমতা। উত্তৰঃ Totipotency।
৪। Methylophilus methylotrophus হ’ল এক ______-ৰ উৎস। উত্তৰঃ SCP (একক-কোষ প্ৰ’টিন)।
৫। Jaya আৰু Ratna ______-ৰ HYV জাত। উত্তৰঃ ধান।
সঁচা/মিছা (True/False)
১। Inbreeding-এ Inbreeding Depression ঘটায়। উত্তৰঃ সঁচা।
২। Apiculture হ’ল মাছ পালন। উত্তৰঃ মিছা (ই মৌমাখি পালন)।
৩। Golden Rice ভিটামিন C-ৰে সমৃদ্ধ। উত্তৰঃ মিছা (ই প্ৰ’-ভিটামিন A-ৰে সমৃদ্ধ)।
৪। Spirulina এক উন্নত SCP-ৰ উৎস। উত্তৰঃ সঁচা।
৫। BT Cotton এক ৰোগ-প্ৰতিৰোধী জাত। উত্তৰঃ মিছা (ই কীট-প্ৰতিৰোধী জাত)।
শব্দাৰ্থ (Glossary)
| ইংৰাজী শব্দ | অসমীয়া অৰ্থ |
|---|---|
| Animal Husbandry | পশুপালন |
| Dairy Farm | দুগ্ধ ফাৰ্ম |
| Poultry | পোলট্ৰী / কুকুৰা পালন |
| Broiler | মাংস উৎপাদনৰ মুৰ্গী |
| Layer | কণী উৎপাদনৰ মুৰ্গী |
| Inbreeding | আভ্যন্তৰীণ প্ৰজনন |
| Outbreeding | বহিঃপ্ৰজনন |
| Out-crossing | বহিঃ-সংকৰণ |
| Cross-breeding | আন্তঃ-প্ৰজাতি সংকৰণ |
| Interspecific Hybridisation | আন্তঃ-প্ৰজাতি সংকৰীকৰণ |
| MOET | বহু-ডিম্ব ভ্ৰূণ স্থানান্তৰ কৌশল |
| Apiculture | মৌমাখি পালন |
| Fisheries | মৎস্য পালন |
| Aquaculture | জলজ-পালন |
| Blue Revolution | নীল বিপ্লৱ |
| Pisciculture | মৎস্য সংবৰ্ধন |
| Ornamental Fish | ৰঙীন/সাজি মাছ |
| Plant Breeding | উদ্ভিদ প্ৰজনন |
| Germplasm | জাৰ্মপ্লাজম |
| Hybridisation | সংকৰীকৰণ |
| HYV | উচ্চ-ফলনশীল জাত |
| Green Revolution | সেউজ বিপ্লৱ |
| Biofortification | জৈৱ-পুষ্টিকৰণ |
| Golden Rice | সোণালী ধান (প্ৰ’-ভিটামিন A) |
| SCP | একক-কোষ প্ৰ’টিন |
| Spirulina | স্পাইৰুলিনা |
| Tissue Culture | কলা সংবৰ্ধন |
| Totipotency | পূৰ্ণ ক্ষমতা |
| Micropropagation | অণু-প্ৰজনন |
| Somatic Hybrid | দৈহিক সংকৰ |
| Cybrid | সাইব্ৰিড |
| Explant | উদ্ভিদ অংশ |
| BT Cotton | BT কপাহ |
| Himgiri | হিমগিৰি (গম) |
| Pusa Komal | পুছা কোমল (বৰবটি) |
| Sonalika | সোণালিকা (গম) |
| Kalyan Sona | কল্যাণ সোণা (গম) |
| Jaya | জয়া (ধান) |
| Ratna | ৰত্ন (ধান) |
| Atlas 66 | এটলাছ ৬৬ (উচ্চ প্ৰোটিন গম) |
অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন (Additional Important Questions)
প্ৰশ্ন ১। Out-crossing আৰু Cross-breeding-ৰ পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰঃ Out-crossing-ত একে নিজ্বলৰ পশুৰ মাজত (কিন্তু ৪-৬ পুৰুষ ধৰি কোনো সাধাৰণ পূৰ্বপুৰুষ নথকা) প্ৰজনন কৰোৱা হয়; ই Inbreeding Depression দূৰ কৰাৰ এক উৎকৃষ্ট পদ্ধতি। Cross-breeding-ত এক নিজ্বলৰ উন্নত মাইকীক আন এক উন্নত নিজ্বলৰ পুৰুষৰ সৈতে প্ৰজনন কৰোৱা হয়; ই দুয়োটা পিতৃৰ কাম্য গুণৰ সংমিশ্ৰণ ঘটায় (যেনে Hisardale ভেড়া)।
প্ৰশ্ন ২। Interspecific Hybridisation-ৰ এক উদাহৰণ লিখা।
উত্তৰঃ Interspecific Hybridisation-ত দুটা পৃথক প্ৰজাতিৰ মাজত প্ৰজনন কৰোৱা হয়; উদাহৰণ — Mule (গাধ আৰু ঘোঁৰাৰ সংকৰ)।
প্ৰশ্ন ৩। মৌমাখি পালনৰ লাভসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ মৌমাখি পালনৰ লাভ — (১) মৌ আৰু মোম প্ৰাপ্তি, (২) ফুলৰ পৰাগ মিলনত সহায়, ফলত শস্য উৎপাদন বৃদ্ধি, (৩) ৰয়েল জেলি, প্ৰ’প’লিছ আদি ঔষধি দ্ৰব্য প্ৰাপ্তি, (৪) বৃহৎ পুঁজি নালাগে — ক্ষুদ্ৰ কৃষকৰ আয়ৰ ব্যৱস্থা।
প্ৰশ্ন ৪। Hisardale কি?
উত্তৰঃ Hisardale হ’ল ভাৰতীয় Bikaneri ewes আৰু Marino rams-ৰ ক্ৰছৰ পৰা ভাৰতত উদ্ভাৱিত এক উন্নত ভেড়াৰ জাত।
প্ৰশ্ন ৫। Cybrid কি?
উত্তৰঃ দুটা ভিন্ন উদ্ভিদৰ Protoplast-ৰ Cytoplasm-ৰ মিশ্ৰণৰ ফলত পোৱা সংকৰক Cybrid বোলে; ইয়াত নিউক্লিয়াছ এটাহে থাকে।
প্ৰশ্ন ৬। Marine Fishery আৰু Inland Fishery-ৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ Marine Fishery হ’ল সাগৰ আৰু লোণা পানীত মাছ ধৰাৰ ব্যৱস্থা — উদাহৰণ Hilsa, Sardines, Mackerel। Inland Fishery হ’ল নদী, পুখুৰী, হ্ৰদ আদি মিঠা পানীত মাছ পালন আৰু আহৰণ — উদাহৰণ Rohu, Catla, Mrigal।
প্ৰশ্ন ৭। Pisciculture-ৰ গুৰুত্ব লিখা।
উত্তৰঃ Pisciculture হ’ল মাছ পালনৰ বৈজ্ঞানিক পদ্ধতি; ই প্ৰ’টিনযুক্ত খাদ্যৰ চাহিদা পূৰণ কৰে, উপাৰ্জনৰ পথ মুকলি কৰে আৰু গ্ৰাম্য অৰ্থনীতিৰ উন্নয়ন ঘটায়।
প্ৰশ্ন ৮। Inbreeding Depression কি আৰু কেনেকৈ অতিক্ৰম কৰিব পাৰি?
উত্তৰঃ দীৰ্ঘকাল ধৰি Inbreeding-ৰ ফলত উৰ্বৰতা আৰু উৎপাদন ক্ষমতা হ্ৰাস হোৱা ঘটনাকে Inbreeding Depression বোলে। ইয়াক Out-crossing বা Cross-breeding-ৰ যোগেদি সংশোধিত কৰিব পাৰি।
প্ৰশ্ন ৯। Methylophilus methylotrophus কেনেদৰে SCP প্ৰদান কৰে?
উত্তৰঃ Methylophilus methylotrophus হ’ল এক বেক্টেৰিয়া যিয়ে মিথান’লক উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰি দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পায় আৰু ইয়াৰ কোষৰ ভৰৰ ৬০-৭০% প্ৰ’টিন থাকে; সেয়েহে ই SCP-ৰ এক উৎকৃষ্ট উৎস।
প্ৰশ্ন ১০। Pusa Shubhra আৰু Pusa Sawani কি কি গুণৰ বাবে বিখ্যাত?
উত্তৰঃ Pusa Shubhra হ’ল পুষ্পকপিৰ ব্লেক ৰট আৰু কাৰ্ল ৰোগ-প্ৰতিৰোধী জাত; Pusa Sawani হ’ল ভিণ্ডিৰ shoot and fruit borer-ৰ বিৰুদ্ধে কীট-প্ৰতিৰোধী জাত।
প্ৰশ্ন ১১। Saccharum barberi আৰু S. officinarum-ৰ সংকৰীকৰণৰ ফলাফল কি?
উত্তৰঃ ভাৰতীয় Saccharum barberi কম মিঠা আৰু কম ৰাচ থকা যদিও জলবায়ু উপযোগী আছিল; দক্ষিণ আমেৰিকান S. officinarum মিঠা আৰু ৰাচযুক্ত আছিল কিন্তু উত্তৰ ভাৰতৰ জলবায়ুৰ অনুপযোগী আছিল। দুয়োটাৰ সংকৰীকৰণে উচ্চ মিঠা, ৰাচযুক্ত আৰু জলবায়ু উপযোগী উন্নত আখৰ জাত প্ৰদান কৰিলে।
আশা কৰোঁ ASSEB Class 12 Biology Chapter 9 — খাদ্য উৎপাদন বৃদ্ধিৰ কৌশলৰ এই সম্পূৰ্ণ অধ্যয়ন সামগ্ৰীয়ে তোমাৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰস্তুতিত সহায় কৰিব। অধ্যয়নৰ লগতে অনুশীলন আৰু পুনৰাবৰ্তি কৰিবলৈ নাপাহৰিবা। শুভেচ্ছাৰে — HSLC Guru।